ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 4-ايدىڭ 8-كۇنى 67-سان
قىس ىزعارى قايتىپ، شىعىستان كوكتەم سامالى ەستى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدى جاپپاي تەكسەرۋ قىزمەتىن جوعارى ساپامەن ويداعىداي ىستەپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋگە ساندى مالىمەتتىك نەگىز ازىرلەۋ كەرەك
شاعانتوعاي اۋدانى كوكتەمگى تۇقىم ءسىڭىرۋ جۇمىسىن ءدال ۋاعىندا باستادى
ساۋان اۋدانى جۇگەرى تۇقىمىن ءسىڭىرۋ جۇمىسىن باستادى
ۋان جينگاڭ: بورىشى ءۇشىن ءومىرىن ارناعان ادال قورعاۋشى
گۇڭچۇي سىلي: باقىتتى مەكەندى تاپجىلماي كۇزەتكەن قارلى تاۋ قىرانى
لي حۇڭجۋان: قانعا بويالىپ جىعىلسا دا توناۋشىنى قويا بەرمەدى
«ءبىر ءۇيلى جاندار ءوزارا كوڭىل ءبولىپ تۇرۋى كەرەك»
قىزىعا كىتاپ وقىپ،اقاۋسىز ەرجەتەيىك
«جەتىلىم بوگەلىسى كۇنى» ۇگىتىن ورىستەتتى
قالا تۇرعىندارى قاجەتىنە قاراي تارتىپپەن جانارماي قۇيدىردى
2020-جىلى 4-ايدىڭ 5-كۇنى 66-سان
2020-جىلى 4-ايدىڭ 4-كۇنى 65-سان
بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىندەگى ءار ۇلت حالقى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
قازا بولعانداردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ، قايسارلىقپەن العا ىلگەرىلەيىك
تۇتاس رايونىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
ءسوزسىز جەڭىسكە جەتۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، حاۋىپ - قاتەردى ورايعا اينالدىرۋعا شەبەر، قامال الىپ قيىندىقتاردى جەڭۋگە باتىل بولىپ، تۇتاس جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن، مىندەتتەرىن جاپپاي ورىنداۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
جىڭ جۇڭحۋا: حالىق ءۇشىن باسىن ءباي تىككەن قاتەردەن قۇتقارۋشى قاھارمان
لي جۋەرۇڭ: حاۋىپتى ساتتە گراناتتىڭ پىلتەسىن تارتقان سودىرعا تاپ بەردى
سۇڭ بينشي: قىزىل قانىمەن ەسكەرتكىش ورناتتى
ءورت ءوشىرۋ،ورتتەن ساقتانۋ اۆتوموبيلى جولىنا بەلگى سىزدى
دۋ جۋان 13 ساۋداگەردىڭ 260 مىڭ يۋان ماياقىسىن كەشىرىم ەتتى
«قاتىسسىز ىسكە» ارالاسۋعا جانى قۇمار ساقا پارتيا مۇشەسى گۋ شىچىڭ
تۋىستاسۋدان تۋىنداعان تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك
 ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ جانە ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، بيىلعى ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن،مىندەتتەرىن قايراتتانا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
حاۋىپسىزدىكتىڭ تومەنگى شەگىن ويداعىداي ساقتاپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ ءومىرى مەن مال - مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەيىك سوتسياليستىك مەكتەپ باسقارۋ بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، وقۋ - اعارتۋدىڭ وسىزاماندانۋىن جەدەل ىلگەرىلەتەيىك
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن،اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن بۇلجىتپاي دايەكتىلەندىرىپ، دەڭگەيدى جوعارىلاتىپ،جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كۇشەيتىپ،ءتۇرلى قىزمەتتىڭ ناقتى،ەگجەي-تەگجەيلى تياناقتانۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 9-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
اكىمشىلىك مەكەمەسى «تومەنگە بەرۋ،باسقارۋ،قىزمەت وتەۋ» رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋدى ىلگەرىلەتۋ ارناۋلى تاقىرىپتىق ءماجىلىسىن اشتى

قازاق حالقىنىڭ تۇلىق مادەنيەتى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/9/13 19:44:33

تولقىن اۋقىش ۇلى
 
  ادامزات وركەنيەتى تىرشىلىكتىڭ دابىلى قاعىلىسىمەن بىرگە باستالعان. ادامزات دۇنيەسىنىڭ جاڭالىققا، وزگەرىسكە، دامۋعا جۇكتى بولاتىنى دا سودان. تابيعات دۇنيەسىنىڭ تىلسىمدىگى ادامزات وي دۇنيەسىن العا جەتەلەۋدىڭ ەڭ  ۇلكەن ۇلى جاڭالىعى. جاڭالىقسىز دۇنيە- تاريحتىڭ ەكشەلەۋىنەن وشكەن دۇنيە. ويتكەنى، ادامزات تاريحىنداعى وتكەن ءاربىر كۇن ادامزاتتىڭ قول جەتكىزگەن جاڭالىعىنا سۇرلەۋ سالىپ،ءىز تاستاپ وتىرعان. ەسكى تاريح بىزگە ادامزات مادەنيەتىنىڭ ۇزدىكسىز جاڭالىققا، دامۋعا، وزگەرىسكە، بىردەن - بىرگە جالعاسۋعا مۇقتاج ەكەندىگىن تۇسىندىرەدى. سول ءبىر قويناۋى كەنىش تاريح پاراقتارىنان ءاربىر ۇلتتىڭ تاريحىنا، مادەنيەتىنە قاتىستى ءتىلىن،   ادەبيەتىن، سالت- ءداستۇرىن، ۇلتتىق بوگەنايىن باستى ولشەم ەتەدى. قازاق حالقىنىڭ تۇلىق  مادەنيەتى دە انە سول تاريحي قۇندىلىعى جوعارى، ۇلتتىق بوگەنايى بولەك مادەنيەتتى  كورسەتىپ تۇرعانداي.
تۇلىق- ءبيداي، قىشى، زىعىر،  كۇرىش، ارپا، سارى بۇرشاق قاتارلى ءداندى وسىمدىكتەردىڭ ءدانىن  اجىراتۋ  ءۇشىن  تاستان ويىپ  (قاشاپ) جاسالىپ ىستەتىلەتىن ءوندىرىس قۇرالى.
 
  ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزدان بۇرىنعى 5 - عاسىردان 8 - عاسىرلار ارالىعىندا التاي وڭىرىنەن قارا تەڭىز توسكەيىنە دەيىنگى سايىن دالانى  مەكەن ەتكەن ساقتار  الەمدەگى مادەنيەت ، ونەردىڭ وشپەس اسىل مۇرالارىن قالدىرعانى شىندىق.

  تۇلىقتىڭ تاريحى ۇزاق بولىپ، ارحولوگيالىق قازبالارعا نەگىزدەلىپ ەسەپتەگەندە اتا- بابالارىمىز سوناۋ تاس عاسىردان باستاپ، تاستان ەگىنشىلىك قۇرالدارىن جاساپ ىستەتە باستاعان. كوشپەندى مال شارۋاشىلىعى، ەگىن شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلداناتىن قازاق حالقى، انە، سول داۋىردەن باستاپ تۇلىقتى ەگىنشىلىككە ىستەتەتىن قۇرال رەتىندە پايدالانىپ كەلگەن.

  تۇلىق جاساۋدا ادەتتە تۇلىق جاساۋعا بولادى دەگەن تاستى جاسالاتىن تۇلىقتىڭ ۇلكەن - كىشىلىگىنە قاراي، تاستىڭ ءار 10 - 15 سانتيمەتر ارالىعىنا تەمىر سىنامەن تەسىك تەسىپ، تەسىكتەرگە سىنانى تەگىس ۇرىپ، تاستى ءىزى بويىنشا سىنامەن پارشالاپ، تۇلىق فورماسىنا كەلتىرىپ، ەكى باسىن كىشىرەك، سىرتقى باسىن جۇمىرىراق فورماداعى سيليندر فورماسىندا جاساپ، ەكى باسىنىڭ ورتاسىنان تۇلىق كوزىن ورناتاتىن تەسىك تەسىپ، قۇلاق ورناتىپ، اعاشتان جاسالعان جازىعا وتكىزەدى. تۇلىق جازىسىنىڭ ەكى جانىنداعى اعاش تاقتاي بالداقتى تۇلىقتىڭ ەكى باسىنداعى تەسىككە ورناتىلعان اعاش سىناعا وتكىزىپ، سىرتىنا شىعىپ كەتپەيتىن ەتىپ مىقتى  اعاشتان سىنا قاعىلىپ، قايىسپەن مىقتاپ بايلايدى.

  تۇلىق ادەتتە «تۇلىق تەس» دەپ تە اتالادى. ول ىستەتىلەتىن وسىمدىك ءتۇرى جانە ءوندىرىس ورنىنا (قىرمان)  نەگىزدەلىپ: التى قىرلى، سەگىز قىرلى، ون قىرلى تۇلىق تاس دەپ بولىنەدى. قىرى  از تۇلىقتار ءبيداي، ارپا، سۇلى جانە كۇرىش قاتارلى ءدانى وڭايلىقشا ايرىلمايتىن  ءداندى وسىمدىكتەردى دانىنەن  ايىرۋ (سوعۋ) ءۇشىن، كوپ قىرلى تۇلىق تاستار سارى بۇرشاق، قىشى، زىعىر قاتارلى ءدانى وڭاي ايرىلاتىن وسىمدىكتەردى دانىنەن ايىرۋ (سوعۋ)       عا ىستەتىلەدى. تۇلىقتىڭ «جارعىش» دەگەن تاعى ءبىر ءتۇرى بولىپ، ونىڭ قىرى بولمايدى. دوڭگەلەك سىرتى كەدىر- بۇدىر بولىپ، ونى تەك بويرا توقۋ ءۇشىن دايىندالعان قامىستى جانشۋ، ەزۋ، تۋراۋ، جانە ءتۇرلى ارقانداردى جاساۋ ءۇشىن ىستەتىلەتىن قىشى، زىعىر، قوناق ساباندارىن جۇمساتۋعا قولدانىلادى.

  جارعىش (جارقىنشاق) ەكى ءتۇرلى بولادى. ءبىرى، سيلىندر فورماسىندا وڭدەپ جاسالعان تاستىڭ ەكى جاعىنىڭ ورتا بولەگىنەن تەسىك تەسىپ، ەكى مەتر ۇزىندىقتاعى جالپاق ەكى باسىندا تەسىگى بار اعاشقا سىنا بەكىتىپ ورناتادى دا، سىنادان پايدالانىپ، جارعىشتى (جارقىنشاقتى) الدى - ارتىنا سۇيرەۋ ارقىلى ءشي، زىعىر، قامىس ساباندارىن پارشالاپ مايدالايدى. تاعى ءبىرى، جارعىش (جارقىنشاق) تاسقا ۇقساس دوڭگەلەك جۇمىر جاسالعان تاستىڭ ەكى باسىنىڭ ورتاسىنان تەسىك  تەسىپ، سىنا قاعىلىپ، جاندارما اعاش بەكىتىپ، بەكىتىلگەن سىنا ارقىلى تاستى تىك تۇرعىزىپ، دومالاتۋ ارقىلى قامىستى ۇنتاقتايدى.

  قازاق حالقى ۇزاق ۋاقىتتىق ءوندىرىس تاجىريبەلەرىنە ساي،قۇرامىندا رۋدا بولماعان قورىم تاستاردان پايدالانىپ تۇلىق، سۋ تيىرمەن تاسى، ەگەۋ، قول تيىرمەن تاسى قاتارلى ءوندىرىس قۇرال - سايماندارىن جانە تۇرمىستىق بۇيىمداردى  قاجەتىنە قاراي جاساپ، ىستەتىپ كەلگەن. تۇرمىس جانە ءوندىرىس قۇرال سايماندارىن جاساۋعا بولاتىن تاستاردى ءوز ىشىنەن قىزىل تاس، شىبار تاس، سۇڭگى تاس، قايراق تاس، كوك تاس، سۇر تاس، بوزتاس، قاراشىبار تاس، باۋىر رەڭ تاس، ت.ب تۇرلەرگە ءبولىپ، قۇرال - سايمان، تۇرمىستىق قاجەتتى زاتتاردى جاساعان. تۇلىققا كوزدىك، جاندايشاپ، تۇتقا، سىنا قاتارلى، قوسىمشا اعاش،تەرى ماتەريالدارىن قوسىمشا ىستەتكەن.
كوزدىك: تۇلىقتىڭ ەكى باسىنىڭ ورتاسىنا ورنالاستىرىلعان شويىننان قۇيىلىپ جاسالعان ءۇش جاعى بىتەۋ، ءبىر جاعىنا جان اعاش بەكىتۋ ءۇشىن ويىلىپ جاسالعان كۇپ فورمالى قۇرىلىمدى كورسەتەدى.
 
  تۇلىق قۇلاعى: تۇلىق كوزىنە قاعىلىپ،  بەكىتىلگەن تۇلىقتى ارەكەتتەندىرۋ رولىن اتقاراتىن، شويىننان ىشكى ۇشى ۇشكىر، سىرتقى ۇشى قالپاقتى كەلەتىن تاسقا قاعىلعان سىنا، ءتارىزدى زات.

  جان اعاش: تۇلىق باسىنىڭ ەكى جاعىنا   ورتاسىنان تەسىك تەسىلىپ، سىنا ارقىلى بەكىتىلىپ ورناتىلعان جالپاق اعاشتان  جاسالعان زات. ونى كەيدە تۇلىق بالداعى دەپ تە اتايدى.

  تۇلىق جىلقى، ەسەك، قاشىر،تۇيە، وگىز قاتارلى ءۇي جانۋارلارىنىڭ كۇشىنەن پايدالانىپ ىستەتىلەدى. تۇلىقتى حايۋان كۇشىنەن پايدالانىپ ىستەتۋدە بىرنەشە  ءتۇرلى قوسىمشا جابدىقتار قاجەت بولعان. تۇلىق جابدىقتارى نەگىزىنەن جان اعاش، تەسىك اعاش، قايىس ارقان، باۋ، سىنا، ەرتوقىم سياقتى ماتەريالداردان قۇرالادى. تاعى دا تۇلىقشى مەن وعان ىستەتەتىن حايۋان دا بار.

  تۇلىقشى: ءبيداي، كۇرىش، ارپا جانە زىعىر قاتارلى وسىمدىكتەردى قىرماندا (اتىز    باسىندا) دانىنەن ايرتىپ، ۇنتاقتاپ جانشۋ ءۇشىن وعان ىستەتىلەتىن حايۋاناتتان پايدالانىپ تۇلىقتى ايداۋشىنى ايتادى.

  تۇلىق ات: قىرماندا (اتىز باسىندا)  ارپا، ءبيداي، زىعىر، قىشى، بۇرشاق قاتارلىلاردى ۇنتاقتاۋ، دانىنەن ارىلتىپ جانشۋ ءۇشىن ىستەتىلەتىن تۇلىققا قوسىلاتىن ات. تۇلىق ات ادەتتە جۋاس، كۇشتى ات بولۋى شارت.

  تۇلىق ۇلكەن - كىشىلىگىنە نەگىزدەلىپ، جالعىز اتتى، قوس اتتى، ءۇش اتتى تۇلىق تۇرلەرىنە بولىنەدى، تۇلىققا قوسىلاتىن اتتاردىڭ وزىنە ءتان ەسىمى بولادى. ولار ءمىنىس ات، جانداق ات، شەت ات، ىشكى ات دەپ اتالادى.

  ءمىنىس ات: تۇلىق ايداۋشى (جۇرگىزۋشى) مىنەتىن ات.

  جانداق ات: ءمىنىس اتتىڭ جانىنا قاتارلاستىرىپ، قوسانجارلاپ قوسىلاتىن ات.

  شەت ات: تۇلىققا ءۇش ات قوسۋ  قاجەت بولعاندا ەڭ شەتىنە قوسىلاتىن ات.

  ىشكى ات: تۇلىققا ءۇش ات قوسۋ  قاجەت بولعاندا ءمىنىس ات پەن شەت اتتىڭ ورتاسىنا قوسىلاتىن ات.

  قورىتىپ ايتقاندا، قازاق حالقى ۇزاق ۋاقىتتىق تاريحي دامۋ بارىسىندا، وزدەرىنىڭ اقىل -  پاراساتى مەن ۇزدىكسىز ىزدەنىستەرى ارقىلى تۇلىق سىندى ءداستۇرلى ەگىنشىلىك قۇرالىن تاپقىرلاپ شىعىپ، ونىڭ ءوندىرىس- تۇرمىستاعى رولىنان تولىق پايدالانىپ، ۇزدىكسىز  دامىتىپ، ءتۇرىن جاڭالاپ، ەگىنشىلىك ىستەرىن دامىتىپ كەلگەن.

  رەداكتورى: گۇلنۇر جۇماش قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn