ەەڭ جاڭا مازمۇندار
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 2 -كۇنى 147 ـ سان
الۋان ءتۇرلى قيمىلدارمەن ” 1 ـ شىلدەنى“ قارسى الدى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 1 -كۇنى 146 ـ سان
شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر سايلانىپ شىقتى
«شياڭگاڭنىڭ ۇزاق ۋاقىت گۇلدەنۋىن، ورنىقتىلىعىن بۇلجىماستان قورعادى − باس شۋجي شي جينپيڭ ”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىمنىڭ“ شياڭگاڭداعى امالياتىنىڭ ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋىنە جەتەكشىلىك ەتتى»
عىلىم - تەحنيكانىڭ جان تامىرىن ءوز قولىمىزدا مىقتاپ ۇستاپ، ەلىمىز دامۋىنىڭ دەربەستىگىن، ءوزىن -ءوزى باسقارۋىن، حاۋىپسىزدىگىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋ كەرەك
شىنايى قامقورلىق تيانشاندى مەيىرگە بولەدى، ىقىلاستى تاپسىرما العا باسۋعا ۇندەدى
ءتۇيىندى يگەرىپ، ولقىلىقتاردى تولىقتاپ، ساياحات ارقىلى شينجياڭدى گۇلدەندىرۋ ستراتەگياسىن ىشكەرىلەي اتقارايىق
بۇكىل رايوننىڭ ارىز - ارمان قىزمەتى ءماجىلىسى اشىلدى
شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر سايلانىپ شىقتى
مەيىرگە شومعان تيانشاننىڭ بار الابىنان كوكتەم لەبى ەستى

«ەستىگەن» مەن «وقىعاننان» تۋعان وي

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/7/17 16:23:29

قالياكبار ۇسەمقان ۇلى
 
   وسىدان 4 جىل بۇرىن بولاتىن. شيپاحانادا جاتىپ ەمدەلگەن شەشەمە قاراپ جۇرگەنمىن، قارسىداعى توسەكتە جاتقان ايەلىنە قاراپ جاتقان ۇيعۇر جىگىت ءبىر كۇنى مەنەن: قازاق حالقى قان ازدىقتىڭ الدىن الىپ، قان تولىقتاۋ ءۇشىن قانداي تاعامدار تۇتىنادى؟ - دەپ سۇرادى. «ەت، سورپا» دەدىم مەن «تۇيەنىڭ تانيتىنى جاپىراق» دەگەندەي. «شيپاگەر ماعان قانىڭ وتە از، دارىمەن قالپىنا كەلۋى قيىن، قان تولىقتايتىن ازىقتىقتاردى كوبىرەك جە دەگەن سوڭ سۇراعانىم عوي»،-دەدى ول قينالىپ. «شىلان جەسەڭشى، شىلان قان تولىقتايدى دەۋشى ەدى عوي» دەدىم وعان ەلدەن ەستىگەن «رەتسەبىمدى» ايتىپ. 

   _   ويبوي، شىلان دەيسىڭ بە، شىلان كوپ، ءبىراق ول مەنىڭ سىرقاتىما ەم بولا قويار ما ەكەن؟! 10 مۋ جەرگە شىلان سالامىز، ءبىراق ءبارى ءدارىنىڭ كۇشىمەن وسەدى. ونى قالاي جەيسىڭ،-دەپ باس شايقادى.

     شىلان وسىرگەن سەن ءوزىڭ جەمەسەڭ، الارمان قالاي جەيدى وندا!؟ تىم قۇرىسا، ەكى-ءۇش ءتۇپ شىلان اعاشىنا ءدارى سەپپەي - اق قويۋعا دا بولاتىن شىعار، - دەپ ەدىم، «قىزىق ەكەنسىڭ ءاداش( اعايىن) ءبىر ءتۇپ اعاشقا ءدارى سەبىلمەسە، سول توڭىرەكتىڭ قۇرت-قۇمىرىسقاسى سول اعاشقا ۇيمەلەمەي مە»  دەپ       جاقتىرتپاعان سىڭاي تانىتتى. 

    _ وندا اۋىل شارۋاشىلىق دارىلەرى جوق كەزدە اتا-بابالارىڭ شىلاندى قالاي وسىرگەن؟! مەنشە، مۇنىڭ ءبىر ءادىسى بار شىعار، - دەپ    ەدىم، «سوعان مەنىڭ دە اقىلىم جەتپەيدى» دەپ باعبان جىگىت باسىن سيپاعانى كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوز الدىمنان كەتپەيدى. 

     قازىر مەملەكەت جاعىنان جاسىل، ورگانيكالى ونىمدەردى ءوندىرۋدى دارىپتەپ، الارمانداردىڭ اڭسارى دا زالالسىز ازىقتىقتاردى تۇتىنۋعا قاراي اۋعانىمەن، اۋىل شارۋاشىلىق دارىلەرىنىڭ كومەگىنسىز ءونىم بەرەتىن   ەگىس داقىلدارى مەن جەمىس - جيدەك وتە از. كەرەك دەسەڭىز، قاۋىن-قاربىزعا دا دارىلىك ۋكول سالىپ جەتىلدىرەتىن جاعداي بار دەپ ەستيمىز. مۇنى ءبىز ويدان قۇراستىرىپ  وتىرعانىمىز جوق، جۇرتتىڭ ءبارى بىلەتىن جاعداي.  ويتكەنى  «اۋىل شارۋاشىلىق ءدارىسى سەبىلمەسە، ءونىم الۋ مۇمكىن ەمەس نەمەسە ءونىم مولشەرى وتە تومەن بولادى» دەگەن قاساڭ قاراس سانامىزدان مىقتاپ ورىن العان. مەن دە سولاي ويلاۋشى ەدىم، ءبىراق جاپونيالىق باعبان «كەمۋرا كينوري مىرزانىڭ الماسى» جايلى «اڭىزى» مەنىڭ بۇل كوزقاراسىمدى وزگەرتتى. 

    جاپونيانىڭ توكيو قالاسىندا ساۋداسى ەرەكشە كۇسەت ءبىر تاعامجاي بار  ەكەن. قاتىستى دەرەك كوزدەرىنە سۇيەنسەك، باتىسشا تاعامدار دايىندايتىن بۇل ءدامحاناعا باراتىندار ءبىر جىل بۇرىن تاپسىرىس بەرەتىن كورىنەدى. ويتكەنى اتى اڭىزعا اينالعان     «كەمۋرا كينوري مىرزانىڭ الما سورپاسىن» تەك وسى ارادان عانا ىشۋگە بولادى. 

     جايشىلىقتا المانى ەكىگە ءبولىپ بىرەر ساعات قويىپ قويساڭىز، دەرەۋ توتىقتانىپ، قارايىپ، ءبىر كۇننەن كەيىن جەۋگە كەلمەي قالادى. ال كەمۋرانىڭ الماسىن ەكىگە ءبولىپ 2 جىل قويىپ قويساڭ دا، المانىڭ قۇرامىنداعى سۋى تارتىلىپ،كىشىرەيگەنى بولماسا، استە بۇزىلمايدى ەكەن.      «جاپونيادا كەمۋرا كينوري مىرزانىڭ الماسىن ءبىر تىستەسەم ارمانىم جوق دەپ اڭسايتىندار ءتىپتى كوپ. ءبىراق ءبىر جىلدا نە ءبارى 2000 ادام عانا بۇل المادان اۋىز تيە الادى» دەپ جازادى جاپونيانىڭ ءىشىنارا باسىلىمدارى. ءبىراق بۇعان ەشكىم سەنبەيتىن شىعار. الايدا، كەمۋرا مىرزانىڭ اتاقتى الماسىن جەتىلدىرۋ بارىسى كىم - كىمگە دە وي سالادى دەپ ويلايمىن.

     كەمۋرا كينوري 1949 - جىلى تۋعان. 1972 - جىلى كەمۋرا وتباسىنا كۇشىك كۇيەۋ بولىپ كەلگەننەن كەيىن فاميلياسىن كەمۋراعا وزگەرتكەن، ول اتالعان وتباسىنىڭ بىردەن - ءبىر كىرىس قاينارى بولعان الما باعىن باپتاۋعا جاۋاپتى بولادى. ول كەزدە بۇل الما باقتان جىلىنا 6 ميلليون جاپون يەنى شاماسىندا كىرىس كىرەدى ەكەن. ءبىراق باققا ءدارى سەپكەن كۇننەن باستاپ، ءبىرقانشا كۇنگە دەيىن كەمۋرا مەن ايەلىنىڭ كوزدەرىنەن جاس سورعالاپ، قاتتى قينالاتىن - تۇعىن. بۇعان نازالانعان كەمۋرا ءبىر كۇنى قايىن اتاسىنا «الما اعاشىنا ءدارى سەپپەي باپتاپ كورسەم قايتەدى» دەگەن ءوتىنىش ايتادى. مۇنى قايىن اتاسى دا ماقۇل كورەدى.

     كەمۋرا سول كۇننەن باستاپ الما باققا ءدارى سەپپەي باپتاۋ تاجىريبەسىن باستايدى. كوكتەمدە الما اعاشتار قۇلپىرا گۇل اشقانىمەن، شىلدە ايىندا جاپىراعىن ىندەت شالىپ، قۋراپ تۇسە باستايدى. تامىزدا بۇكىل الما باعى  قۋارعان اعاشتى القاپقا اينالىپ، مۇلدە ءونىمسىز قالادى. «سۋعا كەتكەن تال قارمايدى» دەگەندەي، 2 - جىلدان باستاپ، الما اعاشتارىنا سىركە سۋىن، سپيريت، ۋسارىمساق ءشىرىنىن سەۋىپ كورگەن كەمۋرانىڭ بارلىق «ءادىسى» ناتيجەسىز اياقتالادى. 3 - جىلى الما اعاشتارى تۇگەل گۇل اشپاي قالعان كەمۋرا «سيىر ءسۇتىن سەپسە، ءونىمى جاقسى بولادى» دەگەندى ەستىپ، بۇل الما اعاشىن سۇتپەن      «سۋارىپ» شىعادى. قىلار امال تاپپاعاندا، الما اعاشىنا تۇسكەن قۇرت - قۇمىرىسقالاردى دا تەرىپ كورەدى. ءبارى ەشبىر ناتيجە بەرمەيدى. «باعبانشىلىقتىڭ 100 جىلدىق تاجىريبەسىنەن الىپ قاراعاندا، ءدارى سەپپەي المادان ءونىم الۋ مۇمكىن ەمەس، كەلەر جىلدان باستاپ ءدارى سەپ» دەپ قايتا-قايتا كەڭەس بەرگەن    اۋىلداستارى دا ءتىلدى الماعان كەمۋرانى «توپاس، اقىماق، قۇتىرىق» دەپ اتاپ، ماڭىن باسپاي كەتەدى. 

     ۇدايى 5 جىل ءونىم الا الماعان كەمۋرا اۋلەتى ەكونوميكالىق جاقتان دا ابدەن تۇرالاپ، كەمۋرانىڭ 3 قىزىنىڭ وقۋ قاراجاتىن تابۋدىڭ ءوزى مۇڭعا اينالادى. الاقانداي كۇرىش اتىزىنىڭ كىرىسى ءبىر ءۇيلى جاننىڭ كەڭىردەگىنەن اسپايدى. جوقشىلىقتىڭ تاقسىرەتىن تارتقان ايەلى دە قۇلاق ەتىن جەي بەرگەن سوڭ، كەمۋرا كەلەسى جىلدان باستاپ اۋەلگى جوسپارىنان باس تارتۋدى ويلايدى. ءبىراق كەنجە قىزى «اكە، وسىنشا جىل جاپا تارتقانداعى جەتكەن ناتيجەمىز وسى ما!؟ مەنشە، سەن ءالى دە تالپىنۋىڭ  كەرەك» دەپ كەمۋراعا قايرات بەرەدى. كەمۋرا تاعى ءبىر جىل سىناپ كورۋگە بەكيدى. ءبىراق 6 - جىلى دا باعى ءونىمسىز قالعان ول اسىلىپ ءولىپ الماق بولىپ، ءبىر كۇنى كەشتە باعىنىڭ ماڭىنداعى ورمانعا كەلەدى. ءجىپتى   اعاشقا ءىلىپ، اسىلعانىمەن، ءجىپ ءۇزىلىپ كەتىپ بەتكەيدەن دومالاپ كەتكەن كەمۋرا كوزىن اشقاندا، اي نۇرىمەن شاعىلىسىپ جارقىراپ تۇرعان ەمەن اعاشىن كورەدى. بۇتاقتارى بىتىك وسكەن اعاشتىڭ جاپىراقتارى دا     ەرەكشە تىعىز. «ەشقانداي ءدارى سەبىلمەگەن، تىڭايتقىش بەرىلمەگەن بۇل اعاش قالاي كوكتەپ تۇر» دەگەن تاڭدانىسپەن اعاش تۇبىندەگى توپىراعىن قازىپ كورگەن كەمۋرا «مەن جاۋابىن تاپتىم» دەپ ۇيىنە قاراي    جۇگىرەدى. 

    «ۇلى تابيعاتتا ەشنارسە جەكە - دارا ءومىر سۇرمەيدى، كەرىسىنشە ءبارى تاعدىرلاس بايلانىستا بولادى. ءبىر - بىرىنەن قۋات الادى. ماسەلەن، اعاش تۇبىنە وسكەن ارام شوپتەر اعاشتى  تىڭايتقىشپەن قامداسا، توپىراقتاعى ميكرو ورگانيزمدەر اعاش تۇبىندەگى توپىراقتىڭ قاتىپ قالۋىنىڭ الدىن الادى دا، ءتۇرلى ميكرو ەلەمەنتتەر توپىراق ارقىلى اعاش تامىرىنا تاسىمالدانادى». مىنە وسى ءبىر تابيعي بايلانىستى   بايقاعان كەمۋرا توپىراقتاعى كەرمەك ءيىستىڭ ساۋلەلى باكتەريالاردان (اكتينوميتسەت) كەلەتىنىن، ونىڭ اۋاداعى ازوتتى سىمىرەتىنىن ءارى ونى ۇزاق ۋاقىت ساقتاۋ قۋاتىنا يە ەكەنىن دە دالەلدەپ شىعادى ءارى الما اعاشتارىنىڭ تۇبىنە ءشوپ وسىرە باستايدى،     ءشوپتىڭ وسۋىنە ىلەسىپ، توپىراقتىڭ ىلعالدىعى ارتادى، الما جاپىراقتارىنىڭ ءتۇسۋى توقتايدى. ءتۇرلى وسىمدىكتەر بىتىك وسكەن باققا باۋىرىمەن جورعالاۋشى جانۋارلار، ءتۇرلى-   ءتۇستى ناسەكومدەر جينالىپ، باق ورتاسىنىڭ ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىگى العاشقى ادىمدا قالىپتاسادى. اعاش تامىرىن جەتكىلىكتى ازوتپەن قامداۋ ءۇشىن  اعاش تۇبىنە بۇرشاق تا ەككەن كەمۋرا تۇينەك باكتەريالاردىڭ ازوتپەن رەاكسيالاسىپ، اعاش تامىرىنا مول قورەكتىك جەتكىزەتىنىن دە عىلمي تۇرعىدان دالەلدەپ شىعادى. وسىلايشا 3 جىل تابيعي جولمەن الما اعاشىن باپتاعان كەمۋرا 8 - جىلعا بارعاندا، بۇكىل باقتان 2 الما عانا ءونىم الادى. دەسەدە، بۇل المانىڭ ءدامى وزگەشە ەدى. 9-جىلعا بارعاندا، كەمۋرا المانىڭ استىندا قالادى. كەلەسى جىلدان باستاپ، الدىن الا زاكاز بەرگەن ادامدار كوبەيىپ، كەمۋرانىڭ الماسىنىڭ اڭىزى بۇكىل جاپونياعا تارالادى. كەمۋرا مەن ونىڭ الماسى جونىندە تەلەفيلم ءتۇسىرىلىپ، توم-توم كىتاپتار جازىلادى...

     ادامزات ءوندىرىس، تۇرمىستىڭ قاجەتى ءۇشىن كوپتەگەن جاڭالىقتار اشتى. ءونىمدى ارتتىرىپ، ۋاقىتتى  ۇنەمدەۋ تۇرعىسىنان تالاي-تالاي تاماشا تاسىلدەردى ويلاپ تاپتى. دەي تۇرعانمەن، بەينە «اۋىل شارۋاشىلىق دارىلەرىنىڭ ءونىمدى ارتتىرىپ،    ەكونوميكالىق كىرىستى مولايتقانىمەن، ادامزاتتىڭ دەنساۋلىعىنا دا زالالدى جاقتارى بارلىعى» سياقتى، ءبىزدىڭ قولدانىپ جۇرگەن كەز كەلگەن  تەحنيكا، تاسىلدەرىمىزدىڭ تۇرمىسىمىزعا قولايلى جاقتارى كوپ بولعانىمەن، دەنساۋلىعىمىزعا پايدالى بولۋى    ناعايبىل. «مىلتىقتىڭ تاپقىرلانۋى ەرلىكتى جوعالتتى» دەپ باتىستىق ءبىر ويشىل ايتقانداي، ادامزاتتىڭ ءوزى جاساعان كوپتەگەن نارسەلەرى ادامزاتتىڭ ءوزىنىڭ تابيعي قۋاتىن السىرەتكەنى شىندىق. ماسەلەن،      كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قولايلى، ۋاقىتتى  ۇنەمدەۋ ءۇشىن ادامزات قولفوندى تاپقىرلادى. الايدا قازىرگى ادامدار قولفونسىز جۇرە المايتىن «قۇلتەمىرگە» اينالىپ، قانشاما ۋاقىتىن قولفون شۇقۋمەن وتكىزىپ جاتىر؟! ءجۇرىس - تۇرىسقا قولايلى بولۋى ءۇشىن اۆتوكولىكتىڭ سان الۋانىن دۇنيەگە كەلتىرگەن ادامزات ارەكەتتىڭ ازدىعىنان، جاياۋ ءجۇرۋ داعدىسىنىڭ ازايۋىنان قانشاما سىرقاتتارعا مويىن ۇسىنىپ جاتىر؟! كومپيۋتەر مەن ەلەكتروندى ەسەپتەۋىشتەردىڭ قولدانىلۋى ادامداردىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى مەن تەز ەسەپتەۋ قۋاتىن قانشالىق دارەجەدە السىرەتتى؟! وسىنىڭ ءبارىن ويلاساق، كەمۋرانىڭ ەڭ اۋەلى  اسقان قاجىرلى ىزدەنگىشتىگىن بايقاساق، ەندى ءبىر جاقتان،ءارقانداي جۇمىسقا عىلمي  تۇجىرىم جاساپ ورگانيكالى ازىقتانۋىمىزدى،تابيعاتتىڭ سايكەستىگىن ايتىپ جاتقان جوق پا!؟






  رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
 

 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn