ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

قازىرگى بەتاشار سالتىمىزدىڭ بەتالىسى قانداي

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/1/6 16:56:45

ماقپۋزا تۇسىپبەك قىزى
 
  بەتاشار تاربيەلىك، ءناسيحاتتىق سيپاتى كۇشتى، جات ەل، بەيتانىس جەرگە كەلگەن جاس كەلىنگە جاڭا تۋىس-تۋعان، ەل-جۇرتىن تانىستىرۋ جانە بۇل ەلدىڭ سالت-سانا، قاعيدا-جوسىندارىمەن، سونداي-اق اتا-ەنە، قايىن اعا، قايىن بيكە، ابىسىن-اجىن، باسقا دا ۇلكەن-كىشى، تۋىس-تۋعان، جەگجاتتارىمەن تانىستىرۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە ورىندالاتىن سالت. مۇنىڭ ۇلكەن تاربيەلىك ءمانى بار.  بۇل  بۇرىندارى كەلىن كەلگەن كۇننىڭ ەرتەسى وتەتىن. وندا الىس جەردەن ات سوعىپ ارىپ-شارشاپ كەلگەن قۇرمەتتى قۇدالاردى تىنىقتىرىپ الۋ ءۇشىن بولسا، ەندى ءبىر جاعىنان، توي قازىرگىدەي كۇنبە-كۇن بولماعاندىقتان، بارلىق جولاۋشىلاردى دەم الدىرىپ (ول كۇنى كەلىن ارناۋلى وتاۋىندا نەمەسە ايىرىم ۇيدە بولادى)، ەرتەسى قارا شاڭىراققا الىپ كەلىپ، باسقالار القا-قوتان وتىرىپ العان سوڭ، كەلىن وڭ اياعىمەن كىرىپ، اۋەلى، شاڭىراققا سالەم   ەتىپ، سوڭىنان سالت باستالاتىن. قازىر قوعام دامۋىنا، قاتىناستىڭ قولايلىلىعىنا جانە التىن ۋاقىتتى ايالاۋعا، ءداۋىردىڭ تالابىنا قاراي، كەلىن كەلگەن بەتى ۇيگە كىرمەستەن اۋلادا نەمەسە رەستروندا بەت اشا بەرەتىن بولدى. جات ورتاعا تۇڭعىش قادام تاستاعان جاس كەلىنگە بەتاشار جىرىن ايتىپ تۇرعان ازامات نوسەرلەتىپ كەلىپ، اقىليالىق مازمۇنى تەرەڭ سوزدەر ارقىلى  اتا-ەنە، تۋىس-تۋعان الدىندا مىنەزدى، ادەپتى، يبالى بولىپ، وتىرىك-وسەك ايتپاۋ، جاماندىق اتاۋلىدان بويىن اۋلاق  ۇستاۋدى، ەلىنە ەلەۋلى، حالقىنا قالاۋلى جاقسى ادام بولۋدى، ەڭبەكشىل، باۋىرمال، بارعا تاسىمايتىن، جوققا جاسىمايتىن ءتوزىمدى، كەڭ پەيىل، قولى اشىق، جىبەك مىنەزدى، حالىقشىل بولۋ سىندى تولىپ جاتقان تاقىرىپتاعى تاربيەلىك ءمانى توتەنشە جوعارى ءسوز مەرۋەرتتەرىن ادەمى دە قوڭىر اۋەنگە سالىپ، ۇكىلى دومبىراسىن  بۇلعاقتاتىپ تۇرىپ، جىگەرلى دە ويناقى تۇردە ايتادى. كەلىن بار زەيىن-زەردەسىن سالىپ، ىقىلاسىن قويا تىڭداپ، اتالعان تۋىستارعا ىلتيپاتپەن سالەم جاساپ، جوعارىدا ايتىلعان اقىل-ناقىلداردى بۇدان بىلايعى   ومىرىندەگى تۇرمىس وقۋلىعى رەتىندە جىلى قابىلدايدى. « تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر» دەمەكشى، كەلىن، اۋەلى، كەلگەن كيەلى شاڭىراقتاعى بارلىق ۇلكەندەرگە سالەم جاساۋدان سىرت، سول   اۋىلدىڭ ۇلكەندەرىنە، كوپشىلىككە دە قۇرمەت ەتىپ، ءوزىنىڭ تەكتى جەردەن شىققانىن، تاربيەلى،   ءبىلىمدى ورتادا بولعانىن ءبىلدىرىپ، جالپى قاۋىمنان باتا الادى. «باتالى قۇل ارىماس، باتاسىز قۇل جارىماس» دەگەن حالىق ناقىلى  وسىعان سايما-ساي كەلەدى. ال بەت اشقان ازامات    «ورامال تون بولمايدى، جول بولادى» دەپ ءوزىنىڭ بەتاشار كادەسىن الىپ كەتە بارادى.

  بۇرىنعىنىڭ بەتاشار بارىستارى جوعارىداعىداي بولسا، ال قازىر قالاي؟ بۇعان توقتالار بولساق، مىنا قايناعان بازار باسەكەسىنەن ءوز باسىرەسىن العىسى كەلگەن وسى زامان ءىشىنارا بەتاشار ايتاتىن ازاماتتار مۇنى قامتىپ قالۋدىڭ قولايلى ورايى دەپ ءبىلىپ، تاربيەلىك ءمان-ماعىنادان جۇدەۋ تارتقان قىرۋار ءسوز تىزبەكتەرىن تىزبەلەپ كەلىپ، قايىن اتا، قايىن اپادان تارتىپ، قايىن-قايىن سىڭلىگە دەيىن، ءتىپتى، كورشى-قولاڭ، دوس-جاران، قۇدا-جەگجات، ساباقتاس ت.ب تەكتەس قىرۋار ادامداردىڭ اتىن اتاپ جاتادى. سالەم جاساپ تۇرعان جاس كەلىندى قويىپ، قىزىق كورىپ تۇرعان ءوزىڭ مەزى بولىپ كەتەسىڭ. جۇرت اراسىندا تىنىشتىق بۇزىلىپ، كۇبىر-سىبىر كوبەيىپ كەتەدى. قويشى، سونىمەن ءبىر ۋاقىتتا اقىرلاسادى، ايتەۋ.

  مۇنداعى ايتپاقشى بولعانىم: بۇل «بەتاشار» سىندى تاماشا  سالت-ءداستۇرىمىزدى جالعاستىرىپ، ونىڭ كاۋسار بۇلاعىنان سۋسىنداتىپ، كەلەشەك ۇرپاقتارعا ونىڭ ۇلاعاتتىلىعىن ۇلىقتاۋ ما؟ الدە قاپىسىن تاۋىپ قارمانىپ قالۋ ما؟ وسى ءبىر كەلەلى جۇمىستى موينىنا الۋدان ىلگەرى يدەيالىق جاقتا دايىندىق بولىپ، داستۇرگە قۇرمەت ەتىپ، كىمدەرگە سالەم جاساتۋ جايىندا كوڭىلدەرىندە سان بولسا، كولەمنىڭ كولدەي بولۋىن ازدا بولسا جيىستىرسا دەمەكپىن. وسىعان مىسال رەتىندە جۋىقتا عانا كوزىممەن كورگەن قالاداعى جانە  اۋىلداعى بەتاشار جايىن ايتا كەتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن.

  ءبىر اعايىنىمىز كەلىن الىپ، سونىڭ قىزىعىنا ورتاقتاسىپ بىرگە بولدىق. تىلگە تيەك بولىپ وتىرعان بەتاشار سالتى باستالدى. قالىڭ حالىق قاۋمالاپ جىرشىعا مويىن بۇردى. ول جەلدىرتىپ كەلىپ كەلىن العان  وتاعاسىدان باستاپ، ون شاقتى قايىن اتانىڭ اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەپ ءبىر كەتتى، ونان كەلىننىڭ قايىن اپاسى باستاعان قىرۋار انالاردىڭ اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەپ ءبىر توقتادى. قويشى ايتەۋ، وسىلايشا رەت-ءتارتىپ بويىنشا ون-ونبەستەن تىزىمدىكتە اتالعاندار شىعىپ جاتتى، شىعىپ جاتتى ... بۇلاردىڭ اراسىندا بويىن كەڭگە سالىپ تۇرعاندارى دا بار ەدى، دايارلىقسىز، كورىمدىك دايىنداماعان، شىقپايىن دەسە اتتارى قايتا-قايتا اتالىپ جاتقان. سونىمەن يۋ-قيۋ، ەل بەتاشاردى ەمەس،  ولاردىڭ قالتالارىن  سيپالاي قىسىلعاندارىنا قينالا قاراۋمەن بولدى. بۇل ەسىك الدىنداعى بەتاشاردىڭ بەينەلەنۋى بولسا، ەندى رەسترونداعى بەتاشاردىڭ بەتالىسىنا قارايىق. ءبىر جەگجاتتىڭ كەلىن ءتۇسىرۋ قۋانىشىنا قۇتتى بولسىن ايتىپ باردىق. اۋىلى  الىس بولعاندىقتان، ەل-جۇرتى  تولىق  جينالعان سوڭ توپ ورتادا بەت اشۋدى ءجون كورگەن سەكىلدى. تويشىل قاۋىم تەگىس جينالىپ بولعان ساتتە كەر مارالداي كەلىن دە توي زالىنىڭ بوساعاسىن وڭ اياعىمەن اتتادى. اسقاق داۋىستى انشىلەرىمىز  اۋجارىمەن  قارسى  الىپ،  قىزعىن قابىلدادى. قالىڭ قاۋىم دا شاپالاق  سوعىپ، ءىلتيپات ەتتى. سۋ جورعاداي تايپالعان اسابا توي  قۋانىشىنىڭ بارىستارىن باداناداي قىپ بايىمداپ جاتىر. ءبىر ءسات ۇكىلى دومبىرا ۇستاعان ازاماتىمىز ويىپ ورتاعا شىعىپ، ءداستۇرلى سالتىمىزدى باستاپ كەتتى. باستاعاندا قانداي؟ الىسقا تاستاپ كەتتى. باسىنا قانشا ادام بولار ەكەن دەپ ساناپ وتىردىم، ازدان سوڭ باسىم اينالىپ جاڭىلىپ قالدىم. نەگە دەرسىزدەر، بۇل ەلۋ-الپىس ۇستەلدىك ۇلكەن ورىن بولعاندىقتان، كورىمدىك بەرۋشىلەر تەگىس ءبىر باعىتتا بولىپ، تولىق شەڭبەر جاساپ اينالىپ جاتتى. شاما-شارقىنا قاراي ورتاداعى قويىلعان تاباققا قالتادا بارىن قاعىپ قارمانىپ جاتتى. سول ورتاداعى   ادامدار تەگىس شىقتى دەسەم  وتىرىك بولار، ويتكەنى  ءوزىم شىقپادىم، بىلەم، تورتتەن ءبىرى شىقتى عوي دەيمىن. ايتەۋ، تاياق ۇستاعاننان تارتىپ، تانتىرەكتەپ ادىمىن اشقان بالاعا دەيىن بارىپ جاتىر، بارىپ جاتىر ... قاراپ   وتىرىپ: «اۋىلداستارىمىز، راسىندا، اۋقاتتانىپ كەتكەن ەكەن» دەپ ويلادىم. وسىنشا ادام كوزىنە كورىنبەگەندەي بەتاشار ايتقان  ازاماتىمىز تاقىلداپ جاتىر.       «جەزدەسى نەدەگەن از،  كورىمدىگىن كوپ تاستاماي جەڭگەسى نەگە ءماز» دەي مە ايتەۋ، سونىمەن ورتاعا شىققان قاۋىمعا قاراپ  حالىقتىڭ دا  كوزى  قارىعىپ، تىنىستارى  تارىلىپ  كەتكەندەي بولدى. سەبەبى، بۇل تاماشا ءداستۇردى دارىپتەۋ، كەلىنگە تەكتى بولۋ تاربيەسىن بەرۋ ەمەس سەكىلدى سەزىلدى ماعان. قاراپ وتىرىپ قارنىم اشتى، ويتەتىنى، قازاق قاشان ۇستەل قويىپ، داستارقان جايىپ، تاباق تارتىپ كورىمدىك سۇراۋشى ەدى؟! مۇنىڭ سىرت كوزگە بەرەتىن اسەرى قانداي؟ قايسى تۇردەگى ادامدار وسى تاسىلمەن اقشا جينايدى؟ بەت اشۋعا قارسىلىعىم جوق، بۇل، شىنىندا، باسقا ءارقانداي ۇلتتا جوق، تاماشا ۇلتتىق     ءداستۇر. ماعان ۇناماعانى، بۇگىنگى تاڭدا جاقسى ءداستۇردىڭ ساۋداعا ءتۇسىپ، سالاۋاتىنىڭ سالقىنداپ، كولەمىنىڭ القىپ بارا جاتقانى. سوندىقتان بۇل سالادا جۇمىس جاساپ جۇرگەن ازاماتتارعا ايتارىم: بەتاشاردىڭ بۇرىنعى بەلەسىنە قاراپ، سالتقا قۇرمەت    ەتىپ، سالەم جاساماسا بولمايتىن تۇلعالارعا عانا سالەم جاساتىپ، جاس كەلىندى ۇلكەنگە دە، كىشىگە دە تاعزىم ەتەتىن ءمۇساپىر حالدەگى ادام ەتىپ كورسەتپەي، ناعىز ۇلكەندى، ەل-جۇرتتى قۇرمەتتەپ، كىشىلەردى ايالايتىن اياۋلى انا بولۋ جاعىنداعى تاربيەلىك ءمانى جوعارى ءسوز زەردەلەرىمەن زەردەلەسە دەمەكپىن. حالقىمىز  ءارقاشان  وزىنەن  ۇلكەنگە ءيىلىپ سالەم بەرىپ، سالەم جاساعان، ەش ۋاقىتتا كىشىگە تاعزىم ەتپەگەن، قايتا ماڭدايىنان سيپاپ، ارقاسىنان قاعىپ قۇرمەتىن بىلدىرگەن.

  سوڭىندا ايتارىم: بەتاشاردىڭ بەتالىسىن تۇزەسەك، مۇنىڭ ءبىر اقشا تابۋدىڭ ءتاسىلى بولىپ قالۋىنىڭ الدىن الساق. قازىر بارلىعى نارىقتى زامان عوي، سوندىقتان بۇعان دا ءبىر بەلگىلى ولشەم شىعارىپ، 10 دا 15 مينۋتتا جەلدىرىپ وتە شىعىپ، قىرۋار اقشانى قىمقىرىپ جۇرە بەرمەي، سىباعالى سيىمەن سيلانسا. ولاي دەيتىنىم، ۇلتىمىز بۇرىن دا كورىمدىككە ات پەن اتان، تاي مەن تايىنشا، قوي مەن قوزى سياقتى قىرۋار مال-مۇلىكتەر اتاعان. ونىڭ ءبارىن بەت اشقان ادام الدىنا ساپ قورالاپ ايداپ، ارتىپ-تارتىپ كەتپەي، نەكەلەنگەن ەكى جاستىڭ ەنشىسىنە قالدىرىپ، سول شاڭىراقتان   ءتيىستى كادەسىن الىپ كەتە بارعان. بۇل كورشىلەس قازاق ەلىنىڭ كەي جەرلەرىندە سول بويىنشا ءجۇرىلىپ جاتقانىن كوزبەن كوردىم. ايتا كەتەيىن، ءبىر تۋىسىمىز بالا بەرىپ، سونداعى بەتاشاردا بىرگە بولدىق جانە كورشى ەلدەن كەلگەن تۋىستىڭ بەس جاسار نەمەرەسى بار ەدى. سالت اقىرلاسىپ، ازاماتىمىز بارلىعىن جيىپ-تەرىپ الىپ جاتقاندا، شىدامى تاۋسىلعان ءسابي بىزگە قاراپ: «انا اقشانى اپايىما بەرمەي، بارلىعىن اعا نەگە الىپ كەتتى» دەپ رەنجىدى اۋزىن بۇرتيتىپ. سول ءسابيدىڭ بۇل ورىندى رەنىشى مەنىڭ بۇل ماقالانى جازۋىما تۇرتكى بولدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرىم، ۇلكەندەردىڭ كورىمدىك تاستاۋى ورىندى دەلىك، ال اياعىن الىپ جۇرە الماي جۇرگەن سابيلەرگە نە جوق؟ قايىنىڭ اناۋ، قايىن     ءسىڭلىڭ مىناۋ دەپ تانىستىرۋ ورىندى، سول كەزدە ولار تانىستىق ءبىلدىرىپ، قۋانىپ تۇرعاندارىن جۇزدەرىنەن سەزدىرسە بولعانى، ولارعا تاعزىم ەتۋ باسى ارتىق ءىس، سالتقا قيعاش، وعاش قىلىق. باسىندا دا ايتقان ەدىم، حالقىمىز باسقا ۇلتتارعا ۇقسامايدى. باسىنا كۇن تۋساداعى كىشىگە باس ۇرىپ جالبارىنبايدى دەپ. بۇل ۇلتىمىزدىڭ قانىنا سىڭگەن ۇلتتىق دارا ەرەكشەلىگى.

  مۇنان تىس، بەت اشۋعا دا بەلگىلى ولشەم قويىلسا. ويتەتىنى نەشە ساعات سارناعان اسابانىڭ دا، يىعى تالىپ، كوزى قالعىپ جۇرگەن  اپپاراتشىنىڭ دا ءبىرقانشا ساعات تىكەسىنەن تىك تۇرعان مۋزيكانتتىڭ دا، «اس ۇستاعاننىڭ ازابى اۋىر» دەپ ىستىقتا وتقا كۇيىپ، سۋىقتا توڭىپ جۇرگەن قازانشىنىڭ دا الاتىنى بىرنەشە ءجۇز يۋان. بۇل باعالاردىڭ بارلىعى قازىر ءبىر ارناعا ءتۇسىپ، حالىق قابىلداپ، سول بويىنشا جالپىلاسۋدا. مەنىڭشە، وسىلاي ىستەۋدىڭ ەش وعاشتىعى جوق كورىنەدى، ويتپەگەندە اقشانى مولايتۋ ءۇشىن كولەمى كولبەپ، بۇدان بىلايعى جەردە تىزگىن تارتا الماي قالاتىنداي تۇرامىز. سوندىقتان ەرتەرەك  ەسكەرسەك،  ەتەك-جەڭىن ەرتەرەك جينار  ەدىك.
 
رەداكتورى : ءجازيرا قاجىكەن قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn