ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2018-جىلى 10-ايدىڭ 19-كۇنى 229-سان
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىنە باسا ءمان بەردى
مول ءونىم شاتتىعىنا شومدى
شينجياڭعا كومەككە كەلگەن وقىتۋشىلار رولىن بەلسەنە ساۋلەلەندىردى
كەستەشى قىز كەستەسىمەن باقىتتى تۇرمىسىن كەستەلەۋدە
عىلىم-تەحنيكا كورمەسى ساۋان اۋدانىندا اشىلدى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 18-كۇنى 228-سان
عىلىم-تەحنيكانىڭ ءتىلسىم كۇشى بالا ارمانىنا قانات ءبىتىردى
وقۋ-اعارتۋ شەبىن تاپجىلماي قورعاپ، يدەيا قامالىن بەكەمدەيمىن
باس نىسانانى جۇزەگە اسىرۋعا ايبىندى كۇش ۇيىستىرايىق
باس نىسانانى بەكەم، باتىل تياناقتاندىرامىن
وڭ ەنەرگيا جەتكىزىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن قورعايمىن
ايماق ەكونوميكالىق قىزمەتتى ىلگەرىلەتۋ ءماجىلىسىن اشتى
ايماعىمىزدىڭ ماقتا جيناۋ جۇمىسى جاپپاي باستالدى
قۇلىستاي قويناۋى بەزگەلدەكتىڭ قۇت مەكەنىنە اينالدى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 17-كۇنى 227-سان
ايماقتىق پارتكوم مۇشەلەر (كەڭەيتىلگەن) ءماجىلىسىن اشتى
ايماق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ- وركەندەتۋگە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىن جاقسى ىستەدى
قالا تۇرعىندارىنا تازا دا جانعا جايلى ورتا جاراتتى
قاتىناس كولىكتەرىنىڭ قاتىستى كۋالىكتەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزدى
جاسىل، ورگانيكالى ونىمدەر شارۋالاردىڭ اۋقاتتانۋىنا جارقىن جول اشتى
كۇزگى جيىن-تەرىن مەزگىلىندەگى قاتىناس حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتتى
ايماق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سالاسىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋ، ءتارتىپ اتقارۋ، جاۋاپكەرلىكتى قۋزاستىرۋ قىزمەتى جونىندەگى ءۇشىنشى رەتكى تاراۋلار بىرلەسكەن ءماجىلىسىن اشتى
ءدوربىلجىن اۋدانى باعىمشىلىق كاسىبىن زەردەلى باسقارۋدى الدىمەن اتقاردى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 16-كۇنى 226-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 15-كۇنى 225-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 13-كۇنى 224-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 12-كۇنى 223-سان
ساحارانىڭ كوز تارتقان كۇزگى كورىنىسى

«ەڭبەك توقتامى زاڭىنداعى» ەڭبەكشى مەن ادام ىستەتۋشى ورىن تۋرالى تۇسىنىك

جولدانعان ۋاقىتى : 2018/5/21 17:24:55

سەرىك زاكاريا ۇلى
 
  ەڭبەك توقتامى ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرۋ، ەڭبەك توقتامىنداعى ەكى جاق داۋگەرلەرىنىڭ ۇقىعى مەن مىندەتىن ايقىنداۋ، ەڭبەكشىنىڭ زاڭدىق مۇددەسىن قورعاۋ، جاراسىمدى ەڭبەك قاتىناسىن ورناتۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك توقتامى زاڭى» مەملەكەتتىك 10- كەزەكتى حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ 28-ماجىلىسىندە 2007 - جىلى 6 - ايدىڭ 29 - كۇنى ماقۇلدانىپ،  2008-جىلى 1 -ايدىڭ1 - كۇنىنەن باستاپ اتقارىلعان. ال 2012 -جىلى12 -ايدىڭ  28  - «مەملەكەتتىك 11 - كەزەكتى حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ 30 - ماجىلىسىندە ‹جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسى توقتام زاڭىنا› وزگەرىس ەنگىزۋ قاۋلىسىن» ماقۇلداپ،  2013-جىلى7 -ايدىڭ 1 -كۇنىنەن باستاپ اتقارعان، جيىنى 8 تاراۋ 98 تارماقتان قۇرالادى، ياعني جالپى ەرەجە، ەڭبەك توقتامىنىڭ جاسالۋى، ەڭبەك توقتامىنىڭ اتقارىلۋى مەن وزگەرىسى، ەڭبەك توقتامىنىڭ كۇشىنەن قالۋى مەن اياقتالۋى، ەرەكشە بەلگىلەمە، باقىلاۋ ــ تەكسەرۋ، زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىك پەن قوسىمشا ەرەجەلەردى قامتيدى.

    تومەندە وسى زاڭ جونىندە ءبىرقانشا ماسەلەلەردى ايتا كەتەيىك:

  ءبىرىنشى، ەڭبەك توقتامى زاڭى نە  ءۇشىن شىعارىلادى؟

    1.ەڭبەككە قۇرمەت ەتىپ، ەڭبەكشىنىڭ زاڭدىق مۇددەسىن قورعاۋ، ەڭبەك توقتامى زاڭى ادام ىستەتۋشى ورىننىڭ وزىندىك شەشىمىنە قۇرمەت ەتۋ نەگىزىندە ادام ىستەتۋشى ورىننىڭ تومەندەگى ءبىرقانشا جاقتاردى ورىنداۋىن تالاپ ەتەدى.

  ەڭبەكشىمەن، ءسوزسىز، توقتام جاساۋ، ۋاقىتى بەلگىلەنبەگەن قىزمەت توقتامىنان سىرت، ءسوزسىز، جازباشا توقتام بولۋى ءتيىس، مۇنداي ۋاقىتى بەلگىلەنبەگەن قىزمەت ءتۇزىمى دەگەنىمىز ادەتتە بۇقارالار ايتىپ جۇرەتىن كوتەرمە جۇمىسقا قاراتىلادى، زاڭدا ءار كۇنگى جۇمىس ۋاقىتى 4 ساعاتتان، اپتالىق جۇمىس ۋاقىتى 24 ساعاتتان اسپاۋى كەرەك.

  ۋاقىتى بەلگىلەنگەن قىزمەت ءتۇزىمى جاعىندا، كۇندىك قىزمەت ۋاقىتى 8 ساعاتتان اسپاۋى، اپتاسىنا 40 ساعاتتان اسپاۋى كەرەك، اپتاسىنا از دەگەندە ءبىر كۇن دەمالۋ، ۇستەمە قىزمەت ۋاقىتى ءبىر ساعاتتان اسپاۋى كەرەك، ەرەكشە سەبەپتەردە 3ساعاتتان اسپاۋى كەرەك، ءبىر ايدا 36 ساعاتتان اسپاۋى ءتيىس، وسىلاي ەسەپتەگەندە ءبىر ادامنىڭ جىلدىق قىزمەت ىستەۋ ۋاقىتى 2000 ساعات بولادى.

  ەڭبەك توقتامىن جاساعاندا، ءسوزسىز، جازىلۋعا ءتيىستى 9 تارماقتى تولىق جازۋىمىز كەرەك، بۇل تۋرالى تارماق مىنالار: ادام ىستەتۋشى ورىننىڭ اتى، تۇرارجايى، زاڭدىق ۋاكىلى نەمەسە نەگىزگى جاۋاپتىسى؛ ەڭبەكشىنىڭ اتى، مەكەن جايى مەن ازاماتتىق كۋالىك ءنومىرى؛ ەڭبەك توقتامى مەرزىمى؛ جۇمىس مازمۇنى مەن جۇمىس ورىنى؛ جۇمىس ۋاقىتى مەن دەمالىسى؛ ەڭبەكاقىسى؛ قوعامدىق قامسىزداندىرۋ؛ ەڭبەك حاۋىپسىزدىگى، ەڭبەك شارت ــ جاعدايى مەن كاسىپتىك زياندالۋدان قورعانۋ؛ زاڭ  ــ ەرەجەلەردە بەلگىلەنگەن ەڭبەك توقتامى زاڭىنا كىرەتىن باسقا تۇرلەر.

    2.سوتسياليستىك جاراسىمدى قوعام قۇرۋ ءۇشىن ەڭبەك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرەدى.

    3 .ەڭبەك قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرەدى.

    ەكىنشى، نە ءۇشىن ەڭبەك توقتامىن جاسايمىز؟ەڭبەك توقتامىن جاساماۋدىڭ زاڭدىق زاردابى نە؟

  بۇل ماسەلەنى ايتۋدىڭ الدىندا ءبىز الدىمەن نەنىڭ ەڭبەك توقتامى ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك، ەلىمىزدىڭ «ەڭبەك زاڭىنىڭ»16 - تارماعىندا: «ەڭبەك توقتامى دەگەنىمىز ەڭبەكشى مەن ادام ىستەتۋشى ورىننىڭ ورتاسىندا ورناعان ەڭبەك قاتىناسى بولىپ،ەكى جاقتىڭ ۇقىعى مەن مىندەتىن ايقىندايتىن كەلىسىم» دەلىنگەن. ەلىمىزدىڭ زاڭىندا بەلگىلەنگەن ەڭبەك جاس مولشەرى ەرلەر 16 جاستان 60 جاس ارالىعى،ايەلدەر 16 جاستان 55 جاس ارالىعى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىنىمىز ادەبي كوركەمونەر،دەنە تاربيە ورىندارى 16 جاسقا تولماعان ازاماتتاردى قابىلداعاندا، اۋداننان جوعارى ەڭبەك قامسىزداندىرۋ اكىمشىلىك تاراۋلارىنىڭ بەكىتۋىنەن وتكىزۋى ءتيىس.

  ەڭبەك توقتامى زاڭىنىڭ 10 - تارماعىنداعى بەلگىلەمەدە، ەڭبەك قاتىناسىن ورناتقاندا، ءسوزسىز، ەڭبەك توقتامىن جاساۋى ءتيىس، ايتپەگەندە زاڭعا قايشى بولادى، ەگەر ادام ىستەتۋشى ورىن مەن ەڭبەكشى ەڭبەك قاتىناسىن ورناتقان بولىپ، ەڭبەك توقتامىن جاساسپاسا، تومەندەگىدەي زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالايدى.

  1. ادام ىستەتۋشى ورىن ەڭبەكشى قابىلداعان كۇننەن باستاپ ءبىر ايدان اسىپ، ءبىر جىلعا تولعانعا دەيىن جازباشا ەڭبەك توقتامىن تۇزبەسە، ەڭبەكشىگە ءار ايىنا ەكى ەسە ەڭبەكاقىسىن بەرۋى ءتيىس.

  2. ادام ىستەتۋشى ورىن ەڭبەكشىنى قابىلداعان كۇننەن باستاپ ءبىر جىلعا  تولعانعا دەيىن ەڭبەك توقتامىن تۇزبەسە، ادام ىستەتۋشى ورىن مەن ەڭبەكشى تۇراقسىز مەرزىمدىك ەڭبەك توقتامىن ورناتقان بولىپ تابىلادى.

  3. ادام ىستەتۋشى ورىن ەلىمىز «ەڭبەك توقتامى زاڭىنىڭ» 14- تارماق بەلگىلەمەسىنە قايشى كەلىپ، ەڭبەكشى مەن تۇراقتى مەرزىمدىك ەڭبەك توقتامىن ورناتپاسا، تۇراقسىز مەرزىمدىك ەڭبەك توقتامىن ورناتقان كۇننەن باستاپ ەڭبەكشىگە ءار اي سايىن ەكى ەسە ەڭبەكاقى بەرۋى ءتيىس.

  ءۇشىنشى، ەڭبەك توقتامىن قالاي جاساۋ ءتيىس؟ەڭبەك توقتامىن جاساعاندا قانداي ماسەلەلەرگە كوڭىل ءبولۋ كەرەك؟

  ادام ىستەتۋشى ورىن ادام ىستەتكەن كۇننەن باستاپ ەڭبەكشىمەن ەڭبەك قاتىناسىن ورناتقان بولادى، سول ءۇشىن جازباشا ەڭبەك توقتامىن ورناتۋى ءتيىس.

  ءبىر ۋاقىت، ءبىر مەزگىلدە ەڭبەك توقتامىن ورناتا الماعان بولسا، ەڭبەكشىنى قابىلداعان كۇننەن باستاپ ءبىر اي ىشىندە ورناتۋى ءتيىس.

  ەڭبەك توقتامىن جاساعان كەزدە، ەڭبەكشى مەن ادام ىستەتۋشى ورىن قانداي ماسەلەلەرگە كوڭىل ءبولۋ كەرەك دەگەندە، ەڭبەكشى تۇرعىسىنان قاراعاندا ەڭبەك توقتامىن جاساسۋدان بۇرىنعى توقتامعا كەلىسۋ بارىسىندا، ادام ىستەتۋشى ورىننىڭ تۇلعالىق تولىمدىلىعىن ءتۇسىنۋ ءتيىس، اسىرەسە قاتىستى بەلگىلەمەلەرىن، ەڭبەك شارت ــ جاعدايلارىن، جۇمىس ورنىن، ەڭبەكاقىسى قاتارلىلاردى يەلەۋمەن قاتار، ەڭبەك توقتامىنىڭ تارماقتارى كەمەلدى مە، زاڭدى ما دەگەندەرگە كوڭىل ءبولۋ ءتيىس، ال ادام ىستەتۋشى ورىن تۇرعىسىنان قاراعاندا   ەڭبەكشىنىڭ جاس مولشەرىن، دەنساۋلىق احۋالىن، ءبىلىم ورەسىن ۇعىسۋ كەرەك، مۇندا كوڭىل بولۋگە ءتيىستى ءىس، ەڭبەكشىدەن زاڭسىز سوما، كەپىلدىك سوما، كەپىل زات جانە قاتىستى كۋالىگىن الۋعا بولمايدى.

  ەڭبەك توقتامىنىڭ مەرزىمى جاعىندا ءۇش ءتۇرلى فورماسى بولادى، ياعني تۇراقتى مەرزىمى بار توقتام، تۇراقسىز مەرزىمدىك ەڭبەك توقتامى.

  ەڭبەك توقتامىندا سىناق مەرزىمىن كەلىسسە دە، كەلىسپەسە دە بولادى، ەلىمىز «ەڭبەك توقتامى زاڭىنىڭ» 19 - تارماعىندا بىلاي دەپ بەلگىلەنگەن:

   1. ەڭبەك توقتامى مەرزىمى 3 ايدان ارتىق، ءبىر جىلعا تولماسا، سىناق مەرزىمى ءبىر ايدان اسپاۋى كەرەك.

   2. ەڭبەك توقتامى مەرزىمى ءبىر جىلدان ارتىق، ءۇش جىلعا تولماسا، سىناق مەرزىمى ەكى ايدان اسپاۋى كەرەك.

   3. ءۇش جىلدان ارتىق تۇراقتى مەرزىم مەن تۇراقسىز مەرزىمدىك ەڭبەك توقتامىنىڭ سىناق مەرزىمى التى ايدان اسپاۋى كەرەك.

  4. ءمالىم ءبىر مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن مەرزىم ەتىلگەن ەڭبەك توقتامى نەمەسە ەڭبەك توقتامى مەرزىمى ءۇش ايعا تولماسا، سىناق مەرزىمىن كەلىسۋگە بولمايدى، بۇدان سىرت، سىناق مەرزىمى ەڭبەك توقتامىنىڭ مەرزىمىنە قامتىلادى، ال، وسى سىناق مەرزىمىندەگى ەڭبەكاقى قالاي ەسەپتەلىنەدى دەگەندە، سول مەكەمە، ورىننىڭ ۇقساس ورىنداعى ەڭ تومەنگى ەڭبەكاقىسى نەمەسە ەڭبەك توقتامىندا كەلىسكەن ەڭبەكاقىسىنىڭ %80 بولىپ ەسەپتەلىنەدى، سول ورىننىڭ ەڭ تومەنگى ەڭبەكاقىسى ولشەمىنەن تومەن بولماۋى ءتيىس، قايسى جوعارى بولسا سول ولشەم ەتىلەدى.

 
  رەداكتورى: اراي ەركىن قىزى


  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مىسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان الىندى»