ەەڭ جاڭا مازمۇندار
دۇنيە تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلاتىن قۇرىلتاي
پارتيانىڭ شاپاعاتىن ماڭگى ەستە بەرىك ساقتاپ، ىرىقتىلىقپەن جاۋاپكەرلىك ارقالايمىن
شينجياڭداعى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءتىپتى دە نۇرلى بولاشاعى ءۇشىن تىنباي كۇرەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا ماڭگى العىس ايتامىن، پارتيانىڭ سوزىنە قۇلاق اسامىن، پارتياعا ىلەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا ماڭگى العىس ايتامىن، پارتيانىڭ سوزىنە قۇلاق اسامىن، پارتياعا ىلەسەمىن
پارتيانىڭ مەيىر - شاپاعاتىن ايتىپ تاۋىسا المايمىن
ايماق كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ قىزمەتى ءماجىلىسىن اشتى
پارتيا 19-قۇرىلتايىنىڭ رۋحىن شىنايى ۇيرەنۋ، تولىق ءتۇسىنۋ، ناقتى ىستەۋ باسا دارىپتەلدى
ايماقتىڭ ۇگىت-لەكسيا ۇيىرمەسى ءدوربىلجىن اۋدانىندا پارتيا 19-قۇرىلتايىنىڭ رۋحى جونىندە ۇگىت-لەكسيا سويلەدى
سەلبەستىك كووپەراتيۆتەردىڭ دامۋىنا تىڭ وراي جاراتتى
«جىڭعىل گۇلى» ۇگىت اترەتى قۇرىلتاي رۋحىن قىستاق تۇرعىندارىنا جەتكىزدى
جاس وسپىرىمدەردىڭ اقاۋسىز ءوسىپ-جەتىلۋىنە شارت-جاعداي جاراتتى
اۋقاتتى اعانىڭ اۋىلىندا
اۋىلدان قالاعا بەت العان كاسىپكەر
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا العىس ايتىپ، اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، پارتياعا ىلەسىپ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتايمىن
شينجياڭدى كوركەيتۋ جولىندا قۇلشىنا كۇرەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىن كوكەيىمدە بەرىك ساقتاپ، پارتياعا ىلەسۋدىڭ، ۇدەرە العا تارتۋدىڭ ونەگەسى بولامىن
پارتيانىڭ مەيىر - شاپاعاتىن ماڭگى ۇمىتپايمىن
ايماقتىق پارتكومنىڭ وزەكتى گرۋپپاسى جيىرما ءبىرىنشى رەتكى كوللەكتيۆ ۇيرەنۋىن وتكىزدى
شۋە بين ايماقتىڭ پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ ارناۋلى كۋرسىندا ساباق سويلەدى
مەنىڭ اكەم جۋىندى جيناۋشى
وقىرمانعا بازىنا
شۋە بين ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى مەن ايماقتىق ساياسي كەڭەس قىزمەت كوميتەتى ورگانىندا تەكسەرۋ-زەرتتەۋ جۇرگىزدى
ايماعىمىزدىڭ قاتىناس تاس جولىن كەمەلدەندىرۋ قىزمەتى شينجياڭ بويىنشا الدىڭعى ورىنعا شىقتى
پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن ۇيرەنۋ،دايەكتىلەندىرۋ ورلەۋىن كوتەردى
پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن اتىز باسىنا دەيىن جەتكىزدى
«اقتەرەك ءانى» اسقاقتاي بەرسىن
19-قۇرىلتاي رۋحىن ۇيرەنىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارى ىستەرىنىڭ دامۋ اياق الىسىن
ايماعىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن جۇرتشىلىق 19-قۇرىلتاي رۋحىن ۇيرەنۋدىڭ،
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2017-جىلعى توعىزىنشى رەتكى پارتگرۋپپا ءماجىلىسىن اشتى

تەمەكىدەن تيىلىپ،دەنساۋلىعىمىزدى قورعايىق

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/6/14 12:18:57

  وجەت ايدارقان ۇلى
 
  الەمدەگى بارلىق ادام دەنىنىڭ ساۋ بولۋىن تىلەيدى دە، ەشكىم دە ساۋ باسىنا ساقينا تىلەمەيدى. وسىلاي دەي تۇرساقتا، ادامدار تەمەكىنىڭ دەنساۋلىقتىڭ قاس جاۋى ەكەنىن بىلە تۇرا وعان نەگە سونشا ءۇيىر بولاتىندىعىنا قايران قالامىن. مەديتسينا ماماندارى كوپ جاعدايدا ادامدار ءوز دەنساۋلىعىن ءوزى ءتۇرلى فاكتورلارمەن بۇزىپ الاتىندىعىن ايتا كەلىپ، ماسەلەن، قاتتى قالجىراۋ، ۋاعىندا دەمالماۋ، شەكتەن تىس تويا تاماقتانۋ، اراق ءىشۋ، تەمەكى تارتۋ، ت.ب ءتۇرلى ۇيلەسىمسىز ىستەردىڭ ءبارى دەنساۋلىقتى بۇزاتىن وتە ايقىن فاكتورلار. الايدا، ادامدار وسى فاكتورلاردىڭ دەنساۋلىقتى بۇلدىرەتىندىگىن بىلە تۇرسا دا وعان ءسال قارايدى. اسىرەسە، وسىلاردىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ دە، وزگەنىڭ دە دەنساۋلىعىن اۋىر  دارەجەدە زاقىمدايتىنى تەمەكى دەپ اتاپ كورسەتەدى.

  تەمەكىنىڭ زيانى تۋرالى و. بالزاك « تەمەكى ءتاندى زاقىمدايدى، اقىل- ويدى كۇيزەلتەدى » دەسە، ن.ا. سەماشكو«شىلىمقور ءوزىن عانا ەمەس، وزگەلەردى دە ۋلايدى» دەيدى. بۇلار استە نەگىزسىز ايتىلعان ءسوز ەمەس. قاتىستى مامانداردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا، ەلىمىزدە قازىر 300 ميلليون تەمەكىشى بار بولىپ، 740 ميلليون ادام وسى تەمەكىشىلەر تارتقان تەمەكىنىڭ زيانىنا ۇشىراپ وتىر ەكەن. وسىنىڭ سالدارىنان كوپ ساندى ادامداردىڭ وكپە راگى جانە وكپەنىڭ باياۋ حاراكتەرلى اۋرۋى، جۇرەك- قان تامىر اۋرۋى، مي قان تامىر اۋرۋى سىندى سالماقتى ناۋقاسقا شالدىعۋىنا مۇرىندىق بولعان. سونىمەن بىرگە، ەلىمىزدە ءار جىلى ءبىر ميلليون 200 مىڭ ادام شىلىم شەگۋدەن كەلىپ شىققان اۋرۋلار سەبەبىنەن كوز جۇمسا، 50 ءتۇرلى اۋرۋدى قوزدىراتىن تەمەكىنىڭ قۇرامىنداعى نيكوتين ەكەنىن انىقتاعان.  انا- بالالار دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماماندارىنىڭ قاراۋىنشا، ومىراۋدا بالاسى بار انا تەمەكى تارتسا، نيكوتين قاتارلى ۋلى زاتتار  ومىراۋ ءسۇتى ارقىلى بوبەكتىڭ دەنەسىنە جەتىپ دەنساۋلىعىن زياندايتىندىعىن ايتادى. ءبىز بۇدان تەمەكىنىڭ تەمەكى تارتۋشىنىڭ عانا دەنساۋلىعىن زاقىمداپ قالماستان، ءتىپتى   ونىڭ اينالاسىنداعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىندا اۋىر زاقىمدايتىندىعىن كورە الامىز. اسىرەسە  ادامدى الاڭداتاتىنى، تەمەكى تارتۋشىلاردىڭ جاس شاماسى بارعان سايىن جاستانىپ باراجاتقانى بولىپ وتىر.

  ەلىمىز ۇستەگى جىلى الەۋمەتتىك ورىنداردا تەمەكى تارتپاۋ جونىندە ارناۋلى ءتۇزىم ورناتىپ ءارى « تەمەكى تارتپاڭىز» دەگەن ەسكەرتپە جازىلعان قاعاز بەن تەمەكى تارتۋعا تيىم سالۋ شارتتى بەلگىسىن الەۋمەتتىك ماڭىزدى ورىندارعا جاپسىرىپ قويدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا الەۋمەتتىك ورىنداردا كەلسە- كەلمەس تەمەكى تارتاتىنداردىڭ سانى بارىنشا ازايدى. دەسەدە، تانىمى تاياز كەي «تەمەكى قۇمارلاردىڭ»   ەرەجە- ءتۇزىمدى ەلەپ – ەسكەرمەي،  ادامدار توپتاسقان الەۋمەتتىك ورىنداردا ءالى دە بۇرقىراتا تەمەكى تارتىپ وتىرعانىن، باس قوسۋلاردا وزگە تەمەكى تارتپايتىن ادامدارعا قۇرمەت ەتپەي، كوك ءتۇتىندى قۇشىرلانا سوراتىندار دا جوق ەمەس. كەيبىر تەمەكى تارتاتىندارعا الەۋمەتتىك ورىنداردا تەمەكى تارتپاۋعا نە اۋاشا شىعىپ تارتۋعا ءناسيحاتتاساڭ رەنجيدى. بۇل استە دۇرىس پوزيتسيا ەمەس. ءاربىر ادام ءوز دەنساۋلىعىن قورعاۋعا ۇقىقتى، ەگيپەتتە ءبىر ايەل كۇيەۋىنىڭ تەمەكى تارتقاندىعى سەبەپتى، حالىق سوتى مەكەمەسىنە نەكەدەن اجىراسۋ تالابىن قويعان. ونىڭ بۇل تالابىن حالىق سوتى قابىلداعان. نورۆەگيا دا اۆتوموبيلمەن قالاعا كىرگەندە، شوفەردىڭ تەمەكى شەگۋىنە بولمايدى. ساقشىلار بايقاپ قالسا، سول جەردە شوفەرلىك كۋالىگىن ءمۇسادىرالايدى ءارى ايىپ سالادى. كەزەكتە يرلانديا مەملەكەتى تەمەكى ءوندىرۋدى بۇكىلدەي توقتاتىپ، ادامداردىڭ تەمەكى تارتۋىنا قاتاڭ تيىم سالىپ وتىر. جوعارىدا ايتقانىمىزداي تەمەكى تارتۋ  اسىرەسە جاستار مەن وسپىرىمدەردىڭ اقاۋسىزدىعىنا  ەرەكشە اۋىر اسەرىن تيگىزەدى.

  ۇرپاق ۇلتتىڭ ءۇمىتى، اتا- انانىڭ قۋانىشى، بولاشاقتىڭ يەسى، ءبىز ولارعا تاماشا ءوسىپ- جەتىلۋ ورتاسىن ازىرلەپ بەرۋگە قاقىلىمىز. قاتىستى مامانداردىڭ قاراۋىنشا، تەمەكى تارتقاندار ءارقانداي ءبىر ءىستىڭ مۇقتاجدىعىمەن ەمەس، قايتا وسى ناشار    ادەتتى 17-18 جاستا، ءتىپتى وداندا جاس كۇنىندە اتا- اناسىنىڭ نەمەسە قوعامداعى   ادامداردىڭ تەمەكى تارتقانىن قىزىق كورىپ ەلىكتەپ نەمەسە « تەمەكى تارتۋدىڭ ءوزى ءبىر ءتۇرلى ەسەيىپ، تولىسقاندىقتىڭ بەلگىسى» دەپ قاراۋداي جاڭساق كوزقاراستان بارىپ، تەمەكى تارتۋعا ادەتتەنەدى ەكەن. ءبىز كوپ بولىپ كۇش شىعارىپ، وتباسىندا اتا- انالار ءوز باسىمىزدان ونەگە بولىپ، شاما بار تەمەكىدەن تيىلىپ، بالانىڭ الدىندا تەمەكى تارتپاي، ولارعا وتباسى تاربيەسىن ويداعىداي جۇرگىزىپ، مەكتەپتە  وقىتۋشىلار وقۋشىلارعا تەمەكى تارتۋدىڭ زيانى اۋىر ەكەنىن ىرىقتى تۇردە جەتە ءتۇسىندىرىپ، قاتاڭ تيىم سالىپ، ولاردىڭ تەمەكى تارتۋداي ناشار ادەتتى جۇقتىرىپ الۋدان اۋلاق بولۋعا كۇش سالۋلارى كەرەك.

  اتامىز قازاق « دەنساۋلىق - زور بايلىق » دەپ تەككە ايتپاعان عوي. جەپ اس، ءىشىپ سۋسىن، كيىپ كيىم بولماعان، تەك دەنساۋلىعىمىزدىڭ قاس جاۋى بولعان تەمەكىدەن سانالى تۇردە تيىلىپ، ءتۇتىنسىز وتباسىن، ءتۇتىنسىز قىزمەت ورتاسىن، ءتۇتىنسىز الەۋمەتتىك ورتا جاراتىپ، اقاۋسىز ۇرپاق ءوسىرىپ، بارشا ادامنىڭ بايلىعى، باقىتى بولعان دەنساۋلىعىمىزدىڭ اقاۋسىز بولۋىنا كەپىلدىك ەتەيىك! بۇل ءۇشىن قاتىستى تاراۋلار ءتارتىپ- ەرەجە شىعارىپ، ونى قاتاڭ اتقارىپ، بارلىق ادام وعان سانالى تۇردە بويسۇنىپ، ورتاق كۇش سالسا، اسپايتىن اسۋ، الىنبايتىن قامال جوق. بۇل ۇردىستەن ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە بولادى. قىسقاسى، تەمەكى دەنساۋلىعىمىزدىڭ قاس جاۋى ەكەنىن جەتە تانىپ، ونى ورتامىزدان الاستاپ، ساۋ دەنەلى بولۋعا، ۇرپاقتاردىڭ اقاۋسىز وسۋىنە نەگىز قالاۋعا كۇش سالايىق!

  رەداكتورى : اراي ەركىن قىزى

   تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى