ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2019-جىلى 11-ايدىڭ 19-كۇنى 268-سان
2019-جىلى 11-ايدىڭ 18-كۇنى 267-سان
2019-جىلى 11-ايدىڭ 16-كۇنى 266-سان
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ،
ماركسيزمنىڭ نەگىزگى نازارياسىن ۇيرەنۋ كوممۋنيستەردىڭ مىندەتتى وقيتىن ساباعى
تۇرعۇن: ەكى حانزۋ ۇلىن ماپەلەپ ءوسىردى
شاعانتوعاي اۋدانى: تۇرعىنداردىڭ اۋىز سۋ قيىنشىلىعىن شەشتى
ساۋان اۋدانى: جاڭبىر جامىلا ەگىس جۇمىسىن ىستەپ، جۇرت كوڭىلىن جادىراتتى
پارتياعا كىرگەندەگى حيكايانى تىڭداپ، اۋەلگى ماقساتتى ەسكە ءتۇسىردى
جالپى ءماجىلىس رۋحىن ۇيرەنىپ، تياناقتاندىرۋدى يگەردى
ادالدىقپەن شەكارانى كۇزەتىپ، باتىلدىقپەن بورىش ارقالادى
كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەندى
اۆتوكولىككە جارىق شاعىلىستىرعىش جاپسىرىپ، بۇقارانىڭ تۇنگى حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتتى
قىلمىسكەردىڭ اۆتوماتى استىندا قۇربان بولعان قۇرىش جاۋىنگەر گاۋ ۋىنلياڭ
ەرەكشە رايوننىڭ ادال قورعاۋشىسى: فۋ يۇڭيوۋ
1 - دارەجەلى قاھارمان ۇلگى لي جۇڭگۇي: باسىن ءباي تىگىپ، گرانات جارعان قىلمىستىعا تاپ بەردى
شاعانتوعاي: العاشقى قار اسەم كورىنىس قالىپتاستىردى
قوبىقسارى اۋدانى: عاجايىپ قىزىل بۇلت
وتباسىلىق اسحانا قامقورلىق ايالداماسىنا اينالدى
2019-جىلى 11-ايدىڭ 15-كۇنى 265-سان
-توپتاعى «اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ» نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسى بارىسىندا پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن مۇقيات ۇيرەنەيىك، دايەكتىلەندىرەيىك
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى
ۇيرەنۋ مەن ىستەۋدى ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولىپ، بۇقارا «اسىعاتىن، ۋايىمدايتىن» ىستەردى شەشىم ەتتى
جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋ
الەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ
سيىر بورداقىلاپ كىرىسىن ارتتىردى
يۋبايسايدان مول ءونىم الدى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدىڭ جولىن اشىپ، اۋقاتتانۋ ارناسىن كەڭەيتتى
پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ

قاردى قىلاۋ، بالانى سىلاۋ وسىرەدى

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/2/20 13:20:13

     باعداۋلەت باتىربەك ۇلى
 
  انا ىشتەگى نارەستەنى توعىز اي، توعىز كۇن كوتەرەدى. وسى مەزگىلدە ەكى قابات انا كەيبىر تاعامدارعا جەرىك بولىپ قالادى. مۇنى«جەرىك اسى» دەپ اتايدى دا سول جەرىك اسىنا تابەتى تارتقانشا تويدىرادى. اسىرەسە،  جەرىك بولعان ەكى قابات ايەلدى تۇيەنىڭ ەتىنەن جەۋ، شۇباتىنان ءىشۋ جاعىن قاداعالاي باقىلاۋعا الادى. تۇيە باسقا حايۋاندارعا ۇقسامايدى، 12 ايدا بوتالايتىن بولعاندىقتان، ەكى قابات انانىڭ ىشىندەگى نارەستەنىڭ ۋاقىتى دا توعىز ايدان    اسىپ، اناعا قالىپسىزدىق اكەلىپ، اۋىر سالماق تۇسىرەدى.  ۇزاققا سوزىلعان تۋىت بارىسىندا انادا،  بالادا تۋىتتان مەرت بولاتىن باقىتسىزدىقتار كەلىپ شىعادى دەپ قارايدى. سوندىقتان ايى تولىپ، مەرزىمدى ۋاقىتتا تولعاتىپ بوسانعان انانىڭ تۋىتى جەڭىل بولادى دەپ سانايدى.
 
  جاڭا تۋىلعان بالانى نارەستە، بوبەك، پەرزەنت دەپ اتايدى. نارەستە « شىر  ەتىپ» جەرگە تۇسكەندە قۋانىشى قوينىنا سيماعان اۋىل بالالارى اتا، اجە، اكە، باۋىر- تۋىس، ناعاشىلارىنان ءشۇيىنشى سۇرايدى. ءشۇيىنشىسىن بەرگەندەر  ءبىر-بىرىنەن نە بالا  ەكەن دەپ سۇراسادى. ۇل بالا بولسا «قويشى» دەپ، قىز بالا بولسا «جىلقىشى» دەپ جاۋاپ بەرەدى. مۇنداعى ماقساتىمىز وتە ەرتەدەن بەرى مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانعان ۇلتىمىز قىزدارىنا جۇيرىكتەرىن مىنگىزىپ، قۇرۋلاتىپ جىلقى باقتىرعان،  «بارىنەن دە قوي باعىپ كوتەن جەگەن وزار» دەپ ەڭبەكشىلدىككە باۋلىپ، اق تاياق ۇستاتىپ، ۇلدارىنا قوي باقتىرا بىلگەن.  سونىمەن بىرگە، نارەستەنى بوساندىرعان قولى جەڭىل، تاجىريبەلى انالاردى «تۋىت اناسى» دەپ اتايدى. الدىن الا  جول-جوسىن بويىنشا بەلگىلەپ،  جەردەن   كوتەرىپ الىپ، جىلى سۋعا شومىلدىرىپ، ونان سوڭ وتكىر ۇستارامەن كىندىگىن كەسكەن انانى «كىندىك اناسى» نەمەسە « كىندىك اپاسى» دەپ اتايدى. كىندىك انا كىندىكتى استىنان ۇستىنە كوتەرىپ كەسەدى دە كىندىكتى ءبىر ءتۇيىپ قويادى.  الدىن الا ازىرلەنگەن قۇرىم كيىزدىڭ كۇلىن باسىپ، قاندى توقتاتادى. مۇنداعى تومەننەن جوعارىعا قاراتىپ كەسۋدىڭ بىردەن - ءبىر ماقساتى– نارەستەنىڭ ابىرويى، وي-ساناسى بيىك بولسىن دەگەن نانىمنان قالىپتاسقان. كىندىك انا سول كۇنى نەمەسە تاڭ اتقاننان كەيىن ۇيىنەن جىلى - جۇمساق اس دايىنداپ، جاس اناعا ءوز قولىمەن جەگىزىپ، ومىراۋى ءسۇتتى بولسىن دەگەن تىلەگىن بىلدىرەدى. قۋانىش شاتتىعىنا شومعان وتاعاسى 3 كۇن   ىشىندە ەرتەرەك دايىنداپ، سەمىرتىپ باققان ەركەك قويدان بىرەۋىن سويادى. مۇنى «قالجا» دەپ اتايدى. وسى كۇنى اۋىل ماڭىنداعى دوس-جاراندار باس قوسىپ، دۇنيەگە ءبىر ادامنىڭ كەلگەنىن قۇتتىقتاپ،  ءوزارا ولەڭ ايتىسىپ، ارناۋ وقىپ، كۇي شەرتىپ، تاڭدى كوز ىلدىرمەي اتىرادى. بوسانعان جاس انانىڭ كوڭىل كۇيىن كوتەرەدى.  مۇنى   «شىلدەحانا كۇزەتۋ» تويى دەپ اتايدى.  وسى قالجاعا سويىلعان قويدىڭ موينىن ۇزىن كۇيىندە پىسىرىپ، تازالاپ مۇجىپ، مويىننىڭ ۇڭعىسىنا قۇرعاق اعاش جۇگىرتىپ، بالا جاتقان ءۇيدىڭ قابىرعاسىنا، بوساعانىڭ باسىنا ءىلىپ، بىرنەشە اي بالانىڭ موينى قاتقانشا  ساقتايدى. بالانىڭ موينى ءتۇزۋ بولسىن، شيراقى بولسىن دەگەن نيەتىن اڭعارتىپ جاتادى. قالجاعا سويىلعان قويدىڭ ەتىن جاس كۇيىندە تۇزداماي ساقتاپ، ەتى مەن سورپاسىن ءار كۇنى جاس اناعا جەگىزىپ، «ەت ەتكە، سورپا بەتكە» دەگەندەي، 40 كۇن  ىشىندە  بوسانعان ايەلدىڭ ەتەگىن جيىپ، باۋىرىن جازۋى ءۇشىن، وسى قورەكتىك قۋاتى جوعارى، ءنارلى تاعاممەن اسىراپ، شيراتادى. وسى كەزدە بوسانعان ايەلدىڭ قۋاڭ تارتقان بەتىنە قان جۇگىرىپ، ونە بويىنا قۋات كىرىپ، بارلىق شارۋاعا كىرىسىپ ىستەي بەرەتىن بولادى. ال قالجاعا سويىلعان سەمىز قويدىڭ قۇيرىق مايىن   3 ءتۇرلى جولمەن ءبولىپ ساقتايدى. ءبىر ءبولىمىن شىجعىرىپ توڭمايعا اينالدىرادى. ال قۇيرىقتىڭ قىرتىس مايىن ايىرىم الىپ پىسىرىپ دايىندايدى جانە قىرتىسىن شيكى كۇيىندە دە ساقتايدى.  پىسىرىپ دايىنداعان قىرتىس مايدى ءبىر ەلىدەي جىڭىشكەلەپ، ءار كۇنى بالاعا از مولشەردە سورعىزىپ وتىرادى. شيكى قىرتىس مايمەن بالانىڭ قول - اياعىن سىلايدى. بالا جوتەلسە، وكپەسىنە سۋىق تيسە توڭمايدى ەرىتىپ، قاسىقپەن از مولشەردە ىشكىزەدى، تاماعىن مايلايدى. قۇيرىقتان دايارلاعان بۇل مايدىڭ دارىلىك ءونىمى ەرەكشە بولادى دا، بالانىڭ سورعان مايى ىشكى ورگانيزمدەرىن تەز قۋاتتاندىرىپ، بالا الدەنە تۇسەدى. مايمەن سىلاپ تۇرعاندىقتان، سىرتقى بۇلشىق ەتتەرىنىڭ جەتىلۋىنە، تەرىنىڭ قالىڭداسۋىنا پايدالى. سول سەبەپتى، بالا قىرقىنان شىققانشا، ءتىپتى ءبىر جاستان اسقانشا مايمەن سىلاپ وسىرەدى. بالانىڭ دەنەسىن مايمەن سىلاعان كۇنى سىلاۋ جەيدەسىن كيگىزىپ جاتقىزادى دا ەرتەسى قايتا جۋىندىرىپ، تازا جەيدەسىن كيدىرەدى. وسىنداي مايمەن سىلانعان بالالار شىمىر، شيراقى، تەتىك، قايسار بولادى دا قىرقىنان شىققان سوڭ انالار قاقاعان سۋىقتا اتقا بەسىكتى وڭگەرىپ، تاۋ اسىپ، وتار جايلاپ كەتە بەرەدى. كەلىن شۇبالاڭ، بالا ءالجۋاز بولسا «قالجاسىن جەمەگەن بە؟» دەپ دوس - جاراندارى سىقاق ەتەدى. سول سەبەپتى كەلىنگە، بالاعا دايىنداعان بۇل قالجا اس- استىڭ تورەسى ەسەپتەلەدى.
 
    نارەستەگە 3 كۇن ىشىندە ازان  اتىن قويىپ بولۋى كەرەك. اۋىلداعى  بەدەلدى، دۇعالى اۋىز كاريالار مەن انالار نەمەسە وتاعاسى «قويشى، جىلقىشى» بولسا مىناداي ات قويامىز دەپ دايىنداعان بىرنەشە ەسىم بولادى. وسى    ەسىمدەردىڭ ءمان-ماعىناسىن ساراپتاپ، قۇلاققا جاعىمدى، تىلگە جەڭىل، ادەمى ەسىمنىڭ بىرەۋىن تاڭدايدى. سونىمەن اۋىلداعى يماندى اۋىل موللاسىن نەمەسە دۋالى اۋىز كارياسىن تاڭ ازاندا اكەلىپ، ازان ايتىپ ات قويىپ بەرۋگە ارنايى شاقىرادى. الدىمەن دالادا ازان شاقىرىپ، ونان سوڭ ۇيگە كىرىپ بالانى الدىنا الىپ نەمەسە تۇرەگەلىپ تۇرىپ، نارەستەنىڭ وڭ قۇلاعىنا 3 رەت ەسىمىن قايتالاپ اتاپ ايعايلايدى. وتباسىنداعىلار تۇگەل تاڭعى اسقا وتىرىپ، بالانىڭ ۇزاق عۇمىر   سۇرۋىنە  سۇرە وقىپ، دۇعا جاسايدى. ال ەندى اۋىلداعى باتىر، اقىن، ءبي، بولىستاردىڭ، زەردەلى انالاردىڭ اتىن نارەستەگە ىرىمداپ، سولارداي بولسىن دەگەن نيەتىن بىلدىرەتىندەر دە بولادى. مۇنداي كەزدە كوزى ءتىرى بولسا سول كىسىلەردى وتباسىنا ارناۋلى شاقىرىپ الدىنان وتەدى. و دۇنيەلىك كىسىلەر بولسا، بالا-شاعاسىنا ەسكەرتەدى، ماقۇلدىق الادى. ماقۇلدىق بەرگەننەن كەيىن، سول كىسىنىڭ تاقىمىنىڭ استىنان  بالانى  وتكىزىپ ىرىمدايدى دا ازان اتىن قويعىزادى. ءبىز ءدال وسى ەسىمدى «ازان اتى» دەپ ايتامىز. سول ادامنىڭ ءدام-تۇزى تاۋسىلىپ، و دۇنيەگە كەتەردىڭ الدىندا تاعى دا وسى ازان اتىمەن اتالىپ جەرلەنەدى. تال بەسىكتەن جەر بەسىككە دەيىن ازان اتىن ايتۋ كەرەك. سوندىقتان ازان اتىن قويۋ، ونى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاستىرۋ، قوسىمشا ەسىمدەر قوسپاۋ اتا - اناعا، ءار ۇرپاققا مىندەت سانالادى. نارەستەنىڭ كىندىگىنىڭ تۇيگەن جەرى 7 دە 10 كۇن  ىشىندە قۋراپ ءوزى ءتۇسىپ، قاراقوتىرلانىپ ساقايادى. وسى كۇندەر ىشىندە بالانى شومىلدىرمايدى، كىندىك جاراسىنىڭ اسقىنىپ كەتۋىنىڭ، تۇيىنشەكتەلگەن كىندىك ورنىنىڭ جۇمساپ، ۇزاققا سوزىلۋىنىڭ الدىن الادى. نارەستەنى بەسىككە سالۋ قازاق سالت - داستۇرىندە كىشى-گىرىم توي ەسەپتەلەدى. ال، ءۇي يەلەرى بۇل تويعا الدىن الا دايىندالىپ، اۋىلداعى ۇلكەن-كىشى انالاردى تۇگەل شاقىرادى. انالار جينالعان سوڭ ءبىر - ەكى قارت انا بىلەگىن سىبانىپ، نارەستەنى جىلى، تۇزدى سۋمەن ىڭگالاتىپ شومىلدىرادى. تۇزدى سۋ بالانىڭ بالدىر  ەتىن پىسىرۋعا پايدالى. سۋعا   شومىلدىرعان  انالارعا ءتيىستى سي- سيپات كورسەتىلەدى. سونان سوڭ بەت -بەدەلى، جولىنىڭ ۇلكەن- كىشىلىگىنە قاراي ءبىر انا جول الىپ، نارەستەنى تۇبەكسىز تال بەسىككە بولەمەي جاتقىزىپ، الدىن الا دايىندالعان تاباق تولى باۋىرساق، قۇرت، ىرىمشىك، ەجىگەي، سىقپا، ءتاتتى جەمەكتىكتەردى بالانىڭ ەكى  بۇتىنىڭ اراسىنان تۇبەك   تۇراتىن   تەسىكتەن « تىشتىما»، « تىشتىما» دەپ توگەدى. جانىنداعى ۇلكەن-كىشى،   بالا - شاعا « تىشتى»، « تىشتى» دەپ ىشەك- سىلەلەرى قاتىپ، ءماز-ءمايرام بولادى. بەسىك استىنداعى جەمەكتىكتەردى تالاسا -تارماسا الىپ جاتادى. نەگىزىنەن بارلىعى بۇل جەمەكتىكتەن اۋىز تيەدى. بۇل ىرىم بالانىڭ بەسىك تويىنا ارنايى تىشتىما رەتىندە شاشقان شاشۋى ەسەپتەلەدى ءارى بالانىڭ ءىشى توڭعاق بولىپ قاتپاسىن، ەمشەك    ءسۇتى بالداي باتىپ، نەسەپ جولدارى  اشىق بولسىن دەگەن تىلەك، نيەتىن دە اڭعارتادى. كەيدە بالانىڭ 3 تە 4 كۇن دارەتى جۇرمەي، دايراعى قاتىپ، ىستىق الىپ قينالاتىن كەزدەرى بولادى، سونان امالشا جاساپ، بالانى جۇلمالاپ قويادى. بالانىڭ ءىشىن، قۇرساق ءبولىمىن، قۇيرىقتىڭ اۋزىن جىلى سۋمەن جۋىپ، كوك سابىنمەن (ءيىس سابىن) ەزىپ، ىشتەگى قاتقان دايراقتى، انوس اۋزىن  جىبىتەدى. بۇل بارىستا بالا تاعى تىشا الماي جاتسا قۇستىڭ قاۋىرسىنىن  تۇتىكشە ەتىپ، سابىندى جىلى سۋمەن سىلاپ، جۇمساتىپ، بالانىڭ قۇيرىعىنا ەپپەن جۇگىرتەدى. مىنە،  ءبىز  مۇنى   « امالشا» دەپ اتايمىز. امالشادان كەيىن بالا تىرق، تىرق وسىرىپ، ىشكە جەل ءجۇرىپ، لاقىلداتىپ تىشادى. مازاسى كەتكەن نارەستە تىنىشتالىپ ماۋجىراپ، بالبىراپ ۇيقىعا كەتەدى. كىندىك اناسى بالاعا ارنايى كەڭ مول، تىگىسىن سىرتىنا قاراتىپ تىككەن، جاعاسى جوق جەيدەنى نارەستەگە كيگىزەدى. تىگىسىن سىرتىنا قاراتىپ، جاعا سالماي تىككەن بۇل كەڭ جەيدەنى كيگىزۋدەگى ماقسات بالانىڭ دەنەسى بالعىن بولاتىندىقتان، تىگىسى، جاعا بالانىڭ دەنەسىنە   باتپاۋ،  جاراقاتتاماۋ سياقتى ەرەكشەلىككە يە. جەيدەنىڭ كەڭ - مولدىعى بالا ءومىر ءسۇرۋ بارىسىندا مولشىلىق، توقشىلىقپەن ءوتسىن، پەيىلى كەڭ، قولى اشىق، جومارت بولسىن دەگەن نيەتتى ايگىلەيدى. بۇل جەيدەنى نارەستەنىڭ «ءيت جەيدەسى»دەپ اتايدى.
ءيت جەيدەسىن كيگىزگەننەن كەيىن تاعى ءبىر شەبەر انا بەسىككە تۇبەك سالىپ، تۇبەك اۋزىنا كەلەتىن جەردى دوڭگەلەك تەسىكشە عىپ، نارەستەنىڭ استى-ۇستىنە اياق جاعىنان قايىرعاندا كەۋدەگە دەيىن ءبىر-اق جاۋىپ تۇسەتىن، قوي جۇنىنەن جاسالعان، قالىڭداۋ كورپە توسەپ، باسىنا جۇمساق بۇلدان شەت-جاعاسى ادەمىلەپ ويۋلانعان جاستىق جاستايدى. ويۋلاپ، قيۋلاپ جاساعان ورنەكتى قوس قولباۋ، قولجاستىقپەن بىرگە، ءبىر دانادان تىزە جاستىق، تاقىم جاستىقتار دايىنداپ، قولباۋلاردى تاعادى. بالانى بەسىككە جاتقىزىپ ۇل، قىز بالالارعا ارنايى ەركەك قويلاردىڭ ورتان جىلىگىنەن مايدالاپ ورتاسىن جىرىقشا، دوڭگەلەك فورمادا ويىپ، استىڭعى باسىن تەسىپ قويعان شۇمەكتى جۇمساق بۇلمەن وراپ، بالانىڭ بوربايىن قاجامايتىن، باتپايتىنداي ەتىپ نەسەپ اۋزىنا تىك قويىپ، اعاشتان ويىپ جاسالعان، قۇيما ەجىرە تۇبەكتىڭ اۋزىنا تۋرالاپ قويىلادى. نەسەپ تۇبەككە تىكە توگىلىپ تۇرادى دا نارەستەنىڭ كيىم - كەشەگى، ورىن  كورپەسىنە بالانىڭ نەسەبى مۇلدە جايىلمايدى. تۇبەك اعاش، ەجىرە بولعاندىقتان، قۇرعاقتىق دارەجەسى جوعارى بولىپ، نارەستەنىڭ دەنەسىن سۋىق سورمايدى. ال شۇمەك سەمىز قويلاردىڭ ورتان جىلىگىنەن جاسالعاندىقتان، بەلگىلى مولشەردە ماي ءسىڭىپ كەتكەندىكتەن، بالانىڭ نەسەپ جولىنىڭ سۋىقتان قابىنۋىنىڭ الدىن الىپ تۇرادى. بۇل سۇيەك شۇمەك بالاعا وتە پايدالى.  وسىلايشا بەسىككە بولەنەدى. جاس انا نارەستەنى بەسىككە بولەۋ بارىسىن زەر سالا،  بار نازارىمەن اڭعارىپ، كوكەيىنە توقىپ وتىرادى. سوڭىندا   انالارعا جول - جوسىن بەرىلەدى. بەسىككە بولەنگەن بالانىڭ قول- اياعى ءتۇزۋ، باسى ادەمى، سۇڭعاق بويلى، كىرپياز بولىپ وسۋىنە ەرەكشە پايدالى.

  بالانى قاشان قىرقىنان شىققانشا ءتۇن بويى قاراڭعى ۇيدە جاتقىزبايدى. ماي شام، شىراق، قازىرگى كەزدەگى السىزدەۋ توك كوزدەرىن ورناتىپ، جاعىپ قويادى. بوسانعان انادا سول قىرقى تولعانشا تەرىدەن جاسالعان كۇرمە كيىپ، قالىڭ جاۋلىقپەن باسىن وراپ جىلى ۇستايدى، كورپەدەن شىقپايدى. نەگىزىنەن قىرقى تولعانشا كورشى - قولاڭداردىڭ دا ۇيىنە باس سۇقپايدى، ءوزىن كۇتۋى كەرەك. بۇل كەزدە  ءۇي ىشىندەگىلەر سورپا- سۋ، ءدامدى تاعامدارمەن  كۇتىمدەۋگە  مىندەتتى.  ەگەر بۇلاي ىستەمەسە وزىنە-ءوزى اۋرۋ تاۋىپ الادى دا ۇزاق جىل، ءتىپتى ءومىر بويى سول اۋرۋدان ايىعا الماي جۇرەدى. «تۋىتتان قالعان اۋرۋ جامان، اتادان قالعان داۋ جامان» دەپ ۇلكەندەر تەگىن ايتپاسا كەرەك. ۇل بوبەكتەر ەرتە شيرايتىندىقتان، بوسانعان انا قىرقىنان 37 دە 38 كۇن مولشەرىندە شىعادى. قىز بوبەكتەر 40 كۇننەن    از -كەم اسىپ بارىپ قىرقىنان شىعادى. وسى مەزگىلدەردە وتاعاسى ايەلىمەن ءبىر توسەكتە بولمايدى. ەگەر ولاي بولماسا ەرجىگىت بەلسىزدىك نەمەسە قاراقاپتال اۋرۋىنا دۋشار بولادى. وسى بوبەكتەردى قىرقىنان شىعاراتىن كۇنى وسى وتباسىندا تاعى دا شاعىن توي مەرەكەسى وتكىزىلەدى. ءبىر داڭعاراعا نەمەسە  تەگەنەگە 40  قاسىق سۋ قۇيىلىپ، قويدىڭ 40 قۇمالاعى، انانىڭ ءوز قولىنا سالىپ جۇرگەن التىن، كۇمىس جۇزىك، بىلەزىگىن جانە ءار ءتۇرلى تۇيمەلەردى قوسىپ، تۇزدى جىلى سۋ دايىنداپ، ەگدە انالاردىڭ بىرەۋى شومىلدىرادى. وسى شومىلدىرعان    انا   ىدىستىڭ ىشىندەگى قالاعان زاتىنىڭ  بىرەۋىن الادى دا قالعان زاتتاردى ۇلكەن – كىشى جولىنا قاراي ۇلەستىرىپ بەرەدى. مۇنداي نارسەلەردى سۋعا سالىپ شومىلدىرۋداعى ماقسات ءورىسى تولعان قويى بولسىن، التىن، كۇمىستەي اسىلى بولسىن، تۇيمەدەي كوپ بالا-شاعاسى بولسىن، ءوسىپ – وركەندەسىن دەگەن تىلەگىن ايگىلەيدى.  وسىدان سوڭ تاعى ءبىر تازا سۋمەن شومىلدىرىپ بوبەككە شىت-جاڭا كيىمدەر كيگىزىلەدى. بەسىككە سالارداعى ءيت جەيدەسىنىڭ قالعان ىرىمىنىڭ بەتىن ەندى قايتا اشادى. بۇل ىرىم تىم قىزىقتى بولادى. اۋىلدىڭ بىرنەشە قارا دومالاعىن دايىندايدى.  كورشى - قولاڭنىڭ ۇلكەندەۋ كۇشىگىنىڭ موينىنا نەمەسە جۋاس يتتەرگە ءيت جەيدەگە نان ءتۇيىپ بايلايدى.  سونان ەكى ءۇيدىڭ ارالىعىنا ءيت، بالالاردى ءتىزىپ جۇگىرتەدى. كۇشىك ءوز ۇيىنە قاراي قاشاندا تەز جۇگىرەدى. وسى بارىستا يتتەن وزعان جۇيرىك اۋىل بالالارىنا سي – سيپات كورسەتىلىپ، ءيتتىڭ موينىنداعى جەيدە شەشىپ الىنادى. جەتى قازىنانىڭ ءبىرى بولعان ءيتتىڭ سىباعاسىنا  نان بەرىلىپ، تويا تاماقتاندىرىلادى. ال، ءيت جەيدە اتا - انا جاعىنان ساندىقتا ساقتالىپ، جىگىت باسىنا وتاۋ كوتەرىپ، باۋىرىنا قازان اسقان كۇنى قولىنا تابىس ەتىلىپ، ولاردىڭ وسىنداي   كىشكەنە  جەيدەدەن ەسەيىپ - ەرجەتىپ، اتپال ازامات بولعانىن ەسىنە تۇسىرەدى. اتا- اناعا ۇرپاقتارى راقىمەتىن ءبىلدىرىپ، اتا – اناسى ۇرپاقتارىنا ىقىلاسىن  بەرەدى. وسىدان سوڭ جاڭاعى ءيت جەيدەنى ورتەپ جىبەرەدى. ءيت جەيدە وسىلاي جالعاسىپ وتىرادى. ءيت  جەيدەنى دايىنداعان كىندىك اناعا ءدال وسى كۇنى سول وتباسىنىڭ جاعدايىنا قاراي  كويلەك - كونشەك،  جاعالى شاپان كيگىزىپ رازى ەتەدى. وسى كىندىك اناسىنا بالا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن بورىشتىلىعىن ءبىلدىرىپ، ارنايى كىندىك انا دەپ ىزدەپ، امانداسىپ تۇرۋدى داعدىعا اينالدىرادى. سۇندەت توي، قىز ۇزاتۋ تويى، وتاۋ تويلاردا كىندىك انانىڭ بەت-بەدەلى جوعارى بولىپ، توردەن ورىن بەرىلەدى. باردام كىسىلەر بۇل كەزدە كىندىك  بالاڭىز امان - ساۋ، جىگىت بولىپ ەسەيدى دەپ قۋانىپ ات مىنگىزىپ، شاپان جاۋىپ قۇرمەتىن بىلدىرەدى. كىندىك بالاسى كىندىك اناسىنا ەركەلەپ تۇرادى، جات سانامايدى، ءوز اناسىنداي كورەدى. بالا قىرقىنان شىققاننان كەيىن بالانىڭ الدىمەن قىرىق شاشىن الدىرادى، ەرتەسىندە قول -  اياعىنىڭ تىرناقتارىن الادى. بالانىڭ سول قىرىق شاشىن جيناپ، دومالاقتاپ كوپ كيەتىن جەيدەسىنىڭ بىرەۋىنىڭ يىعىنا نەمەسە جوتا جاعىنا جىپپەن مىقتاپ تاعىپ قويادى. بۇل بالانىڭ باسى اۋىرماسىن، دەنى ساۋ، كوزى قارا بولسىن  دەگەن نيەتىن بىلدىرسە  كەرەك.  بوبەكتىڭ اجەسى، اپاسى جانە اناسى، اكەسى بالانى ادەمىلەپ قالىڭ كيىندىرىپ، ۇيدەن قىرىق قادام اتتايمىز دەپ تاعى ءبىر جول -جوسىننىڭ ساپارىنا شىعادى. بۇل بارىستا، اۋەلى اۋىلداعى ۇلكەن ءۇي «قارا شاڭىراققا» جول -جوسىن الىپ، بالانى ۇلكەندەرگە كورسەتىپ  اق باتا الادى. سونان اۋىلداعى ۇلكەن- كىشى، باۋىر - تۋىس، قۇدا - جۇراتتار بىرىنەن سوڭ ءبىرى شاقىرىپ وتىرادى. بارلىعىنا سي-سيپاتىمەن بارىپ وتىراتىندىقتان، ولار دا جاعدايلارىنا قاراي بوبەككە ارناپ تاي - تايىنشا، قوزى-لاق، بوتا سياقتى تارتۋ - تارالعىلارمەن قايتارادى. ۇل بالانىڭ ناعاشىسى جيەنىنە جىلقى ىشىنەن تاڭداپ، ەرتە باستان ەن سالىپ، ارنايى  تاي  دايىنداپ، «جيەنىمىز كەلە جاتىپتى» دەپ ەزۋى قۇلاعىنا جەتىپ، قۋانىپ  وتىرادى. سونىمەن  جيەنى ناعاشىسىنىڭ اۋىلىنا كەلىپ، ءبىر- ەكى اپتا ەرۋ بولادى.  قايتارىندا  الگى اتاپ وتىرعان تايىن جيەنىنە بەرىپ قايتارادى. مىنە، وسى تايدى «قىرىق شىبار تاي» دەپ اتايدى. بۇل تاي تەك ۇل بالاعا اتالادى. قىز بالالارعا تايىنشا - تورپاق بەرىلەدى. جاعدايى كەلىپ بەرە الماعان ناعاشىلارى جيەندەرىنىڭ سۇندەت تويىنا تاي جەتەلەپ اپارادى، ءتىپتى شاما- شارپى كەلمەگەن ناعاشىلارى كۇندەردىڭ بىرىندە جيەنىنە سول تايىن مىنگىزۋگە مىندەتتى بولادى. ناعاشىلارى قاراۋلىق، پىسىقتىق ىستەپ   بەرمەي  جاتسا، جيەنى ازامات  بولعاندا  ناعاشىسىنىڭ ەسىنە سالىپ، «قىرىق شىبار تايىن» سۇراۋعا قۇقىلى.
 
  
  رەداكتورى : جازيرا قاجىكەن قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn