ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

ايتىس اقىندارى ايتىس مايدانىن جاساي ءبىلۋ كەرەك

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/8/7 19:51:20

بولات قۇسىمان ۇلى
 
   ايتارىمىزعا توتە كوشەيىك،ايتىس اقىندارى كورەرمەنىن (تىڭدارمانىن) جالىقتىرىپ الماۋ ءۇشىن جالپى حالىقتى باۋراپ،«ءاي،ءبالى» دەگىزىپ، قول سوقتىراتىن ايتىس مايدانىن جاساي ءبىلۋ كەرەك.

   ايتىس تۋرالى ءار قىرىنان ايتىلىپ تا بولدى.دەسەدە،ايتىس ــ قازاق اۋىز ادەبيەتىنىڭ  ءداستۇرلى ونەر سالاسىنىڭ ءبىرى. «ايتىستىڭ» سوزدىك توركىنى _ ءسوز تالاسۋدان،داۋلاسۋدان نەمەسە ءسوز ارقىلى تارتىسۋ،    قاعىسۋ،جارىسۋ،سىناسۋدان شىققان دەپ  تۇجىرىمدالاتىنىن ۇمىتپاعان ءجون.

   «ايتىس ــ ءسوز بارىمتاسى»،ايتىس شارشى توپ ىشىندە وتەدى. از بولسا دا،كوپ بولسا دا تىڭدارمانى بولۋى كەرەك. ايتىس اقىندارىندا جەڭۋ-جەڭىلۋى ءسوز جۇيەسىنە جىعىلۋدان بولسا؛ەندى ءبىر جاعىنان،جالپى باعانى كورەرمەن (تىڭدارمان) بەرىپ،اقىننىڭ اتىن ەلگە تاراتىپ،ايتىسىن جاتقا الىپ،اۋىزدان-اۋىزعا جەتكىزىپ،ايتىس اقىندارىن باعالاپ بولادى.

   بۇگىنگى ايتىس زاماننىڭ دامۋىنا قاراي  دامىپ، ايتىستىڭ تاريحتان كەلە جاتقان ومىرشەڭدىك قۋاتىن ءتىپتى دە كەمەلدەندىرۋمەن بۇرىنعى ايتىستاعى مەزگىل مەن ۋاقىتتىڭ شەكتەمەسىنە ۇشىرامايتىن ايتىس ۋاقىت شەكتەمەسىنە ۇشىراپ،باعا نەگىزىنەن ءنومىر   ارقىلى بەرىلەتىن بولدى. كوپشىلىكتىڭ اۋىزشا بەرگەن باعاسى ەكىنشى ورىنعا ءتۇسىپ قالدى. كەي ايتىس مايداندارىندا تىڭدارمان ۋاكىلدەرى ءار اقىنعا كوتەرىپ بەرگەن ءتۇرلى جالاۋلار سانى دا نومىردەن كەيىن تۇردى،قىسقا ۋاقىتتا ءارقانداي اقىن ءوز ونەرىن ەلگە تانىتۋ ءۇشىن بويدا بارىن سالۋ،وزىپ شىعۋ اقىننىڭ اقىنىنا شىنىن ايتتىرادى. اقىن جان-جاقتىلى ىزدەنىس جاساپ،اۋەلى،ايتىستىڭ باستان-اياعىنا   دەيىنگى باستالۋ،اياقتالۋ قۇرىلىسىن جاساپ بولۋى شارت. سەبەبى،ايتىس وي ۇيلەستىگىن،جالعاستىعىن ساقتايدى. بۇل بارلىق   ايتىستاردا بولماعانىمەن،ءساتتى ايتىسقا قۇرىلىس قالىپتاسادى. ايتىس اقىندارىندا كوپ كەزدەسەتىن امانداسۋ (ءوز-وزىنە جانە جۇرتپەن  امانداسۋ) وسىنىڭ ءوزى ايتىس باستالۋدان بۇرىنعى ءوزارا سىناسۋ بولماق. ۇشقىر اقىن  امانداسۋدان اق جول تاۋىپ، ايتىسقا ارالاسادى. مۇنداي  باستالۋدان ايتىس قۇرىلىمى قالىپتاسىپ،ايتىستىڭ باستالۋى،شارىقتاۋى،دامۋى،شيەلەنىسۋى،اياقتاۋ كەزەڭدەرىنە دەيىن   جاساپ بولىپ،ىرىقتىلىق بايقاتىپ،ارىپتەسىن ايتىستىڭ قۇرىلىمىنا جەتەلەۋ كەرەك. ەكى اقىن ءوزارا سايكەسىپ،ورەلى ويلارىن ءبىر-بىرىنەن اسىرا تۇسكەندە اڭدىسىپ،قۋىپ ايتىسقاندا شابىتتارى شالقىپ، قۇيىپ تۇرعان نوسەردەگى تاسىعان وزەندەي ارناسىنا سيماي،ساعاسىنان اسىپ،تالعا دا،تاسقا دا سوعىلىپ،ەكپىندى  ارىن بايقاتىپ،وڭاي ەسە بەرمەي وتىرعان قارسى جاعىنىڭ ەڭسەسىن باسىپ،مىسىن قۇرتۋعا جول الادى. 

   مەنىڭشە، ايتىس اقىندارىندا تومەندەگىدەي شارتتار ازىرلەنسە،جوعارى دەڭگەيدەگى   ايتىس مايدانى جاسالىپ،تىڭدارمان قاۋىمنىڭ ويلاعان جەرىنەن شىعار ەدى.

   1. ايتىس اقىندارى حالىقتىڭ اۋىز ادەبيەتىنەن تولىق حابارلى بولۋمەن بىرگە،جان-جاقتىلى مول ءبىلىمى بولۋ كەرەك. اقىندار ءوز بەتىمەن ءبىلىمىن ءداۋىر اعىمىنا قاراي تولىقتاپ وتىرۋى،دۇنيە،ەل،وسكەن ءوڭىرى اۋقىمىنان تولىق ساۋاتتى بولۋى كەرەك. اقىنعا ايتىس  ۇستىندەگى قارسىلاسى ويلاماعان وقىس سۇراۋ قويۋمەن بىرگە،تاعى باسقا ايلامەن شابۋىلعا   وتەدى. بۇنداي كەزدە سەنىڭ كوپ بىلەرىڭ،بىلىكتىلىگىڭ ەس قاتىپ،اقىن شابىتىن قامشىلاي بەرەدى.

   2. اۋەلى،اقىن وي تولعاۋ،تولاستاۋ،   تىنىستاۋ ءۇشىن دومبىرا ءبىلۋى (ەرتەرەكتە دومبىرا شەرتۋ شارتى بولماعان،دومبىرا ورنىنا جانىنا تاعى ءبىر ادام قوسىپ الىپ ايتىسا    بەرەتىن)،اۋەنگە قاراي جاعىمدى ۇنمەن شەرتۋ جانە اقىن قولداناتىن ولەڭ ۇيقاسى (قۇرىلىسى) مەن اۋەنىن (اۋەز) تۋرا تاڭداي ءبىلۋ كەرەك. ول ءۇشىن اقىن ءوزىن تولىق شامالاپ،ايتىستا قارا ولەڭ ءتۇرىن ىستەتەمە،الدە تەرمەلى   ولەڭ ءتۇرىن ىستەتەمە،ايتەۋ،اشىق ولەڭگە قوسىپ جاتتىعۋى كەرەك. ولەڭ قۇرىلىسىن تاڭداۋمەن قاتار،اۋەنىن قوسا تاڭداۋى،ول ءۇشىن ءوزىنىڭ داۋىسىن،ەكپىنىن شامالاپ،اۋەن تۇراقتاندىرۋ ءتيىس. مۇندا،حالىقتىق  اۋەنگە سالاسىڭ با،جوق باسقا اقىننىڭ اۋەنىنە سالاسىڭ با،نە ءوزىڭ جاساپ  العان اۋەنگە سالاسىڭ با،اۋەن تۇراقتانىپ،ولەڭ قۇرىلىسىمەن تىعىز سايكەسسىن. كەي  اقىن العاش باستاعان اۋەنىنەن ايرىلىپ قالىپ،قارسى جاقتىڭ اۋەنىنە ەرىپ نەمەسە باسقا اۋەنگە   ءتۇسىپ كەتەدى. بۇنداي جاعدايدا  ولەڭ  قۇرىلىسى دا قۇبىلىپ،اۋەنىنەن اداسقان اقىننىڭ ايتىسى ءساتتى بولمايدى. قارسى جاعىنان  سوگىس ەستىپ،ايتىس مايدانى السىرەيدى. قارسى جاق ءمىردىڭ وعى _ وتكىر سوزبەن اتقىلاپ وڭاي ۇپاي الادى.

   اقىندارىمىز تابيعاتىنا قاراي جەكە اۋەن  جاساپ السا،ول اقىننىڭ كەرەمەتتىلىگى بولار ەدى. ءبىزدىڭ اقىنداردا ەستىگەننەن بالەن   اقىننىڭ اۋەنى دەپ تانيتىن قۇرمانبەك،بەردىقان،جۇماعالي،كۇلشان،ەركىن،قايرات  قاتارلى اقىنداردىڭ تۇراقتى اۋەنى بولعان   نەمەسە بار،بۇگىن ءبىر ءبولىم اقىندارىمىز  ايتىستى ءوز اۋەنىمەن ايتسا،ءبىر ءبولىم اقىندارىمىز تۇراقتى حالىقتىق اۋەندەرگە سالىپ ءجۇر. ءبىر ءبولىم اقىندارىمىز باسقا اقىننىڭ  اۋەندەرىنە سالادى. قاي اۋەنگە سالساڭ دا  اقىننىڭ ويى،ءسوزى،ۇيقاسى،اۋەنى ءوزارا سايكەسىپ،ۇندەسىپ جاتۋى كەرەك. قىل قىسقاسى،اقىن كورەرمەن كوز تىككەن ساحنادا ارتيستىك رول ويناۋى،ءجۇرىس-تۇرىسىنا دەيىن ونەگە،قىزىعۋشىلىق بايقاتۋ كەرەك.

   3. اقىن ايتىس مايدانىنا مىعىم دايىندىقپەن كىرۋى شارت. كەي ايتىستاردا تاقىرىپ    بەلگىلەنەدى جانە ارىپتەس كۇنى بۇرىن نەمەسە بىرنەشە ساعات بۇرىن؛كەيدە ايتىس الدىندا جەرەبە تارتۋ ارقىلى بەلگى بەرەدى. سەن  ۇتقىرلىقپەن ارىپتەسىڭدى زەرتتەپ بولىپ، ايتىس قۇرىلىسىن جوبالاۋىڭ،تاقىرىپ بەرىلسە ول تاقىرىپتى كوركەمدەستىرىپ قالاي جىرلاۋ  تۋرالى مەجە جاساۋىڭ،كورەرمەندى قالاي  باۋرايسىڭ؟قانداي كوركەم ءتىل قولداناسىڭ... سانا ساندىعىندا ءبارىن ويلاستىرۋىڭ،ورنالاستىرۋىڭ شارت. ەش جوباسىز مايداندا ءوز بەتىڭشە كەتسەڭ كورەرمەننىڭ كوڭىلى سۋىپ،ايتىس ءساتتى شىقپايدى. ەسكەرتەتىن ءىس قارسى جاعىڭمەن (ارىپتەس) كەلىسۋدىڭ،ايتاتىن مازمۇندى ءبولىسىپ الۋدىڭ  كەرەگى جوق. ايتىستا،ءسوزسىز،شابۋىل مايدانى جاسالۋ كەرەك.

   4. ايتىس اقىنى تاپقىرلىققا تاربيەلەنۋى  كەرەك. تاپقىر اقىن قانداي بوگەتتى بۇزىپ،  قيىننان قيىستىرىپ،قارسىلاسىنىڭ قاندايىن ۇتا الادى،بۇل ءۇشىن تەز ويلاۋ،ولەڭدى تەز قۇراۋ،لوگيكالى تويتارىس جاساۋ قابىلەتىن جەتىلدىرۋ كەرەك. بۇعان مىسال: كەزىندە تارباعاتاي ايماعىنىڭ 7-كەزەكتى اقىندار   ايتىسىندا اقىن بەردىقان اباي ۇلى مەن گۇلشات قاسەن قىزى ايتىسىپ،ءبىر كەزەكتە بەردىقان: 

«گۇلشان-اۋ،ءسوز ايتاسىڭ ارمانىمداي،
اسىقتىم اقىن كەلگەن تاڭعا مۇنداي.
بەتىڭە قاراسام-اق شامدانامىن،
اجىمىڭ ورقاشاردىڭ سايلارىنداي» دەگەندە، 
گۇلشان: 
«بەردىقان بۇل اجىمگە تاڭدانبالىق،
بۇل مەنىڭ ءومىر سالعان تاڭبام انىق.
ءوزىڭ دە قالىپسىڭ عوي تارلان تارتىپ،
كەتىپتى كوركەم ءجۇزىڭ شالبارلانىپ» دەيدى.

  قاراڭىز، ەكى اقىن دا تاپقىرلىقپەن جاۋاپتاسىپ وتىر. ءدال وسى جەردە تىڭدارمان   قايسىسى جەڭەر ەكەن دەپ ايتىستىڭ سوڭىنا زەر سالادى. بۇل اڭدىسۋ ايتىس مايدانىن قىزدىرىپ،اقىرى سىلكىلەسۋگە بارىپ،تىڭدارماننىڭ قارسى الۋىنا يە بولادى. تىڭدارمانىن دۋىلداتىپ،قول قاقتىرماعان ايتىستى جاقسى ايتىس دەۋ  كوڭىلگە بولا ايتىلاتىن بوس ءسوز بولار.

   5. ايتىس مايدانىنا تاعى ءبىر تارتىمدىلىق بەرەتىن فاكتور _ ەكى اقىن ءوزارا ارتىقشىلىق پەن كەمىستىكتەردى ورىندى ايتىسىپ،قارسىلاسىن قامشىلايدى. قارسى جاقتىڭ ءسوزىن سۇيەكتەن وتكىزىپ العان اقىن قامشى تيگەن تۇلپارشا العا ۇمتىلىپ،شيرىعا تۇسەدى. اقىرى ارقان ءۇزىپ شىعادى. كەمىستىك تە جەكە باستىق،ءتىپتى،ودان دا ۇلعايىپ،قارسى جاقتى جەڭۋ ءۇشىن ايتىلادى. ويتكەنى ايتىس ءسوز سايىسىنىڭ قان مايدانى،ەكى اقىن   اۋزىنداعى ەكى ءسوزدىڭ جۇيەسىن تاۋىپ    ايتىسۋى شامىرقانعان اقىن شابىتىنا قامشى   باسادى.  شامىرقانسا جاقسى ايتىس جاسايتىن  اقىنداردى ەل اۋزىندا ايتىپ تا ءجۇر. بۇنداي اقىن قىسىلتاياڭدا جول تاۋىپ،ەسە قايتارادى. ەسكەرەتىن ءجايت _ كەمىستىك تابالاۋ سيپاتتى بولماي،تەك بار ولقىلىقتى جوعالتۋ جاعىندا بولۋ كەرەك.

   6. ءارقانداي ايتىس مايدانىنىڭ تاماشا  جاسالۋىنا كوپ سەپتىگىن تيگىزىپ وتىراتىن تاعى ءبىر دەتال _ اقىندار ايتىسىنداعى جەڭىل ءازىل-وسپاق،كۇلدىرگى،قالجىڭ سوزدەر بولماعان ايتىس تىڭدارمانداردى وڭاي     زەرىكتىرەدى. حالقىمىز ايتادى: «قالجىڭ _    قازاقتىڭ قانى» دەپ،ايتىستاعى اقىن ارىپتەستەرىنىڭ جالپى قيمىلىنا قاراي بۇل دەتالدى ورىندى پايدالانا  ءبىلۋى كەرەك. حالىقتى كۇلكىگە بولەي العان ايتىس ەڭ تاماشا ايتىس بولماق.

   كەي اقىن بەرىلگەن تاقىرىپتى بايانداۋمەن،قان-ءسولسىز سوزدەرمەن كورەرمەنىن جالىقتىرىپ الادى. شەبەر اقىن ءۇشىن تاقىرىپتى دا ءازىل-قالجىڭمەن ارلەپ كەتۋىنە بولادى عوي. بۇعان مىسال: كەزىندە جارمەڭكەگە كەلگەن بەردىقان اقىنعا    جارمەڭكە باستىعى ءار ۇلتتى ولەڭگە  قوسۋدى بۇيىرادى. قارسى الدىندا قايناپ جاتقان جارمەڭكەگە كوز سالعان اقىن ءار ۇلت ادامىن وبرازداپ:

«كوشەسىندە اسفالت اي قوناقتاپ،
تۇر ەكەن جۇلدىزدار دا ايمالاقتاپ.
كيىپ اپ قۇرىم ەتىك قۇدايبەرگەن،
سەمەنتتەن جۇرە الماي ءجۇر تايعاناقتاپ.
 
باياعى زامان وتكەن قىسىلاتىن،
قولىڭدى كوكتەگى ايعا ۇسىناسىڭ.
اش ءمانتى،بولاق ءمانتى،گوش ءمانتى دەپ،
قىزدىرادى جارمەڭكەنى ءمۇسىراحۇن.
 
ۇمىتپەنەن قارايمىن جان-جاعىما،
التىن بالىق ىلەردەي قارماعىما.
ءشي اياق لي اجەي دە كەلىپ قاپتى،
بايساي،جيۋساي تولتىرىپ شارباعىنا». 

   مىنە بەرىلگەن تاقىرىپتى ارلەۋ دەگەن وسى. وقىپ وتىرىپ كۇلەسىڭ،ايتىس مايدانىنىڭ دۋماندى بولۋى،تارتىمدى بولۋى اقىننىڭ تاپقىرلىعىندا جاتىر.

   مەنىڭشە، جوعارىداعى شارتتار ايتىس اقىندارىندا بولعاندا،ايتىس مايدانىنىڭ بارلىق   تالاپتارى ورىندالىپ،ايتىس مايدانى كورەرمەن جۇرەگىنە ءسىڭىپ كەتەر ەدى دەپ تامسانىپ، ايتارىمدى اياقتاتامىن.




  رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn