ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2019-جىلى 11-ايدىڭ 19-كۇنى 268-سان
2019-جىلى 11-ايدىڭ 18-كۇنى 267-سان
2019-جىلى 11-ايدىڭ 16-كۇنى 266-سان
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ،
ماركسيزمنىڭ نەگىزگى نازارياسىن ۇيرەنۋ كوممۋنيستەردىڭ مىندەتتى وقيتىن ساباعى
تۇرعۇن: ەكى حانزۋ ۇلىن ماپەلەپ ءوسىردى
شاعانتوعاي اۋدانى: تۇرعىنداردىڭ اۋىز سۋ قيىنشىلىعىن شەشتى
ساۋان اۋدانى: جاڭبىر جامىلا ەگىس جۇمىسىن ىستەپ، جۇرت كوڭىلىن جادىراتتى
پارتياعا كىرگەندەگى حيكايانى تىڭداپ، اۋەلگى ماقساتتى ەسكە ءتۇسىردى
جالپى ءماجىلىس رۋحىن ۇيرەنىپ، تياناقتاندىرۋدى يگەردى
ادالدىقپەن شەكارانى كۇزەتىپ، باتىلدىقپەن بورىش ارقالادى
كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەندى
اۆتوكولىككە جارىق شاعىلىستىرعىش جاپسىرىپ، بۇقارانىڭ تۇنگى حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتتى
قىلمىسكەردىڭ اۆتوماتى استىندا قۇربان بولعان قۇرىش جاۋىنگەر گاۋ ۋىنلياڭ
ەرەكشە رايوننىڭ ادال قورعاۋشىسى: فۋ يۇڭيوۋ
1 - دارەجەلى قاھارمان ۇلگى لي جۇڭگۇي: باسىن ءباي تىگىپ، گرانات جارعان قىلمىستىعا تاپ بەردى
شاعانتوعاي: العاشقى قار اسەم كورىنىس قالىپتاستىردى
قوبىقسارى اۋدانى: عاجايىپ قىزىل بۇلت
وتباسىلىق اسحانا قامقورلىق ايالداماسىنا اينالدى
2019-جىلى 11-ايدىڭ 15-كۇنى 265-سان
-توپتاعى «اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ» نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسى بارىسىندا پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن مۇقيات ۇيرەنەيىك، دايەكتىلەندىرەيىك
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى
ۇيرەنۋ مەن ىستەۋدى ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولىپ، بۇقارا «اسىعاتىن، ۋايىمدايتىن» ىستەردى شەشىم ەتتى
جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋ
الەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ
سيىر بورداقىلاپ كىرىسىن ارتتىردى
يۋبايسايدان مول ءونىم الدى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدىڭ جولىن اشىپ، اۋقاتتانۋ ارناسىن كەڭەيتتى
پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ

بۇركىت دەنەسىنىڭ اتاۋلارى

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/2/27 17:26:20

بۇركىت دەنەسىنىڭ اتاۋلارى
  كىرەۋكە جۇندەر. قۇس قاناتىندا ەرەكشە اتالىپ، اداقتالعان ءوزارا جىكتەگى جەتىم شالعى (بەس قاۋىرسىن)، پىشاق (جالعىز قاۋىرسىن)، كۇرەك شالعى (بەس قاۋىرسىن)، ارا قانات (ءتورت قاۋىرسىن)، ىرگە قانات (ون التى قاۋىرسىن). قۇس قاناتىنىڭ سىڭار قاڭقاسىن (جالپى ءبىتىمىن) جاساپ تۇرعان وسى قاۋىرسىندار ىلعي دا جالاڭ قابات ايتىلادى، شىن مانىندە بۇلار جالاڭ ەمەس. وسى ءىرى قاۋىرسىنداردىڭ استىندا دا، ۇستىندە دە تىعىز مامىقتار، ۇساق جۇندەر، ءىرى جۇندەر قابات-قابات باسىلىپ تۇرادى. سولاردىڭ ەرەكشە ءبىر توبى كىرەۋكە جۇندەر (قاپتال جوتا جۇندەرى). قاناتتىڭ سىڭار قاڭقاسىن جاساعان جيىرما التى تال قاۋىرسىننىڭ ءارقايسىسىنىڭ ءۇستىن، ەكى  اراسىن جاۋىپ تۇراتىن كىرەۋكە جۇندەر سانى دا جيىرما التى. ولاردىڭ كوبەلەرى قانات قاۋىرسىندارىنىڭ كوبەلەرى اراسىنان جارىسا شىققان. كەيبىر قۇستار كىرەۋكەسىنىڭ كوبەلەرى قاۋىرسىن كوبەسى ۇستىنەن قاباتتالعان ەلىپتەرى جالپى كەڭ قياقتى. سولاي بولا تۇرسا دا ەلىپتەردىڭ جەبە جاعى تارلاۋ، كوبە جاعى كەڭدەۋ كەلەدى. بۇل جەردە قياقتىڭ تارلاۋ جاعى (جەبە جاعى) ۇستىنە، كەڭ قياقتى كوبە جاعى استىنا سۇعىنا قاباتتالىپ وتىرادى. كىرەۋكە جۇندەر سالالى بولعاندىقتان، قانات قاۋىرسىندارىن تەڭ جارا باسا جاۋىپ قاباتتالادى، ءتىپتى كەي تۇستارى باس شالعىنىڭ سىدىرعى ەلپىنە دەيىن جەتەدى. بۇل جۇندەردى قۇسبەگىلەر كىرەۋكە جۇندەر، قاپتال جۇندەر، قاپتال قاۋىرسىندار، قابىرعا جۇندەر دەپ ءار ءتۇرلى اتاسادى. نەگىزىنەن جاۋىن-شاشىن، جەل- بوراننان ساقتايتىن قاسيەتكە يە.

ءجۇن. بۇركىت ءجۇنى تابيعاتى جاعىنان ءىرى، ۇساق دەپ ەكىگە بولىنەدى. قۇسبەگىلەر ءجۇننىڭ ۇشى ۇشكىل، جىڭىشكە، ەلىپتەرى تار، قياقتىلاۋ كەلگەندەرىن ءىرى ءجۇندى نەمەسە توراڭعى جاپىراق دەسەدى. ال، قۇسبەگىلەردىڭ ءوز ىشىندە ۇساق ءجۇندى قۇستى كوپشىل، تالعامى قاتتى، ءىرى ءجۇندى قۇستى كۇي تالعامى مەن بابى جەڭىل، كوپ باپ تىلەمەيدى دەسەدى.

  شۋدا. جىلقىنىڭ جەلكەسىندەگى سالالى قىلشىقتاردى جال دەپ اتاسا، تۇيەنىڭ موينىنداعى، وركەشىندەگى، تىزەسىندەگى قىلشىق جۇندەردى شۋدا دەيدى. قاباندىكىن جال، ارىستاندىكىن شۋدا دەسە، قازاق قۇسبەگىلەرى بۇركىتتىڭ مويىن جۇندەرىن دە شۋداسى دەپ اتايدى. ونىڭ قالىڭ، سالالى، وڭ جاعىنان سارالا كەلگەنىن جاقسىلىقتىڭ نىشانى دەيدى.

  اق بۇرشاق. بۇركىت تابيعاتىندا ءبىر-بىرىنە ءوزارا ۇقسامايتىن ەرەكشەلىكتەرى بولادى، اق بۇرشاق تا سونىڭ ءبىر ءتۇرى. كەيدە بۇركىت جۇندەرى ۇشىندا، اسىرەسە ءتوس-باۋىر جۇندەرى ۇشىندا بولىمسىز دوڭگەلەك اق تاڭلاق بولادى. سىرتتاي قاراعاندا، قاپ-قارا قاۋىرسىننىڭ ۇشتارىنا عانا تۇسكەن ءتينامداي اق كوزگە تىم ءاپ-ادەمى كورىنەدى (ناعىز شىنجىر بالاق شىبار ءتوس). وسىنداي بۇرشاق شىبار، اق تاڭلاق ءجۇندى اق بۇرشاق دەپ اتايدى. قۇستىڭ تۇسىندەگى وسى ءبىر ەرەكشەلىكتەردى قۇسبەگىلەر قىران  قاسيەتىنە بالايدى.

  قانتامار. قۇستىڭ جەمساۋ ءجۇنىنىڭ تالشىقتارى ۇزىن، سالالى كەلەدى دە شۋدالانىپ تۇرادى. كەيبىر قۇستىڭ جەمساۋىن جارىپ ناق ورتاسىنان تومەن تۇسكەن جۇندەر وڭ جاعىنان قىزعىلتتانىپ، ءتوستىڭ ورتاسىنا قىزىل جولاق ءتۇسىرىپ، سىرتتاي قاراعاندا، ءجۇن   بوياۋى اعىپ-تامىپ بارا جاتقان قانعا ۇقسايدى. سوندىقتان وسى قۇبىلىستى قانتامار دەپ اتاسادى، بۇ دا ءبىر قاسيەت.

  تەكتىك ءجۇن. قۇستىڭ باۋىر ءجۇنى تىعىز ءارى سالالى بولسا، ءجۇننىڭ اراسىن اشقاندا ەلىپتەرى كولدەنەڭ قارا شىبار سەكىلدى بولىپ كەلسە، بۇنى تەكتىك ءجۇن دەپ اتايدى. تەكتىك   ءجۇندى قۇستىڭ باۋىرى سىرتتاي قاراعاندا ور سىماق بولىپ كورىنەدى. قۇسبەگىلەر بۇنداي تۇستەردى دە اۋىزعا الىپ ماقتاپ، تەكتى قۇستىڭ ساناتىنا قوسادى دا «تاپساڭ وردى سال، تاپپاساڭ زوردى سال» دەپ ماتەلدەيدى. ەندى بىرەۋلەر ونى تەكتىگە جاتادى دەسەدى.

  بالاق ءجۇن. بۇركىتتىڭ ەكى سانىندا بۇرقىراعان قالىڭ مامىق، مايدا جۇندەر مەن ەلىپشە تالشىقتارى وتە جۇمساق ءارى سالالى، ءارى تىعىز بىتكەن قاۋىرسىنشالارى بولادى. بۇل جۇندەر قۇسقا ارنايى كيگىزگەن شالبار سياقتى، ونى ىستىق-سۋىق، بوران-شاشىننان قورعايدى. وتىرعاندا قۇستىڭ اياعىنىڭ باسىنا دەيىن تۇگەل جابادى. بۇركىت تابيعاتىندا بالاق جۇندەرى ۇزىن-قىسقا، از-مول تۇستارى دا ءار ءتۇرلى بولادى، ونىڭ مول، سالالى بولعانىن قۇسبەگىلەر جاقسى ۇناتادى.

  ساڭعىرىق ءجۇن. ساڭعىرۋ قيلاۋ، قي تاستاۋ، تەزەكتەۋ، تەزەك تاستاۋ، قۇمالاقتاۋ ماعىناسىندا ايتىلعانىمەن، ءوز قيىن استىنا تۇسىرمەي، ىتقىتىپ جىبەرۋ قىراندارعا ءتان قاسيەت. قۇس بىتكەننىڭ قيلاۋىن ساڭعىرۋ دەپ اتايدى. قىراننىڭ قۇيرىق قاۋىرسىندارىنىڭ استىندا قۇيرىقپەن جابىسا بىتكەن ۇزىن تالشىقتى، بۇرقىراعان قالىڭ مامىقتى ءبىر تۇتام ءجۇندى قازاق قۇسبەگىلەرى ساڭعىرىق ءجۇن دەپ اتايدى. بۇل جۇندەر قۇس قۇيرىعىنىڭ استىنان سوعاتىن جەل-بوراننان باسقا وقىس قۇبىلىستاردان قۇيرىق قاۋىرسىندارىن قورعاۋ ءۇشىن ارنايى جاسالعان كىرەۋكە استار ىسپەتتى. قۇس  وتىرعاندا، ۇشقاندا بۇل جۇندەر قۇيرىقتىڭ استىنان جابىسىپ ءبىر تۇتاس دەنە سياقتى كورىنەدى. بۇل جۇندەردىڭ قالىڭ بولۋى، سىعىمداپ ۇستاپ، تۇتامداعاندا، قولعا تولۋى جاقسى قاسيەتتىڭ بەلگىسى.

  قۇيرىق. قۇيرىق قاۋىرسىندارىنىڭ ۇزىن، قاتقىل، ءالدى بولعانى جاقسى. قۇيرىقتاعى ون ەكى تال (كەيبىرەۋلەرىندە ون ءۇش تال بولادى) قاۋىرسىن قاتار تۇرعاندا، ورتاسىنداعى ەكى تال قالعاندارىنىڭ ۇستىنە قاباتتالىپ جاتادى. قۇسبەگىلەر وسى قاباتتالىپ تۇرعانداردى كوبەسى، قاسقاسى دەپ    اتايدى دا قالعاندارىن جەبەسى دەيدى. جەبە اتانعان قاۋىرسىن ەلىپتەرىنىڭ كەڭ قياقتى شالعىسى ەكى شەتتەن ورتاعا قاراي استىنان ايقاسا جابىسىپ قاباتتالادى دا قياقتى جاعى ورتادان ەكى شەتىنە قاراي سيىرا ۇستىنەن باسىپ قاتتالادى. ال كوبە دەپ اتالعان ەكى تال قاۋىرسىن وسكەن ورتانى ۇستىنەن باسىپ جاتادى. «قۇس قاناتىمەن ۇشىپ، قۇيرىعىمەن قونادى» دەگەندى حالىق بەكەر ايتپاعان. قۇستىڭ ۇشۋى ءۇشىن قانات قانشالىقتى قاجەت بولسا، قونۋى ءۇشىن قۇيرىق تا سونشالىقتى قاجەت. اسپاننان جەرگە قاراي قۇديىپ، قۇلديلاپ، سورعالاپ، ءتۇيىلىپ، ءشۇيىلىپ، ىسقىرىپ، اعىپ كەلىپ قاس-قاعىمدا اڭدى باسىپ قالاتىن جىلدامدىققا قولما-قول ولشەم، بولجاۋ، شامالاۋ، دالدىك ەتە بىلۋدە دە قاجەت. وقتاي اتىلعان جىلدامدىققا دالدىك، ۇستامدىلىق، جازا باسپاۋ سياقتى ولشەمدىلىكتى قۇستىڭ تابيعي سەزىم قۋاتى بيلەيدى. الايدا، قۇيرىق قاۋىرسىندارى جەرگە قوناتىن، اڭعا تۇسەتىن ساتتەردە (وزىنە تيەسى ساتتەردە) وزىنە تيەسى رولدى ناقتى اتقارادى. بۇدان قۇستىڭ قۇيرىعى تەك قونۋ ءۇشىن عانا جاراتىلعان دەگەن ۇعىم تۋمايدى. قۇس ۇشىپ جۇرگەندە قۇيرىقتىڭ كومەگىمەن سان الۋان قۇيقىلجيدى، اسىرەسە تار ايادا ۇرشىقتاي ءيىرىلىپ، دوڭگەلەپ، شىرق كوبەلەك اينالىپ، بۇرعىلاي ورگە سامعاپ، قۇيرىق قاۋىرسىندارىنىڭ دەمەۋىمەن بيىككە كوتەرىلەدى.

  كوك ءتۇبىت. بۇركىت بالاپان شاعىندا تۇلەمەيدى. تۇلەگەندە كەي بۇركىت السىزدەۋ، قورعانشاق، جالىنسىزداۋ بولادى. اڭدى جىلدىڭ باس كەزىندە العانىمەن، كۇن سۋىتىپ، قىس كىرگەندە توڭعاق، جالتاق، تارتىنشاق تارتىپ، اڭمەن الىسقاندى ونشا جاقتىرمايدى. بۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى، تۇلەمەگەن قۇستىڭ جۇندەرى مامىق تالشىقتارىنىڭ تۇبىندە، باداناسىندا كوك سۇيرىك سۇيىق زاتتار پايدا بولىپ، سول زاتتار قاتادى. قۇستىڭ تىرنەك جىلعى ۋاقىتىندا كەزىگەتىن وسى كىناراتتى قۇسبەگىلەر كوك ءتۇبىت دەيدى.

  اياق. بۇركىتتىڭ قورعانىسى مەن تىرشىلىگى ءتورت ساۋساعىنا، ونداعى قارىمدى بولات تۇياقتارىنا، بۇلشىقتى شوقپار (جۋان)  سانىنىڭ  ءالدى،  ءسىڭىرلى سيراقتارىنا تىكەلەي بايلانىستى. ساياتشى بىتكەندى قىزىقتىراتىنى دا، ولاردىڭ اۋىز تولتىرا ماقتاپ، سوزگە ارقاۋ ەتەتىنى دە قىراننىڭ اياق-تۇياقتارى. قۇسبەگىلەردىڭ بۇركىتتىڭ اياعىنا بايلانىستى ءوز اتاۋلارى بار.

  سان. قۇستىڭ ءالدى-السىزدىگىن كوبىنەسە سانىنا قاراپ ايىرادى، بۇركىتتىڭ سانىن نەگىزگى سىننىڭ ارقاۋى ەتەدى. ساننىڭ قىسقالتاڭ، بۇلشىقتى، جۋان بولىپ كەلگەنىن شوقپار سان دەيدى. سۇيەگى ۇزىن بولعانىمەن، بۇلشىق ەتى جۋان كەلسە، سەركە سان دەپ اتايدى. ساندى قولمەن ۇستاپ ولشەيدى. ەڭ جۋان سان ءبىر تۇتام، ءتورت ەلى كەلگەندە مۇنداي قىران ءوزى تىلەپ ۇشقان اڭنىڭ بارىنە دە شاماسى جەتەدى. سانى ءبىر تۇتام، ءۇش ەلى عانا كەلەتىن قۇستار دا مىقتىلار. ءبىر تۇتام، ەكى ەلى، ءبىر تۇتام، ءبىر  ەلى قۇستار دا  بابىنا  كەلسە  تۇلكى الادى. بابىنا كەلمەسە بوس دالباقپايدىڭ ءوزى بولادى. بۇدان تومەندەرءالجۋازدار قاتارىندا.

 
  دايىنداعان – كامىل قاسەن ۇلى

  رەداكتورى : جازيرا قاجىكەن قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn