ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

قىستاق شيپاگەرلەرىمىزدىڭ حال-جايى حاقىندا

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/2/17 18:43:57

باعدات نۇرمۇقاش ۇلى

  بۇگىنگى كۇندە ەلىمىزدەگى ەمدەۋ-دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ەڭ تومەنگى ساتىداعى قىزمەت وتەۋشىلەرى اۋىل-قىستاق شيپاگەرلەرى (تومەندە قىستاق شيپاگەرى دەپ الامىز). قىستاق شيپاگەرىن تۋ باستا جالاڭاياق شيپاگەر دەپ اتاساتىن، بۇل مادەنيەت زور توڭكەرىسى باستالعاندا بارلىققا كەلگەن اتاۋ. ول كەزدەگى جالاڭاياق شيپاگەر جۇيەلى كاسىپتىك ءبىلىم الماعان ءارى اۋىل-قىستاق نوپوسىندا بولىپ، جارتىلاي ەگىن،مال شارۋاشىلىعىمەن، جارتىلاي شيپاگەرلىكپەن شۇعىلدانعان. ويتكەنى سول زاماندا ەلىمىزدىڭ اۋىل-قىستاق ەمدەۋ-دەنساۋلىق ساقتاۋ شارت-جاعدايى توتەنشە تومەن بولىپ، ءتۇرلى اۋرۋلاردىڭ يەكتەپ، ءدارى-دارمەك اۋىر دارەجەدە تاپشى بولعان كەزى ەدى. وسىنداي قيىن-قىستاۋ جاعدايدا ورتالىق ۇكىمەت ەمدەۋ-دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنىڭ سالماعىن اۋىل-قىستاققا سالىپ، ءبىر توپ جالاڭاياق شيپاگەرلەردى جەتىستىرىپ شىقتى. ولاردىڭ كەلۋ تەگى ءۇش ءتۇرلى بولدى: ءبىرىنشىسى، اتا-تەگىنەن تارتىپ ءداستۇرلى شيپاگەرلىكپەن اينالىساتىندار. ەكىنشىسى، ورتا، باستاۋىش مەكتەپ تاۋىسقان، شيپاگەرلىكتەن ازداپ حابارى بارلار. ءۇشىنشىسى، قىستاققا تۇسكەن زيالى جاستار بولاتىن. بۇل جالاڭاياق شيپاگەرلەر بۇكىل ەلىمىزدىڭ باسىم كوپ ساندى اۋىل-قىستاقتارىنداعى شيپاگەردىڭ بولماۋى، ءدارى-دارمەكتىڭ كەمشىل بولۋى سىندى ۇلكەن قيىنشىلىقتاردى بەلسەندىلىكپەن شەشىپ، اۋىل-قىستاق ەمدەۋ-دەنساۋلىق ىستەرىنە زور ۇلەستەر قوستى.

  1968-جىلى قىركۇيەكتىڭ باسىندا ەلىمىزدەگى ساياسي ىقپالى ەڭ كۇشتى جۋرنال-     «قىزىلتۋ» جۋرنالىندا «جالاڭاياق شيپاگەرلەردىڭ ءوسۋ بارىسىنان شيپاگەرلىك ءتالىم-تاربيە توڭكەرىسىنىڭ باعىتىن كورۋگە    بولادى» دەيتىن تاقىرىپتا ارناۋلى ماقالا جاريالاندى، ىلە-شالا «حالىق گازەتى» سياقتى ءىرى باسىلىمدار بۇل ماقالانى ارت-ارتىنان كوشىرىپ باسىپ تاراتتى.ءسويتىپ، «جالاڭاياق شيپاگەر» دەيتىن اتاۋ ەلىمىزدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنە جامىراپ جاتتى. شىندىعىندا، «جالاڭاياق  شيپاگەر» دەيتىن بۇل اتاۋ اۋىل-قىستاق سەلبەسىپ ەمدەۋ ءتۇزىمىنىڭ تۋىندىسى بولاتىن.  اترەت مۇشەلەرىنىڭ وسى ءبىر جارتىلاي ەگىن، مال شارۋاشىلىعىمەن، جارتىلاي شيپاگەرلىكپەن شۇعىلداناتىن جاندارعا بەرگەن جاڭا اتاۋ ەدى. 1977-جىلدىڭ سوڭىندا ەلىمىزدەگى ءوندىرىس اترەتتەرىنىڭ 85 پايىزىنا سەلبەسىپ ەمدەۋ ءتۇزىمىن اتقارىپ، جالاڭاياق شيپاگەرلەردىڭ سانى ءبىر ميلليون 500 مىڭنان اسىپ كەتتى. 1985-جىلى «حالىق گازەتىنىڭ» قاڭتاردىڭ 25- كۇنگى سانىندا «جالاڭاياق شيپاگەر» دەيتىن اتتى ەندىگارى قولدانباي، قىستاق شيپاگەرلەرى قوسىنىن دامىتۋدى بەكەمدەيىك دەيتىن ماقالا جاريالانعان سوڭ،    «جالاڭاياق شيپاگەر» دەيتىن اتاۋ بىرتە-بىرتە اۋىز ەكى تىلدە ىستەتىلۋدەن قالىپ قويدى. 2004-جىلى قاڭتاردىڭ 1-كۇنىنەن باستاپ ەلىمىز كولەمىندە «قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ كاسىپتەنۋىن باسقارۋ ەرەجەسى»جولعا قويىلىپ، قىستاق شيپاگەرلەرى سايكەستى تىزىمگە   الىنۋ، تاربيەلەنۋ، ەمتيحانعا قاتىناسۋ سياقتى باسقىشتاردى باسىپ وتكەننەن كەيىن ناقتىلى كۋالىك بويىنشا كاسىپكە كىرىستى. قازىردە ەلىمىز بويىنشا ءبىر ميلليوننان استام قىستاق شيپاگەرلەرى 800 ميلليوننان اساتىن اۋىل-قىستاق تۇرعىندارىنا قالتقىسىز قىزمەت وتەۋدە.

  اۆتونوميالى رايوندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ  مەڭگەرمەسى 2005-جىلى قازان ايىندا ورتالىقتىڭ قاتىستى حۇجاتتارىنىڭ رۋحىنا ساي، «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ كاسىپ جۇرگىزۋگە تىزىمدەلۋىن باسقارۋ شاراسىن»جولعا قويعاننان بەرى رايون كولەمىندەگى  قىستاق  شيپاگەرلەرى تالاسا-تارماسا تىزىمگە الىنىپ، قات-قابات قيىنشىلىقتاردى جەڭە وتىرىپ، وزدەرىنىڭ داڭقتى قىزمەتىنە كىرىسىپ كەتتى. اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى دە قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ قازىرگى حال-جايىن  ويلاستىرىپ، 2012-جىلى مامىردا «قىستاق شيپاگەرلەرى قوسىنى قۇرىلىسىن  اناعۇرلىم كۇشەيتۋدى جۇزەگە   اسىرۋ جونىندەگى پىكىرىن (اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى كەڭسەسىنىڭ 2012-جىلعى 87–ءنومىرلى حۇجاتى)» ورتاعا قويىپ، مىڭداعان قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ، جىگەرىن تاسقىنداتىپ جىبەردى.

  رايونىمىز جونىنەن الىپ ايتقاندا، تارباعاتاي، التاي، ىلە  سياقتى قازاقتار شوعىرلى وتىرىقتانعان وڭىرلەردەگى قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ دەنى قازاقتار. ولاردىڭ باسىم كوپ ساندىسىنىڭ جۇمىس ورتاسى، قاتىناسى قولايسىز، شارت-جاعدايى تومەن، تاۋلى، شالعاي رايونداردا، الاتىن ەڭبەكاقىسى دا تۇراقسىز (مەملەكەت شتاتىندا جوق) ءارى تىم شىركىن-اي بولماسا دا، قيىندىقتى بۇيىم قۇرلى كورمەيتىن وسى ءبىر قاجىرلى دا قاراپايىم، ەڭبەككەر جاندار قارا باسىنىڭ قامىمەن ساناسپاي، تاۋ اسىپ، تاس باسىپ تابان ەت، ماڭداي تەرىن ءۇن-ءتۇنسىز حالىقتىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن ارناۋدا. 2012-جىلى ورتالىق تەلەۆيدەنيا ەلىمىز كولەمىندە «ەڭ   تاڭداۋلى قىستاق شيپاگەرىن ىزدەۋ» اتتى قوعامدىق قيمىل وتكىزگەن تۇستا جانىڭدى تەبىرەنتەر جاپالى ەڭبەكتەرىمەن، كوڭىلگە ادامگەرشىلىكتىڭ نۇرىن سەبەتىن ىزگى ونەگەلەرىمەن جۇرت جۇرەگىنەن تەرەڭ ورىن العان جۇماتاي اۋباكىر ۇلى دا بارشا قىستاق شيپاگەرلەرىمىزگە تيۆتىك وكىل رەتىندە بۇكىل  ەلىمىزدى جالت قاراتىپ، تالايدىڭ تاڭدايىن قاققىزعانى ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە.
 
  تاياۋداعى بىرنەشە جىلدان بەرى ءبىرسىپىرا قىستاق شيپاگەرلەرىمىز ەڭبەكاقىسىنىڭ تومەن بولۋى، شارت-جاعدايدىڭ ناشار بولۋى، ءتيىمدى ساياساتتاردىڭ تولىق اتقارىلماۋىن كولدەنەڭ تارتىپ، ارىز-ارمانىن ايتىپ، قاتىستى ورىنداردىڭ    ەسىگىن توزدىرا باستادى. بۇلاردى ءجون-اق دەي تۇرعانمەن،  ولاردى تۋىسقان حانزۋ قىستاق شيپاگەرلەرىمەن ءار قىرىنان سالىستىرار بولساق، ءالى دە كوپ پارىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرىپ وتىرعانىن كورەمىز. ەندەشە، ۇقساس قوعامدىق ورتادا، ۇقساس شارت-جاعداي استىندا مۇنداي پارىقتاردىڭ تۋىلۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ ءبىز بۇل جاعدايدى كوپ رەتكى تومەنگى ساتىدا تەكسەرىپ-زەرتتەۋ بارىسىندا يە بولعان تاجىريبەلەرىمىزگە سۇيەنىپ، تومەندە بىرنەشە جاقتان تۇسىندىرەمىز:

  ءبىرىنشى، قولايلى ساياساتتىڭ مازمۇنىن تولىق بىلمەۋ جانە ودان ءونىمدى پايدالانا الماۋ ( بۇل ماسەلە باستى ماسەلە). 2012-جىلعى اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتىنىڭ 87-ءنومىرلى حۇجاتى تۇسكەننەن كەيىن ادەتتەگى قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ جۇمىس جۇرگىزۋ تولىمدىلىق كۋالىگى بارلاردىڭ تۇراقتى ايلىق ەڭبەكاقىسى 500 يۋاننان 800 يۋانعا، ال كومەكشى شيپاگەردەن جوعارى جۇمىس جۇرگىزۋ تولىمدىلىق كۋالىگى بارلاردىڭ ايلىق تۇراقتى ەڭبەكاقىسى 800 يۋاننان 1200 يۋانعا جوعارىلادى. بۇدان سىرت، 2012-جىلى 11-قىركۇيەكتە اۆتونوميالى رايوندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەڭگەرمەسى، دامۋ-رەفورمالاۋ كوميتەتى، ادام كۇشى قاينارى جانە قوعامدىق قامسىزداندىرۋ مەڭگەرمەسى، قازىنا مەڭگەرمەسى، شتات كوميتەتى سياقتى التى ورىن بىرلەسىپ تۇسىرگەن «اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتىنىڭ قىستاق شيپاگەرلەر قوسىنى قۇرىلىسىن اناعۇرلىم كۇشەيتۋدى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى پىكىرىن تياناقتاندىرۋ جونىندەگى ۇقتىرۋى» اتتى حۇجاتتا قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ تاعى دا يگىلىكتەنۋگە ءتيىستى (ارينە قابىلەتىنە قاراي) ءبىرقانشا قولايلى ساياساتى كورنەكتىلەندىرىلگەن. تومەندەگى شاعىن ماقالامىزدىڭ مازمۇنىنا قاتىستى ءبىرقانشاسىن ايتا كەتەيىك:

  1. قىستاق شيپاحاناسى نەگىزگى الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ نىسان قىزمەتىنىڭ 40 پايىزىن ۇستىنە الۋ كەرەك، ونان سوڭ ناتيجەسىن باعالاۋ ارقىلى وسى نىساننىڭ قاراجاتىن جۇمىستى تىندىرعان قىستاق شيپاگەرىنە جەتكىلىكتى ەتىپ بەرۋى ءتيىس دەلىنگەن. قاراپايىمداستىرىپ تۇجىرىمدار بولساق، ءبىر قىستاقتا مولشەرمەن 500 جان سانى بار دەسەك، ونىڭ 40 پايىزى 200 ادام بولادى. وندا وسى قىستاقتىڭ قىستاق شيپاگەرى نەگىزگى  الەۋمەتتىك دەنساۋلىققا قىزمەت وتەۋ نىسانىنىڭ بارلىق قاراجاتىنان يگىلىكتەنەدى دەسەك،  وسى قىزمەت تۇرىنەن ەڭ جوعارى بولعاندا (وسى قىزمەت تۇرىنەن ەشبىر اقاۋ شىقپاعان جاعدايدا) الاتىن جىلدىق ەڭبەكاقىسى (200×30=6000) 6 مىڭ يۋان بولادى (مەملەكەتتىڭ 2013-جىلعى ءار ادام باسىنا تۋرا كەلەتىن نىسان قاراجاتى 30 يۋانعا ءوسىرىلدى).

  2. نەگىزگى ەمدەۋگە قىزمەت وتەۋ قوسىمشا قاراجاتى. جوعارىداعى التى ورىن بىرلەسىپ تۇسىرگەن حۇجاتتا تاعى بىلاي دەلىنگەن. پرينسيپتىك جاقتان العاندا، جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەۋدىڭ جاپپاي ەسەپكە العان قارجىسىنىڭ 50 پايىز اينالاسىنداعىسى قىستاق شيپاحاناسىنا ىستەتىلەدى، ال اۋىلدىق شيپاحانا ولاردىڭ اۋرۋ كورگەن رەت سانىنا، قىزمەت وتەگەن جان سانىنا قاراي، ۇيلەسىمدى كومەك قاراجاتىن بەرەدى دەلىنگەن.

  3. نەگىزگى ءدارى-دارمەك ءتۇزىمى قوسىمشا قاراجاتى. ەلىمىز تومەنگى ساتىدا نەگىزگى  ءدارى-دارمەك ءتۇزىمىن جولعا قويعاننان باستاپ  ءدارى-دارمەكتى جەرلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى جانە اۋىلدىق شيپاحانا قاتىستى بەلگىلەمەلەرگە ساي، توراپ ارقىلى ءبىر تۇتاس ساتىپ الىپ، جەتكىزىپ بەرەتىن بولعان. وسىعان بايلانىستى ءدارىنىڭ  ءتۇرى ازايىپ، قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ دارىدەن تۇسىرەتىن پايداسى تومەندەپ كەتكەندىكتەن، مەملەكەت ءار جىلى ادام باسىنا 5 يۋاندىق قوسىمشا قاراجات بوساتىپ وتىر. بىلايشا ايتقاندا، 500 جان سانى بار قىستاقتاعى قىستاق شيپاگەرىنىڭ ەڭبەگى كورنەكتى بولسا، وسى نىسان قارجىسىنان ەڭ كوپ بولعاندا جىلىنا 2 مىڭ  500 يۋانعا (2500=5×500) يە بولادى دەگەن ءسوز.

  4. ادەتتەگى ەمدەۋ سوماسى. بۇل نەگىزىنەن ناۋقاس كورسەتۋ ءنومىرىن الۋ، تەكسەرۋ، ۋكول سالۋ (بۇل ۋكول قۇيعىشتىڭ سوماسى، ۋكول قۇياتىن تۇتىكشەنىڭ سوماسى، تەرى استىنان، بۇلشىق ەتتەن ۋكول قويۋ سياقتىلاردى ءوز ىشىنە قامتيدى) جانە ءدارى-دارمەكتى دايىنداۋ سياقتىلاردى ءوز ىشىنە الادى. سەلبەسىپ ەمدەۋگە قاتىناسقان ءاربىر ادام اۋرۋعا كورىنگەندە، قىستاق شيپاگەرىنە ءبىر يۋان عانا تولەسە، سەلبەسىپ ەمدەۋ قارجىسىنان تاعى 7 يۋان تولەيدى. ءبىر قىستاق شيپاگەرى كۇنىنە ون ادام داۋالايدى دەسەك، قالتاسىنا كۇنىنە 80 يۋان تازا كىرىس كىرەدى. ماقالامىزدىڭ كولەمى شاعىن بولعاندىقتان، تاعى باسقا قولايلى ساياساتتاردى جىپكە تىزگەندەي شۇبىرتىپ  وتىرمادىق.

  ەكىنشى، قىستاق شيپاگەرلەرىمىزدىڭ كاسىپتىك جاقتان ىزدەنۋى جوقتىڭ قاسى. قىستاق شيپاگەرلەرىمىزدىڭ باسىم كوبى 80-جىلداردا (70-جىلدارى قاتىناسقاندارى دا بار) قىزمەتكە قاتىناسقان، ولاردىڭ كەيبىرەۋى كۇنى بۇگىنگە دەيىن «جالاڭاياق شيپاگەر» دەيتىن باياعى قىزىل ءتۇستى كۋالىكتى جانىنان تاستاماي الىپ جۇرۋدە، مۇنىڭ ءوزى ولاردىڭ يدەياسىنىڭ ءالى تولىق ازات بولا قويماعاندىعىنىڭ بەلگىسى. وزدەرىندەگى بار ءبىلىمدى زاماننىڭ تالابىنا ساي، دەر كەزىندە جاڭالاماي، باياعى كونە سۇردەكپەن جۇرگەن ءجايت اۋىر   (ارينە جاسى ەگدەلەگەن سايىن ولاردىڭ ۇيرەنۋگە قۇلقى، زاۋقى دا سوقپايدى). ايماقتىق، اۋداندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ ۇيىستىرعان مەرزىمدى كاسىپتىك ۇيرەنۋلەرىنە نەمكەتتى قاراۋ، اۋەلى، قاتىناسپاۋ جاعدايى بار. وزدىگىنەن ۇيرەنۋ كەمشىل، كۇن سايىن جاڭارىپ جاتقان ءدارى-دارمەك تۇرىنەن، ەمدەۋ امالدارىنان كوبى مارقۇم. ۇنەمى كەزىگەتىن كوپ كورىلەتىن اۋرۋلارعا دا دۇرىستاپ دياگنوز قويا المايتىن، شاناعى شاقتى شيپاگەرلەرگە كورىنگىسى كەلمەيتىن حالىق ىلعي دا اۋىلدىق، اۋداندىق شيپاحاناعا قاراي اعىلۋى سودان، سوندىقتان كاسىپتىك قابىلەتتىڭ تومەن بولۋى تىكەلەي ەكونوميكالىق كىرىسكە ىقپال ەتۋى مۇندا تۇرعان ءسوز.

  ءۇشىنشى، حانزۋ ءتىلى ساۋياسىنىڭ تومەندىگى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي، قىستاق شيپاگەرلەرىمىزدىڭ ءبىر ءبولىمى قىستاق شيپاگەرلىك قىزمەتىن ارقالاعالى 20 جىلدان اسسا دا، حانزۋ ءتىلى ساۋياسى جوققا  ساكىن (مادەنيەت ساۋياسى باستاۋىش، ورتالاۋ مەكتەپ ماعلۇماتىندا بولسادا). ال ءبىر ءبولىم قىستاق شيپاگەرلەرىمىز مەديتسينالىق مەكتەپتى قازاق تىلىندە تامامداعاندىقتان، حانزۋ ءتىلى ساۋياسى باياعى شولەيتتەۋ جەردىڭ ءشوبى سياقتى وسپەي قالعان، وزدىگىنەن ىزدەنىپ، ۇمتىلۋ بولماعان. قازىرگى ۇيرەنۋ قۇرالدارىنىڭ 95 پايىزى حانزۋ تىلىندە باسىلىم كورگەن ماتەريالدار، مۇنى جەرلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ قازاقشاعا اۋدارىپ، ۇلتتىق شيپاگەرلەرگە قولايلىلىق جاراتۋعا پەيىلسىز. ايتتى-ايتپادى قازىرگى كۇندەگى عىلىم جاڭالىقتارى، مادەنيەت جاڭالىقتارى، جاڭا ينفورماتسيا ت.ب بىزگە ەڭ الدىمەن حانزۋ ءتىلى ارقىلى جەتىپ جاتقانىنا ەشكىم كوز جۇما المايدى.

  ءتورتىنشى، كومپيۋتەردىڭ   ءتىلىن بىلمەيدى. اۆتونوميالى رايوندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەڭگەرمەسى كوپ جىلداردان بەرى تومەن ساتى ەمدەۋ-دەنساۋلىق ساقتاۋ قۇرىلىمدارىنىڭ حابارلاسپالى قۇرىلىسىن دامىتۋىنا باسا نازار اۋدارىپ، 2010-جىلى ءاربىر قىستاق شيپاحاناسىنا بىردەن كومپيۋتەر جانە باسپا ماشيناسىن تارتۋ ەتكەن بولاتىن. وكىنىشكە وراي، ءبىزدىڭ قىستاق شيپاگەرلەرىمىزدىڭ باسىم كوبى (وتە از ساندى جاستار عانا كومپيۋتەر ىستەتە الادى ) كومپيۋتەردەن حابارى جوق بولعاندىقتان، كوپتەگەن قولايلىلىقتى قولدان جىبەرىپ قويىپ   وتىر. مىسالى، سەلبەسىپ ەمدەۋدىڭ كوپتەگەن مالىمەتتەرىن جولداۋ،  ون ءتۇرلى نەگىزگى   الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ نىسانىنىڭ قاتىستى جۇمىستارىن ىستەۋدە وسى كومپيۋتەرگە سۇيەنەدى. كومپيۋتەردىڭ ەڭ قاراپايىم باسقىشتارىنان دا حابارى جوق قىستاق شيپاگەرلەرىمىز الدىنداعى دايار استان ايرىلىپ وتىر.

   بەسىنشى، جەرلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى مەن اۋىلدىق شيپاحاناداعى ساقتالعان ماسەلەلەر، جەرلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى مەن اۋىلدىق شيپاحانا قىستاق شيپاگەرلەرىن توتە باسقاراتىن ورىن بولعاندىقتان، قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى الدەنەشە سۇزگىدەن  ءوتىپ بارىپ، ولاردىڭ قولىنا    تيەدى. تومەنگە ءتۇسىپ تەكسەرىپ-زەرتتەۋ بارىسىندا بايقاعانىمىز اۋىلدىق شيپاحانا، جەرلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى سەلبەسىپ ەمدەۋ قاراجاتى، نەگىزگى الەۋمەتتىك دەنساۋلىققا قىزمەت وتەۋ نىسانى قارجىسى، نەگىزگى ءدارى-دارمەك ءتۇزىمى قوسىمشا قاراجاتى سياقتىلارعا كوز قىزارتىپ، ورتا جولدان ۇستاپ قالىپ وتىرعان، اۋەلى دەسەڭىز، ءبىر تيىن تارتۋعا بولمايدى دەپ بەلگىلەنگەن 800 دە 1200 يۋاندىق تۇراقتى ەڭبەكاقىنىڭ دا ءبىر ءبولىمىن تارتىپ قالىپ، قىستاق شيپاگەرلەرىنىڭ قولىنا تولىق بەرمەي، ولاردىڭ قىزمەتكە دەگەن قىزعىندىلىعىنا سۋ سەپكەن.

  مىنەكي، ءبىزدىڭ قىستاق شيپاگەرلەرىمىزدىڭ حال-جايى جوعارىدا بايانداعانىمىزداي، ولار باستى ماسەلەنى ءوز باستارىنان قاراستىرماي، وزدەرىنە تۇساۋ بولىپ وتىرعان وبيەكتيۆ جانە سوبيەكتيۆ سەبەپتەردى جەتە تانىماي، «الما پىس، اۋىزىما ءتۇس» دەيتىن توعىشار يدەيادان ءالى  ارىلا الماي كەلەدى. باسەكەلى زاماندا وزگەلەرمەن ءوزىن سالىستىرىپ، باعىن سىناۋ دەيتىن  وزىق وي وتە كەمشىن. ايتسا-ايتقانداي پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ قىستاق شيپاگەرلەرىنە ۇستانعان ساياساتتارى زاماننىڭ جاڭارۋىنا، عىلىم-تەحنيكانىڭ دامۋىنا   ىلەسىپ، كۇن ساناپ جاقسارىپ كەلەدى. باتپانداي قيىنشىلىقتاردى ەلەڭ عۇرلى كورمەي، ەڭسەسى ەڭكەيمەيتىن رۋحىمەن، اۋرۋعا اراشاشى، جارالىعا مەدەتكەر بولىپ كەلە جاتقان سانداعان قىستاق شيپاگەرلەرىمىزدىڭ ارمانىنىڭ اتىن اقساتپاي، جىگەرىنىڭ وتىن وشىرمەي، زامانا جىرىن جازا بەرەتىنىنە سەنىمىمىز كامىل.

  رەداكتورى : جازيرا قاجىكەن قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn