ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2018-جىلى 10-ايدىڭ 19-كۇنى 229-سان
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىنە باسا ءمان بەردى
مول ءونىم شاتتىعىنا شومدى
شينجياڭعا كومەككە كەلگەن وقىتۋشىلار رولىن بەلسەنە ساۋلەلەندىردى
كەستەشى قىز كەستەسىمەن باقىتتى تۇرمىسىن كەستەلەۋدە
عىلىم-تەحنيكا كورمەسى ساۋان اۋدانىندا اشىلدى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 18-كۇنى 228-سان
عىلىم-تەحنيكانىڭ ءتىلسىم كۇشى بالا ارمانىنا قانات ءبىتىردى
وقۋ-اعارتۋ شەبىن تاپجىلماي قورعاپ، يدەيا قامالىن بەكەمدەيمىن
باس نىسانانى جۇزەگە اسىرۋعا ايبىندى كۇش ۇيىستىرايىق
باس نىسانانى بەكەم، باتىل تياناقتاندىرامىن
وڭ ەنەرگيا جەتكىزىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن قورعايمىن
ايماق ەكونوميكالىق قىزمەتتى ىلگەرىلەتۋ ءماجىلىسىن اشتى
ايماعىمىزدىڭ ماقتا جيناۋ جۇمىسى جاپپاي باستالدى
قۇلىستاي قويناۋى بەزگەلدەكتىڭ قۇت مەكەنىنە اينالدى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 17-كۇنى 227-سان
ايماقتىق پارتكوم مۇشەلەر (كەڭەيتىلگەن) ءماجىلىسىن اشتى
ايماق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ- وركەندەتۋگە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىن جاقسى ىستەدى
قالا تۇرعىندارىنا تازا دا جانعا جايلى ورتا جاراتتى
قاتىناس كولىكتەرىنىڭ قاتىستى كۋالىكتەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزدى
جاسىل، ورگانيكالى ونىمدەر شارۋالاردىڭ اۋقاتتانۋىنا جارقىن جول اشتى
كۇزگى جيىن-تەرىن مەزگىلىندەگى قاتىناس حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتتى
ايماق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سالاسىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋ، ءتارتىپ اتقارۋ، جاۋاپكەرلىكتى قۋزاستىرۋ قىزمەتى جونىندەگى ءۇشىنشى رەتكى تاراۋلار بىرلەسكەن ءماجىلىسىن اشتى
ءدوربىلجىن اۋدانى باعىمشىلىق كاسىبىن زەردەلى باسقارۋدى الدىمەن اتقاردى
2018-جىلى 10-ايدىڭ 16-كۇنى 226-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 15-كۇنى 225-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 13-كۇنى 224-سان
2018-جىلى 10-ايدىڭ 12-كۇنى 223-سان
ساحارانىڭ كوز تارتقان كۇزگى كورىنىسى

كۇنشىلدىك باسەكە ەمەس

جولدانعان ۋاقىتى : 2018/8/9 17:09:11

قايرات ءىبىرالى ۇلى
 
  حالقىمىز ادام بالاسىنىڭ جان دۇنيەلىك جاعدايىن قارا سوزبەن بەينەلەپ، ماقال-ماتەلدەرمەن مانەرلەپ ايتا بىلگەن، ءبىراق ادامنىڭ مىنەز-قۇلىقتىق ەرەكشەلىكتەرىن مەديتسينالىق، بيولوگيالىق، فيزيولوگيالىق جانە پسيحيكالىق تۇرعىدان ءتىپتى دە تەرەڭدەي ءتۇسىنۋى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل كۇندەرى وتىرىك، وسەك، ماقتانۋ، وكپەلەۋ، رەنجۋ، قىزعانۋ، كۇنشىلدىك، تاكاپپارلىق، اشكوزدىك، الداۋ، ۇيات، نامىس دەگەن سياقتى كوپتەگەن ۇعىمدار ىشكەرىلەي زەرتتەلىپ، ادامداردىڭ وزدەرى جونىندەگى تۇسىنىكتەرىن تولىقتاپ، ساپاسىن جوعارىلاتۋىنا ايرىقشا كوڭىل بولەتىن تۇيىندەرگە اينالدى. بۇلاردىڭ ىشىندە، وسى ماقالادا ءسوز بولعالى وتىرعان كۇنشىلدىك _ دۇنيە ءجۇزى عالىمدارىنىڭ زەرتتەۋ وبيەكتىسىنە اينالعان ۇلكەن ۇردىستەردىڭ ءبىرى ەكەنى ءمالىم.

  حالقىمىزدا «كوڭىل ءبىر اتىم ناسىبايدان دا قالادى» دەپ تۇسىنەتىن ومىردەگى بولىمسىز ىستەرگە بولا وكپە-رەنىشتەرىن ايتىسىپ، «كويلەكتىڭ كىرى جۋسا كەتەدى، كوڭىلدىڭ كىرى ايتسا كەتەدى» دەپ جاتاتۇعىنى بار. بىزگە بىتكەن ءبىر مىنەز–جاقىن كورگەن جانعا وكپەلەۋ. سوسىن: «اعايىندى وكپەگە قيسا دا ولىمگە قيمايدى»، «اعايىندا وكپە بار دا، كەك جوق» دەگەن سياقتى ماقالدارمەن ءبىر-ءبىرىمىزدى جۇباتا سالامىز. امالياتتا جوقتان وزگەگە وكپەلەۋ، باسقالارعا بۇلدانۋ دەگەندەردىڭ ءبارى دە كۇندەستىكپەن تامىرلاسىپ جاتاتىنىن سەزەمىز، ولاردىڭ ادام مىنەز-قۇلقىنداعى مىندەر، كەيبىر اۋىر قوعامدىق ماسەلەلەردىڭ تۋىلۋىنا مۇرىندىق بولاتىن سەبەپتەر ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەسە كەرەك. وسىنداي ەلەۋسىز كىناراتتار ادامداردى ءبىرى-بىرىمەن وشەستىرىپ، ءوزىن قۇرباندىققا شالۋعا دەيىن باراتىنىنا زەرتتەۋشىلەر تاماشا دالەلدەر كەلتىرگەن.

  ادام بالاسىنىڭ بويىندا كۇنشىلدىك، قىزعانشاقتىق، تاكاپپارلىق، اشۋ- ىزاقورلىق، جالقاۋلىق، قاناعاتسىزدىق، سەزىم قۇشتارلىعى سىندى جەتى ءتۇرلى كۇنا بولادى ەكەن. وسىلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ اۋىرى، حاۋىپتىسى، زىميانى، زياندىسى، ابىرويدان جۇرداي  ەتەتىنى – كۇنشىلدىك بولىپ تابىلادى. ءبىر قىزىعى كەز- كەلگەن ادام وسى جەتى ءتۇرلى كۇنانىڭ التاۋىن مويىنداسا دا ءوزىنىڭ كۇنشىل ەكەنىن ەشقاشان مويىنداعىسى كەلمەيدى، ءتىپتى، جاسىرۋعا ارەكەت جاسايدى.

  كۇنشىل ادامنىڭ كۇندەمەيتىنى جوق، ولارعا ءبارى جەتپەيدى، اسىرەسە، زامان جاقسارىپ، ەلدىڭ داۋلەتى ارتقان سايىن كەيبىرەۋلەردىڭ پەيىلى تارىلدى، سوسىن ءبىرىن-ءبىرى كۇندەيتىندى تاپتى. بۇل ارادا كۇنشىلدىكتى قىزعانشاقتىق دەپ جاي تۇسىنبەگەن ءجون، ول ەكەۋىنىڭ اراسىندا ۇلكەن ايىرماشىلىق جاتادى. قىزعانشاق ادام ءوزىنىڭ قولىنداعى بار نارسەنى باسقالارعا تاۋەلدەگىسى كەلمەيدى، كۇنشىل ادام ءوز قولىنداعى بار بۇيىمدى عانا ەمەس، ءوز قولىندا جوق، ءبىراق باسقا بىرەۋدىڭ قولىندا بار نارسەلەردى دە قىزعانادى. كۇنشىلدىڭ كۇندەمەيتىن ادامى جوق، وزىنەن اسىپ كەتكەن ادامداردىڭ ءبارىن دە كۇندەيدى. ناقتىلاپ ايتقاندا، ولاردىڭ كۇندەيتىن ادامدارى ادال، مەيىرىمدى جاندار، داۋلەتتى بايلار، قولىندا بيلىگى بار اكىمدەر، كەسكىن-كەلبەتى كەلىسكەن سۇلۋلار، قابىلەتتى دارىندىلار، اقىل-پاراساتى مەن وي-ساناسى كەڭ بىلىمدىلەر، ەلدەن اسقان دانىشپاندار، جانىپ تۇرعان جاستار. سوندا ونىڭ نەسىن كۇندەيدى دەيتىن شىعارسىز؟ ماركالى ماشيناسىن، ەڭسەلى ءۇيىن، سۇلۋ ايەلىن، اقىلدى بالاسىن، جاقسى قىزمەتىن، جوعارى مارتەبەسىن، ارتىق اتاق-ابىرويىن، ساۋ دەنساۋلىعىن، تولىمدى تۇلعاسىن، مول مال-مۇلكىن... ءبارى-ءبارىن دە كۇندەي بەرەدى. كۇنشىل ادام وزىندەگى نارسەنىڭ جانە وزىندە جوق نارسەنىڭ وزگەلەردە بولماۋىن قالايدى، «بولماسىن!» دەپ قۇدايعا كۇنى-ءتۇنى جالبارىنادى. سول ءۇشىن قولىنان كەلگەن كەساپاتتىڭ ءبارىن جاسايدى، سونىڭ جولىندا ەشنارسەدەن تايىنبايدى، كەرەك بولسا ءوزىن قۇرباندىققا شالىپ جىبەرۋگە دە دايىن تۇرادى. اۋەلى دەسەڭىز، ولار جەكە ادامدى عانا كۇندەۋمەن شەكتەلىپ عانا قالماستان، بۇكىل قوعامنىڭ ءتارتىپسىز، نامىسسىز بولۋىن قالايدى.

  كۇندەس ادامدار ءوزى كۇندەگەن ادامدا بار نارسەلەرگە قول جەتكىزىپ، بار ارمان-ماقساتىنا جەتكەن كۇنى تاعى ءبىر وزىنەن «مىقتىنى» ىزدەيدى. ونى تاۋىپ العان سوڭ تاباندا ءوزىن سول  اداممەن سالىستىرادى. ومىردە نە كوپ ءبىرى-بىرىنەن اسقان «مىقتىلار» كوپ ەمەس پە، كۇنشىل ادام ءوزىنىڭ الگى «قارسىلاسىنان» ءالسىز ەكەنىنە كوزىن جەتكىزگەندە، ءوزىن قويارعا جەر تاپپايدى، كۇنشىلدىگى قوزا قالادى. ءوزىن وزگەلەرمەن كەمسىتۋ ارقىلى ول ءوزىنىڭ قارسىلاسىنا دەگەن وشپەندىلىك ءورتىن قايتا تۇتاتىپ، ونى ورشىتە تۇسەدى. ونىڭ ەندىگى ماقساتى ءوزى ويلاپ تاپقان الگى «دۇشپاننان» وزىپ شىعۋ نەمەسە ولاردىڭ بويىنان كىنارات تابۋ بولادى. وسىلايشا «كۇرەسىن» باستايدى. ولاردان جەڭىلىس تاپقاندا، كۇنشىل  ادام قارسىلاسىن جەڭىپ الۋدىڭ جاڭا «ءتاسىلىن» تاۋىپ شىعادى،ولاردى جەڭگەن ساتتە كۇنشىل ادام جىگەرلەنە، قايراتتانا تۇسەدى. باسقالاردىڭ قايعى-قاسىرەتىنە، باقىتسىزدىعىنا ت. ب ساتسىزدىكتەرىنە شەكسىز قۋانادى. كۇنشىل ادام باسقا بىرەۋدىڭ ارتىقشىلىعىن كورگەن ساتتە ءوزىنىڭ دارمەنسىزدىگىن، قابىلەتسىزدىگىن، بەيشارالىعىن اسىرا باعالاپ، ءوزىن-ءوزى ادام ساناتىنان شىعارىپ قويادى. سونىمەن ول ءوزىن اياۋسىز ازاپتاپ، ءجونسىز جازالاپ، ويشا قىلقىندىرا بەرەدى، قاسىرەت قامىتى مويىنىنان تۇسپەيدى. كۇنشىلدىڭ بار تۇسىنىگى، مىنە، وسىنداي.

  كۇنشىلدىك _ «مىنا ومىردە ادىلەتتىلىك جوق» دەگەن پىكىردەن تۋىندايدى. كۇنشىلدىڭ سوزىمەن ايتقاندا،  ومىردە  ادىلەتتىلىك جوق، سول  ءۇشىن ادامدار اشكوز، ومىردە ادىلەتتىلىك جوق، سول ءۇشىن بىرەۋ–باي، بىرەۋ–كەدەي، بىرەۋ–اقىلدى، بىرەۋ–اقىماق، بىرەۋ–سۇلۋ، بىرەۋ–كورىكسىز، بىرەۋ–كۇشتى، بىرەۋ–ءالسىز، بىرەۋ–دارىندى، بىرەۋ–دارىنسىز، بىرەۋ– اۋرۋ، بىرەۋ– ساۋ... قىل-قىسقاسى، كۇنشىل ادام ەشنارسەگە دە، ەشكىمگە دە ريزا ەمەس. اۋەلى دەسەڭىز، ءوزىنىڭ ءومىر سۇرگەنىنە دە، العانىنا دا، بەرگەنىنە دە، كۇلگەنىنە دە، جىلاعانىنا دا، جاتقانىنا دا، تۇرعانىنا دا ريزا ەمەس. ونىڭ ويىنشا مىناۋ جارىق دۇنيەگە كەلگەن ادامدار بۇلاي جاساماۋعا ءتيىس.

  كۇنشىلدىك ەكى ادامنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى عانا اڭعارتاتىن جاي قۇبىلىس ەمەس، كەيدە توپتىق ءتۇس الىپ كەتەتىن قوعامدىق قۇبىلىس بولىپ تابىلادى. كۇندەستىك، ەڭ اۋەلى، ادامداردىڭ تۇرمىسىنا، وندىرىسىنە، قىزمەتىنە، ۇيرەنۋىنە، دەنساۋلىعىنا، دەمالىسىنا اۋىرتپالىق اكەلەدى، ومىرگە حاۋىپ-قاتەر توندىرەدى.

  دەمەك، كۇنشىلدىك – قۇپيا ءارى كۇردەلى قۇبىلىس، ول جاسامپازدىققا ەمەس، قيراتۋعا، كۇيرەتۋگە، جويىپ جىبەرۋگە باعىتتالعان قۇبىلىس. سوندىقتان ول ادام بويىنداعى كۇنالاردىڭ ەڭ اۋىرى. «ازاپ شەككىڭ كەلمەسە، كۇنشىل بولما» دەگەن ەكەن كونە زامان دانىشپانى ۋنسۋري. ءومىر دەگەنىمىزدىڭ ءوزى كۇرەس، وندا بىرەۋدەن كەيىن، بىرەۋدەن ىلگەرى تىرشىلىك ەتۋ تابيعي قۇبىلىس. وسى بولمىستى مويىنداۋىڭنىڭ ءوزى سەنىڭ كۇنشىل ەمەس ەكەنىڭدى كورسەتەدى. ادام وزىندەگى تۋما قاسيەتتەرى مەن ءوزىنىڭ ىزدەنىستەرى ارقىلى ۇقساماعان قابىلەتكە، ۇقساماعان ورىنعا يە بولادى. ول ەشقاشان ءومىردىڭ ادىلەتسىزدىگىنەن نەمەسە تاعدىردىڭ ماڭدايعا جازىپ قويعاندىعىنان ەمەس.

  كۇنشىل ادام قاشاندا مۇڭشىل بولىپ كەلەدى، ءوز قانىن ءوزى مازالاپ، كەڭ دۇنيەنى تارىلتىپ جۇرەدى. ادامنىڭ پەيىلى تارىلسا، ارانى اشىلادى. حالقىمىزدا «كەڭ بولساڭ، كەم بولمايسىڭ» دەگەن-عوي، بار كەزىندە تاسىماي، جوق كەزىندە جاسىماي جۇرگەن ادام شىنايى باقىتتى جان ەسەپتەلمەك. ءبىزدىڭ اينالامىزدا كوڭىلى تازا، جۇرەگى اق، ادال نيەتتى ىزگى جاندار از ەمەس. ولار ءبىزدىڭ رۋحى ۇستەم ۇلگىلەرىمىز ەسەپتەلەدى. كۇنشىلدىكتى ءبىر ءتۇرلى باسەكە دەپ تۇسىندىرگىسى كەلەتىندەر دە بار كورىنەدى، ءبىراق ونى باسەكەمەن شاتاستىرۋعا مۇلدە بولمايدى. ءادىل باسەكەنىڭ ءجونى بولەك، تەك ارى تازا، جانى سۇلۋ ادامدار عانا تۋرا باسەكەگە تۇسە الادى، ءادىل باسەكە مول پاراسات، سارقىلماس سابىر، ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەت دەگەندەردى قاجەت ەتەدى. بۇل جونىندە اتاقتى فيلوسوف ا. شوپەنگاۋەر: «كۇنشىل ادام _ ورمانداعى جىرتقىش اڭ سەكىلدى، ول وزىنەن وزىپ كەتكەن باسەكەلەسىن قىلىشتاي وتكىر ازۋ تىستەرىمەن بورشالاپ تاستاۋعا قاشاندا ءازىر تۇرادى» دەپ تاماشا تۇجىرىمداعان ەدى.

  ماقالامىزدىڭ باستاۋىندا كۇندەستىكتىڭ ىشىندە ءوزىمىز اڭعارا بەرمەيتىن كىناراتتاردى ايتقان ەدىك. ال ادام بويىنداعى اقىل-پاراسات، سابىرلىلىق، ادىلدىك، شىدامدىلىق، سەنىم، ءۇمىت، مەيىرىمدىلىك سىندى «جەتى قاسيەتتى» الگىندەگى كىناراتتارعا قارسى توتەپ بەرەتىن قايسار قارۋ ەتىپ، وسى قايىرىمدىلىق قاسيەتتەر قانىمىزعا ءسىڭىپ، كۇندەستىك سىندى پسيحولوگيالىق اۋرۋدان اۋلاق بولايىق، اعايىن!
 
  رەداكتورى : جىگەر ومىربەك ۇلى  


  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
  مىسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى