ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2018-جىلى 10-ايدىڭ 19-كۇنى 229-سان
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىنە باسا ءمان بەردى
مول ءونىم شاتتىعىنا شومدى
شينجياڭعا كومەككە كەلگەن وقىتۋشىلار رولىن بەلسەنە ساۋلەلەندىردى
كەستەشى قىز كەستەسىمەن باقىتتى تۇرمىسىن كەستەلەۋدە
عىلىم-تەحنيكا كورمەسى ساۋان اۋدانىندا اشىلدى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 18-كۇنى 228-سان
عىلىم-تەحنيكانىڭ ءتىلسىم كۇشى بالا ارمانىنا قانات ءبىتىردى
وقۋ-اعارتۋ شەبىن تاپجىلماي قورعاپ، يدەيا قامالىن بەكەمدەيمىن
باس نىسانانى جۇزەگە اسىرۋعا ايبىندى كۇش ۇيىستىرايىق
باس نىسانانى بەكەم، باتىل تياناقتاندىرامىن
وڭ ەنەرگيا جەتكىزىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن قورعايمىن
ايماق ەكونوميكالىق قىزمەتتى ىلگەرىلەتۋ ءماجىلىسىن اشتى
ايماعىمىزدىڭ ماقتا جيناۋ جۇمىسى جاپپاي باستالدى
قۇلىستاي قويناۋى بەزگەلدەكتىڭ قۇت مەكەنىنە اينالدى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 17-كۇنى 227-سان
ايماقتىق پارتكوم مۇشەلەر (كەڭەيتىلگەن) ءماجىلىسىن اشتى
ايماق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ- وركەندەتۋگە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىن جاقسى ىستەدى
قالا تۇرعىندارىنا تازا دا جانعا جايلى ورتا جاراتتى
قاتىناس كولىكتەرىنىڭ قاتىستى كۋالىكتەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزدى
جاسىل، ورگانيكالى ونىمدەر شارۋالاردىڭ اۋقاتتانۋىنا جارقىن جول اشتى
كۇزگى جيىن-تەرىن مەزگىلىندەگى قاتىناس حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتتى
ايماق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سالاسىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋ، ءتارتىپ اتقارۋ، جاۋاپكەرلىكتى قۋزاستىرۋ قىزمەتى جونىندەگى ءۇشىنشى رەتكى تاراۋلار بىرلەسكەن ءماجىلىسىن اشتى
ءدوربىلجىن اۋدانى باعىمشىلىق كاسىبىن زەردەلى باسقارۋدى الدىمەن اتقاردى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 16-كۇنى 226-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 15-كۇنى 225-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 13-كۇنى 224-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 12-كۇنى 223-سان
ساحارانىڭ كوز تارتقان كۇزگى كورىنىسى

بالا تاربيەسىندە كوڭىل بولەتىن كەيبىر ماسەلەلەر

جولدانعان ۋاقىتى : 2018/5/3 17:59:25

باعاشار ەركەباي ۇلى

  بالا - ەلدىڭ ەرتەڭى، بالا تاربيەسى -ءبىر وتباسىنىڭ عانا ەمەس، ءبىر ۇلتتىڭ، ءبىر مەملەكەتتىڭ تاعدىرىنا ساياتىن كەلەلى ماسەلە. بالا اتا-انانىڭ باۋىر ەتى، كوڭىلدەرىنىڭ نازى، ومىرلەرىنىڭ جازى.

  بالا تۋادا ەستى، اقىلدى، ءبىلىمدى بولمايتىنى بارشاعا ايان. ولار اتا-انا، ۇستاز، قوعامنىڭ ماپەلەۋى، ءبىلىم بەرىپ، اقىلمەن ەسەيىپ - ەرجەتەدى. قازىرگى كەزدە «بالالار ءتىل المايدى، بالا تاربيەلەۋ قيىن بولدى» دەپ جۇرگەن اتا-انا، ۇستازدار كوپ، راسىندا، اتا-انا، ۇستازداردىڭ اقىلىن تىڭداماي كەرى كەتىپ، وتباسىنا، مەكتەپكە، قوعامعا كەسىرىن تيگىزىپ جاتقان ۇرپاقتارىمىز دا بار. ءبىر كلاستا وسىنداي ءبىر وقۋشى بولسا، وعان ەلىكتەپ، قاتارىنا قوسىلاتىن وقۋشىلار دا شىعادى. مىنە، وسىنداي ءۇمىتىمىزدى ءۇزدىرىپ، كوڭىلىمىزدى سۋىتىپ وتىرعان ۇرپاقتارىمىزدىڭ ءمورالسىزدىق ارەكەتتەرىن وتباسى، مەكتەپ تاربيەسىنىڭ، اتا-انا، ۇستازداردىڭ ءوز باستارىنان ونەگە بولۋىنىڭ جەتەرسىزدىگىنەن بولە قاراۋعا بولمايدى. سوندىقتان اتا-انا، ۇستازداردىڭ ۇرپاق تاربيەلەۋ بارىسىندا ۇنەمى كەزدەسىپ وتىراتىن كەيبىر ماسەلەلەرگە كوڭىل بولۋلەرىن ورتاعا سالا كەتپەكپىن.

  1. «بالانى جاستايىنان» دەگەن اتالى ءسوز بار. سوندىقتان ءاربىر اتا-انا، وقىتۋشى بالانى كىشكەنتايىنان باستاپ، ناقتىلى ءىس - ارەكەت، ناقتىلى قيمىل، كورىنىس، ۇلگى - ونەگە ارقىلى ونەر - ءبىلىم ۇيرەنۋگە، جاقسىدان ۇيرەنىپ، جاماننان جيرەنۋگە باۋلۋ، بۇل بارىستا  اتا-انا، ۇستاز بولسىن ءبىلىم ۇيرەتۋ، ءتالىم-تاربيە جۇرگىزۋ بارىسىندا كەيبىر نارسەلەردى ايتۋدا ورىنعا، ۋاقىتقا، شارت-جاعدايعا ۇيلەستىرىپ، ءىس جۇزىندىككە اساتىن بولسا ايتۋ، ايتقان سوڭ ورىنداۋعا كۇش سالۋ. اتا-انالار مەن ۇستازدار ءجۇرىس-تۇرىستا، ءىس-ارەكەتتە، ءسوز سويلەۋدە ءوز باسىنان ونەگە كورسەتىپ، اتا-انالىق، ۇستازدىق سالاۋاتىن ساقتاپ، ۇرپاقتاردىڭ ءسابي ساناسىنا جاقسى جاقتان اسەر قالدىرۋعا قۇلشىنۋى ءتيىس. شىن سويلەۋ ۇلگىسىن كورسەتىپ، بالانى شىنشىل بولۋعا جەتەلەۋ، اۋەلى، اتا-انا ءوزى شىنشىل بولۋ، جۇزەگە اسپايتىن ماسەلە ۇستىندە بالاعا ۋادە بەرمەۋ، بەرگەن ۋادەنى، ءسوزسىز، ورىنداۋ، وتىرىكشى بولۋدان ساقتانۋ، بالانىڭ كوزىنشە ءسوز سويلەگەندە كوپ نارسەگە نازار اۋدارۋ كەرەك. كەيبىر اتا-انا كەيدە ۋاقىت، شارت-جاعدايدى ويلاستىرماي تۇرىپ، بالاسىنا پالەن كۇنى كىتاپحاناعا، بالالار باقشاسىنا ەرتىپ بارامىن، پالەن نارسەلەردى الىپ بەرەمىن دەپ قويادى. سول كۇنى جەتىپ كەلگەندە اتا-انانىڭ جۇمىسى شىعىپ، ۋاقىتى بولماي قالادى دا،بالاسىنا «بۇگىن تۇرا تۇر، تاعى ءبىر كۇنى» دەيدى. سودان بالانىڭ سالىندىسى سۋعا كەتىپ، كوڭىلسىز بولىپ، ەشنارسەگە سەنگىسى كەلمەيدى. وسىنداي جاعداي جالعاسا بەرەتىن بولسا، بالا اتا-انانىڭ سوزىنە سەنبەيتىن، ءوزى دە باسقالارعا وسىلاي ىستەيتىن بولادى. سوندىقتان اتا-انا بالالارىنىڭ ونەر -ءبىلىم ۇيرەنۋ، ءتالىم - تاربيە الۋ جاعىنا قاتىستى نارسەلەردى ايتقاندا، ءسوزسىز، ۋاقىت شىعارىپ ورىنداۋى كەرەك.
 
  2. بالالاردىڭ ۇيرەنۋ جاعىنداعى العا باسۋىن، ەمتيحاننان جوعارى ءنومىر الۋىن زاتپەن، اقشامەن سيلاۋدى ايتپاۋ. اقشا، زات ءارقانداي ادامنىڭ كوزىن قىزىقتىراتىن نارسە. كوپ ساندى اتا-انا بالاسىنا «جاقسى ۇيرەنسەڭ، ەمتيحاننان جوعارى ءنومىر الساڭ پالەن نارسەنى الىپ بەرەمىن، اقشا بەرەمىن» دەيدى ءارى سولاي ىستەيدى، ءىس جۇزىندە بۇلاي ىستەۋ بالانىڭ ۇيرەنۋىنە دەم بەرگەن سياقتى كورىنگەنىمەن، بالانى اقشا قۇمارلىققا، دۇنيەقور بولۋعا وزگەرتەتىن كەرى جاعى دا بولادى. كەيبىر اتا-انالار بالاسىنىڭ تۇتىنۋىنا نازار اۋدارمايدى. بالانىڭ اۋزىنان نە شىقسا ويلانباي، ىركىلمەي ورىندايدى. اقشا سۇراسا، نەداۋىر قوماقتى اقشانى ۇستاتا سالادى. بۇنىڭ كەيىن كەلە بالاعا تيىمسىز ەكەنىمەن ەسەپتەسپەيدى، وسىنداي وپ-وڭاي بەرىلگەن زات پەن اقشانىڭ بالاعا ەشقانداي قۇنى بولمايدى، قادىر - قىمباتى قاشادى. وسىنداي كول- داريانىڭ ىشىندە قازداي قالقىپ وسكەن بالا ايتقانى تابان استىندا ورىندالماسا، جىگەرى دەرەۋ مۇقالاتىن مايىرىلعىش  نەمەسە مورت، دۇنيەقور، ازىن-اۋلاق اقشانى كوزگە ىلمەيتىن تويىمسىز، دايارعا مايار بولا قالاتىن يەك سۇيەگىش، زاتتى ايالاۋدى، اقشانى ۇنەمدەۋدى بىلمەيتىن ىسىراپقور ادام بولىپ شىعادى. بارلىق ءىستى اقشا شەشەدى دەيتىن كوزقاراس قالىپتاستىرادى. سول سەبەپتى اتا-انالار ءار ۋاقىت بالاسىنا زات الىپ بەرگەندە نەمەسە اقشا بەرگەندە، ۇنەمشىلدىك تاربيەسىن، قاجەتكە قاراي لايىقتاپ تۇتىنۋ تاربيەسىن قوسا ءسىڭىرىپ وتىرۋ قاجەت.

  3. وقىتۋشىلار اتا-انالارمەن پىكىر اۋىستىرىپ سويلەسكەندە، كلاس جيىنىن اشقاندا، وقۋشىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىن، ارتىقشىلىعىن، ۇيرەنۋ ناتيجەلەرىن الدىمەن تولىق تۇراقتاندىرۋ، ارتىنان ساقتالعان ماسەلەلەردى، جەتەرسىزدىكتەردى ءبىر-بىرلەپ بايانداپ، وقۋشىلاردىڭ نامىسىن جارالايتىن، العا باسۋىنا سۋ سەبەتىن جايتتىڭ تۋىلۋىنىڭ الدىن الۋ كەرەك. ءاربىر وقىتۋشى الدىنداعى وقۋشىلارعا تەڭ كوزقاراستا، تەڭ پوزيتسيادا بولۋ، تەڭ مامىلە جاساۋ، تەڭ كورۋ. كەيبىر وقىتۋشىلار تۇرمىس احۋالى جاقسى وقۋشىلار مەن تۇرمىس احۋالى تومەن وقۋشىلارعا ۇقسامايتىن مامىلە جاسايدى. ال، ۇيرەنۋدە جاقسى وقۋشىلار مەن ۇيرەنۋدە ناشار وقۋشىلارعا ەكى ءتۇرلى پوزيتسيادا بولادى. وقىتۋشى وسىنداي ىستەگەندىكتەن، كلاستاعى جاڭاعى تۇرمىس احۋالى جاقسى، ۇيرەنۋدە جاقسى بالالار كەدەي، جەتىم، جاعدايى ناشار  بالالاردى شەتكە قاعادى، ۇيرەنۋدە ناشار بالالاردى كوزگە ىلمەيدى، مەن عانامىن دەپ ويلايدى. ال، ءجابىر كورگەن بالالار رۋحاني جاقتان جاسىپ، جاسقانشاق بولىپ، ءوزىن-ءوزى قور سانايتىن بولادى دا ۇيرەنۋدە كەنجەلەيدى. وقىتۋشى ءارقانداي ىستە كەڭ پەيىل، سابىرلى، جايدارى بولۋى، قاتەلىك وتكىزگەن وقۋشىلارعا ءبىرجولاتا «يدەياسى كەرەناۋ، ساباقتا كەنجە» دەپ ولاردىڭ تاعدىرىنا كەسىم جاساماۋ قاجەت، «مىناۋ ناشار، جەتەرسىز وقۋشى» دەپ سىڭار جاقتىلى ءمىن تاعا سالۋعا ءتىپتى دە بولمايدى. وقۋدا ناشار وقۋشىلارمەن جەكەلەي اڭگىمەلەسىپ، يدەيالىق تاربيە بەرۋ، ۇلگىلى، ساباقتا ۇزدىك وقۋشىلارمەن ءوزىن سالىستىرىپ، ولارمەن باسەكەلەسۋگە شابىتتاندىرىپ وتىرۋى، وقۋدا ناشارلاۋ وقۋشىلارعا قاراتا، ولاردىڭ وتباسىنداعىلارمەن جاقسى اڭگىمەلەسۋى، وتباسىنىڭ حال - جايىن ۇعىسۋى كەرەك.

  4. قازىرگى كەزدە كوپتەگەن وتباسىنداعىلار بازار شارۋاشىلىعىنا سايكەس جۇمىس جاسايتىندىقتان، تۇرمىستا كوپ تارىقپايتىن مولشىلىق داۋىرگە قادام قويدى. بالا تاربيەسىندە اتا-انا بالانىڭ ەركىنە باعىنىپ، ەركەلەتىپ وسىرەتىن ءداۋىر جەتىپ كەلدى. بالا تاربيەسىندە بالانىڭ دەربەس تۇرمىس كەشىرۋىنە وراي جاراتۋدان گورى، بالاعا ىرىقتىلىقتى بەرىپ قويدى. كەيبىر اتا-انالار بالاسىن جاقسى كورگەندە قانداي، ءتىپتى، شەكتەن تىس ەركەلەتىپ، ءوز شاماسى كەلەتىن جۇمىستاردى دا ىستەتكىسى كەلمەيدى. جاقسى ءىشسىن، جاقسى كيسىن دەيدى. سوندىقتان بالا دايىن استىڭ يەسى، راقاتقۇمار، ءۇيدىڭ ەركەسى دە سەركەسى، باسىنان ءسوز اسىرمايتىن شولجاڭ بولىپ شىعا كەلەدى. اتا-انا بالاسىن جاقسى كورۋ، جاقسى كورگەندە كوبىندە ىشتەي جاقسى كورۋ، سىرتىنا شىعارماۋ كەرەك. بالانى كىشكەنتايىنان قاراپايىم دا قاجىرلى، ءوز جۇمىسىن ءوزى ىستەيتىن، باسقالارعا كومەكتەسەتىن بولۋعا تاربيەلەپ، بالانى اياۋدا ەكى ۇدايىلىقتان ساقتانۋ قاجەت. كەيبىر وتباسىندا بالالارعا اكەسى ءبىر ءتۇرلى، شەشەسى تاعى ءبىر ءتۇرلى تاربيە بەرەتىن، اتا-انانىڭ پىكىر بىرلىگى بولمايتىن، اكەسى بالانى سىنداسا، شەشەسى اراسىنا تۇسەتىن، شەشەسى كىنالاسا، اكەسى اراسىنا تۇسەتىن احۋالدار بار. بۇل بالانى اياعاندىق ەمەس، ايالاۋدى قويىپ، بۇنداي ىستەر بالانى تەرىس جولعا باستاۋى مۇمكىن. وسىنداي جاعداي بولا قالعاندا، اتا - انالار سوڭعى ناتيجەسىن ويلاڭقىراپ، بايىپتىلىقپەن ءبىر جايلى ەتكەن ءجون.

(«ورتا، باستاۋىش مەكتەپ دەنە تاربيەسى» جۋرنالىنان الىندى).

  رەداكتورى: گۇلنۇر جۇماش قىزى

  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مىسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان الىندى»