ەەڭ جاڭا مازمۇندار
امەريكانىڭ شينجياڭعا ساياتىن «زاڭ جوباسىن» ماقۇلداعاندىعىنا قاتتى كەكتەنەتىندىگىن جانە باتىل قارسى تۇراتىندىعىن ءبىلدىردى
ءارقانداي ادامنىڭ لاڭكەستىك كۇشتەرگە بولىسۋىنا استە جول بەرمەيمىز
امەريكا جاقتىڭ «شينجياڭ ارقىلى جۇڭگونى شاۋجايلاۋ» قاسكۇنەمدىگى مۇلدە ىسكە اسپايدى
وتانشىلدىق تۋىن بيىك جەلبىرەتىپ، وتانشىلدىق تاربيەنى كۇشەيتىپ وتانشىلدىقتى بەرىك سەنىمگە،رۋحاني كۇشكە،ارەكەت سانالىلىعىنا اينالدىرۋ كەرەك
2019-جىلى 12-ايدىڭ 6-كۇنى 283-سان
مەملەكەتتىك نەگىزگى زاڭ كۇنى مەن «نەگىزگى زاڭدى ۇگىتتەۋ اپتالىعىنىڭ» ۇگىتى
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2019-جىلعى كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ ارناۋلى تاقىرىپتىق توپتىق ۇيرەنۋىن وتكىزدى 
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2019-جىلعى 15-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
ورتالىقتىڭ ”اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ“ نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسى باسشىلىق گرۋپپاسى «حابارلاندىرۋ» باسىپ تاراتتى
شي جينپيڭ رەسەيدىڭ زۇڭتۇڭى پۋتينمەن بەينە ەكراندا كەزدەسىپ
چىن چۋانگو قاشقار ايماعىندا تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە مىنانى باسا دارىپتەدى
2019-جىلى 12-ايدىڭ 5-كۇنى 282-سان
2019-جىلى 12-ايدىڭ 4-كۇنى 281-سان
2019-جىلى 12-ايدىڭ 3-كۇنى 280-سان
ساۋان اۋدانىنداعى حالىق بۇقاراسى ارالاپ قىزمەت وتەۋ قيمىلىن القادى
2019-جىلى 12-ايدىڭ 2-كۇنى 279-سان
«تارباعاتاي تاڭداي قاقتىراتىن جاعى كوپ جەر ەكەن»
ساۋان اۋدانى 100 مىڭ دانا ەلەكتروندى سالاماتتىق كارتچكاسىن تاراتتى
2019-جىلى 11-ايدىڭ 30-كۇنى 278-سان
اۋىل-قىستاققا ساياحاتتاپ، حالىقتىق تۇسەلحانادا جاتا-جاستانا ءدامدى تاعامداردان ءدام تاتىڭىز
ورتالىق كاسىپورىنى شارۋالاردىڭ قانت قىزىلشاسى كاسىبىن دامىتۋىنا دەم بەردى
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى، مەملەكەتتىك كەڭەس جەردى كوتەرمەگە الۋ قاتىناسىنىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتاۋ جانە ۇزاق ۋاقىت وزگەرتپەۋ جونىندەگى پىكىردى جاريالادى
ساۋان اۋدانى 4-كەزەكتى ءمورال ۇلگىلەرىنە سيلىق تاراتۋ سالتىن وتكىزدى
كوپشىلىك ءوزارا كومەكتەسىپ، قيىنشىلىعى بار وتباسىلاردىڭ كەدەيلەسۋىنىڭ الدىن الدى
اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى جەر-جەرگە ساتىلدى
ءورت ءوشىرۋ، ورتتەن ساقتانۋ بازاسىن ەكسكۋرسيالادى
سەكسەننىڭ سەڭگىرىندەگى قارتتىڭ باقىتتى تۇرمىسى
2019-جىلى 11-ايدىڭ 29-كۇنى 277-سان
2019-جىلى 11-ايدىڭ 28-كۇنى 276-سان
اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ساياسي دەڭگەيدى جوعارىلاتىپ، جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كۇشەيتىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىنىڭ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىنىڭ تياناقتانىپ، تامىر تارتۋىنا كەپىلدىك ەتۋ كەرەك

ساياتشىلىق ونەرى _ مادەني ءىستىڭ ءبىرى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/6/8 11:43:35

  قۇسشى دەپ اڭشى-قۇسشىلىق جولىنداعى ادامداردىڭ ءبارىن ايتپايدى. اڭشى-قۇسشىلىقتىڭ ءوزى ءتورت ءتۇرلى اسپاپتارمەن اۋلانادى. ماسەلەن، قۇس سالۋ، مىلتىق اتۋ، قاقپان قۇرۋ، تور جايۋ. وسى ءتورت ءتۇرلى اسپاپپەن اڭ-قۇسقا اڭشىلىق ىستەۋ ءبىر   كىسىنىڭ قولىنان كەلمەيدى،وعان ۋاقىتى دا بولمايدى. سونىڭ ءۇشىن اڭ اۋلاپ كاسىپ قىلعان ادامداردىڭ اتتارى، ولاردىڭ قانداي اسپاپپەن ماشىق قىلعانىنا قاراي ءار تۇرگەءبولىنىپ ايتىلادى. ماسەلەن: قۇسشى،مەرگەنشى، قاقپانشى، تورشى دەگەن سياقتى.   بۇلاردىڭ ىشىندە اڭ الاتىن تۇياقتى قۇستاردىڭ مىنەز-قىلىعىن ايىرىپ،ولاردىڭ ءتىلىن ءبىلىپ، بابىن تاۋىپ، اڭ-قۇس العىزىپ،  كاسىپ قىلۋشىلاردى «قۇسشى» نە «ساياتشى» دەپ اتايدى.

  قۇس اڭشىلىعى ەڭبەكشى بۇقارا ورتاسىنان شىققان اڭشىلاردىڭ كوپ ۋاقىتتان كاسىپتىڭ بەلگىلى ءبىر تۇرىنە اينالعان.

  20-عاسىردان بۇرىنعى اڭ اۋلاۋ ءادىسى بۇتىندەي باسقا. ۇستەم تاپتىڭ قۇمارتا قولدانعان ءادىسى «قامارعا» دەپ اتالعان. ونىڭ   ءمانىسى اڭى كوپ ءبىر اۋدان جەردى قالىڭ قول تىزبەگىمەن اينالا قورشاپ الىپ،ونىڭ  ىشىندەگى اڭدى سىرتقا جىبەرمەي ورتاعا قاراي تىقسىرىپ سوعاتىن بولعان.

  قورشاۋدىڭ ىشىندە قالعان اڭدار ەشقايدا قاشىپ قۇتىلۋعا شاماسى بولماي، ەرىكسىز قولعا تۇسەتىن بولعان. «قامارعى» (قاماۋ) ورتا عاسىرلاردا قولدانعان اڭشىلىق ءادىسىنىڭ ورەسكەل ءبىر ءتۇرى.

  اكادەميك فالكتىڭ بايقاۋىنشا،«قازاق  شارۋالارى» اۋلاعان اڭنىڭ ەتىن جەپ، تەرىسىن ساتىپ،پايداعا اسىرعان. اڭشىلىق ولارعا ءبىرتالاي تابىس كەلتىرىپ، كاسىپ تۇرىنە  اينالعان.

  قازاق اڭشىلىق كاسىبى تۋرالى جازعاندار  پاللاس، گەورگي، اكاد. فالك، رىنكوۆ اكاد. شرەنك. بۇل عالىمداردىڭ جازۋىندا قۇس اڭشىلىعى قارا شارۋا ورتاسىندا كوپ تاراعان كاسىپتىڭ ءبىرى.

  فالك اڭشىلىق كاسىپ تۋرالى ءبىرسىپىرا ماعلۇمات كەلتىرەدى. ول كىسىنىڭ ايتۋىنشا، اڭشىلىق بىرنەشە تۇرگە بولىنەدى:

  1)ۇلكەن اڭداردى جۇيرىك اتپەن قۋىپ سوعۋ؛

   2)تازىمەن اڭ اۋلاۋ؛

   3)كيىك، قاراقۇيرىق سياقتى اڭداردى مىلتىق، ساداقپەن اتۋ؛

   4)مامىق ءجۇندى ءىن كەزەتىن اڭداردى قاقپان، تۇزاق قۇرىپ ۇستاۋ.

  «ءبىراق، بۇلاردان گورى،-دەيدى فالك،-ولاردىڭ قۇمارتا سۇيەتىنى قۇس اڭشىلىعى، بۇركىت، قارشىعا، تۇيعىن سالۋ».

  قۇس اڭشىلىعى ونەرىنە ەرەكشە ويءبولىپ، ونى ماڭگىلىككە ۇمىتپاستاي ەتكەن،  اسىرەسە ورىس حالقىنىڭ بەلگىلى كورىكشىسى ۆەرەششاگين، عالىمدارى دۋدينگ، لانەارە. قىرداعى اڭشىلىق ومىرىنە بىرنەشە سۋرەتتەردى شوقان ءۋاليحانوۆ ارناعان.

  فالكتىڭ جازعانىنداعى كوڭىل قوياتىن نارسەنىڭ ءبىرى قۇسشىلارىنىڭ قىران قۇستاردى سول كەزدىڭ وزىندە (18-عاسىر)  بازارعا ساتۋعا شىعارىپ، كاسىپ قىلاتىنىن ايتقان  جەرى. عالىمنىڭ ءوز كوزىمەن كورىپ باقىلاۋىنشا،ورىنبور بازارىندا باۋلانىپ اڭ الىپ جۇرگەن بۇركىتتەردىڭ باعاسى ەكى تۇيەدەن كەم بولمايدى. اڭ-قۇسىن بازارعا شىعارىپ ساتۋ،اسىرەسە 19-عاسىردا كوبىرەك تارايدى. بۇل كەزدە قىران قۇستى اپارىپ ساتاتىن جەرلەر كوبىنەسە ورىنبور، ومبى، سەمەي، الماتى، تۇركستان قالالارى، حالىقتىڭ كوپ جينالاتىنى توقپاق، قوياندى، اقمولا، اتباسار سياقتى جارمەڭكەلەر. سول كەزدەگى كوشپەلى ەلدىڭ تۇرمىسىن جازۋشى كىسىلەردىڭ ايتۋىنشا،ورىنبوردىڭ كەرۋەن سارايىندا قىران قۇس اكەلىپ ساتۋشىلار كەيدە ءبۇتىن ءبىر قاتار الىپ وتىراتىن. كەيدە ءبىر عانا قىران قۇستى اپارىپ ساتۋعا ارنالعان جارمەڭكەلەر بولعان. ولاردىڭ ىشىندە سايات قۇستارىن الۋدى ويلاعان اڭشىلاردىڭ كوبىرەك باراتىن جەرلەرى وڭتۇستىك ورالدا «جۇلىق جارمەڭكەسى» (ورەكەنىڭ   ماڭايى)، ەرتىس بويىنداعى شارلاق،كەرەكۋ قالالارى.

  سايات قۇستارىن ساتىپ پايدا تابۋمەن  بايلانىستى،ولاردى مەكەندەيتىن جەرىنەن  تاۋىپ ۇستاۋ دا اڭشىلارعا بەلگىلى كاسىپتىڭ ءبىر تۇرىنە اينالادى.

  اڭشىلاردىڭ سايات قۇستارىن اۋلاپ قايتاتىن تاۋلى جەرلەرى كوبىنەسە وڭتۇستىك ورال  تاۋى،كۇنباتىس ءسىبىردىڭ جىنىس ورماندارى،تاعى باسقالار.

  بۇركىت اڭشىلىعى وزگە سايات قۇستاردان اڭ اۋلاۋ سيرەگىرەك ورىنداردا كەزدەسىپ  وتىرادى. ولاردىڭ ىشىندە بۇركىت اڭشىلىعىنىڭ كوبىرەك تاراعان جەرى جەتىسۋ، قاراتاۋ،  قىزىلقۇ)، بالقاش توڭىرەگى.

  ءبىراق قارشىعا، لاشىن سياقتى قۇستارمەن اڭ اۋلاۋدىڭ شارۋاشىلىققا كەلتىرەتىن پايداسى ءبىرتالاي. بىرىنشىدەن،ولارمەن قانشا شيكىزات (قۇس ەتى،ءجۇنى) جينالسا؛ەكىنشىدەن، ولارمەن ەگىنگە زيان كەلتىرەتىن قۇستاردى جويىپ ۇركىتۋدىڭ دە اسا كۇردەلىءمانى بار. ونىڭ ۇستىنە لاشىن، سۇڭقار،  قارشىعا، تۇيعىن ۇستاعان ساياتشىلار ولاردى پوچتا تاسۋشى _ كوگارشىندى ۇستاۋدىڭ  سوڭىنا سالىپ قويعان.

  بۇركىت اڭشىلىعىمەن زيان كەلتىرەتىن جىرتقىش اڭدار: قاسقىر، تۇلكى، قاباندى مۇقاتۋعا بولادى.

  مىنە، مۇنىڭ ءبارى ساياتشىلىق ونەرى  قازاق حالقىنىڭ تۇرمىسىنا بۇرىننان ءسىڭىستى، داعدىلى ءىس ەكەنىن سيپاتتايتىن اشىق دالەلدەر.

  ساياتشىلىق ەرتە زاماننان قازاق حالقىنىڭ سۇيگەن ءبىر كاسىبى بولعاندىقتان، قازاق  اڭشىلارى ونى وسى كۇنگە دەيىن اسا قۇمار قىلىپ ۇستايدى.

  ساياتشىلىق ونەرىن وركەندەتۋ _ مادەني ءىستىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىستى.
 
(ماتەريالدان)
 
  رەداكتورى : اراي ەركىن قىزى

   تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

   مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى
 

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn