ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2019-جىلى 10-ايدىڭ 18-كۇنى 241-سان
حۋاڭحى وزەنى الابىنىڭ ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە جوعارى ساپالى دامۋ جونىندەگى اڭگىمە ماجىلىستە سويلەنگەن ءسوز
ءوزارا سەنۋ، ءوزارا كومەكتەسۋ، ءوزارا پايدا جەتكىزۋ پرينسيبىن ۇستانىپ، دۇنيە جۇزىندەگى ءار ەل حالىقتارىن تەڭىز-مۇحيت ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ جەتىستىكتەرىنەن بىرگە يگىلىكتەندىرەيىك
«مەيىرىم ساتراشحاناسى» قارتتاردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى
ەكسكۋرسيالاپ، ۇيرەنىپ، پارتيالىلىق جاقتان شىنىقتى
حۋاڭحى وزەنى الابىنىڭ ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە جوعارى ساپالى دامۋ جونىندەگى
باتىس قالاماڭى الەۋمەتتىك اۋماعى شىنايى سۇيىسپەنشىلىكپەن حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن شەشىمدەدى
اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنى تىڭعىلىقتى ورىستەتىپ، ورنىقتىلىق،
قابىر كۇزەتۋشى جاڭ چيۋلياڭ حۋ شيانجىن قۇرباننىڭ تۋىس-تۋعاندارىن ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الىپ الدى
زۇيجياڭحۋ وزگەشە ءدامدى قۋىرماشتارى
2019-جىلعى سۋ يگىلىگى ارقىلى شينجياڭعا كومەكتەسۋ قىزمەتى ءماجىلىسى ۇرىمجىدە اشىلدى
قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ارناۋلى كۇرەسىن جانە قوقىر-قوقسىقتى تۇرگە ايىرۋ قىزمەتىن اقىلداسىپ ورنالاستىردى
«تۇرمىسىم كۇن سايىن جاقسارىپ كەلەدى، ولارعا شىنايى العىس ايتامىن»
اكىمشىلىك مەكەمەسى القاسى «اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ» نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنىڭ 2-رەتكى توپتىق ۇيرەنۋ، زەرتتەۋ-تالقىسىن ورىستەتتى
شىبارجيدە جاڭا رايونى دارىلەۋ ۆانناسى مەن ىندەتتىڭ الدىن الۋ ورنىن سالىپ، ەگىنشى-مالشىلارعا قولايلىلىق جاراتتى
تۇرعىنداردىڭ مادەني تۇرمىسىن بايىتتى
2019-جىلى 10-ايدىڭ 17-كۇنى 240-سان
جين شين: بۇقارانىڭ ءىسىن كوكەيىمدە ساقتايمىن
قۇرباننىڭ تۋىس-تۋعاندارى كەلىپ ازا ءبىلدىرىپ، 46 جىلدان كەيىن اقىرى «جۇزدەستى»
2019-جىلى 10-ايدىڭ 16-كۇنى 239-سان
جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، نازاردى باس نىساناعا شوعىرلاندىرىپ، جاراسىمدى، ەكولوگياسى كوركەم، قونىستانۋعا جايلى تارباعاتاي قۇرايىق
«ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ۇشتە قامتاماسىز ەتۋ»دى تىعىز ارقاۋ ەتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە تاباندىلىقپەن، باتىلدىقپەن قول جەتكىزەيىك
بالا كۇنىنەن اتويشىلداردان ۇيرەنىپ، ەسەيگەندە اتويشىل بولىپ، ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى ۇلى مىندەتىن ارقالاي الاتىن ءداۋىردىڭ جاڭا ادامى بولىپ ەسەيىپ-ەرجەتۋگە قۇلشىنايىق
قىزمەت اترەتى ۇيرەنۋدى مال شارۋاشىلىق رايونىنداعى ساقا پارتيا مۇشەلەرىنىڭ وتباسىنا جەتكىزدى
اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنىڭ ناقتى ناتيجەلەرىن ايگىلەپ، ايماقتىڭ ورنىقتىلىق، دامۋ قىزمەتتەرىنىڭ تاعى دا تىڭ ساتىعا كوتەرىلۋىن جەبەيىك
جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى قاقپاسىن قايتا اشۋ
عىلىمنىڭ كوكتەمى
ۇلى بۇرىلىس
ەكونوميكالىق ەرەكشە رايون قۇرۋ
شيحۋ قالاسى: شارۋالاردىڭ كۇزگى جيىن-تەرىن جۇمىسىنا كومەكتەستى

قۇراق قۇراۋ ونەرى

جولدانعان ۋاقىتى : 2018/5/22 13:12:18

ورەسى بيىك، ءورىسى كەڭ حالقىمىزدىڭ قاراپايىم ءارى بىرەگەي قۇراق ونەرى وتە ەرتە زاماندا پايدا بولعان. ولار كيىز ءۇيدىڭ ءىشىن اسپەتتەگەندە، كورپە ــ جاستىعىن ارلەگەندە دە قۇراقتاردى قيىستىرىپ قۇراي بىلگەن.

  قۇراق ـــ قازاق تىلىندە « ءتۇرلى قيىقتاردى قۇراۋ، بىرىكتىرىپ قۇراستىرۋ» دەگەندى بىلدىرەدى. قۇراق بۇيىمدارىنىڭ پايدا بولۋى  اناعۇرلىم ەرتە داۋىرگە جاتادى. قيىقتاردى قۇراۋ ەرتە ءداۋىر كوشپەندىلەرىنىڭ مادەنيەتىندە قالىپتاسىپ، ساحارادا اڭ تەرىسى، بىلعارى جانە كيىز تىگەتىن نەگىزگى ماتەريالدار مول بولعاندىقتان، ايتارلىقتاي دامىعان. ءتۇرلى ــ ءتۇستى ماتا قيىقتارىنان قۇراق قۇراۋ ــ نازىك سەزىمدى، ءتۇستى اڭعارعىش، ەستەتيكالىق تالعامى جوعارى ايەلدەردىڭ ەنشىسىندەگى شارۋا بولعان. ەل اراسىندا قۇراققا قاتىستى ءبىرسىپىرا اتاۋلار جارىققا شىققان. بۇلار:

  قۇراقتىڭ سۋى ـــ بۇل قۇراقتاردىڭ اراسىنا جۇرگىزىلەتىن ءبىر ءتۇستى جولاقتاردى كورسەتەدى.

  قۇراقتىڭ كوزى ـــ قۇراقتاردىڭ ورتاسىنا باسقا تۇستەن تىگىلگەن ورنەك.

  كەكىلىك ـــ اق جانە قارا ماتالاردىڭ قيىندىلارىنان كەكىلىكتىڭ قاسىنا ۇقساتىپ تىگىلگەن قۇراق.

  قايشى قۇراق ـــ كەكىلىك قاس قۇراعى نەگىزىندە تىگىلىپ، كوزدىگىنىڭ جانىنا قايشى پىشىندەگى كىشكەنە قۇراقتىڭ ۇلاستىرىلعان ءتۇرى.

  تاڭداي قۇراق ـــ   ادام تاڭدايىنىڭ پىشىنىندەگى وتە مايدا قۇراقتار.

  جۇلدىز قۇراق ـــ تاڭداي ءپىشىندى قۇراقتان قۇرالىپ، كوزدەرى تەك ءۇش بۇرىشتى ءتۇستى بارقىتپەن كومكەرىلگەن ءتۇرى.

  تىرناق قاتار ـــ تىرناققا ۇقسايتىن ءۇش بۇرىشتى قۇراقشالاردان قۇرالعان ءتۇرى جانە باسقا دا تۇرلەرى بار. ءبىراق باستىلارى وسىلار.

  قۇراق قۇراۋ كەزدەمەلەردىڭ قالدىعىن (قيىعىن) كادەگە جاراتۋ نەگىزىندە پايدا بولعان. ىسمەر ايەلدەر كورپەدەن تارتىپ، كەۋدەشەگە دەيىنگى بۇيىمداردى قۇراقتان (قيىقتان) قۇراعان. قۇراق قۇراۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن قاجەتتى ماتەريال تاڭداپ الىنىپ، ولاردىڭ ءتۇر ــ ءتۇسى كەزدەمەسىنە قاراي سۇرىپتالادى. ونان سوڭ ءتۇرلى ــ ءتۇستى قيىقتار قيىستىرىلىپ تىگىلەدى. بۇل قولونەردىڭ نەگىزى ءار ءتۇرلى سيمۆولدارمەن دە بايلانىستى كەلەدى. ماسەلەن، «ءۇش بۇرىش قۇراقتىڭ» ماعىناسىنان العاندا، عالامدىق تەپە ــ تەڭدىك پەن تۇتاستىقتى مەڭزەيدى. ال، بال اراسىنىڭ ۇياسى نەگىزىندەگى «التى تاباقتىڭ» ماعىناسى تاتتىلىك پەن مولشىلىقتى بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار، قۇراق ونەرى ارقىلى جانۋار، قۇس بەينەلەرىن دە سالعان. باياعى زاماننان باستاپ ءومىر قۇبىلىستارىن قولونەر ارقىلى بەينەلەۋگە ىنتىققان كوشپەندىلەردىڭ قولونەر ءداستۇرىنىڭ ساندىق ءمانى دە بولعان. سول كەزدە «جۇپ»، «سۋ» سەكىلدى ماعىنالى ويۋ ــ ورنەكتەر كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءوز ماعىناسىن جوعالتپاعان. ءدال قازىرگە دەيىن قۇراق قولونەرىندە قولدانىلىپ جۇرگەن «سۋ سيمۆولى» قۇراعى قۇراق قۇراۋ قولونەرىندە قولدانىلىپ جۇرگەن ءبىر ءتۇستى كەزدەمەدەن كەسىپ الىنعان جىڭىشكە جولاقتى قۇراق. قاشاندا ادەمىلىك پەن سۇلۋلىققا قۇشتار حالقىمىز ۇزاتىلعان قىزعا جاساۋ جاساعاندا، ماحاببات نىشانى رەتىندە «اققۋ قۇراق» كورپەسىن تىككەن. سونىمەن قاتار، قۇراقپەن تۇرمىسقا  قاجەتتى ءار ءتۇرلى قورجىن، قىز ــ كەلىنشەكتەرگە ارنالعان ءار ءتۇرلى بۇيىمدار، كۇندەلىكتى قولدانىستاعى جاستىق، اياققاپ، قيىق سىرماق، قولقاپشىق سياقتىلاردى قۇراپ بەزەندىرگەن.

  قوناعىن تورگە شىعاراتىن حالقىمىز قۇراقتان قۇراپ تىككەن كورپەسىن تورگە توسەگەن، ونى سيلاستىقتىڭ بەلگىسى دەپ قاراعان. ءساپ سالىپ قاراساڭىز دۇنيەدەگى ءاربىر زاتتىڭ مايدا بولشەكتەردەن قۇرالاتىندىعىن سەزە الاسىز. سول سەكىلدى ءار وتباسىندا قۇراقتان جاسالعان بۇيىمنىڭ بولۋى سول وتباسىنىڭ بەرەكەسى مەن بىرلىگى سانالادى، ءتىپتى، اجەلەرىمىز ەرتە كەزدە بالالارى شەتىنەپ توقتاماعان وتباسىلارىنىڭ بالاسىن «قىرىق قۇراق» قۇراپ، سوعان وراعان ەكەن.

   قۇراق قۇراۋمەن كەز كەلگەن ادام اينالىسا بەرمەيدى. ويتكەنى بۇل قولونەردىڭ دە وزىندىك قيىندىعى بار. ونەردى تۇسىنەتىن ۇشقىر ويلى جانە بوياۋ سىرىن بىلەتىن شەبەر ادام عانا شارۋانىڭ ىڭعايىن تابا بىلەدى، سونداي ــ اق ءتۇس پەن ءتۇستى سايكەستىرۋ اسا جوعارى شەبەرلىكتى قاجەت ەتەدى. قۇراق ونەرىمەن اينالىسۋدىڭ پايداسى ادامدى شىدامدىلىققا، ۇنەمشىلدىككە، توزىمدىلىك پەن سابىرلىققا، تازالىق پەن اسەمدىككە باۋلىپ، جان دۇنيەڭدى بايىتىپ، وي ءورىسىڭدى كەڭەيتەدى. ەرتە زاماندا قىزدار كىشكەنتايىنان قۇراق قۇراۋدى ۇيرەنۋگە ءزارۋ بولعان. قازىر بۇل قولونەردى ىسمەر قىز ــ كەلىنشەكتەر مەن كونە كوز اجەلەرىمىز عانا ەرمەك ەتەدى. قۇراق بۇيىمدارى كۇندەلىكتى ومىردە، سالتتىق جورالاردا ءجيى كەزدەسەدى.

  قۇراقتى تەك توسەنىش رەتىندە عانا ەمەس، قايتا ساندىك بۇيىمدار، مىسالى،  قولدوربا، كەرمە، اياققاپ، ساندىق جاپقىش، تاعى باسقالاردى جاساۋعا پايدالانعان.

  قۇراقتىڭ بۇگىن دە قولدانىلىپ جۇرگەن مىناداي تۇرلەرى بار: قايشى قۇراق، تىرناق قاتار، قاتتاما قۇراق، تاڭداي قۇراق، الما قۇراق، سەگىز جاپىراق، ءمۇيىز قۇراق، تۇمارشا،جۇلدىز قۇراق،ت. ب لار.

  قۇراقتىڭ كوركەمدىك ءمان ــ ماڭىزى تۋرالى

  ىسمەر ايەلدەر قۇراق كورپەدەن قۇراق كەۋدەشەگە، قۇراق بوستەكتەن قۇراق ويىنشىققا دەيىن جاساپ، كەرەمەت بۇيىمداردىڭ دا  قاراپايىم تاسىلمەن ــ اق ومىرگە كەلەتىنىن ەجەلدەن قالىڭ جۇرتقا پاش ەتىپ كەلەدى. زەيىنى بار ادامداردىڭ قاي ــ قايسىسى دا قۇراقتان جاسالعان زاتتارعا ويلى كوزبەن نازار اۋدارىپ، سان الۋان ءساندى تۇستەردىڭ ءبىر ــ بىرىمەن جاراسىم تاۋىپ، ادەمىلىك سيلاپ تۇرعانىن ايقىن اڭعارا الادى، حالقىمىزدىڭ قۇنارلى دۇنيە تانىمىن، ەستەتيكالىق تالاپ ــ تالعامىن، سۇلۋلىقتى اڭساعان ىڭكار سەزىمىن ايتقىزباي ــ اق تانيدى. كورپە، تۇسكيىز، كەۋدەشە، جاستىق، ءتۇرلى ويىنشىقتار بولىپ كەلەتىن قۇراق قۇراۋدى قىزدار كىشكەنتايىنان ءبىلىپ، ۇيرەنۋگە ءتيىستى قولونەر ءتۇرى. ول قىزداردى توزىمدىلىككە، ۇنەمشىلدىككە، شەبەرلىككە، بوياۋلاردى پارىقتاپ، ولاردىڭ ءبىر ــ بىرىمەن سايكەستىك تابۋىن تانۋعا شىڭدايدى ءارى ولاردى تازالىققا، اسەمدىككە ۇندەيدى، وي ءورىسىن كەڭەيتەدى. قۇراق قۇراۋعا قويىلاتىن باستى شارت: ونىمەن اينالىساتىن ادامنىڭ بويىندا ونەردى تۇسىنەتىن قاسيەت، ۇشقىر قيال، بوياۋلاردىڭ سىرىن بىلەتىن تانىم بولۋعا ءتيىس.

  قۇراقتىڭ قىز ــ كەلىنشەكتەرگە ۇيرەتەرى

  قۇراق قۇراۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن قاجەتتى ماتەريالدار تاڭداپ الىنىپ، ولار ءتۇرى، ءتۇسى، كەزدەمەسىنە قاراي سۇرىپتالادى. ونان سوڭ ىسمەر ايەل كىسىلەر ءبىرىڭعاي بارقىتتان نەمەسە ءبىرىڭعاي جىبەكتەن قۇراق قۇراۋعا كىرىسەدى. بۇل ءىستى باستاماس بۇرىن ءاربىر ءتۇستىڭ ءبىر ــ بىرىنە سايكەس كەلۋىنە، ءبىر ــ ءبىرىن اشا تۇسۋىنە ايرىقشا كوڭىل بولگەن ءجون. قۇراق قۇراۋ ــ قالدىق قالدىرماۋ. ەرتەدە حالقىمىزدا قىمبات كەزدەمەلەر تاپشى بولعاندىقتان، كيىم ــ كەشەك تىگۋشىلەر قالعان كەزدەمە قيىقتارىن ءبىر كادەگە جاراتۋعا تىرىسىپ، ولاردان ءار ءتۇرلى بۇيىمدار جاساعان. ءسويتىپ، قۇراق قۇراۋ ونەرى دۇنيەگە كەلگەن.

  ىسىراپشىلدىق ـــ ادامزاتقا جات قىلىق. ەجەلدەن ــ اق اتا ــ بابالارىمىز ۇنەمشىل بولىپ، قولىنداعى تەمىر، سۇيەك، اعاش، تەرى ءتارىزدى زاتتاردىڭ دا قيىندىلارىن قاجەتىنە جاراتىپ، اياق استىنا تاستاماعان. وسىنداي بولعاندىقتان دا قۇراق قۇراۋ قىز ــ كەلىنشەكتەردى ىسىراپشىلدىقتان تيىپ، ۇنەمشىلدىككە باۋليدى.

  جانى سۇلۋ ادامنىڭ ءىسى دە، مىنەز ــ قۇلقى دا، ءسوزى دە، وتباسى دا سۇلۋ بولادى. ءار ۇيدە قۇراقتان جاسالعان بۇيىمداردىڭ بولۋى ــ قولونەردىڭ ەجەلگى ءتۇرىنىڭ قايتادان جاڭعىرىپ، قازىرگى زامانمەن جاراسىم تاۋىپ تۇرعانىن مەڭزەيدى.

  قۇراقتاعى بوياۋ سىرى

  حالىقتىق قولونەردىڭ، ونىڭ ىشىندە قۇراق بۇيىمدارىنىڭ بوياۋى سان الۋان بولادى. حالىق ۇعىمىندا كوگىلدىر ءتۇس ـــ اسپاننىڭ؛ قىزىل ءتۇس ـــ وتتىڭ، قاننىڭ، ءومىردىڭ؛ جاسىل ءتۇس ـــ وسىمدىكتىڭ، كوكتەمنىڭ، باستاۋدىڭ؛ اق ءتۇس ـــ بيىكتىڭ؛سارى ءتۇس ـــ دانالىقتىڭ، ءبىلىمنىڭ سيمۆولى. سول سەبەپتى، قۇراقتا بۇل تۇستەر ءبىر ــ بىرىمەن تىعىز قابىسقاندا، الەمنىڭ بەينەسىن بەدەرلەپ، اسا تەرەڭ كوركەمدىك ءمان ــ ماڭىزعا، قۇپيا سىرعا تولى ويدى اڭعارتادى.

  قۇراقتان جاسالعان بۇيىمدار

  قورجىن ـــ زات سالاتىن  بۇيىم. ەرتەدە  ويىن بالالارى يىعىنا قورجىن سالىپ، اۋىلدارىن ارالاعان. ءاربىر ءۇي ولارعا قولىندا بار قۇرت، ىرىمشىك، جەنىت ءتارىزدى تاتتىلەرىن بەرىپ، كۇمىس تۇيگەن ورامالدارىن سيلايتىن بولعان. قازىر دە ءتۇرلى قيىقتاردان جاسالىپ، ويۋ ــ ورنەك سالىنعان ءساندى قورجىندار قۇداعيلار اراسىندا ءجۇرىپ، سيلاستىقتىڭ ءبىر دانەكەرى رەتىندە پايدالانىلىپ وتىرعاندىعى بارشامىزعا ءمالىم.

  قۇراق كەۋدەشە كوبىنەسە قىز ــ كەلىنشەكتەرگە ارناپ جاسالاتىن كيىم. حالقىمىزدىڭ سالت ــ ءداستۇرى بويىنشا، ۇل ــ قىزدارى توي ــ دۋماندا عانا ەمەس، كۇندەلىكتى ومىردە دە ادەمى كيىنىپ، تازا جۇرگەن. قۇراق كەۋدەشەلەر ءارى ءساندى، ءارى جىلى بولاتىندىقتان، ونى قاي جەرگە دە كيىپ بارۋعا بولادى. قۇراق كەۋدەشەنى جاساۋدا وعان تاڭداپ الىناتىن كەزدەمەگە ەرەكشە كوڭىل بولگەن ءجون. شەبەرلەر قىزىلدىڭ جانىنا  جاسىلدى، اقتىڭ جانىنا قارانى، كوكتىڭ جانىنا سارىنى قويىپ، ءار ءتۇستىڭ تەرەڭ ءمانى مەن سىرىن اشقان، سونداي ــ اق قۇراقتار توبى ءبىرىڭعاي ماقتا، ءبىرىڭعاي ءپۇلىس نەمەسە ءبىرىڭعاي ءجۇن، جىبەك كەزدەمەلەردىڭ قيىقتارىنان قۇرالۋىنا كوڭىل بولگەن. بۇل قۇراقتىڭ تەگىس، وڭاي قۇرالۋى ءۇشىن بولعان. سونىمەن بىرگە، ءبىرىڭعاي كەزدەمەدەن قۇرالعان كەۋدەشەلەردى كيگەندە،  قولدانعاندا، جۋعاندا ءبىر جەرى سوزىلىپ نە قىسقارىپ كەتپەي، ءوز ۇلگىسىن ساقتاعان. بۇنىڭ استارىنا تۇتاس ماتا پايدالانعان.

  قۇراق كورپە ـــ قۇراق كورپەنى ءتۇرلى توقىما بۇيىمداردىڭ قيىقتارىنان، جىبەك كەزدەمەلەردىڭ قۇراقتارىنان جاساي بەرەدى. مۇنداي ماتالاردان جاسالعان قۇراق كورپەلەر جۇمساق بولادى. توقىما بۇيىمداردىڭ قيىقتارىنان تىگىلگەن قۇراق كورپەنىڭ ەنى جىڭىشكەلەۋ، ۇزىندىعى ەكى مەتردەي ۇلگىدە كەلەدى. ال جىبەك قۇراقتى جۇمساق كورپەنى ەكى ادام جامىلاتىنداي ەتىپ، اشىق ءتۇستى جىبەك كەزدەمە قۇراقتان قۇراستىرادى. مۇنداي كورپەنىڭ قۇراقتارى تەكشە تۇرىندە تىگىلەدى. ونىڭ ەڭ وڭاي ءتاسىلى دويبىنىڭ تاقتاسىنداي ەتىپ قۇراۋ. جىبەك قۇراق كورپەنىڭ شەتىنە تۇتاس ماتەريالدان بەلدەۋ جۇرگىزەدى. استارى ماقتا كەزدەمەدەن سالىنادى.

  قيىق سىرماق ـــ قيىق سىرماقتى ءۇيدىڭ ءسانى ءۇشىن قابىرعاعا ىلەدى، ەدەنگە توسەيدى. سىرماقتىڭ تۇتاس ماتەريالىنا تۇيەنىڭ ءجۇنىن ىستەتەدى. ويتكەنى تۇيە ءجۇنى جۇمساق، جەڭىل دە جىلى ءارى تازا بولادى. وسى نەگىزگى ماتەريالدىڭ ۇستىنە ويۋ ــ ورنەك تۇرىندەگى قۇراقتاردى شارشىلاپ قيۋلاستىرادى. سىرماق ۇستىندەگى ويۋلار تەك قانا اشىق جانە ءبىر تەكتى ماتەريالدان ازىرلەنەدى. سوسىن ونى جىمداستىرىپ تىگىپ، شەتىن تەگىس اشەكەيلەپ شىعادى.

  قۇراق جاستىق ـــ قۇراق جاستىقتاردى  قوڭىر نەمەسە جاسىل نە كوك ءتۇستى ماتەريالداردان جاساپ، بەتىندەگى ورنەگىن اق نەمەسە اشىق سارى تۇسپەن اشەكەيلەپ، جيەگىنە اق ءتۇستى اشەكەي ءجىپ جۇرگىزەدى. وسىنداي جاسالعان قۇراق جاستىقتار كورىكتى كورىنەدى.

  اياققاپ ـــ  ءتۇرلى ــ ءتۇستى قۇراقتاردان جاسالاتىن اياققاپقا ىدىس ــ اياق سالادى. وعان سالعان ىدىس ــ اياقتار سىنبايدى، تەك تازا تۇرادى. قازىرگى كەزدە بۇل اياققاپتى ءۇيدىڭ اجارىن اشۋ ءۇشىن عانا پايدالانىپ وتىر. بۇرىن ايەلدەردىڭ ەڭ قاجەتتى بۇيىمدارىنىڭ ءبىرى بولاتىن. اياققاپتىڭ شاعىن تۇرىنە ءجىپ،  قايشى، تاراق، تاعى سول سياقتى باسقا دا ۇساق ــ تۇيەك زاتتاردى سالىپ قويادى دا اينانىڭ جانىنا اپارىپ ءىلىپ قويادى. اياققاپ جاسالۋ ءۇشىن كوبىنەسە ەكى ءتۇستى دىراپ ماتا تاڭداپ الىنادى. ونىڭ سىرتقى بەتىنە ويۋ سالىنادى. بۇل ويۋلار اياققاپتىڭ ءتورت بۇرىشىندا تۇرادى. اياققاپتىڭ ورتاسىنا، جيەگىنە ءتۇستى جىپتەردەن شاشاق تىگىلەدى.

  قولقاپشىق ـــبۇرىندارى قولقاپشىق جاس قىزداردىڭ جەكە زاتتارىن سالىپ قويۋ ءۇشىن جاسالعان ءساندى بۇيىم بولاتىن. ونى قوڭىر، قوڭىرقاي دىراپتان تىگىپ، بەتىنە قوشقار ءمۇيىز ويۋ تىگەدى. ويۋدىڭ شەتى ورنەك جىپپەن باستىرىلادى. باۋدى دا دىراپتان ازىرلەيدى. قولقاپشىقتىڭ اۋزى تۇيمەلەنەدى. جاستار ونى يىعىنا ءىلىپ الادى.

  قۇراق ويىنشىقتار ـــ  قۇراق ويىنشىقتار ءۇي ىشىنە ساندىك بۇيىم رەتىندە ءىلىپ قويۋ ءۇشىن تىگىلەدى، اسىرەسە شەبەرلەر قۇراق ويىنشىقتاردى كوپ جاساعان. ونىڭ تۇرلەرىنەن العاندا: دوپ، ات، ءپىل، كۇشىك سياقتىلار.

  قۇراق حالات ـــ  بۇل قىز ــ كەلىنشەكتەر ءۇشىن جاسالادى. ونى ءساندى قۇراق ماتەريالدان تىگەدى. جىلى دا كيۋگە ىڭعايلى. مۇنداي حالاتتىڭ باس جامىلعىسى بولادى. قۇراق حالات ماتەريالى نەعۇرلىم كوپ تۇردەن قۇرالىپ، كيگەندە قىز ــ كەلىنشەكتەردى جايناتىپ جىبەرەدى. بۇنداي كيىمدەر كوبىنەسە سەرپىمدى جىبەك قالدىقتارى مەن قيىقتارىنان قۇرالادى. بۇنداي قۇراقتاردان كويلەك تە تىگەدى. قۇراق تۇستەرىنىڭ تىگىلۋى قاراپايىم بولعانىمەن، ودان جاسالعان كيىمدەر مەن بۇيىمدار كىم ــ كىمنىڭ بولسا دا جوعارى باعاسىن الادى.

  قۇراق قۇرايتىن باستى كەزدەمەلەر

  قامقا ـــ  التىنداتقان، كۇمىستەتكەن زەردەلى جىپپەن توقىلعان جىبەك ماتا.

   قاتيپا ـــ جول ــ جولى بار جۇقا جىبەك ماتا، بارقىت، شىت.

   تورقا ـــ ەڭ قىمبات جىبەك ماتا.

  باستايى ـــ قالىڭ جىبەك كەزدەمە.

   تورعىن ـــ قىمبات باعالى جىبەك ماتانىڭ ءبىر ءتۇرى.

   ماقپال ـــ تىعىز توقىلعان جۇمساق تۇكتى بارقىتتىڭ ءبىر ءتۇرى.

   قىجىم ـــ ساپالى جۇننەن توقىلعان تۇكتى ماتا.

   پاي ـــ جىبەك ماتا.

   پارشا ـــ التىن مەن كۇمىستى ارالاستىرىپ وتىرىپ تىعىز توقىلعان جىلتىراق جىبەك ماتا جانە سول ماتادان تىگىلگەن قىمبات باعالى كيىم.

   قازينە ـــ جىبەكتەن قالىڭدى ــ جۇقالى ەتىپ توقىلاتىن ماتا.

   شاعي ـــ جۇقا تىگىلگەن جۇمساق تازا ماتا.

   لاڭكە ـــ سىرت كيىمدىك ماتانىڭ ءبىر ءتۇرى.

   ناسار ـــ جىبەك كەزدەمە.

   شىت ـــ ارزان قولدى جىبەك ماتا.

   بوياق ـــ كەزدەمەنىڭ بويالعان ءتۇرى.

  بورلات ـــ قىزىل ءتۇستى جۇقا ماتا.

  تىبەن ـــ ءتۇرلى ــ ءتۇستى قالىڭ ماتا.
 
  دايىنداعان-تولەۋ بازارباي ۇلى

 

  رەداكتورى: اراي ەركىن قىزى


  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مىسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان الىندى»
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn