ەەڭ جاڭا مازمۇندار
ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتۋدەن جازباي،ساياسي قاسيەت پەن توڭكەرىستىك رۋحتى ماڭگى ساقتاپ،تانىم مەن ارەكەتتى بىرلىككە كەلتىرىپ،ىرىقتىلىقپەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ،ىسكەرلىك كورسەتەيىك
ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما
ايماق كادرلار ءماجىلىسىن اشىپ،مەملەكەتتىك ەكى ءماجىلىستىڭ رۋحىن جەتكىزدى
ايماقتىق پارتكوم ساياسي-زاڭ قىزمەتى ءماجىلىسىن اشتى
ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما
ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما
كەدەيلەردى دالمە - ءدال سۇيەمەلدەۋدىڭ، كەدەيلىكتەن دالمە - ءدال ارىلتۋدىڭ نەگىزگى جالپى جوباسىن تياناقتاندىرىپ، شينجياڭنىڭ كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىندا دەر كەزىندە جەڭىسكە جەتۋگە شىنايى كەپىلدىك ەتەيىك
مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ اقپارات كەڭسەسى «شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسى جانە ادامدىق ۇقىقتى قامتاماسىزداندىرۋى» اتتى اق تىستى كىتاپتى جاريالادى
شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ،ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسى جانە ادامدىق ۇقىقتى قامتاماسىزداندىرۋى
شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ،ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسى جانە ادامدىق ۇقىقتى قامتاماسىزداندىرۋى
شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسى جانە ادامدىق ۇقىقتى قامتاماسىزداندىرۋى
شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ،ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسى جانە ادامدىق ۇقىقتى قامتاماسىزداندىرۋى
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتۋگە تاباندى بولىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىن دايەكتىلەندىرىپ، جاڭا داۋىردەگى شينجياڭنىڭ ساياسي-زاڭ قىزمەتىن تىڭعىلىقتى،ويداعىداي ىستەۋ كەرەك
ايماق رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋ كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى جالپى ءماجىلىسىن اشتى
ايماق قورشاعان ورتانى قورعاۋ كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى جالپى ءماجىلىسىن اشتى
ايماقتىق پارتكومنىڭ نازاريا ۇيرەنۋ وزەكتى گرۋپپاسى كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ جونىندە ارناۋلى تاقىرىپتىق ۇيرەنۋ وتكىزدى
اۆتونوميالى رايون بويىنشا كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋداعى ۇلگىلى ىزگى ىستەردەن ارالاپ بايانداما جاساۋ ءماجىلىسى ايماعىمىزدا وتكىزىلدى
كومىردەن پايدالانىپ جىلىتۋدى ەلەكتردەن پايدالانىپ جىلىتۋعا وزگەرتىپ،ءۇي جىلى،تۇرمىس جايلى بولدى
ءدارى-دارمەككە كولەمدى تەكسەرۋ جۇرگىزدى
كوكتەمنىڭ كۇن شۋاعى
جالعان-جارامسىز زاتتاردى ساتۋعا سوققى بەرىپ،تۇتىنۋشىلاردىڭ ۇقىق-مۇددەسى قورعالدى
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن مۇقيات ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، نازاردى باس نىساناعا شوعىرلاندىرىپ، شينجياڭنىڭ ءتۇرلى قىزمەتتەرىن تىڭعىلىقتى ويداعىداي ىستەيىك
ايماعىمىزدىڭ جەر-جەرىندە ەكى ءماجىلىس رۋحىن ۇيرەنۋ قىزۋ ورلەۋگە كوتەرىلدى
ءبىر نيەت، ءبىر باعىتتا بولا وتىرىپ، اناعۇرلىم زور كەرەمەتتەر جاراتايىق
13-كەزەكتى مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ 2 -ءماجىلىسى بەيجيڭدە جابىلدى
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ،دايەكتىلەندىرىپ،تياناقتاندىرىپ ورنىقتىلىق، دامۋ قىزمەتتەرىن ىلگەرىلەتۋدە جاڭا ناتيجەگە قول جەتكىزۋ،جاڭا جاعداي اشۋ كەرەك
مەكتەپتە ەسىرتكىگە تيىم سالۋ ۇگىتىن جۇرگىزدى
تەمەكى قويعىزۋ امبۋلاتورياسى ىسكە قوسىلدى
شىن ىنتا- پەيىلىمەن ەرىكتى قىزمەت وتەگەن «مەيىربان جان»

كوكتەم مەرەكەسىنە قاتىستى سالت-سانالار

جولدانعان ۋاقىتى : 2019/2/1 17:08:28


  كوكتەم مەرەكەسىنىڭ كەلىپ شىعۋى

  جۇڭگولىقتاردىڭ كوكتەم مەرەكەسىن وتكىزگەنى 4000 جىلدان ارتىق تاريحقا يە. كوكتەم مەرەكەسىنىڭ كەلىپ شىعۋى جايلى تۇرلىشە ايتىلىمدار بار. الايدا، كوپ ايتىلاتىنى كوكتەم مەرەكەسى مولشەرمەن يۇي شۇن پاتشالىعى داۋىرىنەن باستالعان دەگەن ايتىلىم. كوكتەم مەرەكەسى ادەتتە ەسكىشە كالەنار بويىنشا ءبىرىنشى ايدىڭ ءبىرى كۇنىن، جاڭا جىلدىڭ 1-كۇنىن مەڭزەيدى ءارى  ەسكىشە جىلدى ۇزاتۋ، شاعان وتكىزۋ دەپ تە اتالادى. حالىق اراسىندا ءداستۇرلى ماعىنادان العاندا، كوكتەم مەرەكەسى 12-ايداعى تىلەۋ نەمەسە 12-ايدىڭ 23-،24-كۇندەرىندەگى ءدام يەسىنە سيىنۋدى مەڭزەيدى، بۇل جاڭا ايدىڭ 19-كۇنىنە دەيىن جالعاسىپ، مۇنىڭ ىشىندە جاڭا جىلعا قاراعان ءتۇن مەن ءبىرىنشى ايدىڭ 1-كۇنى ەرەكشە دۋماندى بولادى.

  بۇرىنعى زامانداعى جاڭا جىل قۇتتىقتاماسى

  سۇڭ پاتشالىعى داۋىرىندە پاتشا اۋلەتى، باي-ماناپتار، وقىمىستىلاردىڭ اۋلەتى مەن اتالاس رۋلاستارى اراسىندا ارناۋلى تۇردە مەرەكە ءۇشىن جاڭا جىل قۇتتىقتاماسىن پايدالانعان. مۇنى «جولداما» دەپ اتاپ، ۇستىنە اتى-ءجونىن، مەكەن-جايىن جازعان. بارلىق وتباسىنىڭ قاقپاسىنىڭ الدىنا قىزىل قاعاز قالتا جاپسىرىلىپ، ەسىك داپتەرشەسى دەپ ىشىنە جوعارىداعى جولدامالاردى جيناعان. مەرەكە تويلاي كەلگەندەردىڭ اتى- ءجونى جازىلعان جولدامالاردى وسى قىزىل قاعاز قالتانىڭ ىشىنە سالىپ قويىپ، مەرەكەنى قۇتتىقتاي كەلگەندىكتەرىن بىلدىرەدى.

  تازالىق ىستەۋ

  «لۇي اۋلەتىنىڭ چۇن-چيۋ شەجىرەسىندە» بىلاي دەلىنگەن: جۇڭگودا ياۋ-شۇن داۋىرىنەن باستاپ-اق كوكتەم مەرەكەسى كەزىندە تازالىق ىستەپ، شاڭ-توزاڭدى الاستايتىن سالت بولعان. جۇڭگونىڭ حالىق اراسىنداعى ايتىلىمدارىنا قاراعاندا، حانزۋ ارىپىندە شاڭ-توزاڭ دەگەندەگى  尘 ءارىبى مەن كونە دەگەندەگى 陈 ءارىبى دىبىستاس بولىپ، جاڭا جىلدا تازالىق جۇرگىزۋ «كونەنى شىعارىپ، جاڭانى قارسى الۋ» دەگەن ماعىنا بويىنشا، ياعني بارلىق قىرسىقتى الاستاۋعا قاراتىلعان.

  مەرەكەلىك سۋرەت ءىلۋ

  شاعاندىق سۋرەت ءىلۋ – كوكتەم مەرەكەسىنىڭ وزگەشە سالتى بولىپ، جاڭا جىلدا شاعاندىق سۋرەتتى ەسىككە نەمەسە قابىرعاعا ءىلىپ قويادى. بۇل بايىرعى زامانداعى كۇزەتشى پەريزات ىلۋدەن جالعاسقان سالت، پالە-قالانى الاستاۋعا ارنالعان. كەيىن كەلە جاڭا جىل شاتتىعى مەن ادامداردىڭ كوڭىلدى بەينەسىن كورنەكتىلەندىرۋگە قاراي وزگەردى.

  بوساعالىق جازىپ، كۇزەتشى پەرىشتە شاپتاۋ

  بوساعالىقتىڭ نەشە مىڭ جىلدىق تاريحى بار. «يۇيجۋ قاستەرلى كىتابى»، «بەيجيڭدىكتەردىڭ جاڭا جىل ەستەلىكتەرى» قاتارلى تۋىندىلارىندا بىلاي دەلىنگەن: بوساعالىقتىڭ باستاپقى فورماسى ادامدار ايتىپ جۇرگەن «ماڭدايشالىق». سۇڭ داۋىرىندە ادامدار شاپتول اعاشى تاقتايشاسىنا بوساعالىق جازعان. بۇل بىرىنشىدەن، شاپتول اعاشىنىڭ كيەلىلىگىن تۇسىندىرسە، ەكىنشىدەن، تاماشا تىلەكتى بەينەلەيدى. ۇشىنشىدەن، قاقپا – ەسىكتى تاماشا كورسەتۋ ءۇشىن وسىمەن بەزەندىرگەن.

  كەيىن كەلە ادامدار قۋانىشتىڭ نىشانى رەتىندە بوساعالىقتى قىزىل قاعازعا جازىپ، ەسىك پەن تەرەزەنىڭ ەكى جاعىنا جاپسىرىپ، جاڭا جىلدىڭ باقىت پەن بايلىق الا كەلۋىن تىلەگەن ىزگى تىلەكتەرىن بىلدىرگەن.

  بوساعالىقتان سىرت، كوپتەگەن جەرلەر كۇزەتشى پەرىشتە جاپسىرۋ سالتىن ساقتاپ كەلگەن. حالىق اراسىندا كۇزەتشى پەرىشتە جاقسىلىق پەن تەگەۋرىندى اسكەري كۇشتىڭ نىشانى بولعان، ونىڭ ۇستىنە تۇرعىنداردىڭ قاقپاسى تۇگەلدەي ەكى جاققا جارىلىپ اشىلاتىن جارما ەسىك بولعاندىقتان، كۇزەتشى پەرىشتە قوس-قوستان جاپسىرىلادى. تاڭ پاتشالىعىنان كەيىن بۇرىنعى شىن تۋ، يۇي لەي اتتى ەكى سارداردان سىرت ادامدار تاعى دا چين شۋباۋ مەن يۇي چىگۇڭ سىندى تاڭ ءداۋىرىنىڭ ەكى ساردارىن كۇزەتشى اۋليە ساناعان.

  جاڭا جىلعا قاراعان ءتۇن تاماعى 

  جاڭا جىلعا قاراعان تۇندە وتباسىنداعى ۇلكەن-كىشى بارلىعى شاتتانا باس قوسادى. سولتۇستىك رايوندا جاڭا جىلعا قاراعان ءتۇنى تۇشپارا جەۋ سالتى بار. تۇشپارانىڭ جاسالۋىندا الدىمەن قامىرى يلەنەدى. مۇنداعى يلەۋ دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىن  和 ءارىبى بارلىعى قوسىلۋداعى 合 دەگەندىك. تۇشپارا دەگەندەگى 饺 مەن توعىسۋ دەگەندەگى 交 ۇندەس بولىپ، 合 مەن 交 سايكەستى ماعىنادا بولىپ، جاڭا ءبىر جىلدىڭ كەلگەنىن مەڭزەيدى. كونە جىلدىڭ 30-كۇنگى تۇشپارا ادەتتە تۇنگى ساعات 12 دەن بۇرىن ءتۇيىلىپ بولىپ، ساعات 12 بولعاندا ءبىراق جەلىنەدى. ويتكەنى بۇل كەز ەسكىشە جاڭا جىلدىڭ باستالعانىن بىلدىرەدى. وڭتۇستىك جاقتا كوكتەم مەرەكەسى كەزىندە جاڭا جىل بال توقاشىن جەۋ سالتى بار بولىپ، جاڭا جىلدا تۇرمىس بالداي، ىرىس تاۋداي بولسىن دەگەن تاماشا تىلەكتىڭ نىشانىن بىلدىرەدى ەكەن.

  تۋسۋ اراعىن بىرگە ءىشۋ

  تۋسۋ اراعى دەگەن نە؟ تۋسۋ _ ءبىر ءتۇرلى ءشوپتىڭ اتى. ال، كەيبىرەۋلەر تۋسۋ ءۇيدىڭ اتى دەيدى. وسىنداي ۇيدە اشىتىلعان اراق بولعاندىقتان تۋسۋ اراعى دەلىنگەن.

  ايتىلىمعا قاراعاندا، تۋسۋ  اراعىن حان ءداۋىرىنىڭ سوڭعى مەزگىلىندەگى ايگىلى شيپاگەر حۋا تو جاساعان. تۋسۋ اراعىن ءىشۋ سالتى تاڭ ءداۋىرىنىڭ ايگىلى شيپاگەرى سۇن سىمياۋدان باستالعان. ءار جىلدىڭ 12-ايىندا سۇن سىمياۋ اۋىلداستارىنا ۇنەمى ءدارى جەتكىزىپ، كوپشىلىككە بۇل ءدارىنى اراققا شىلاپ، جاڭا جىلعا قاراعان ءتۇنى ىشسە وبا اۋرۋىنىڭ الدىن الۋعا بولاتىنىن ايتقان. سودان باستاپ تۋسۋ اراعىن ءىشۋ كوكتەم مەرەكەسىنىڭ سالتىنا اينالعان.  

  بايىرعى زامان ادامدارىنىڭ تۋسۋ اراعىن ءىشۋ ءادىسى وزگەشە بولعان، ياعني ادەتتە اراق ىشكەندە الدىمەن ۇلكەندەردەن باستاسا، ال تۋسۋ اراعىن ىشكەندە بالالاردان باستاپ، ۇلكەندەرگە قاراي ازداپ ىشكەن. بايىرعى زامان ادامدارى مۇنى جاستارعا جاس قوسىلعانىن قۇتتىقتاۋ، قارتتارعا ۇزاق عۇمىر تىلەۋ دەپ تۇسىندىرەدى.

  جىل كۇتۋ

  جيڭ داۋىرىندەگى جوۋ چۋدىڭ «جەرگىلىكتى سالت ەستەلىگىندە» بىلاي دەلىنگەن: سىچۋاندىقتار سالتىندا جىل سوڭىندا ادامدار ءبىر-بىرىنە تارتۋ ۇسىنادى، ءبىر-ءبىرىن قوناققا شاقىرىپ، كونە جىلدى شىعارىپ سالادى، جاڭا جىلعا قاراعان ءتۇنى تاڭ راۋانداعانشا ۇيىقتاماي جىل كۇزەتەدى. جىل كۇزەتۋ سالتى – سۋشا سىرعىپ وتكەن ومىرگە دەگەن قيماستىق سەزىمدى جانە جاڭا جىلعا تاماشا تىلەك جۇكتەگەن ءۇمىت-ارماندى بىلدىرەدى.

  مەرەكەلىك اقشا

  بالالاردان الىپ ايتقاندا، كوكتەم مەرەكەسى كەزىندەگى ەڭ كوڭىلدى ءىس _ ۇلكەندەر تاراتقان مەرەكەلىك تارتۋ الۋ. ەڭ ەرتەدەگى مەرەكەلىك اقشا الۋ حان پاتشالىعى داۋىرىنەن باستالعان، ياعني ويىن ءۇشىن نەمەسە تەڭگە پىشىنىندە ارناۋلى جاسالعان پالە-قالادان ساقتايتىن تەڭگە دەپ تە اتالادى.

  چيڭ پاتشالىعى داۋىرىندەگى ءمانزۋ فۋچا دۇنچۇڭ جازعان «بەيجيڭدىكتەردىڭ جاڭا جىل ەستەمەلەرىندە» مەرەكەلىك اقشانى بىلاي سۋرەتتەگەن: تەڭگەنى ءتۇرلى-ءتۇستى جىپپەن ءتىزىپ، ايداعار پىشىنىنە كەلتىرىپ، توسەكتىڭ  اياق جاعىنا قويادى، مەرەكەلىك اقشا دەگەن وسى. ۇلكەندەردىڭ بالالارعا بەرگەنى دە مەرەكەلىك اقشا دەلىنەدى. مەرەكەلىك اقشانىڭ ماعىناسى: بالالاردىڭ پالە-قازادان اۋلاق بولىپ، جاڭا جىلدا امان- ەسەن ەرجەتۋىن تىلەۋ.

  جاڭا كيىم كيۋ

  جاڭا جىلدىڭ 1-كۇنى جاڭا كيىم كيۋ تاريحتان بەرى جالعاسقان مەرەكەلىك سالت. وڭتۇستىك پاتشالىقتىڭ لياڭ داۋىرىندەگى ايگىلى تاريحشى زۇڭ ليننىڭ «حۋبەيدىڭ  جاڭا جىل ەستەمەلەرىندە» جاڭا جىلدىڭ 1-كۇنى «كارى _جاستىڭ بارلىعى جاڭا كيىم كيەدى» دەگەن. ەرتەدە حۋبەي اۋماعىنىڭ ادامدارى جاڭا جىلدىڭ 1-كۇنى تاڭعى اتەش شاقىرىسىمەن ورىندارىنان تۇرىپ، الدىمەن اۋلانىڭ الدىندا تورسىلداق اتىپ، جىن-شايتانداردى الاستايتىن بولعان. ودان كەيىن جاڭا كيىمدەرىن كيىنگەن ۇلكەندى-كىشى ءبىر وتباسىنداعىلار ءوزارا كوكتەم مەرەكەسىن قۇتتىقتايدى. كوكتەم مەرەكەسىن وتكىزگەندە جاڭا كيىم كيۋ _ جاڭا ءبىر باستامادان دەرەك بەرسە؛ ەندى ءبىر جاعىنان، جاقسىلىققا ۇمتىلىپ، جاماندىقتان اۋلاق بولاتىن ىزگى تىلەكتى بىلدىرەدى.

  اۋدارعان _ مايرا ايتقۇرمان قىزى
 
  رەداكتورى : جىگەر ومىربەك ۇلى  


  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
  مىسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى