ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 2 -كۇنى 147 ـ سان
الۋان ءتۇرلى قيمىلدارمەن ” 1 ـ شىلدەنى“ قارسى الدى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 1 -كۇنى 146 ـ سان
شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر سايلانىپ شىقتى
«شياڭگاڭنىڭ ۇزاق ۋاقىت گۇلدەنۋىن، ورنىقتىلىعىن بۇلجىماستان قورعادى − باس شۋجي شي جينپيڭ ”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىمنىڭ“ شياڭگاڭداعى امالياتىنىڭ ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋىنە جەتەكشىلىك ەتتى»
عىلىم - تەحنيكانىڭ جان تامىرىن ءوز قولىمىزدا مىقتاپ ۇستاپ، ەلىمىز دامۋىنىڭ دەربەستىگىن، ءوزىن -ءوزى باسقارۋىن، حاۋىپسىزدىگىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋ كەرەك
شىنايى قامقورلىق تيانشاندى مەيىرگە بولەدى، ىقىلاستى تاپسىرما العا باسۋعا ۇندەدى
ءتۇيىندى يگەرىپ، ولقىلىقتاردى تولىقتاپ، ساياحات ارقىلى شينجياڭدى گۇلدەندىرۋ ستراتەگياسىن ىشكەرىلەي اتقارايىق
بۇكىل رايوننىڭ ارىز - ارمان قىزمەتى ءماجىلىسى اشىلدى
شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر سايلانىپ شىقتى

انا-العاشقى ۇستاز نەمەسە انا مادەنيەتى ادامدىقتىڭ الىپپەسى

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/3/10 16:49:56

بەكمۇقان اكەشە ۇلى

  ادام بالاسى شىر ەتىپ دۇنيە  ەسىگىن اشقاندا كورەتىنى ەڭ مەيىرلى، ەڭ كوركەم ونىڭ اناسى. انانىڭ جاعىمدى داۋىسى ءسابيدىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ، جىلاۋىن توقتاتادى. انا مەيىرىمەن تارالعان جاعىمدى دەم، جۇپار ءيىس پەرزەنتتى ومىرگە قۇشتارلىقپەن تالپىندىرىپ، مينۋت سايىن تۇلەتەدى. سوندىقتان «بەسىكتەگى بەس تۇلەيدى» دەيدى دانا حالقىمىز. انا جانى مەيىرگە تولى ول-ادەپتىلىگىمەن، ادامگەرشىلىك، يناباتتىلىعىمەن ارداقتى.
 انا تاربيەسى بارلىق تاربيەنىڭ باستاۋى جانە ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ءتۇپ قاينارى. بالا ءاربىر وتباسىنان پايدا بولىپ، سول وتباسىنىڭ تاربيەسىندە ەرجەتەدى ءارى وزىندىك مىنەز قالىپتاستىرادى. سوندىقتان انا-العاشقى ۇستاز. انا تاربيەسىندە ءاربىر ۇلتتىڭ ادام جونىندەگى جەكە تىلەگى سىڭىرىلگەن. بۇل ارمان ءارقانداي قوعامدىق وزگەرىسكە تۇسسەدە وزگەرمەيدى. سوندىقتان وتباسى تاربيەسىندە ۇلكەن ۇلتتىق ءمان جاسىرىنعان. انا قۇرساعىنان ءنار العان بالا، انانىڭ ءۇن-ءتۇنسىز بەرگەن مەيىر-شاپاعاتى مەن ارمان-تىلەگىندە، شەكسىز ماحاببات قۇشاعىندا بۇل دۇنيەگە كوزىن   اشىپ، ەڭ العاش انا سۇتىمەن   اۋىزدانىپ، انا ءتىلىن ۇيرەنەدى.   انانىڭ ۇلاعاتتى سوزدەرىنەن ءنار  الىپ، ونەگە-ۇلگى قابىلدايدى. انە سودان باستاپ، سابيدە ءوز ۇلتىنا ءتان تۇرمىس تىرشىلىگى، ادەپ-يباسى، ءتالىم-تاربيەسى، ادەت-عۇرپى، سالت-ءداستۇرى ت. ب  قالىپتاسادى. ۇلتقا ءتان بولعان قۇن كوزقاراس ونىڭ اعارتۋ  جونىندەگى حاراكتەرىن كەلتىرىپ شىعارعان. مىنە بۇل سول ۇلتقا ءتان ۇلتتىق وقۋ-اعارتۋ.

  ءبىرىنشى، ادامدىقتىڭ العاشقى الىپپەسى. ادامنىڭ قانداي بولۋى ەڭ الدىمەن، ونىڭ العاشقى تاربيەشىسىمەن ساباقتاسىپ جاتادى. العاشقى تاربيەنىڭ ادام سەنگىسىز  ماڭىزدى  رولى بۇكپەسىز شىندىققا اينالىپ، عىلمي دالەلدەنىپ جاتقان مىنا داۋىردە اناداي ۇلى ۇستازدىڭ يناباتى، ءىلتيپاتى، سانالىعى،  جىبەكتەي مىنەزى، كەڭ پەيىل كەشىرىمدىلىگى ۇرپاق ساناسىندا ساۋلە شاشادى. «اعاش كوركى جاپىراق، ادام  كوركى   احلاق».  

ادامنىڭ مىنەزى، احلاق-ءمورالى، ادامدار ارا مەيىرىمدىلىگى، شىنشىل دا ادالدىعى، ىزگىلىگى   سياقتى ادامدىق قاسيەتتەرى    ءمورال ساپاسىمەن ولشەنەدى.  ادام قۇندىلىعىنىڭ نەگىزى-ءمورال.   « ادامعا ەڭ ءبىرىنشى ءبىلىم    ەمەس، رۋحاني تاربيە بەرىلۋى  كەرەك. تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم- ادامزاتتىڭ قاس جاۋى. ول كەلەشەكتە ونىڭ بارلىق ومىرىنە اپات اكەلەدى» دەيدى ءال-فارابي.  ادام ءبىلىمدى بولۋدان بۇرىن ءمورالدى بولۋى كەرەك. ءمورال وتباسىندا قالىپتاسادى. وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتى، ءسوزى، ءوزارا سۇيىسپەنشىلىگى، تۋىس-تۋعان، كورشى-قولاڭمەن بولعان قارىم-قاتىناسى، جاراسىمدىلىعى بالا  مىنەزىنە ءۇنسىز  ۇلگى، اسىرەسە انانىڭ مەيىرىمى، سەنىمى، ارمان- مۇراتى، شىنايىلىعى ءبارى-ءبارى بالا جۇرەگىنە ورناپ، جانىن جادىراتادى. جان تازالىعى ءتان تازالىعىنىڭ ارقاۋى.  انالارىمىز ءوز ۇرپاعىمەن بولعان تاماشا كۇندەرىن قادىرلەپ، انانىڭ اق تىلەگىمەن قابىسىپ، اسەم  ۇنىمەن تەربەلىپ شىعاتىن بەسىك جىرىمەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى زامان سارىنىمەن جاڭعىرتىپ، جاڭالاپ جاساپ، زامانعا ساي كەمەلدەنگەن بەسىك جىرىمەن ۇرپاق جۇرەگىنە ءسىڭىرۋى كەرەك.
ەكىنشى، انا-ۇلت مادەنيەتىن جاراتۋشى جانە ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاستىرۋشى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي، وتباسى شاعىن مەكتەپ. وندا وزىندىك ءتارتىپ، ۇلكەن-كىشىنى قۇرمەتتەيتىن ادەپ-يبا، ار-ۇيات ساقتالعان. ءارقانداي ۇلتتىڭ انا ءتىلى-سول ۇلتتىڭ جانى، جۇرەگى. ءبىر ۇلتتىڭ ءتىلى  سول ۇلتتىڭ كەمەلدەنگەن جاندى قازىناسى، ۇلتتىق ەرەكشەلىگى. ءتىل-ۇلتتىڭ رۋحاني تۇرمىسىنىڭ جالپى تاريحىن كورسەتىپ بەرەدى. ءبىر ۇلتتىڭ ءتىلى ونىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن جانە كەلەشەگىن بايلانىستىرىپ، مادەنيەتىندەگى، عىلىمىنداعى تابىستاردى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاستىرادى. ۇلتتىڭ تىلىندە ۇلتتىڭ   ءدىلى، فيلوسوفياسى ساقتالعان. دەمەك، ۇلتتىق ءتىل-ۇلتتىق مادەنيەتتى جاراتۋشى. 

  حالقىمىز «شەشەسىن كورىپ قىزىن ال، كەستەسىن كورىپ   ءبىزىن  ال» دەيدى. بۇل ۇلتىمىزداعى اتا-بابادان مۇرا بولىپ جالعاسىپ كەلە جاتقان الۋان ونەر تۇرلەرى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزگە قاتىستى پايدا بولعان بەيزاتتىق مادەنيەتىمىزدى جالعاستىرۋداعى انالاردىڭ ورنىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا  قاراتىلسا كەرەك. سوندىقتان وتباسى مادەنيەت جاساۋعا تۇرتكى بولاتىن مەكتەپ دەلىنسە، انا العاشقى ۇلتتىق مادەنيەت جاراتاتىن ۇستاز. ۇلتىمىزدىڭ كوشپەندى تىرشىلىگى بارىسىندا جاراتقان ءارقانداي ونەر اتاۋلىسى ەڭ العاش وتباسىندا بۇرشىك جارىپ، بىرتە-بىرتە قوعامعا تاراپ گۇلدەنىپ-كوركەيگەن. سوندىقتان تاربيەلى انالارىمىز وتباسى ءۇشىن تاپقان تاپاۋاتىنان پەرزەنت تاربيەسىن ماڭىزدى ورىندا قويۋى، پەرزەنتى ءۇشىن ايقىن، جوسپارلى، نىسانالى تاربيە ورتاسىن جاساپ، ونى كەلەشەك ءۇشىن، ۇلتىم،    ادامزات باقىتىءۇشىن قوسقان قارجىم، ادامدىق بورىشىم دەپ بىلگەنى ءجون. 
ءۇشىنشى، انالارىمىز تاتۋلىقتىڭ جارشىسى، تىنىشتىقتىڭ ۇيتقىسى. وتباسى ايەل زاتىنىڭ عۇمىرلىق تياناعى. وتباسىندا ادەپتى  ايەلدەر جانۇياداعى ۇلكەندى-كىشىنى بىردەي مەيىرىمدىلىكپەن وزىنە تارتىپ، ىزگىلىكپەن جۇرەكتەرىن جىلىتىپ، ءار ادامعا قۇرمەت كورسەتەدى. ولار وتباسى بەرەكەسىنە ۇيتقى بولىپ، وتباسىنداعى قايشىلىقتاردى كەڭ پەيىلدىكپەن ءبىر جايلى ەتىپ قالماستان، تۋىس-تۋعان، كورشى-قولاڭ، اۋىل اراسىندا دا بەرەكەنىڭ جارشىسى بولىپ، ەل قۇرمەتىنە بولەنىپ، مارتەبەسى جوعارى بولعان. ءتىپتى، مۇقىم ءبىر رۋلى ەلدىڭ ايناسى بولعان دومالاق انا،  اباق انا، قىزاي انا، قارقابات انا سەكىلدى اتى اڭىزعا اينالىپ، تاتۋلىق پەن بەرەكەنىڭ ۇيتقىسى بولعاندىعى سونىڭ كۋاسى.

  ءار وتباسىنىڭ ءار ءتۇرلى تاربيەسى  بولعاندىقتان، «سۇتپەن بىتكەن مىنەز سۇيەكپەن كەتەدى» دەگەندەي،  قوعام قويناۋىنا ءار    ءتۇرلى ادامدار جامىراي كەلىپ توعىسىپ جاتادى. تاريحقا كوز جىبەرسەك، انالارىمىز جالاڭ ۇرپاق ءوسىرىپ، وتباسىنىڭ ۇيتقىسى بولىپ قالماستان، ەلگە جاۋ شاۋىپ، ەرلەرىمىز ەتىگىمەن سۋ كەشىپ، تۇلپارلارى اۋىزدىقپەن سۋ ىشكەن، قاندى سايىس سالعان جاۋگەرشىلىك زاماندا، انالارىمىز ءبىر جاعىنان، ەل قورعانى بولعان ەرلەرىمىزگە ەس قاتىپ، جورىقتارعا بىرگە شىعىپ، ەرلىك كورسەتسە؛ ەندى ءبىر جاعىنان، ەل داۋىن، جەر داۋىن شەشىپ، بۇزىلعان ەل مەن بۇلىنگەن جۇرتتى، تاتۋلىق پەن بەرەكە-بىرلىككە باستاعان. سوندىقتان دا حالقىمىزدان   «داۋدىڭ ءتۇبىن قىز بەكىتەر، سۋدىڭ ءتۇبىن شىم بەكىتەر» دەگەن اتالى ءسوز قالعان.

  انا مادەنيەتى ادامدىقتىڭ الىپپەسى دەيدى ەكەنبىز، انا جانىنىڭ كەمەڭگەرلىگى توڭىرەگىن نۇرلاندىرعان شىراق دەۋىمىز وسىدان. ەندەشە، تاعى ءبىر دىتتەيتىنىمىز، وسى شام-شىراق كىتاپ جايىندا.
كىتاپ-ادامزات اقىل-پاراساتىنىڭ جاۋھارى. وندا ادامزات وركەنيەتىنىڭ التىن قازىناسى ساقتالعان. ادامزات سان عاسىرلار بويىندا ومىردەن العان تابىستارى مەن ساتسىزدىكتەرى بارىسىندا جيناعان قۇندى تاجىريبەلەرى، ۇلى ويشىلداردىڭ، دانالاردىڭ ارتقى ۇرپاعىنا قالدىرعان رۋحاني وسيەتى، ءومىردى قالاي وتكىزۋ جونىندەگى اقىل-كەڭەسى جيناقتالعان. قىسقاسى ادامزات كىتاپ ارقىلى ءبىلىم العان ءارى كىتاپ وقۋ ارقىلى ونەر، بايلىق باقىت تاپقان.

   ۇلى پەداگوك ۆ .ا . سۋحوملينسكي «ادامگەرشىلىگى جاعىنان مادەنيەتتى ادامدار، سانالى ەڭبەكشىلەر كىتاپقا دەگەن تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىككە بولەنگەن وتباسىنان ءوسىپ-جەتىلگەن» دەيدى. مىنە بۇدان كىتاپتىڭ سول وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ونەگەلى، ونەرلى  بولۋىنا قانشالىق ماڭىزدى رول اتقاراتىندىعىن بايقاۋعا بولادى.      «كىتاپسىز ءۇي–تەرەزەسىز ءۇي».

  ءتاننىڭ ازىعى تاعام بولسا، جاننىڭ رۋحاني ازىعى ءبىلىم. انا اقىلدى بولسا، پەرزەنت كەمەڭگەر بولادى. كوزىن اشىپ اناسىنىڭ قولىندا كىتاپ جۇرگەنىن كورگەن پەرزەنت بىرتە-بىرتە سول كىتاپقا اۋەس بولىپ، ونداعى سان بوياۋلارعا قاراپ زەيىنى ەرتە جەتىلەر  ەدى. ءدال وسىنى بىلسەك تە قولىنا كىتاپ المايتىن انالاردى كورىپ، قاراداي رۋحىڭ جۇتاپ، كوڭىلىڭ قۇلازيدى. قازاقتىڭ جەڭىمپاز باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلى «جاۋدان دا، داۋدان دا قورىقپاعان قازاق ەدىم. ەندى قورقىنىش كوبەيىپ بارادى... قولدارىنا كىتاپ المايدى، ۇيرەنىپ جاتقان بالا جوق، ۇيرەتىپ جاتقان انا جوق» دەيدى. ول نەدەن قورىقتى؟ ۇرپاعىنىڭ نادان، رۋحسىز بولىپ ازعىنداۋىنان الاڭدايدى. اتا-انالار مەكتەپتەگى بالالارىن كىتاپ وقىمايدى، ساباق قارامايدى دەپ جازعىرىپ جاتادى، ال ءوزىمىزشى؟ اسەمقويلىق، دۇنيەقۇمارلىققا بوي ۇرعانشا ءبىر كۇندە ءبىر ساعات كىتاپقا قادالسا، بالامىزبەن بىرگە كىتاپ وقىعان بولساق، وتباسىندا قانداي وزگەرىس بولار ەدى. انالارىمىز بازار ارالاپ، نارسە-كەرەك ساتىپ الىپ قايتقانىمىزدا جول بويىنداعى كىتاپحاناعا باس سۇعىپ، قانداي كىتاپ بارلىعىن كورىپ، كەرەكتى كىتاپتى الىپ قايتقان بولساق، ونىڭ رۋحاني كۇشىنىڭ قانداي بولارىن بىلەر  ەدىك. جان راقاتىن، وتباسى باقىتىن اقشادان ىزدەگەنشە، كوبىرەك كىتاپتان ىزدەپ كورەيىك، اياۋلى انالار!

   زاماننىڭ دامۋى ۇقساماعان  يدەياداعى، ۇقساماعان فيلوسوفيالىق سانا، كوزقاراستار اراسىنداعى قايشىلىقتى بارىنشا مولايتتى. مادەنيەتتەر ارا ورىن تالاسۋ، ۇرپاقتارىمىزعا ءار قىرىنان قىسىم تۇسىرۋدە، وسىنداي اق پەن قارا ارالاسقان باسەكەلى ورتادا انالارىمىز سەرگەكتىكپەن وتباسىنىڭ رۋحاني ورتاسىن تازارتىپ، ۇزدىكسىز ىزدەنىپ، ادامگەرشىلىك پەن ەستىلىكتى وزىنە بويتۇمار ەتىپ،  ۇرپاعىنىڭ رۋحاني ەمشىسى، دانالىق پەن دارالىقتىڭ كەنشىسى بولا   ءبىلۋى كەرەك. ءيا، ۇلاعاتتى ۇرپاق تاربيەلەگەن ۇلى انالارىمىزدىڭ جۇرەگى، جانى قارتايماسىن!؟


رەداكتورى : ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.


 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn