ەەڭ جاڭا مازمۇندار
شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ 150 مىڭ مۋلىق ماقسارىسى كوركەم كورىنىسكە اينالدى
شيحۋ توراڭعى ورمانى سۋ ءۇستى باقشاسى ءسىزدى جازدى كوڭىلدى وتكىزۋگە شاقىرادى
ءسىز اڭساعان جاز كەلبەتى وسىندا
شينجياڭعا كومەكتەسۋ بارىسىندا ءومىرىن ارلەندىرە ءتۇستى
بۇقارانىڭ كوڭىل تۇپكىرىنەن ورىن الدى
الۋان ءتۇر، اسقاق كوڭىلمەن مەرەكەنى قارسى الدى
شاۋەشەك قالاسى شارلاپ تەكسەرۋدىڭ كولەمىن اتىز باسىنا دەيىن كەڭەيتتى
وقۋ-اعارتۋ ىستەرىنە تاباندى بولىپ، شۇعىلالى تابىستارعا قول جەتكىزدى
ەڭ سۇيىكتى ءورت ءوشىرۋشى
پارتيا قۇرىلىسىنىڭ نەگىزگى كاسىبىن مىقتى يگەرىپ، جاۋىنگەرلىك قامالدى بەكەمدەيىك
ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگى وتكەلىن
ماڭايىمىزداعى كوركەمونەرشىلەرمەن تانىسايىق
ايماعىمىزدىڭ الدىڭعى جارىم جىلداعى جۇمىستاندىرۋ جاعدايى ورنىقتى ارتتى
چىن چۋانگو ۇرىمجىدە كاسىپورىنداردىڭ ءوندىرىس،تيجارات جاعدايىنا تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى
شاۋەشەك قالاسى 90 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ،50 كيلومەتر ۇزىندىقتاعى جىلۋمەن قامداۋ قۇبىر تورابىن جاڭالادى
«جاقسى ىستەپ، تىپتى دە جوعارى ەڭبەكاقى الۋعا كۇش سالامىن»
قۇرىلىم رەفورماسىنىڭ جاڭا جاعدايىن بارشا جۇرت القادى
ىنتا-پەيىلىمەن كۇش سالا قىزمەت وتەدى
مەيىرگە تولى جانۇيا قۇردى
ەكولوگيالىق ورتاسى كوركەم سۋرەتتەي شاعانتوعاي
شاۋەشەكتە باس قوسىپ، اككوردەون مەرەكەسىنەن ءلاززاتتانايىق
شاعانتوعاي اۋدانىندا ماقسارى گۇل اشىپ، شارۋالار شاتتىققا شومدى
ءبيدايعا وراق سالىندى
تاربيە ايىندا ستيل تازارتۋ قيمىلى تەبىندى ورىستەتىلدى
اۋقاتتانۋ شەبەرلەرى شارۋالار شاتتىعى ساياجايىن اشىپ، قىستاق تۇرعىندارىءوز جەرلەرىندە كاسىپتەندى
تيانشان جابايى قىزىل بۇعىسى بايقالدى
كوشە جاڭالانىپ، قالا شت-جاڭا بەينەگە ەندى
نازاردى باس نىساناعا شوعىرلاندىرىپ، قۇرىلىم رەفورماسىن تەرەڭدەتۋ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەپ، رايونىمىزدىڭ رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋىنىڭ ىشكەرىلەي دامۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
تولى مىنە وسىنداي كوركەم
«ولار ءبىزدىڭ ۇيرەنەتىن ۇلگىمىز»

عازات ساحابا ۇلىنىڭ جىرلارى تۋرالى از ءسوز

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/8/21 19:47:09

  ارميا قوعاي ۇلى

  ارامىزدان الىستاعانىنا كوپ بولماعان سانى سانارلىق قانا اقىن ۇستازدارىمىز بولعان ەدى. ولار بىزگە ۇستازدىق     ونەگەسىمەنەن،كىسىلىگىمەنەن،كەمەلدى تۇسىنىگىمەنەن قىمبات. سولاي،التىن  ازدىعىمەن باعالى.

   اسىلدىڭ قۇنى كۇندەر وزعان سايىن ارتادى. ساعىناسىڭ، جوقتايسىڭ، باسقان ىزدەرىنە ۇڭىلەسىڭ. سوندىقتان ولارعا ماراپات پەن ماقتاۋ ارتىقتىق ەتپەيدى. نەگە دەيسىز بە؟ءبىر ادام ءوزىنىڭ شەكتى عۇمىرىندا وزىنە عانا ءتان،شاما-شارقىنشا عانا مىندەتىن وتەيدى (جاي  ادامدار ءۇشىن ءتىپتى دە سولاي).   سوندىقتان بارلىق ادامداردان تاۋداي-اۋداي ەڭبەگى بار ما ەكەن ونىڭ ماقتارلىق دەپ جاتۋدىڭ ورنى جوق.

   ءبىزدىڭ بۇگىنگى ءسوزىمىز قوڭىر مىنەزدى اقىن عازات ساحابا ۇلى تۋرالى بولماق.

   عازات ساحابا ۇلى 1942-جىلى تولى اۋدانىنىڭ مايلى تاۋىندا دۇنيەگە كەلگەن. ءومىردىڭ اشتى-تۇشتى تاۋقىمەتىن ءبىر كىسىدەي تارتقان اقىن.

 «جانى قۇرعىر قانداي ءتاتتى،
 جۇرەيىن دەپ جاتساڭداعى.
 قيمايسىڭ قۋ دۇنيەنى،
 ۋىن تالاي تاتساڭداعى» دەپ بايرون ايتقانداي،ءومىردىڭ ۋى مەن بالىن قاتار تاتقان تەسىك وكپە ادامدار ءومىردى   وزەگىمەن ءسۇيىپ،دۇنيەگە قۇشتارلىق، قيماستىق كوزبەن قارايتىن سەكىلدى. 

«تالاپتىڭ تۇلپارىنا كىسەن ءتۇسىپ،
قابىنىپ تۇلا بويى بارادى ءىسىپ.
سافادا وسەك وتىر كوك بوربايلى،
قىزارا ءبورتىپ انە شاراپ ءىشىپ» دەپ ءجۇنى ابدەن جەتىلگەن جالعانشىلىق پەن وسەك،وتىرىكتى كوز الدىڭا سۋرەتتى البوم كورىپ وتىرعانداي ەتىپ اسەرلى كورسەتەدى.

   عازات ساحابا ۇلى ءومىردىڭ قاتال تالقىسىنا ەرتە تۇسكەندىكتەن جالىنى   ءسونىپ،ارىنى قايتقاندىعىن جاسىرا    المايمىز. سول سەبەپتى،ول قالامىن  قالتاسىنان الۋدان قورعانىپ،كوپ زامان قورعانۋمەن،جاسقانۋمەن ءبىر ۋاقىت جازۋ-سىزۋدان قول ۇزگەن. 

   پارتيا 11-قۇرىلتايى 3-جالپى ماجىلىسىنەن كەيىن عانا قالامىن قايتا  قولىنا الىپ،شابىتتىڭ شال-قۇيرىعىنا قامشى باسادى. «ەشتەن كەش جاقسى» دەمەكشى،ۇتتىرعان ۋاقىتىن ۇتىپ الۋعا قايتا تىرىسقان اقىن قوعامدىق قىزمەتىن ىستەي ءجۇرىپ،ساناۋلى اڭگىمە،ولەڭ، ماقالالار جازىپ،گازەت-جۋرنالداردا جاريالاي باستايدى. 

   ادامنىڭ ادامگەرشىلىگى مەن اسىل قاسيەتى عانا ءوزىن وزگەلەردەن پارىقتى ەتىپ كورسەتە الادى. «اقىن بولۋ ءوز  ءىسىڭ،ازامات بولۋ بورىشىڭ» دەگەن ايتىلىم وسى ءسوزدىڭ دالەلى.

   عازات ساحابا ۇلى قاراپايىم، قالتارىسسىز،قوڭىرقاي،قوڭىر مىنەز،قوڭىر  قالتا،قوڭىر قازاق ەدى. سول سەبەپتى ول كىسىنىڭ ولەڭدەرى دە جۇلقىنىپ الا   قاشاتىن،باسى قاتتى بولىپ كەلمەيدى. قايتا مايدا لەپتى،قوڭىرقاي جاعىمدىلىعىمەن وقىرماندار نازارىنا ىلىككەن. وقىپ كورەلىك:

«ارمان-ارمان قۋىپ كەلەم ءالى مەن،
سەن بولماساڭ قاي تىرلىككە جارىپ ەم.
سەزىمىمدى تۇنىعىڭا سۋارىپ،
قيالىمدى قىرلارىڭا جانىپ ەم.

ارمان-ارمان قۋىپ كەلەم ءالى مەن،
اسقاقتاتا ايتاتۇعىن ءانىم ەڭ.
ءتۇسىپ ىلعي سەنىڭ بۇلاڭ ىزىڭە،
قۇلاعىمنان كوتەرگەندەي بولىپ ەم»دەيدى.

   ءيا،ارمان تاقىرىبىن جازباعان اقىن بولماسا كەرەك. بىرەۋ ارماندى قۋىپ جەتە الماي،وكسىپ جىلاپ جۇرسە،ال بىرەۋ ارماندى قۋىپ جەتە العانىنا ءماز بولىپ،ءوز ارماندارىن ايالاپ قۋانىسىپ، الاقايلاپ كەتىپ بارا جاتادى. وندا عازات اقىن وسىلاردىڭ قايسىسى؟!

«ارمان-ارمان قۋىپ كەلەم ءالى مەن،
بولدىرعاندا دەم بەرەتىن ءالىم ەڭ.
كوز جەتپەيتىن شىعىپ الىپ بيىككە،
اسپانىمدا جۇلدىز بولىپ جانىپ ەم.

ارمان-ارمان قۋىپ كەلەم ءالى مەن،
ارپالىسقان تىڭ تىرشىلىك جانى ما ەڭ؟!
جارقىلداعان نايزاعايلى وتىڭدى اپ،
بۇلتتى ءتۇننىڭ قاق تورىنە جاعىپ ەڭ.

ارمان-ارمان قۋىپ كەلەم ءالى مەن،
شىنىمدى ايتسام العان جوقپىن ءالى دەم.
ساعىم بولىپ كوز الدىمنان بۇلدىراپ،
ءۇمىتىمدى كوكجيەكتەن جاعىپ ەڭ» مىنە، وقىرمان بۇل قانداي ارمان؟.. ءيا، ارمانداساڭ وسىنداي ارماندى ارماندا...

   ولەڭدى ولەڭ ەتەتىن ىرعاقپەن قاتار، ۇيقاس ەكەندىگى بەلگىلى. ال،ۇيقاس ياعني ولەڭ تارماقتارىنداعى ءسوز اياقتارىنىڭ ۇندەستىگى،دىبىستاس ەستىلۋى ۇيقاس سانالادى. ۇيقاس ولەڭنىڭ سىرتقى تۇرىنە عانا ەمەس،ىشكى سىرىنا تىكەلەي قاتىستى نارسە،ياعني ولەڭنىڭ سىرتقى سۇلۋلىعى ءۇشىن عانا ەمەس،ىشكى جىلۋى،قىزۋى ءۇشىن دە اۋاداي قاجەت نارسە.

   ۇيقاس ولەڭدى شىعارماداعى ەڭ   سالماقتى،باستى ھام ماڭىزدى سوزدەردى ەرەكشە بولىپ كورسەتۋ ءۇشىن،وعان   وزگەشە ماعىنا دارىتۋ،ءمان بەرۋ ءۇشىن دە كەرەك. ۆ. ماياكوۆسكي ەڭ كەنەۋلى ءسوزىن ولەڭ تارماعىنىڭ اياعىنا قويىپ،سوعان قايتكەن كۇندە دە قاجەتتى ۇيقاس ىزدەپ تابادى ەكەن. «ۇيقاس ءسوزدى ادەپكى تارماققا قايتارىپ اكەلەدى،-دەيدى ول،-ونى قايتادان ويلاتادى،ءبىر ويدى بىرلەسە بەزەندىرىپ جاتقان بارلىق تارماقتى ءبىر جەرگە تۇتاستىرىپ تۇرادى». مىنە،بۇدان ولەڭ ۇيقاسىنىڭ ماڭىزى مەن رولىن جەتە ءتۇسىنۋ قاجەت ەكەنىن اڭعارامىز. 

   عازات ساحابا ۇلىنىڭ ولەڭدەرى (باسىم كوپ ساندىسى) ولەڭدى ولەڭ ەتەتىن ەڭ باستى شارتتىڭ ءبىرى ۇيقاسقا قاتاڭ بويسۇنىپ،ولەڭنىڭ سۇلۋلىعىن،ولەڭدىك قۇنىن ساقتاۋعا ءمان بەرىپ،ۇيقاس   بىتىكتىلىگىن قورعاپ وتىرادى. 

   وقىپ كورەلىك:

«اقىن جايلى وي تولعاساق كوپكە ءبىز،
ونىڭ ويى بۋىرقانعان كوك تەڭىز.
قۇس جولى بوپ قالعان با ەكەن سولاردان،
بارقىت تۇكتى،اق جولاقتى كوكتەگى ءىز.

اقىن ويى سەبەلەگەن اق جاڭبىر،
ول ويناقى جارقىلداعان اق جان ءبىر.
ونىڭ ويى كوككە ورلەگەن اق باستى،
اسقاقتاعان ءزاۋلىم بيىك اق جال قىر.

اقىن ويى وت قامشىلى نايزاعاي،
جاۋلارىنا قادالاتىن نايزاداي.
جانارى ونىڭ الىپ ءدۇربى تۇپ-تۇنىق.
جەر-الەمدى كورسەتەتىن ايناداي.

اقىن ويى گۇلجازيرا گۇلىستان،
اتاتۇعىن ماڭدايىنان كۇلىپ تاڭ.
ەستىلەدى تۇلپارىنىڭ ءدۇبىرى،
تىڭداساڭىز كوز جەتپەيتىن الىستان.

اقىن ويى ايلى تۇندە،اق تاڭدا،
سىرلاسادى ارۋلارمەن باقتاردا.
قىران بولىپ الىسادى تاعىمەن،
قانسوناردا مايدان اشىپ اق قاردا.

اقىن ويى ارپالىسقان اق بوران،
جان سىرىڭدى جايىپ سالىپ قاق سوعان،
قايرات ءبىتىپ قۇشاعىنا قارىمدى،
تالاي جاندار قۇدىرەت كۇش اپتى ودان» دەپ كەلەتىن وسى «اقىن ويى» اتتى ولەڭى تەك ۇيقاسقا عانا ءمان بەرىلىپ  جازىلعان ولەڭ ەمەس. ونىڭ تۇتاس  قۇرىلىم،ءبىتىم تۇلعاسىندا پويەزياعا ءتان كوركەمدىك، سۇلۋلىق، وبرازدىلىق،ءتىل شۇرايى، ليريكالىق جىلى لەپ، يىرىلگەن سەزىمدىك سەڭدەر كورىنىس بەرىپ   جاتادى. 

   «ادەبيەت _ ءسوز ارقىلى سۇلۋ    سۋرەتتەلەتىن كوركەمونەر» دەيدى م. گوركي. «پويەزيا _ كوركەمونەردىڭ ەڭ جوعارى سالاسى» دەيدى دانىشپان بەلينسكي. بۇدان تۋاتىن قورىتىندى:   پويەزيا ءۇشىن الدىمەن قاجەت نارسە سۇلۋلىق،كوركەمدىك. وسى سۇلۋلىق، كوركەمدىك ارقىلى تەرەڭ يدەيانى بەر، ءومىردى تانىت،شىندىقتى كورسەت. سۇلۋ وبراز،سۇلۋ مانەر ارقىلى بەرىلمەگەن پويەزيا _ جانسىز پويەزيا دەگەندىك.

   «ءبىزدىڭ ءدال قازىرگى پويەزياداعى حال-كۇيىمىز قانداي؟» بۇل سۇراۋدى ءاربىر اقىن وزىنە كۇنىنە ءۇش رەت قويسا دا ارتىق ەمەس دەر ەدىم. الايدا،قازىرگى كەزدە مەيلى قايسى جانردا بولسىن    جاڭارۋ،تۇرلەنۋ،تۇلەۋ جوق ەمەس،  اسىرەسە ورتا،جاس بۋىنداردا نە-نە تىڭ جاڭالىق،بۇرىلىستار مەن جاڭا كوزقاراستار بارلىققا كەلىپ،ادەبيەت-كوركەمونەردە شەگىنۋ ەمەس،دامۋ بارلىققا كەلدى. بۇل سوزىمىزگە ۋاقىت ءوز    دالەلىن كورسەتىپ جاتار.

   اۋەلگى سوزىمىزگە ورالىپ،عازات  ساحابا ۇلىنىڭ «وتان» تۋرالى مىنا ءبىر ولەڭىنە نازار سالار بولساق،اۆتوردىڭ وتانشىلدىق كوزقاراسى مەنمۇندالاپ، وتانعا دەگەن ماحابباتى مازداپ قويا   بەرەدى.

«ۇلى وتان و،سۇيىكتى،اسىل انام،
سەن ماعان ماڭگى جاننات جاسىل الاڭ.
عىلىمنىڭ باسىپ تۇرمىن كنوپكاسىن،
بولماڭىز ەندى ماعان دوسىم الاڭ» دەپ ءوزىن بەيىش تورىندە وتىرعانداي سەزىنىپ،سەزىم كۇيىن سەلدەتەدى.

  ءسوز سوڭىندا،اۆتوردىڭ «ۇلار ءۇنى» اتتى ليريكاسىمەن ءسوز سىرگەسىن     جيامىز.

«كوك پەردەسىن جامىلعى ەتكەن مۇناردىڭ،
ءۇنى شىقسا زەڭگىر تاۋدان ۇلاردىڭ.
كۇمبىرلەيدى كوك جالاما جاڭعىرىپ،
وياتقانداي سەزىم كۇشىن قۇزاردىڭ.

ۇلى تاۋدان ءۇنى شىقسا ۇلاردىڭ،
تىڭداۋعا ايتەۋ،مەن ەجەلدەن قۇمارمىن.
ەركىن وسكەن پاك مىنەزدى ارۋ قۇس،
اۋەنىڭە اۋەن جالعاپ تۇرامىن» دەپ ولەڭىنە ليريكالىق سەزىم بەرىپ شالقيدى. اقىن رۋحى وشپەسىن. 



  رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.


 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn