ەەڭ جاڭا مازمۇندار
دۇنيە تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلاتىن قۇرىلتاي
پارتيانىڭ شاپاعاتىن ماڭگى ەستە بەرىك ساقتاپ، ىرىقتىلىقپەن جاۋاپكەرلىك ارقالايمىن
شينجياڭداعى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءتىپتى دە نۇرلى بولاشاعى ءۇشىن تىنباي كۇرەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا ماڭگى العىس ايتامىن، پارتيانىڭ سوزىنە قۇلاق اسامىن، پارتياعا ىلەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا ماڭگى العىس ايتامىن، پارتيانىڭ سوزىنە قۇلاق اسامىن، پارتياعا ىلەسەمىن
پارتيانىڭ مەيىر - شاپاعاتىن ايتىپ تاۋىسا المايمىن
ايماق كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ قىزمەتى ءماجىلىسىن اشتى
پارتيا 19-قۇرىلتايىنىڭ رۋحىن شىنايى ۇيرەنۋ، تولىق ءتۇسىنۋ، ناقتى ىستەۋ باسا دارىپتەلدى
ايماقتىڭ ۇگىت-لەكسيا ۇيىرمەسى ءدوربىلجىن اۋدانىندا پارتيا 19-قۇرىلتايىنىڭ رۋحى جونىندە ۇگىت-لەكسيا سويلەدى
سەلبەستىك كووپەراتيۆتەردىڭ دامۋىنا تىڭ وراي جاراتتى
«جىڭعىل گۇلى» ۇگىت اترەتى قۇرىلتاي رۋحىن قىستاق تۇرعىندارىنا جەتكىزدى
جاس وسپىرىمدەردىڭ اقاۋسىز ءوسىپ-جەتىلۋىنە شارت-جاعداي جاراتتى
اۋقاتتى اعانىڭ اۋىلىندا
اۋىلدان قالاعا بەت العان كاسىپكەر
پارتيانىڭ شاپاعاتىنا العىس ايتىپ، اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، پارتياعا ىلەسىپ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتايمىن
شينجياڭدى كوركەيتۋ جولىندا قۇلشىنا كۇرەسەمىن
پارتيانىڭ شاپاعاتىن كوكەيىمدە بەرىك ساقتاپ، پارتياعا ىلەسۋدىڭ، ۇدەرە العا تارتۋدىڭ ونەگەسى بولامىن
پارتيانىڭ مەيىر - شاپاعاتىن ماڭگى ۇمىتپايمىن
ايماقتىق پارتكومنىڭ وزەكتى گرۋپپاسى جيىرما ءبىرىنشى رەتكى كوللەكتيۆ ۇيرەنۋىن وتكىزدى
شۋە بين ايماقتىڭ پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ ارناۋلى كۋرسىندا ساباق سويلەدى
مەنىڭ اكەم جۋىندى جيناۋشى
وقىرمانعا بازىنا
شۋە بين ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى مەن ايماقتىق ساياسي كەڭەس قىزمەت كوميتەتى ورگانىندا تەكسەرۋ-زەرتتەۋ جۇرگىزدى
ايماعىمىزدىڭ قاتىناس تاس جولىن كەمەلدەندىرۋ قىزمەتى شينجياڭ بويىنشا الدىڭعى ورىنعا شىقتى
پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن ۇيرەنۋ،دايەكتىلەندىرۋ ورلەۋىن كوتەردى
پارتيا 19-قۇرىلتايى رۋحىن اتىز باسىنا دەيىن جەتكىزدى
«اقتەرەك ءانى» اسقاقتاي بەرسىن
19-قۇرىلتاي رۋحىن ۇيرەنىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارى ىستەرىنىڭ دامۋ اياق الىسىن
ايماعىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن جۇرتشىلىق 19-قۇرىلتاي رۋحىن ۇيرەنۋدىڭ،
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2017-جىلعى توعىزىنشى رەتكى پارتگرۋپپا ءماجىلىسىن اشتى

قازاق كۇرەسى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/8/1 13:45:30

سۇراپالدى احىمەت ۇلى
 
    قازاق كۇرەسى ۇلتىمىزدىڭ ءداستۇرلى دەنە تاربيە قيمىلىنىڭ ايرىلماس ءبىر   بولەگى. اتا-بابالارىمىزدىڭ بىزگە قالدىرعان اماناتى. حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى دەنە تاربيە قيمىلدارىنىڭ مازمۇنى باي، تاريحى ارىدان باستالادى. تەحنيكالىق ورە دەڭگەيى سول ۇلتتىڭ  ۇلتتىق    سپورتىنىڭ ساپاسىن ولشەيتىن  نەگىزگى ولشەمدەردىڭ ءبىرى. قازاقى كۇرەسى _ بەلبەۋدەن قوس قولداپ نەمەسە ءبىر قولداپ ۇستاپ،جاعادان،قولىنان،تۋ سىرتىنان ۇستاپ،اياقتان قاعىپ،قىرقا شالىپ،كوتەرۋ،لاقتىرۋ،شالۋ،اساۋ جامباسقا الۋ سىندى تەحنيكالاردى قولدانىلاتىن سپورت قيمىلدارىنىڭ ءبىر ءتۇرى،ياعني ەرەجەگە ساي،جەڭىسكە جەتۋ ءۇشىن قولداناتىن ارەكەتتەردىڭ جيناق اتاۋى. حالقىمىز تاۋ ساعالاپ،ءشوپتىڭ سونىسىن ءتورت تۇلىك مالىنا وتتاتىپ،سۋدىڭ تۇنىعىنان سۋسىنداپ،اۋانىڭ  تازاسىمەن تىنىستاپ،كوشپەندى مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانىپ كەلگەن. سول كوشپەندى تىرلىكتە ءورىس-قونىسقا تالاس تۋىلعاندا،ءار ەكى جاق ءوز بالۋاندارىن شىعارىپ،شارشى توپتا بەلدەستىرۋ ارقىلى بالۋاندار جەڭىسىمەن داۋ-شاردى شەشكەن احۋالدى تاريح  پاراقتارىنان كوپتەپ كەزىكتىرۋگە بولادى. مىقتى بالۋانداردىڭ ايۋمەن الىسقانىن،سارلىقتىڭ بۇقاسىمەن كۇرەسكەنىن،   تۋىسقان ۇلتتاردىڭ الىپ بالۋاندارىمەن بەلدەسىپ،قارسى جاعىن ايىپقا جىعىندى   ەتىپ،ات-شاپان ايىپ الىپ،داۋدى   ءبىتىرىپ كەلگەنىن ويى داڭعىل قاريالاردان ەستىپ،قاتىستى گازەت-جۋرنالداردان،كىتاپتاردان كورىپ تە ءجۇرمىز. وتكەنگە كوز جىبەرىپ،شەجىرە جولدارىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلەر بولساق،كۇرەستىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ،دامۋ جولدارىنىڭ وزگەشە،وزىندىك سىر-سىپاتتارى بار. ءبىر قىزىعى ءاۋ باستان-اق قازاقتار توي-تومالاق دۋماندا،باسقا دا حالىق مول جينالاتىن جيىنداردا بالۋانداردىڭ جاس شەكتەمەسىن،سالماعىن ولشەپ جاتپاعان. قارسىلاسىنا قارسى تۇرارلىق كۇش-قۋاتىڭ بار ما،وندا  كىلەمگە بىلەك سىبانىپ شىعا بەر. ارينە،اتان جىلىكتى تۇيە بالۋانداردىڭ ءجونى بولەك،تۇرپاتى تىم باسقاشا عوي. دەگەنمەن،حالىقتىق ۇعىم،ناعىز باسەكە تۇرعىسىنان بالۋانداردىڭ مىقتىلىعى مەن تۋما تالانت،الىپ كۇش يەسى بولۋىن سالماققا قاراماي-اق «كۇشتى بولساڭ كۇرەسىپ كور» دەگەن تۇجىرىمدا كەسىپ-ءپىشىپ ايتىپ تۇرعان ءتارىزدى.

   بۇلايشا ايتقاندا،كەز كەلگەن جارىس ەرەجەسىز بولمايدى. ول ءار حالىققا ءار قالاي،وزىندىك ۇلتتىق پسيحولوگياسى، كوزقاراس،تۇجىرىمدارمەن تىزبەكتەلىپ قالىپتاسقان. ماتەريالدارداعى مالىمەتتەرگە قاراعاندا،ەجەلگى داۋىردە دە كۇرەس ونەرىنىڭ تاربيەلىك ءمانى،ماڭىزى زور بولىپ،ادامدى شىڭداۋ رولىن اتقارعان. ءبىر قىزىعى،بوز كىلەمدە جىگىتتەر عانا ەمەس،قىزدار دا كۇش سىناسقان  ەكەن.

   قازاق كۇرەسى 2002 -جىلى  ىلە   قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق مادەنيەت- دەنە تاربيە مەكەمەسىنىڭ جەتەكشىلىگىندە،قازاق كۇرەسىنىڭ تەحنيكالىق ەرەجە-تۇزىمدەرىن تۇراقتاندىرىپ (العاشقى سىناق نۇسقاسىن)،وبلىستىق حالىق ۇكىمەتىنىڭ بەكىتۋىمەن اۆتونوميالى رايوندىق ۇلت-ءدىن ىستەرى مەكەمەسىنە،اۆتونوميالى رايوندىق مادەنيەت-دەنە تاربيە مەكەمەسىنە جولدادىق. 2002-جىلى ءساۋىر ايىندا ءۇرىمجى قالاسىندا اۆتونوميالى رايونعا قاراستى وبلىس،  ايماق،قالا،ورىنداردىڭ تورەشى،باپكەرلەرى،مادەنيەت-دەنە تاربيە مەكەمەسىنىڭ جاۋاپتىلارى قاتىسقان ءبىر اپتا ۇيرەنۋ،تالقىلاۋ ارقىلى اۆتونوميالى   رايوندىق ۇلت-ءدىن ىستەرى مەكەمەسىنىڭ بەكىتۋىمەن قازاق كۇرەسى 2002-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق از ساندى ۇلتتاردىڭ 5-كەزەكتى ءداستۇرلى دەنە تاربيە جينالىسىندا قۇلجا قالاسىندا تۇڭعىش رەت جارىس ساحناسىنا كوتەرىلدى. اۆتونوميالى رايون كولەمىندە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق كۇرەستەن: موڭعۇل ۇلتىنىڭ ۇلتتىق كۇرەسى     «بوك»،ۇيعۇر ۇلتىنىڭ ۇلتتىق كۇرەسى  «ءچيلىش»،حۇيزۋ ۇلتىنىڭ ۇلتتىق كۇرەسى «بانجياۋ»،زاڭزۋ ۇلتىنىڭ ۇلتتىق كۇرەسى «بيگا»،يزۋ ۇلتىنىڭ ۇلتتىق كۇرەسى «گى»،چاۋشيان ۇلتىنىڭ ۇلتتىق كۇرەسى «شەرىم»،قازاق ۇلتىنىڭ ۇلتتىق كۇرەسى «كۇرەس» بار. مىنە،بۇل كۇرەستەردىڭ ايتىلۋى باسقا بولعانىمەن،ۇلكەن جاقتا ۇقساستىقتارى بار دەگەن ءسوز. ال،ۇقساماستىعى تەك ايتىلۋىندا عانا ەمەس،قايتا  وزىنە ءتان بوگەنايىنان،دارا تەحنيكالارىنان،باعالاۋ ولشەمدەرىنەن،بويسۇناتىن پرينسيپتەرىنەن كورىنەدى. 2013-جىلى شينجياڭ قازاقتارىنىڭ 1-كەزەكتى قازاق كۇرەسى  جارىسىندا قازاق كۇرەسىنىڭ  ەرەجە-تۇزىمدەرىنە،اتاۋ بىرلىگى مەن قول يشاراتىنا وزگەرىس جاسادىق. قازاق  كۇرەسى حالىقاراشا ەركىن كۇرەسكە   ۇقساپ كەتەدى. زەرتتەرمەندەردىڭ زەرتتەۋى ارقىلى ەركىن كۇرەستەن  پارىقتاندىرۋ ءۇشىن اياقتان ۇستاۋعا،تىزە قويىپ ارەكەت جاساۋعا تيىم سالعان. قازاق كۇرەسىنىڭ باسقا تۋىسقان ۇلتتاردىڭ ۇلتتىق كۇرەسىنەن پارقى:   قازاق كۇرەسىندە تەك ءبىر مايدان عانا كۇرەسەدى،ۋاقىتى 5 مينۋت،5 مينۋتتىڭ ىشىندە كۇرەسكەرلەردىڭ تەحنيكالىق ارەكەتىنە قاراي وتىرىپ،4 ءتۇرلى ۇپاي بەرەتىندىگىمىزدە ءارى تازا قازاق تىلدە ايتىپ،قول يشاراتىمەن بىرلەستىرۋىمىزدە. ماسەلەن: 

   (1) «بۇك ۇپاي». تىزەرلەپ قالۋ، ەكپەتىنەن ءتۇسۋ،جۇرەلەپ قالۋ،ءتورت تاعانداپ قالۋ. قازاق كۇرەسىندە «بۇك ۇپايى» بەرىلەدى. وڭ-سول قولىن يىقتىڭ دەڭگەيىندە الدىعا كوتەرىپ،الاقاندى تومەن قاراتىپ،ساۋساقتاردى بۇگىنكىرەپ،«بۇك» دەپ داۋىستاپ ايتىلادى. 3 «بۇك ۇپاي» ءبىر جامباسقا تەڭ بولادى. 

   (2) ءبىر جامباسىمەن نەمەسە ەكى جامباسىمەن،بەلىمەن جىعىلسا قازاق  كۇرەسىندە «جامباس ۇپاي» بەرىلەدى. وڭ-سول قولىن يىقتىڭ دەڭگەيىندە   الدىعا كوتەرىپ،ساۋساقتارىن جۇمىپ،تومەن قاراتىپ،«جامباس» دەپ داۋىستاپ ايتىلادى. ەكى «جامباس» ءبىر جارتىلاي  جەڭىسكە ءتان بولادى. 

   (3) «جارتىلاي  جەڭىس». كۇرەسكەرلەر ءارقانداي تەحنيكالىق ارەكەت    جاساپ،قىرىنان جىققان كەزدە بەرىلەدى. وڭ-سول قولىن يىقتىڭ دەڭگەيىندە   الدىعا كوتەرىپ،الاقاننىڭ قىرىمەن تومەن قاراتىپ ۇستايدى. داۋىستاپ «جارتىلاي جەڭىس» دەيدى. «ەكى جارتىلاي جەڭىس» ءبىر تازا جەڭىسكە ءتان.  

   (4) «تازا جەڭىس». كۇرەسكەرلەر ءارقانداي تەحنيكالىق ارەكەت جاساپ،قوس جاۋىرىنىمەن جىعىلعاندا،وڭ-سول قولىن تىك كوتەرىپ،الاقانىن الدىعا   قاراتىپ داۋىستاپ،«تازا جەڭىس» دەپ ايتادى.

   2013-جىلى شينجياڭ قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش كەزەكتى قازاق كۇرەسى جارىسى اۆتونوميالى رايوندىق قازاق مادەنيەتىنىڭ جەتەكشىلىگىندە،نۇرلان داۋلەتقان ۇلىنىڭ قارجىلاندىرۋىندا ورتالىق قالا ءۇرىمجىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ دەنە تاربيە سارايىندا تۇساۋىن كەستى. بۇل رەتكى قازاق كۇرەسى جارىسى قازاق كۇرەسىنىڭ ەڭ جاڭا قاعيداسى بويىنشا وتكىزىلدى.

   جاقىنعى جىلداردان بەرى قازاق    كۇرەسى ودان ارى دامىپ،ءتارتىپ-  ءتۇزىم،ەرەجە جاعىنان جوعارى ورەگە  كوتەرىلىپ، كەمەلدەنىپ كەلەدى.




   رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
   تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

   مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.