ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، نازاردى باس نىساناعا شوعىرلاندىرىپ، جاراسىمدى، ەكولوگياسى كوركەم، قونىستانۋعا جايلى تارباعاتاي قۇرايىق
«ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ۇشتە قامتاماسىز ەتۋ»دى تىعىز ارقاۋ ەتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە تاباندىلىقپەن، باتىلدىقپەن قول جەتكىزەيىك
بالا كۇنىنەن اتويشىلداردان ۇيرەنىپ، ەسەيگەندە اتويشىل بولىپ، ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى ۇلى مىندەتىن ارقالاي الاتىن ءداۋىردىڭ جاڭا ادامى بولىپ ەسەيىپ-ەرجەتۋگە قۇلشىنايىق
قىزمەت اترەتى ۇيرەنۋدى مال شارۋاشىلىق رايونىنداعى ساقا پارتيا مۇشەلەرىنىڭ وتباسىنا جەتكىزدى
اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنىڭ ناقتى ناتيجەلەرىن ايگىلەپ، ايماقتىڭ ورنىقتىلىق، دامۋ قىزمەتتەرىنىڭ تاعى دا تىڭ ساتىعا كوتەرىلۋىن جەبەيىك
جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى قاقپاسىن قايتا اشۋ
عىلىمنىڭ كوكتەمى
ۇلى بۇرىلىس
ەكونوميكالىق ەرەكشە رايون قۇرۋ
شيحۋ قالاسى: شارۋالاردىڭ كۇزگى جيىن-تەرىن جۇمىسىنا كومەكتەستى
شاعانتوعاي اۋدانى: «حالىقارالىق اپاتتى ازايتۋ كۇنى» ۇگىت قيمىلىن ورىستەتتى
ءبىر ساعاتتا 903 سۇراقتى دۇرىس ورىنداپ شىقتى
«ۇعىسۋ، تيىمدىلىك جاساۋ، توعىستىرۋ» قىزمەتى تارباعاتاي ارناۋلى ايدارى قىستاقتا تۇراتىن كادرلاردى جىگەرلەندىردى
ايماعىمىز بويىنشا 1-ورىندى يەلەدى
9-جىلى 10-ايدىڭ 15-كۇنى 238-سان
شيحۋ قالاسى نانيۋان ءمالى باسقارماسى حۋاڭحى جولى الەۋمەتتىك اۋماعى مەن قىزمەت اترەتى
شاۋەشەك قالالىق قوعام حاۋىپسىزدىگى مەكەمەسى قاتىناس ساقشى ۇلكەن اترەتى بۇقارانىڭ اماندىعىن باستى ورىنعا قويدى
جاڭا جۇڭگونى جىرلاپ، جۇڭگو ارمانىن اسقاقتاتتى
نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنىڭ ءاربىر باسقىشىن مۇقيات يگەرىپ، ناقتى ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە كەپىلدىك ەتىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنا جاڭا وزگەرىستەردى، جاڭا بەينەنى شىنايى سەزىندىرۋ كەرەك
ءدوربىلجىن اۋدانىنىڭ ساياحات كورىنىس تۇيىندەرى (3)
دەنە تاربيە باقشاسى قالا تۇرعىندارىن وزىنە باۋرادى
ۆەلوسيپەدپەن ساياحاتتادى
شاۋەشەك: جىلۋمەن قامداۋ سەرىكتەستىگى پار قازاندى قىزدىرىپ، جىلۋمەن قامداۋعا دايىندىق جاسادى
قىزمەت وتەۋدى اتىز باسىنا دەيىن جەتكىزدى
ءدوربىلجىن اۋدانى 180 نەن ارتىق دانەكەرمەن نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەدە تەرەڭدەي ۇيرەنىپ، ناقتى ىستەۋگە كەپىلدىك ەتتى
مەيىر جەتكىزگەندەرگە قارىمجى قايتاردى
ادەبيەت-كوركەمونەر كونسەرتى جىبەك جولى مادەنيەت تاۋارلار قالاشىعىن دۋمانعا بولەدى
ساياحاتشىلار كوڭىلدى، ساۋدا كۇسەت بولدى
مەملەكەت مەرەكەسى كەزىندە شاۋەشەك پويەز بەكەتىندە جولاۋشىلار سانى قاۋىرت ارتتى
اق حالاتتى پەرىشتەلەر قىزمەت ورنىندا تاپجىلماي ىستەپ، مەملەكەت مەرەكەسىن ءماندى وتكىزدى

جوعارى مەكتەپ ەمتيحان ءتۇزىمى نەنى وزگەرتتى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/8/7 17:45:47

  داي جياگان
 
    بيىل ەلىمىزدە جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى قايتا قالپىنا كەلگەلى 40 جىل بولدى. جوعارى مەكتەپ ەمتيحانىنىڭ تۇتاس قوعامنىڭ وزگەرىسىن ىلگەرىلەتكەنى كوز جۇمۋعا بولمايتىن اقيقات. بۇل وزگەرىستىڭ ىقپالى وتە تەرەڭ بولدى، وندا تەك جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى ءتۇزىمى عانا قايتا قالپىنا كەلگەنى جوق، ونان دا ماڭىزدىسى، اسا ءتۇيىندى جەتەكشى تەتىك مەڭگەرىلىپ، تۇتاس قوعامنىڭ وزگەرىسىن ىلگەرى باستىردى. مىنە وسىنداي جەتەكشى تەتىك مىقتاپ مەڭگەرىلگەندىكتەن، جالپى قوعامنىڭ ءبىلىمدى، دارىندىلاردى قۇرمەتتەۋى سانالى ارەكەتكە اينالدى، تالانتتىلار ارشىندى قاداممەن العا باستى.

   2010 - جىلى ەلىمىزدە اسا ماڭىزدى 2 ءىس جارىققا شىقتى، مۇنىڭ  ءبىرى، ەلىمىزدىڭ ىشكى ءوندىرىس جالپى ءونىم قۇنى جاپونيادان اسىپ ءتۇسىپ، دۇنيەدەگى 2 -ءىرى    ەكونوميكالىق تۇلعاعا اينالدى. ەندى ءبىرى، ەلىمىزدىڭ جاساۋ كاسىبىنىڭ جالپى مولشەرى ا ق ش - تان اسىپ ءتۇسىپ، دۇنيە جۇزىندە 1 - ورىندى يەلەدى، مىنە بۇلاردىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپ مادەنيەت ءداۋىرى ساتىسىنا كىرگەنىن تۇسىندىرەدى. 1977-جىلدان 2016-جىلعا  دەيىنگى ساناققا نەگىزدەلگەندە، ەلىمىزدە جالپى 120 ميلليون ادام جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى ارقىلى جوعارى مەكتەپكە كىرگەن، ەڭبەككۇشتەردىڭ وقۋ وقىپ، ءتالىم-تاربيە الۋ جىل شەگى 7.5 جىلدان 9.11 جىلعا جوعارىلاعان، مىنە بۇل ساندى مالىمەتتەر 40 جىلدىق تۇلعالىق دامۋىمىزدىڭ جالپى بارىسىنان دەرەك بەرەدى، ياعني جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى بولماسا، بۇگىنگى دامۋ كەزەڭىمىز دە بولماق ەمەسىن تۇسىندىرەدى. مىنە مۇنان جەكە ادامنىڭ ەمتيحانداعى    باق - تالەيى مەن مەملەكەت تاعدىرىنىڭ تىعىز ۇشتاسقانىن ايقىن كورە  الامىز. ەمتيحان ءتۇزىمى رەفورماسى ءداۋىردىڭ سۇرانىسى، ول قوعام دامۋىمەن بىتە قايناسقان. بۇگىنگى   ءبىزدىڭ جاڭا ءبىر كەزەكتى جوعارى مەكتەپ ەمتيحان ءتۇزىمى رەفورماسى وسىزامانداندىرۋ نىساناسىن توڭىرەكتەي جۇرگىزىلىپ وتىر، وقۋ - اعارتۋ رەفورماسى ەلىمىزدىڭ رەفورما جاساۋ، دامۋ جالپى جاعدايىنىڭ ءبىر بولەگى ەسەپتەلەدى. وقۋ - اعارتۋ تۇرعىسىنان الىپ ايتقاندا، وقۋ-اعارتۋ رەفورماسىندا جالپى جاعداي تانىمى بولۋى شارت، ءبىز بۇكىل مەملەكەتتىك تۇرعىدا، تانىمدا جانە قۇن  كوزقاراسىندا تۇرىپ،وقۋ-اعارتۋدىڭ دامۋى، قالاي دامۋى ماسەلەسىنە وي جۇگىرتۋىمىز كەرەك. 

   40  جىلدان بەرى، بۇكىل ەلدەگى جوعارى مەكتەپتەردىڭ وقۋشى قابىلداۋ مولشەرى %40 تەن جوعارى بولعان، مەجەگە قاراعاندا، 2019-جىلى جوعارى مەكتەپتەردىڭ وقۋشى قابىلداۋ مولشەرى %50 تەن اسىپ، جۇڭگو جوعارى دارەجەلى وقۋ - اعارتۋدى جالپىلاستىرۋ كەزەڭىنە وتەدى دەپ قارالۋدا. 

   1977- جىلى جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى ەندى عانا قايتا قالپىنا   كەلگەن شاقتا، جوعارى مەكتەپكە وقۋشى قابىلداۋ مولشەرى %4 كە جەتپەيتىن، سول جىلى بۇكىل ەلىمىزدە 5 ميلليون 600 مىڭ ادام ەمتيحانعا قاتىناسىپ، 200 مىڭنان استام ادام عانا جوعارى مەكتەپكە قابىلدانعان بولاتىن. ال قازىر جوعارى مەكتەپتەردىڭ وقۋشى قابىلداۋ مولشەرى وتە جوعارى، بۇل ەلىمىزدىڭ وقۋ - اعارتۋى دامۋىنىڭ بۇگىنگى بارىسى. وسىنداي جاڭا تاريحي شارت-جاعدايدا ءبىز ەمتيحان تۇزىمىنە قايتالاي وي جۇگىرتۋىمىز قاجەت بولىپ وتىر. ەمتيحان دەگەن، ءسىرا، نە؟ ولشەمدى ەمتيحان دەگەن نە؟ ەمتيحاندا قانداي باسقارۋ ولشەمىن پايدالانۋ كەرەك؟ ەمتيحان بەرۋشىنىڭ ارتىقشىلىعى مەن ەرەكشەلىگىن اشىققا الىپ شىعۋدى بەينەلەۋدى كوزدە ۇستاعان ەمتيحان عانا ەڭ ولشەمدى ەمتيحان بولماق. سوندىقتان جوعارى مەكتەپ ەمتيحان ءتۇزىمى رەفورماسىن جۇرگىزىپ، جالاڭ  ەمتيحان الۋدان كوپ سالالى باعالاۋعا   ويىسقاندا عانا، وقۋ - اعارتۋدىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋعا، ادام كۇشى بايلىعىن ۇيلەسىمدى ورنالاستىرۋعا، ادام كۇشى بايلىعىندا قۋاتتى ەلگە   اينالۋعا بولادى. 

   جارتىلاي وتار، جارتىلاي فەودالدىق قوعامنان كاپيتاليزمدى اتتاپ ءوتىپ، سوتسياليزمنىڭ العاشقى كەزەڭىندە تۇرمىز. ەكونوميكالىق جالپى مولشەرىمىز 30 − 40 جىلدا دۇنيە ءجۇزىنىڭ 2 - ورنىنا، ونەركاسىپتىڭ دامۋى دۇنيە ءجۇزىنىڭ 1 - ورنىنا شىققانىمەن، تانىم تارابىمىز، شىنىندا، تاياز. وقۋ-اعارتۋ دەگەنىمىز، ءسىرا، نە نارسە؟ وسى زامانعى وقۋ-اعارتۋدىڭ پايدا بولۋى، سونداي- اق 17 -18 -عاسىرلارداعى ەۆروپانىڭ ونەركاسىپ توڭكەرىسىنىڭ ۇشتاسۋى بۇعان ەڭ جاقسى انىقتاما بولا الادى. نە ءۇشىن ونەركاسىپ توڭكەرىسى ۇلى بريتانيادا، ەۆروپادا تۋىلدى؟ شىنىنا كەلگەندە، ولار ورايدى مىقتاپ يگەرە وتىرىپ، وسى زامانعى وقۋ-اعارتۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. ەندەشە، بىزدە ءدال قازىر وسىنداي وراي مەن سايىسقا ءدوپ كەلدىك. سوندىقتان ەمتيحان تۇزىمىندەگى ماسەلەلەرگە دۇرىس كوزقاراسپەن قاراۋ كەرەك. 

   ماسەلەلەر تۋرالى ايتساق، ەڭ اۋەلى، جوعارى مەكتەپ ەمتيحان ءتۇزىمىنىڭ جوبالانۋىندا ولقىلىقتار بار.    ءبىزدىڭ ەمتيحاندارىمىز كوپ ساندى ادامنىڭ تابىسقا جەتۋى قيىن بولعان نەگىز ۇستىنە قۇرىلعان. قازىرگى كوپشىلىكتە قالىپتاسقان ولشەم ايگىلى ۋنيۆەرسيتەتكە كىرە الدى ما، جوق؟ ەگەر ەمتيحان كوپ ساندى ادامنىڭ تابىسقا جەتۋى تىم مۇشكىل بولعان نەگىز ۇستىندە قۇرىلسا، مۇنداي ەمتيحاندى ولشەمدى ەمتيحان دەيمىز بە؟ دارىندى دەگەنىمىز ءبىر بايتەرەك، سوندىقتان 2020 - جىلعى دامۋ پروگرامماسىندا دارىندىلاردى تاربيەلەۋ ۇلگىسى رەفورماسى، ەمتيحان، وقۋشى قابىلداۋ ءتۇزىمى رەفورماسى بەلگىلەندى. ەكىنشى، بارلىق ادامعا بىردەي ولشەم بويىنشا باعا بەرۋ. ءبىر ولشەم كوبەيگەندە عانا، ءبىر توپ دارىندى بولادى، مىنە بۇل ەمتيحان ناتيجەسىنىڭ ورنىن كوپ سالالى باعالاۋ ناتيجەسىنىڭ باسۋى. ەمتيحان ولشەمى ارقىلى تاڭدالاتىن وبيەكتى بىرەۋ عانا، ال ولشەم   مۇمكىندىگى كوپ بولعان سايىن، وقۋشىلاردىڭ جالپىلىق جاعدايىن تولىق بەينەلەي الادى. ءۇشىنشى، وقۋ -  اعارتۋداعى ەڭ زور ىسىراپشىلىق قاتتى بولشەكتە ەمەس، قايتا ساندى مالىمەتتەگى ىسىراپشىلىق. ءبىز ينتەرنەت داۋىرىنە قادام قويدىق، ەمتيحان بەرەتىن وقۋشىلار تۋرالى قيساپسىز ساندى مالىمەتتەردى ويداعىداي پايدالانۋىمىز كەرەك،ءار رەتكى    ەمتيحاننان كەيىن بالالاردىڭ قولىنا ەمتيحان ناتيجەسى كەستەسىن عانا ۇستاتا سالماي، قايتا ءار ساباقتان العان نومىرىنە نەگىزدەلە وتىرىپ، بالانىڭ تابيعاتى،كومەسكى قابىلەتى، جەڭىسكە جەتۋ قۋاتى، ويلاۋ فورماسى سياقتى جاقتارعا جالپىلىق تالداۋ جاساپ، سىناپ كورۋگە بولادى. بۇلاي ىستەۋ بالالارعا نە  الا  كەلەدى؟ 2011 -جىلى ءبىز مۇنى سىناپ كورگەمىز، يۇننان، حاينان ولكەلەرىندە بالالارعا ەمتيحان ناتيجەسى كەستەسىن تاراتىپ، ولارعا «بۇگىن قانداي ساباقتان ەمتيحان بەردىڭ، ەمتيحاندا قاي جاقتان باسىم، قاي جاقتان ءالسىز بولدىڭ؟» دەگەن سياقتى سۇراۋلاردى قويىپ، سوڭىندا ۋنيۆەرسال رادارلىق دياگرامما جاساۋ ارقىلى جەكە ادامنىڭ ۋنيۆەرسال قابىلەتىن بەينەلەۋگە   مۇمكىندىك العان ەدىك. 

   2014 - جىلى قىركۇيەك ايىندا مەملەكەتتىك كەڭەس جاڭا كەزەكتى رەفورما جوباسىن باسىپ تاراتتى، جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى رەفورماسى جوباسى كەزەكتەگى وزەكتى ماسەلەلەرگە قاراتا جاسالدى. جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى كوركەيۋىن جۇزەگە اسىرۋ دارىندىلارعا مۇقتاج، مۇنداي دارىندىلار سانى جاعىنان عانا ەمەس، قۇرىلىم جاعىنان دا رەتتەلۋى كەرەك. سان وزگەرىسىنىڭ ساپا وزگەرىسىن تۋدىرۋى 2 ءتۇرلى فورمادا بولادى. ءبىرى، ساندى مولشەردىڭ ارتۋى ساپا وزگەرىسىن تۋدىرادى، ەندى ءبىرى، ساپا مولشەرىنىڭ وزگەرىسى ساپا وزگەرىسىن تۋدىرادى. ءبىزدىڭ دارىندىلاردى تاربيەلەۋىمىز قۇرىلىمدىق سيپاتتى بولۋى، استە جالاڭ ءنومىر شەگى ارقىلى باعالاۋ ولشەمى عانا بولماۋى كەرەك. سوندىقتان وقۋشىلارعا ءتىپتى دە كوپ قابىلدانۋ ارناسىن بەرۋدى دارىپتەۋ اسا ماڭىزدى بۋىن. كوپشىلىكتىڭ بارلىعى ساباقتى قالاي تاڭداۋ، قالاي ەمتيحان بەرۋ، قالاي قابىلداۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارۋى مۇمكىن. ەندى ءبىر جاعىنان، قۇجاتتا قازىرگى ءنومىر جيناقتاۋ ۇلگىسىن، وقۋشىلارعا ناتيجە دوكلاتى كەستەسىن بەرۋدى وزگەرتىپ، كەمەلدى، دەربەس ءتۇزىم ورناتۋ ايقىن العا قويىلعان. دارىندىلاردى تاڭداۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ قاعيداسى بار، قاعيداسى بولماعان دارىندىلار باسەكەسى تىم مۇشكىل شارۋا. ءبىزدىڭ وسى ىسكە قاراتقان تانىمىمىز تىم جەتكىلىكسىز، اسىرەسە، جوعارى ورەدە جوبالاۋ جاعىندا تىم شىركىن - اي ەمەس، ەگەر «ءنومىر شەگى الدىندا بارلىق ادام تەڭ» دەيتىن قاتاڭ ۇعىمدى ارقاۋ ەتسەك، شىنتۋايتىندا، مەملەكەت، جەكە، قوعام، وتباسى الدىندا جاسالعان ادىلەتسىزدىك بولادى. ءبىر وبرازدى ويلايتىن ادامدى وعان مۇلدە جات ابستراكت ويعا قۇرىلعان ماماندىق ۇيرەنۋگە قاراي بەيىمدەسەك، ول جاقسى ۇيرەنە الا ما؟ بىزدە تاڭداۋ ولشەمى مەن مەحانيزمى كەمشىل دەپ وتىرعانىمىز وسى. بىزدەگى «ۇيرەتۋدى قايتكەندە ءوز ەركىمەن ۇيرەنۋگە اينالدىرۋعا بولادى» ماسەلەسىندە وقۋشىلارعا، مەكتەپتەرگە اناعۇرلىم كوپ ولشەم بەرۋىمىز كەرەك. 

   «ساڭلاقتارىمىز قايدا ءجۇر» دەگەن ءبىر رەتكى تەكسەرۋىمىزدىڭ ناتيجەسىنىڭ  ۇقساس  شىققانى  ەسىمدە.   ما يۇن: «جۇڭگوداعى ەڭ ايگىلى ۋنيۆەرسيتەت چيڭحۋا ۋنيۆەرسيتەتى، بەيجيڭ ۋنيۆەرسيتەتى ەمەس،قايتا ءوزىمنىڭ انا مەكتەبىم. ويتكەنى ول مەنى تاربيەلەدى،ەگەر مەن چيڭحۋا ۋنيۆەرسيتەتىن نەمەسە بەيجيڭ ۋنيۆەرسيتەتىن وقىعان بولسام، وقىتۋشى عانا بولار ەدىم» دەگەن ەدى. ونىڭ بۇلاي دەۋى تىم ۇشقارى بولعانىمەن، بىزگە كەيبىر ماسەلەلەردى اڭداتقانى راس ەدى. ەرتەرەكتە ستامفورت   ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورىنباسار مەكتەپ باستىعىمەن كەزىگىپ، ودان «وقۋشى قابىلداۋعا قالاي قارايسىڭدار؟» دەگەنىمدە، ول «ءبىزدىڭ ەڭ ءمان بەرەتىنىمىز-وقۋشىنىڭ وزگەشە سەزىم كۇيى، ال تاربيەلەۋ ماقساتىمىز ول وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن قوعامعا قانشالىقتى كاسىپكە ورنالاسۋ ورنىن اشىپ بەرە الادى» دەگەن بولاتىن. سوندىقتان ءبىز قازىرگى قۇرىلىمدى رەتتەۋىمىز كەرەك، ايتپاقشىمىز جاڭالىق اشۋ، كاسىپ اشۋ وقۋ - اعارتۋى، ءىس جۇزىندە، دارىندىلاردى تاربيەلەۋ  ۇلگىسىنە رەفورما جاساۋ.

   جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى قايتا قالپىنا كەلگەن 40 جىل تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا، تەك تاجىريبەنى عانا قورىتىندىلاپ قالماستان، قايتا بولاشاققا جوبا - جوسپار جاساۋىمىز كەرەك. 40 جىلدىڭ الدىندا جوعارى مەكتەپ ەمتيحانىنىڭ قايتا قالپىنا كەلۋى رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋدىڭ دامۋ جولىن سالدى، بۇگىنگى وتكەندى ەسكە الۋىمىز بولاشاققا اناعۇرلىم ۇمىتپەن قاراۋ، ەرتەڭگە جول سالۋ ءۇشىن.    ادامدى ارقاۋ ەتۋ، دارىندىلاردى جەبەۋ، جاڭالىق اشۋ، كاسىپ اشۋ    سياقتى جاقتاردا تاربيەلەۋ ۇلگىسىنە رەفورما جاساپ، «جۇڭگو ارمانى» مەن «جەكە ارمانىن» توعىستىرىپ،  وقۋ-اعارتۋ رەفورماسىن جالپى بەتتىك جوعارى كوتەرۋىمىز ءتيىس. 
 
  اۋدارعان _ ازات قايسا ۇلى

 
   رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
   تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

   مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn