ەەڭ جاڭا مازمۇندار
اۋەلگى ماقساتقا،بورىشقا تاباندى بولىپ،مۇرات-سەنىمدى بەكەمدەدى
چىن چۋانگو قاشقار ايماعىندا تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە مىنانى باسا دارىپتەدى
وڭايلىقپەن قولعا كەلمەگەن تاماشا جاعدايدى بەكەمدەپ جانە دامىتىپ، ورنىقتىلىقتىڭ،دامۋدىڭ ءتۇرلى ىستەرىنىڭ ىشكەرىلەي دامۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى جولىندا . ەرجۇرەك قۇرباندار شەجىرەسى
كورىكتى شيحۋ قوناقتاردى قىزۋ قارسى الدى
كۇش-قۋاتتى ۇيىستىرىپ، شينجياڭعا كومەكتەسۋدىڭ كوركەم پاراعىن بىرلىكتە جازدى
شيحۋ قالاسى نەگىزگى ساتىنىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋدى ناقتى تياناقتاندىردى
دۋ جۇڭيۋان: جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرىپ،وتاندى قۇتقارۋ -ءبىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمىز
ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى جولىندا . ەرجۇرەك قۇرباندار شەجىرەسى
جاڭبىرداعى كوشى-قون...
شەكارا حالىقتارىنىڭ ءوزارا ساۋدا بازارىنىڭ 3 كۇندىك تيجارات سوماسى 513 مىڭ يۋانعا جەتتى
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ،تياناقتاندىرىپ، جۇڭگوشا سوتسياليستىك شينجياڭ قۇرۋ ءۇشىن حاۋىپسىز، ورنىقتى ورتا جاراتايىق
ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى جولىندا . ەرجۇرەك قۇرباندار شەجىرەسى
توڭكەرىستىك اندەردى شىرقاپ،پارتيانىڭ قامقورلىعىن جىرلادى
سۋرەت كورگىزبەسى وتانىمىزعا تارتۋ ۇسىندى
دەمالىسقا، زەينەتكە شىققان كادرلار وزگەرىستەردى تاماشالادى
ادەبيەت-كوركەمونەر كونسەرتىن وتكىزدى
پارتياعا جۇرەگىمىزدى ارناپ، وتانىمىزدى جىرلايىق
تەڭىز ونىمدەرىنىڭ دامىنەن ءلاززات الىڭىز
«اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ» نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسىن قوزعاۋشى كۇش ەتىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىن دايەكتىلەندىرۋدىڭ، تياناقتاندىرۋدىڭ جاڭا جاعدايىن قۇلشىنا اشايىق
تىڭ وراي، ويداعىداي وزگەرىس
قاتىناس حاۋىپسىزدىك بىلىمدەرى مەكتەپكە كىردى
تابيعي گازدى حاۋىپسىز پايدالانۋدى ۇگىتتەدى
حاۋىپسىز ءوندىرىستى كوكەيدە ساقتايىق
قورقىس قالاشىعى نەگىزگى ساتىنىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتىپ،قىزمەت وتەۋدى جەبەدى
سىرا مەكەنىنە قوناق بولىپ قايتىڭىزدار
بىلعارىعا ورنەك سالۋ شەبەرى ءپۇرىنجاپ
لياۋنيڭ كۇشى تارباعاتاي حالقىن يگىلىككە كەنەلتتى
تارباعاتايدىڭ سىرتقا باعىتتالعان ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ جاڭا پاراعىن جازايىق
شەكارا حالىقتارىنىڭ ءوزارا ساۋدا بازارى اشىلىپ،بۇقارانى تيىمدىلىككە كەنەلتتى

ماڭگى ەستە

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/7/19 18:25:43

(اقان بەيقۇت ۇلىنىڭ 80 جىلدىعىنا وراي) 
ءباتىش اقىن قىزى



ارتقى قاتاردا (وڭنان ءبىرىنشى) اقىن بەيقۇت ۇلى قالامداستارىمەن بىرگە. 
 
   ۇستەگى جىلى شىلدەنىڭ 22-كۇنى  اقاننىڭ قايتىس بولعانىنا 30 جىل،دۇنيەگە كەلگەنىنە 80 جىل تولدى. اقان تۋعان ەلىنىڭ،قالامداس دوس-جاراندارىنىڭ،قاراشاڭىراعى وتباسىنىڭ ماڭگى ەسىندە. جۇرتى الدىندا جۋساننان دا الاسا بولعان كىسىلىگى مەن كىشىلىگى،ساباز،جارقىن بەينەسى،تۋعان جەرىنە تەر توككەن  ەڭبەگى،ءومىر بويى شۇعىلدانعان اقپارات-باسپا ءسوز سالاسىنداعى ەلەۋلى ەڭبەگى ماڭگى ەلىنىڭ ەسىندە،ماڭگى ەستە! «باقسام» دەگەن ولەڭىندە ايتقانىنداي:

 «كىممىن وسى؟
مەن دە كوپتىڭ ءبىرىمىن،
بىرەۋگە اعا،بىرەۋگە ەركە ءىنىمىن،
ۇلكەندەردىڭ تاپسىرماسىن اداقتاپ،     ءىسىن ىستەپ جۇرگەن جاي ءبىر ءتىرىنىڭ.
 كىممىن وسى؟
 مەن دە كوپتىڭ ءبىرىمىن،
كوپ جاقتاسا سوندا عانا ‹ءىرىمىن›. 
قاس تاعدىردىڭ امىرىنە بويسۇنىپ،       كەبىن كيىپ كەتسەمداعى ءتىرىمىن».

   اقان قايتىس بولعانىنان بەرى بىرنەشە جىلداردا باسىلىمداردا جوقتاۋ ولەڭدەرى جاريالاندى،شىعارماسىنا زەرتتەۋ ماقالالارى جاريالاندى. قالىڭ كوڭىل ايتۋ  حاتتارىن تاپسىرىپ الدىم. تۋعان ءوڭىرى «ىلە ايدىنى» مەنىڭ «باسا الماعان ولەڭىنىڭ وكسىگىن» دەگەن ەسكە الۋ ماقالامدى ەكەۋىمىزدىڭ سۋرەتىمىزبەن جاريالادى. ءبار-ءبارى شاڭ باسپايتىن التىن ارحيۆىمدە،كوڭىلىمنىڭ تۇكپىرىندە ساقتالۋدا! تاعدىردىڭ قۇرىعىنان كىم قاشىپ قۇتىلا السىن،قالقايىپ ارتىندا قالعان سوڭ ءوزىم دە مارقۇمنىڭ قايتىس بولعان ءبىر جىلدىعى،5 جىلدىعى،10 جىلدىعى بايلانىسىمەن ەسكە  الىپ،ماقالا جاريالادىم. باسىلىمداردا باسىلىپ،راديولاردا وقىلدى. شينجياڭ تەلەۆيزياسى اقاندى ەسكە الۋدىڭ كەسكىنىن الىپ،مەنىمەن سۇحبات جاسادى. 2009-جىلى 19-قاراشادا  ورتالىق حالىق راديو ستانسياسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا «داريعاي-ارمان» باعدارلاماسىنىڭ «ساعىنىش سازى» اتتى پروگرامماسىندا تەلەفون سۇحباتىندا بولدىم. راديودا الدىمەن قىسقاشا مەنى تانىستىردى دا اقان ەكەۋىمىزدىڭ ونەر،ءومىر جولىنداعى كەشىرمەلەرىمىزدى ەسكە الۋىم  بويىنشا تەلەفون سۇحباتى ەتىپ جاريالادى. سۇحبات تىڭدارماندارعا جاريالانعان سوڭ جەر-جەردەگى دوس-جاران،  قالامداستارىمنان،تۋىس-تۋعان،ساپتاستارىمنان جانە ءبىر ءبولىم تىڭدارمانداردان تەلەفون كەلىپ،«جاقسى لەبىز-جان ازىعىن» كوڭىلىمە قۇيدى،اسىرەسە اقاننىڭ تۋعان جەرى جىڭ اۋدانىنداعى تىڭدارماندار راديو ستانسياسىنا سول سۇحباتتى قايتالاي تاراتۋىن تالاپ ەتىپتى. ورتالىق حالىق راديو ستانسياسى قايتالاي تاراتتى. بارلىعىنا ريزامىن،بورىشتارمىن!

   اقان ومىرىندە جەتىمدىكتەن جەتىلگەن  باقىتىن قاستەرلەي ءبىلدى،بالالارىنا  وتكەنىن ەسكە الىپ،قازىرگى باي-   باقىتتى زاماندى سۇيۋگە،ادال ەڭبەك ەتۋگە تاربيەلەدى،ۇلى پارتيانى،انا    وتاندى،تۋعان جەردى،ءار ۇلت حالقىنىڭ قويۋ،تىعىز بەرەكەسىن جىرلاۋمەن بولدى. «پارتيام» دەگەن ولەڭىندە:
«و،پارتيام،ءسوز اشسام كىمدىگىمىنەن، 
كوڭىلىمنەن شىعادى گۈل اشىلىپ. 
سەن دەگەندە،قايناسقان تىرلىگىمنەن، 
ەنتەلەيدى ومىرگە جىر اسىعىپ.

بولسامداعى ءبىر مۇشەڭ قاتارداعى،
كوممۋنيزم سانامدا الاۋلاعان.
ۇيدە ەمەس،جورىقتا-ساپارداعى،
وتان ءۇشىن بولامىن قالاۋلى ادام.
……
و،پارتيام،مەن سەنىڭ تۋعان ۇلىڭ،
بىرگە وزىڭمەن جۇرەگى سوعىپ تۇرعان.
وزىڭمەنەن تامىرلاپ قىردا بۇگىن،
كوممۋنيزم نۇرىمەن بەتىن جۋعان».
……
انا وتانىن كوز قاراشىعىنداي قورعاپ سۇيە ءبىلدى.
«وتان دەسەم،وي ءورىسىم اشىلار،
كوركەم سۋرەت كوزىمە وتتاي باسىلار.
يان-ان،بەيجيڭ،تاكلاماكان،تيانشان،
مارتەبەمدى بيىكتەرگە اسىرار.

وتان دەسەم حۋاڭحىداي تاسامىن،
اياعىمدى ءجيى-ءجيى باسامىن.
ءوز ەركىمدى بيلەپ ەركىن تىڭ ءبىر كۇش،
مارعاۋلىقتان بويىمدى الا قاشامىن.

وتان دەسەم،تۇسەدى ەسكە انا شىن،
مەيىرىمەن ماپەلەگەن بالاسىن.
وتان _ انا قۇشاعىندا ۇلتتاردىڭ،
قىل وتپەستەي بىرىكتىرگەن اراسىن.

وتان دەسەم،ماقتانىشىم سەلدەيدى،
ەرلىك-جىگەر كوكىرەگىمدى كەرنەيدى.
اسقار تاۋعا سۇيەنگەندەي كەۋدەمدى،
ولقى ءتۇسىپ،ورتالاعىم كەلمەيدى.

وتان دەسەم،كەلەدى وت كۇرەگىم،
وتان دەسەم،كەلەدى كوك تىرەگىم.
ويتكەنى وتان _ ارداقتى انا مەن ءۇشىن،
سوعىپ تۇرعان كەۋدەمدەگى جۇرەگىم».
(«وتان دەسەم»)
تۋعان اۋىلى،وسكەن جەرى «ورگەن بۇلاق» ① دەگەن ولەڭىندە:
جوعالتسام دا بالعىن شاقتى جاعاڭدا،
وشپەستەي عىپ ءمورىن باسقان تابانعا.
اينالسام دا جەردىڭ شارىن جەتى رەت،
ءسىرا سەندەي جاننات جەردى تابام با؟!
 
ەمەنىڭدەي سىندارلانىپ كوكتەگەن،
داۋىلداردا باسىن يمەي وكتەگەن.
مەن ءالى دە تەنتەك،بۇلا ۇلىڭمىن،
تاڭدايىنان تامشى ءدامى كەتپەگەن.

جاققان العاش كوكەيگە جىر شىراعىن،
مىنگىزگەندەي قيال-سەزىم پىراعىن.
‹ءوس، ءوس،ءوس!› دەپ بيىگىنە كوتەرگەن،
اينالايىن انام _ ‹ورگەن بۇلاعىم›.

شاپالاقتاپ جۇگىرەتىن ەتىمدى،
بالالىق شاق قالدى ارتتا كەكىلدى.
سامايىما سالعان قالىڭ وي بەلگى، 
كوپىرشىگەن اق كوبىگىڭ سەكىلدى.

ەتپەسە دە مەكەن بۇركىت _ كوك سەرى،
بولساڭ داعى الاقانداي تەكشەلى.
باسىمدى ءيىپ قۇرمەتپەنەن بالايمىن
جەر شارىنىڭ بيىگىنە تەك سەنى...»

   اقان مەنىڭ ساباز سەرىگىم،كاسىپتە ۇستازىم،ءومىر جولىندا،ءارقانداي باق پەن سوردى،تايعاق كەشۋلەردى بىرگە وتكىزگەن سۇيەنىشىم،ال بالالارىنىڭ كەڭ پەيىل،قامقورشى،كەشىرىمدى،سىرلاس، اسقار تاۋ اكەسى ەدى. ەكى جەتىم باس قوسقان وتباسىن سۇيە ءبىلدى، سيلاي  ءبىلدى، قاستەرلەي ءبىلدى.

«ۇمىتپايىق» دەگەن ولەڭىندە بىلاي جازىپتى:
بالا دەگەن بالدان ءتاتتى كىسىگە،
ءبارىمىز دە بىلەمىز عوي تۇسىنە.
قيسىقتىعى،تەنتەكتىگى بولسادا،
ءماز بولامىز قىلىعىنا،ىسىنە.

‹بالالى ءۇي بازار› دەگەن حالقىمىز،
جاقسى سوزدەن قالماق ويدا التىن ءىز.
سول سەبەپتى كۇنى بۇگىن جالعاسىپ،
كەلە جاتىر بالا جايلى سالتىمىز.

بۇل سالتىمىز ماڭگى وسىلاي قالادى،
وتسە ۋاقىت جاڭا مازمۇن الادى.
ءبىراقتاعى تۋعان ءتاتتى بالانى،
ۇمىتپايىق،دوستار،جاقسى انانى!»

   «ساعىندىم» اتتى ولەڭىنە ارناپ جاناي  ابدىراھيىم ۇلى مۋزيكاسىن جازعان ەدى.    ايماقتىق ءان-ءبي ۇيىرمەسىنىڭ    جۇبايلار ءانشىسى بەرىك پەن ءمولدىر ساحنالاردا تامىلجىتا ورىنداسا؛ال،    قازاقستانداعى جۇباي انشىلەر قۇرمانبەك پەن ليزانىڭ ورىنداۋىندا تاعى ءبىر بيىكتەن كورىنىپ ەدى.

   بەس بالاسىنا ارناۋ ولەڭ جازىپ،    ارمان-ءۇمىتىن قالدىردى.

تۇڭعىش قىزى گۇلنۇرعا ارناعانى:
«اكە بوپ تۇڭعىش سۇيگەم ماڭدايىڭنان،
كەم كورمەي گۇلىم سەنى قانداي ۇلدان.
داۋىسىڭ ىڭگالاعان باسىلعانشا،
اناڭا سەرىك بولىپ تاڭدى ايىرعام.

اكەلىك سەزىمىنە باتىپ تەرەڭ،
وسى عوي دەپپىن سوندا ‹باقىت› دەگەن.
وزىڭە دەگەن بالداي ىقىلاستان،
ويىمدا تۋىنداپ ءبىر جاتىپتى ولەڭ.

ارى اسىپ وتىز جىلدىڭ قىرقاسىنان،
تايسالماي ءوتىپ داۋىل بۇرقاسىننان.
گۇلىندەي ءومىرىنىڭ ساعان قاراپ،
اكەڭ تۇر كەۋدەسىندە جىر تاسىعان…»

ۇلدىڭ ۇلكەنى ازاماتقا ارناعان ولەڭى:
«كەلگەندە ءومىر ەسىگىن سەرپە اشىپ،
شاتتىعىم ارناسىنان شىعىپتى اسىپ.
تۇرعانداي ۇستاپ دۇنيە تۇتقاسىنان،
كەتىپپىن قۋانىشتان الشاڭ باسىپ.

كەۋدەدە جۇرەك تۋلاپ تەبىرەنە،
جايۋلى تۇردى قۇشاق ەمىرەنە.
تاپپاسا ماقتانىشىن كوڭىل شىركىن،
مارقايىپ وزدىگىنەن سەمىرە مە؟!

شاتتىقتىڭ سوندا ەسكەن كۋاسىنداي،
سەن دەسەم،ۇلىم،قالماس جىر اشىلماي.
الشىنداپ زامانعا ساي كوگەر،كوكتە،
كوك بورتە تاۋدىڭ جاسىل قىناسىنداي…»

   اقانعا دەگەن ساعىنىش، ەسكە الۋ  «ماڭگى ەستە» ەسسە ماقالامدى قالامگەر دوسى،ساباقتاسى _ قالامگەر،ەتنوگراف، تاريحشى،عالىم زەينوللا سانىكتىڭ كوڭىل ايتۋ مىنا حاتىن قايتالاي ەسكە الىپ اياقتاتقىم كەلدى. ورايى كەلىپ جاريالاعان ماقالالارىم دا سول حاتتاردان جاريالاپ كەلە جاتقاندىعىم وقىرمانداردىڭ ەسىندە بولار. بۇل جولى دا ءجون كوردىم. 

    حاتتىڭ تولىق مازمۇنى:

    «قادىرلى ءباتىش!

   اقاننىڭ قازاسى وزىڭە قانداي باتقان بولسا،بىزگە دە ورنى تولماس وزگەشە اۋىر قايعى اكەلدى. بىرگە ءجۇرىپ،بىتە قايناسقان،ءومىردىڭ اشتى-تۇشتىسىن بىرگە وتكىزگەن ادامدار ءۇشىن العاندا،وڭايعا سوققانى جوق. ادەبيەت عيماراتىنىڭ ءبىر جاعى كەتيگەندەي، قازاق زيالىلارىنىڭ ءبىر بايتەرەگى قۇلاعانداي، تارباعاتاي اسپانىنىڭ جارىق جۇلدىزدارىنىڭ ءبىرى سونگەندەي،باسپا ءسوزىمىز ءوزىنىڭ ىسىلعان، قارت قالامگەرىنەن  ايرىلعانداي اۋىر قازا بولدى. مارقۇم اقان مەنىڭ سىرلاس دوسىم،جاناشىر جاقىنىم ەدى. ءوزىڭ بىلەسىڭ،ءبىز بىرگە بولعان كۇندەرى عىلىمنىڭ،باسپا ءسوزدىڭ،   ادەبيەت شارۋاشىلىعىنىڭ ار جاق، بەر  جاعىنان ۇزاق ءسوز قوزعاپ،ءتۇن ورتاسىنان دەيىن وتىرۋشى ەدىك. قانشا  سويلەسسەك تە اڭگىمەمىز سارقىلىپ،  تاماشامىز سەيىلىپ كورمەگەن-دى.

   سوناۋ ورتالىق وداق مەكتەبىنەن باستالعان قويۋ دوستىعىمىز،سول ءبىر جاستىق شاقتىڭ جالىندى كۇندەرى،سولاقاي كەزدەگى ونىڭ تاباندىلىعى،ۇستامدىلىعى،قىزمەتتەگى شوگەلدىلىگى،ارامىزدا بولاتىن ءازىل-قالجىڭ… ءبارى-ءبارى كوز الدىما ەلەستەپ، سولاردى ەسكە  الىپ، بالالارىمنىڭ الدىندا ەڭىرەپ ءبىر جىلاپ الدىم. مەن جىلاعان سوڭ ءبارى جىلادى. مىنە،وسى حاتتى جازىپ وتىرىپ كوزىمە ىستىق جاس كەلىپ،مونشاقتاي كەتتى. قايران اقان ەسىل ەر،ساباز ازامات،ماڭعاز تۇلعا ەدى عوي…

   ءبىراق، باكە، ادامعا ۇستامدىلىق    كەرەك،ءبارىمىز اقاننىڭ ۇستامدىلىعىنان ۇيرەنگەنىمىز ءجون بولار. سەن وسىنداي اۋىر قايعىعا دۋشار بولعاندا ءشامشابانۋ ەكەۋىمىزدىڭ ءبىرىمىز جانىڭدا بولىپ،قولتىعىڭنان سۇيەي المادىق،جۇباتا المادىق. ءوزىڭ بار،اقاننىڭ بەتىنەن ىستىق جاسىمدى توگىپ ءبىر يىسكەگەننەن كەيىن مەن قايتا كورە المادىم، مەيىرىمسىز    اجال ەسىل ازاماتتى ارامىزدان جۇلىپ   اكەتتى. ەندى ايتارىم، وزىڭە-ءوزىڭ مىقتى بول،بالالار سول بەتى جاسىپ،جابىعىپ كەتپەسىن. ەر مىنەزدىلىگىڭ بار ەدى عوي،ءوزىڭ دە ءشوجىپ كەتپە. بۇقار جىراۋ ايتقاندايىن ‹وزەكتى جانعا ءبىر ءولىم›. ءبىراق بىرلىك وتىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا مۇرا قىپ قالدىرايىق…

   ءبىر-بىرىمىزگە سۇيەنىپ،ادال دوستىق،بەرەكەلى ءومىرىمىزدى ۇرپاق    ۇلاستىرا بەرسە ەكەن دەگەن تىلەكپەن  اقاننىڭ قازاسىنا كوڭىل ايتامىن. جانى  ءجانناتتا،توپىراعى تورقا بولسىن،جاساماعان جاسىن ۇرپاعىنا بەرسىن! 

   اقان جاس كەتتى عوي. ءالى دە 20 دا 30 جىل جاساۋ مۇمكىندىگى بار ەدى، ءبىراق ول دۇنيەگە قۇر قول كەلگەنى جوق،ءومىر داستارقانىنا اكەلگەن وزىندىك شاشۋى بار ەدى،اسىرەسە سوڭعى كەزدەرى ول وتە تاماشا ولەڭدەر جازعان بولاتىن. سول مۇرالارىن  تولىق جيناي ءجۇرۋدى ەسىڭنەن شىعارماعايسىڭ!

    باسقا نە جازام،وزىڭە سوم دەنساۋلىق تىلەيمىن. 

   قۇرمەتپەن: زەينوللا سانىك

                                   1988.7.30».

   سول ءبىر شاق،سول ءبىر جىلدارداعى ءبىر-بىرىمىزگە جازاتىن جىرعا تولى،سىرعا تولى،مۇڭعا تولى،سۇتتەن اق،سۋدان تۇنىق كوڭىلدىڭ كەپىلى قايران قىمباتتى،قۇرمەتتى حاتتار-اي!

    كوزدەن بۇلبۇلداي ۇشتى!

    قولىما تيگەن قالىڭ كوڭىل ايتۋ حاتتارىن كەي كەزدەرى قايتا-قايتا وقۋمەن بولامىن. جىگەرىمدى جانىپ،قايراتىمدى قامشىلايدى،سەرگيمىن،سەرپىلەمىن!

   ① ورگەن بۇلاق جىڭ اۋدانىنداعى  بۇلاقتى بوكتەر اتى.





    رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
  
   تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

   مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.



 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn