ەەڭ جاڭا مازمۇندار
دۇنيە تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلاتىن قۇرىلتاي
پارتيانىڭ شاپاعاتىن ماڭگى ەستە بەرىك ساقتاپ، ىرىقتىلىقپەن جاۋاپكەرلىك ارقالايمىن
شينجياڭداعى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءتىپتى دە نۇرلى بولاشاعى ءۇشىن تىنباي كۇرەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا ماڭگى العىس ايتامىن، پارتيانىڭ سوزىنە قۇلاق اسامىن، پارتياعا ىلەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا ماڭگى العىس ايتامىن، پارتيانىڭ سوزىنە قۇلاق اسامىن، پارتياعا ىلەسەمىن
پارتيانىڭ مەيىر - شاپاعاتىن ايتىپ تاۋىسا المايمىن
ايماق كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ قىزمەتى ءماجىلىسىن اشتى
پارتيا 19-قۇرىلتايىنىڭ رۋحىن شىنايى ۇيرەنۋ، تولىق ءتۇسىنۋ، ناقتى ىستەۋ باسا دارىپتەلدى
ايماقتىڭ ۇگىت-لەكسيا ۇيىرمەسى ءدوربىلجىن اۋدانىندا پارتيا 19-قۇرىلتايىنىڭ رۋحى جونىندە ۇگىت-لەكسيا سويلەدى
سەلبەستىك كووپەراتيۆتەردىڭ دامۋىنا تىڭ وراي جاراتتى
«جىڭعىل گۇلى» ۇگىت اترەتى قۇرىلتاي رۋحىن قىستاق تۇرعىندارىنا جەتكىزدى
جاس وسپىرىمدەردىڭ اقاۋسىز ءوسىپ-جەتىلۋىنە شارت-جاعداي جاراتتى
اۋقاتتى اعانىڭ اۋىلىندا
اۋىلدان قالاعا بەت العان كاسىپكەر
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا العىس ايتىپ، اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، پارتياعا ىلەسىپ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتايمىن
شينجياڭدى كوركەيتۋ جولىندا قۇلشىنا كۇرەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىن كوكەيىمدە بەرىك ساقتاپ، پارتياعا ىلەسۋدىڭ، ۇدەرە العا تارتۋدىڭ ونەگەسى بولامىن
پارتيانىڭ مەيىر - شاپاعاتىن ماڭگى ۇمىتپايمىن
ايماقتىق پارتكومنىڭ وزەكتى گرۋپپاسى جيىرما ءبىرىنشى رەتكى كوللەكتيۆ ۇيرەنۋىن وتكىزدى
شۋە بين ايماقتىڭ پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ ارناۋلى كۋرسىندا ساباق سويلەدى
مەنىڭ اكەم جۋىندى جيناۋشى
وقىرمانعا بازىنا
شۋە بين ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى مەن ايماقتىق ساياسي كەڭەس قىزمەت كوميتەتى ورگانىندا تەكسەرۋ-زەرتتەۋ جۇرگىزدى
ايماعىمىزدىڭ قاتىناس تاس جولىن كەمەلدەندىرۋ قىزمەتى شينجياڭ بويىنشا الدىڭعى ورىنعا شىقتى
پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن ۇيرەنۋ،دايەكتىلەندىرۋ ورلەۋىن كوتەردى
پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن اتىز باسىنا دەيىن جەتكىزدى
«اقتەرەك ءانى» اسقاقتاي بەرسىن
19-قۇرىلتاي رۋحىن ۇيرەنىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارى ىستەرىنىڭ دامۋ اياق الىسىن
ايماعىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن جۇرتشىلىق 19-قۇرىلتاي رۋحىن ۇيرەنۋدىڭ،
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2017-جىلعى توعىزىنشى رەتكى پارتگرۋپپا ءماجىلىسىن اشتى

ولەڭ ونەرىن ۇلىقتاي بىلەيىك

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/7/14 16:44:56

كوكەي قاماش ۇلى
 
   جالپى ولەڭ ونەرىمىزدىڭ (پويەزيامىزدىڭ) بۇگىنىنە،دامۋ جولىنا مويىن  بۇرىپ قاراساق،ءوسۋ مەن وركەندەۋسىز بولمادى،مۇلدە توقىرامادى. وركەن جايىپ ءوستى،ماۋەلەدى. الدىڭعىلاردىڭ ءىزىن سوڭعىلار باسىپ،ءبىرـ بىرىنەن ونەگە-ۇلگى الىپ،تولقىن قۋالاي،جەلكەنىن كەڭ جايدى. جىر جولىمىز ۇلكەن ءبىر كەرۋەن دەسەك،سول كەرۋەندە ءاربىر اقىن وزىندەگى دارىن جانە قۇلشىنىسىنا قاراي،بيىگى دە،ورتا قول،تايازى دا بولدى. ءوزىن شىن  اقىنمىن دەپ تۇسىنگەن،ولەڭ سىندى ونەر جولىن شىنايى سۇيگەندەر قاتاردان شەتتەمەي،  سۋىرىلىپ الدىعا شىقتى. جىر مايدانىندا اسا ءبىر تالىقپايتىن تالپىنىس،تاڭعاجايىپ دارىندىلىقتى كورسەتتى دە توپ ىشىندە ساپ التىنداي جارقىرادى. ەندى ءبىرءبولىم اقىندار ۇيقاس قۇرىلىمدى ولەڭگە بوي ءۇيىرىپ،قاڭقاسى بار،قانى جوق ولەڭ جازدىق تا، قاتاردان تابيعي شەتتەدىك. زاتتىق مادەنيەتتىڭ دامۋى مەن رۋحاني مادەنيەتتىڭ دامۋىنا ساي،حالىقتىڭ رۋحاني سۇرانىسى دا  جوعارىلادى. ال،ءبىزدىڭ پويەزيامىز دا سوعان قاراي  وركەنىن جايدى. ادامزات ساناسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنىڭ بيىگىنەن كورىنۋگە،ۇلت رۋحىن، ءداۋىر ءۇنىن بەينەلەۋگە قۇلشىنىپ،تەرەڭ ىزدەنىس، جاڭاشا اقىندىق سلوب، مازمۇن،فورما جاقتان تولىقسۋ قاجەت بولدى. باسىم كوپ ساندى اقىندارىمىز  ءبىر شيىردان شىقپاۋ،اينالسوقتاۋ،كورگەنىنەن جازباۋ سىندى كونە سۇردەككە سوقپاي،جاڭاشا ىزدەنىسكە تالپىندى. تۋىندىلارىندا ءوز ويىن تىكە جەتكىزبەي،ءىز تاستاعان جاڭاشا ويلاۋ تاسىلىندەگى وزگەشە بەينەلەۋدىڭ دارا فورماسىن جاراتتى. ولەڭدەگى كەڭىستىك،رۋح،ۋاقىت،ارمان،ءۇمىت اراسىنداعى قۇبىلىستى  دۇرىس شەشتى ءارى ونى شىعارمالارىنا سىڭىرە ءبىلدى. تاريحي اڭىزداردى،عاجايىپ،حيكمەت قۇبىلىستاردى جاڭعىرتۋ،ونى ءداۋىر  رۋحىنا سايكەستىرۋ،رۋحتى (پاراساتتى) كورنەكتىلەندىرۋ سىندى جاڭاشا وبراز جاراتۋ تاسىلدەرى ارقىلى پويەزيانىڭ  قۇدىرەتىن ايگىلەدى. ويى سولعىن،ءتىلى جۇتاڭقى،تەك ۇيقاسقا عانا ءمان بەرەتىن جاداعاي ولەڭ جازۋدان وزدەرىن   وڭاشا ۇستادى. ولەڭ ونەرىن تولىق ءتۇسىندى،شىن ءسۇيدى،ءداستۇرلى ولەڭ ۇلگىسىنەن الىستاپ كەتپەدى،قاسيەتىن ساقتاپ،  قادىرىن ءبىلدى. ۇلتتىق بوياۋىن سولعىنداتپاي،مازمۇنىن بايىتىپ،بەينەلەۋ فورماسى جاقتان جاڭاشا ولەڭ جازۋدىڭ ءتاسىلىن    جاراتتى.

   مەن بۇل ماقالامدا ءداستۇر مەن جاڭالىق جونىندە ارناۋلى توقتالۋىمنىڭ قاجەتى شامالى. بۇل تاقىرىپ جايىندا جازىلعان ماقالالارىمىز از ەمەس،بۇرىنعىسىن ايتپاساق تا،2016-جىلى «التاي  اياسى» جۋرنالىنىڭ 4-،5-سانىندا  جاريالانعان قاجىبەك ايدارحان ۇلىنىڭ «پويەزيامىزداعى جاڭاشا ويلاۋ ءتاسىلى» اتتى ماقالاسى عىلىمي تۇرعىدان ءبىرشاما تولىق جازىلعان ماقالا دەۋىمىزگە ابدەن بولادى. 

   سوندا ءبىزدىڭ اقىندارىمىز قانداي ولەڭدەرمەن وقىرمان جۇرەگىنەن وشپەس ورىن الىپ كەلەدى. ماقالامىزدا پويەزيامىزدىڭ     الدىڭعى جانە سوڭعى بۋىن اقىندارىنان ءبىر ءبولىم اقىندارىمىزدان مىسال الۋ ارقىلى ويىمىزدى دالەلدەيمىز. 

«قارتايعاندا ايمالايتىن ارۋىم،
ءتۇنى بويى ۇيقى سوققان كارى كۇن.
تاڭىنان بۇرىن مەن وياندىم قۇشاقتاپ،
قارا بۇلتتىڭ سالاقتاعان قارىنىن.
كەل،تابيعات كەلتە ويلىڭا كەڭەس بەر،
قورشاۋعا الدى مەنى سيقىر ەلەستەر.
شۇرق-شۇرق تەسكەن سۇلۋلاردىڭ كىرپىگى،
جۇلدىزدى اسپان-كوك تورعىن شىت    ەمەس پە ول!
......
قالدى كەيىن ءبار-ءبارى دە مۇنارتىپ،
مەن نەسىنە مۇڭايامىن مۇنى ايتىپ.
ەكەن دەدىم،قۇرعاق تۇلىپ ەلەستەن،
ءدال بۇگىنگى قۇلازۋىم مىڭ ارتىق.
قۇلازۋدان ءبىر حوش ءيىس تۇر اڭقىپ».
«تورقاسقا» (جىر جيناق) ءابىلقايىر اقباي ۇلى (178-،179-بەتتەر).

   اقىن ولەڭىندە ايشىقتى ءتىل،تەرەڭ وي،كوركەم سۋرەتكەرلىك جاتىر. قاراڭىز،«قارا بۇلتتىڭ سالاقتاعان قارىنى،شۇرق-شۇرق تەسكەن سۇلۋلاردىڭ  كىرپىگى،جۇلدىزدى اسپان كوك تورعىن شىت ەمەس پە ول» وقىعانىڭىزدا كوز الدىڭىزعا تابيعاتتىڭ كوركەم ءبىر سۋرەتىن سىزىپ قويعانداي سەزىمگە جەتەلەيدى. اقىن تابيعاتپەن بىرگە قۇلازۋىنىڭ ءوزى ءبىر باقىت ەكەنى سىندى تىڭ  ويدى ورتاعا قويۋ ارقىلى تابيعاتپەن سىرلاسۋ،مۇڭداسۋ سىندى تاماشا جىر جولدارىن وسىلاي ورەدى ءارى ءوزىنىڭ تابيعاتپەن تىنىستاس،تىلەكتەس ەكەندىگىن ايتىپ،اقىن وسىلاي اقىندىق ۇشقىر شابىتتىڭ ءبىر تىزگىنى سول تابيعاتتىڭ مىڭ بوياۋ سۋرەتىنەن تۋىندايتىن ويلى جىردىڭ كوركەم كارتيناسىن سىزۋعا قۇشتار تابيعاتپەن ءوزى ويىن ورتاقتاستىرادى.

   جالپى اقىندىق تابيعاتىندا سۇلۋلىق پەن سۋرەتكەرلىكتى جىر جولىنا ارقاۋ ەتكەن تاپەي قايىسقان ۇلىنىڭ «قارا كول» اتتى ولەڭىنە توقتالا كەتەيىك.

«قىرعىز قىزىنداي قىزارىپ،
قوڭىر كەزەڭنەن كۇن استى.
قوڭىر كولەڭكە ۇزارىپ،
مۇزارت شىڭدارعا ۇلاستى.

سۇلۋلىق بار ما تەڭ كەلەر،
جەڭگەلەر قانداي ناز قوسقان.
تىزىلگەن مونشاق،تەڭگەلەر،
سىڭعىرلى اۋەن ساز قوسقان».
قوبىزدىڭ ءۇنى شىعانداپ،
جەبەلەي جەلىڭ ۇدەتتى.
شىرايلى جۇزدەر شىن ارباپ،
شىمشىلاپ جاتتى جۇرەكتى.
كۇندىزگى قىزۋ تاراي ما،
ونەرمەن ونەر قاۋىشقان.
شومىلىپ كەشكى ارايعا،
دىر-دۋىڭ تۇنگە اۋىسقان.
قىز ءمۇسىندى قارا كول كورىنىسىن،  ونداعى شاتتىققا تولعان جىر كەشىن، كوركەم سۋرەتپەن كوز الدىڭا سىزا قويادى. قارا كول ەمەس، قايتا ءبىر كوركەم سۋرەت تاماشالاعانداي كۇي كەشەسىڭ. سۇلۋ دۇنيەگە كىرەسىڭ. ال، ماحاببات جايىندا جازىلعان مىنا جىر شۋماعىندا:

«تىڭدا، جانىم، كۇيۋدىڭ كۇيىن مەنەن،
كۇلىمدەپ ەڭ،مەن سەنى كۇنىم دەپ ەم.
تۇردىڭ قانشا موينىما بىلەگىڭ ساپ،
قۇشاعىمدا بۇلىقسىپ قۇلىن دەنەڭ.

جاتساداعى سەڭ-سەزىم اۋناپ قالىڭ،
ءوزىڭدى اياپ،ءوزىم دە اۋلاقتادىم.
ۇمىتايىن دەسەڭ دە ۇمىتتىرماي،
ەسكە سالار ءبىر جۇرگەن اۋماق ءبارىن.

ماحاببات پا، ءبىر-ءبىرىن سىڭىرە الماۋ،
ماحاببات پا، وي نۇرىن سىمىرە الماۋ.
قيىن ەكەن بارىنەن قيىن ەكەن،
بىرگە ءجۇرىپ ماڭگىلىك بىرىگە الماۋ.

دەسەك تاعى ساتكە ءبىر الىستادىق،
سەزىمدەردى ءوزارا اۋىسپادىق.
اۋىسپادىق دەيمىن-اۋ،اۋناقشۋمەن،
ساعىنىشىمىزدى ماڭگىلىك تاۋىسپادىق»    («قۇرالايدىڭ سالقىنى» جيناعىنان).

   شىن جۇرەكتەن تۋعان عاشىقتىق جىر،اق سەزىمنەن تۋعان ماحاببات، قيماستىق سەزىم،قوسىلا الماسا دا،رۋحى جالعاسقان شىن ءسۇيۋ، سۇلۋ جىر،ماڭگى جاس  ولەڭ، جۇرەگىڭە وشپەيتىن،جادىڭنان شىقپايتىن اسىل جىردى  كوڭىلىڭە جىرعىپ جازعان ماحاببات ليريكاسى.

   ماقالامىزدىڭ ەندىگى جالعاسىندا وزىندىك اقىندىق بولمىس-ءبىتىمى بولەك بىرنەشە جاس اقىندارىمىزدىڭ تۋىندىلارىنا كەزەك  بەرەيىك.

ەرلان نۇردىقان ۇلىنىڭ:
«اي،سەنى ايتشى،جەرشارىنا جالعىز جار،
ادامشىلىق قالعىپ كەتسە ار مۇزدار.
و،ماسقارا! كەم يەكتى كەمپىرگە،
كۇلەدى ەكەن مارجان ءتىسى بار قىزدار.

جۇرەكتەردى تۇنشىقتىرسا داراقى ءۇن،
ساعان قاشىپ تىعىلامىن قارا ءتۇن.
و،ماسقارا! جەمساۋى بار بۇلبۇلعا،
كۇلەدى ەكەن كەڭىردەگى بار اقىن.

نەدەگەن كوپ،نەدەگەن كوپ وتىرىك،
سەن سويلەشى كوكتەم شىعى-
و،تۇنىق.
قاسقىر جايلى قارعىس ايتار قارتتار بار،
جەتىم لاقتىڭ باسىن مۇجىپ وتىرىپ»  («ارمىسىڭ، ارۋ دۇنيە» جيناعىنان).

   ادامدىق قاسيەتتى باستى ورىنعا قويعان اقىن ۋاقىت سىندى سوتشى الدىندا ادامداردىڭ  ءومىر زاڭدىلىعىن؛تاعدىرى جايىندا،مارجان ءتىستى قىزداردىڭ ەرتەڭ كەم يەكتى كەمپىر بولاتىن جازمىشتى؛جەمساۋى بار بۇلبۇلعا كۇلگەن اقىن؛جەتىم لاقتىڭ باسىن مۇجىپ  وتىرىپ، قاسقىرعا قارعىس ايتقان قارتتاردى ولەڭ ويىنا ارقاۋ ەتىپ،تويىمسىزدىق،نىساپسىزدىق،قوعامداعى كەلەڭسىزدىككە ۇركە قاراپ،شىن دۇنيەنى اڭسايدى. ونى تۇنىق كوكتەمنىڭ شىعىنان ىزدەيدى...

   ال، قۋانىش دالەي ۇلىنىڭ «قويدىڭ ءيىسى» ولەڭنىڭ مىنا شۋماقتارىن وقيىق:

«جەتكەن بىزگە سوناۋ مۇڭلى عاسىردان،
قويدىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرار شاشىمنان.
وشكەن...
بىتكەن...
تاسقا اينالعان تاريح،
قۇمالاقتار ءار تاراپقا شاشىلعان.
قوتان دا جوق جۇرەر قوزى قۋالاپ،
اعىپ تۇسكەن قاراشىعىم سەكىلدى،
تابانىمدا جاتقان جالعىز قۇمالاق».
ولەڭدە حالىق تاعدىرى، ۇلتتىق رۋح، ءار جەردە قويدىڭ قۇمالاعىنداي شاشىلعان ۇلتتىڭ تاعدىرىن،ۇلتتىق بولمىسىنان، تەگىنەن ايرىلماعان ۇلتتىق رۋحتى جىر ەتەدى. ەكولوگيالىق ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ءسوز ەتەدى.

   ولەڭ ونەرىنە وسىنداي تابيعي كەلگەن   اقىندارىمىز (بۇلاردان باسقا اقىن جوق دەۋدەن اۋلاقپىز) جىر جولىندا اقىندىق جۇلدىزدارىنان جاڭىلمادى. ولەڭدەرى تابيعي تۋىنداپ،    وقىرمان جۇرەگىنە سۇلۋلىق باعىشتادى. بۇل اقىنداردىڭ تۋىندىلارىن مىسالعا الۋىم،پويەزيا وسىلاي جازىلسا قۇپ بولار ەدى دەمەكشىمىن. وركەندەۋ جولىنداعى پويەزيامىزدىڭ تۇلعالىق ساپاسىنا وي جۇگىرتسەك،ساننان ساپاعا، تايازدان تەرەڭگە بەت الىپ كەلە جاتقانىنا كوز جۇما المايمىز. دەسەداعى ءىشىنارا جاداعاي  ولەڭدەرگە كەزىگىپ قالىپ جۇرەمىز. 

   اقىن بولۋ جاقسى عوي، ءبىراق ول     ءۇشىن،  ەڭ الدىمەن وسى ونەردى تۇسىنە دە، سۇيە دە ءبىلىڭىز. ولەڭ ونەرى كىم-كىمنىڭ اۋزىنا كەلگەنىن ايتا بەرەتىن مايدان ەمەس.  اقىندىق _ كيەلى ونەر. سوندىقتان  وسى ونەردىڭ قادىرىن جەتە ءبىلىڭىز.




   رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
   تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

   مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.