ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

قۇمىرىسقانىڭ حيكمەتى

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/7/7 20:05:25

  قۇمىرىسقانىڭ دەنە تۇرقى وتە كىشكەنتاي بولعانىمەن، سان جاعىنان الەمدە بۇكىلدەي ۇستەم ورىندى يەلەيتىن جاندىك. ءسۇت حورەكتىلەر، قۇستار، باۋىرىمەن جورعالاۋشىلار، قوس مەكەندى جانۋارلاردىڭ جالپى سانىنان الدەقايدا اسىپ تۇسەدى. كىشكەنتاي قۇمىرىسقالار بۇكىل جەرشارىنا تارالعان، ءومىر سۇرمەيتىن جەرى جوق، ەكولوگيالىق جۇيەنىڭ كەم بولسا بولمايتىن مۇشەسى. عالىمدار ادامدى قايران قالدىراتىن وسى ءبىر كىشكەنتاي قۇمىرىسقالاردىڭ كوپتەگەن كەرەمەت اقىل-پاراساتتارىن بايقادى.

  1 . ءدارى جاساپ ، اۋرۋ ەمدەۋ. وڭتۇستىك امەريكا قۇرلىعىندا تىرشىلىك ەتەتىن ءبىر ءتۇرلى قىزىل قۇمىرىسقا وقياتتان شىرىگەن تاعام جەپ اۋىرا قالسا، بەينە ادامزات سياقتى قۇمىرىسقا يلەۋىندەگى «قابىنۋدى باساتىن ءدارىنى» جەيدى ەكەن. عالىمدار قۇمىرىسقانىڭ ءبىر يلەۋىن اشىپ، قىزىل قۇمىرىسقانىڭ «كىشكەنتاي ءدارىحاناسىنا» تەكسەرۋ، ساراپتاۋ جۇرگىزگەن، ناتيجەدە بۇل  «قابىنۋدى باساتىن ءدارى» جىلانقياق، جاۋقازىن جانە بايشەشەك قاتارلىلاردىڭ ۇرىعىنىڭ قوسپاسىنان جاسالعانىن بايقايدى. كەيبىرەۋلەر ونى تاتىپ كورگەندە، بەينە ناركوز ۋكولىن قويعانداي، تۇپ-تۋرا ەكى-ءۇش ساعاتتاي جانسىز جاتقان. عالىمدار قىزىل قۇمىرىسقانىڭ شىرىگەن اس جەگەندە ۋلانباۋىنىڭ باستى سەبەبى وسى ءدارىنىڭ رولىندا دەپ قارادى.

  2. تاسقىننان الدىن الا مالىمەت بەرۋ. كوپ ۋاقىتتان بەرى  ادامدار امازونكا وزەنى اعارى بويىنا وتىرىقتانعان ۇندىستەردىڭ نە ءۇشىن تاسقىننىڭ كەلۋىنەن وتە دۇرىس، الدىن الا مالىمەت بەرەتىندىگىنىڭ ءارى دەر كەزىندە قاتەرلى وڭىردەن شەگىنىپ شىعاتىندىعىنىڭ ەشبىر بايىبىنا بارا الماعان. اقىرى ۇندىستەر تايپاسىن زەرتتەيتىن وقىمىستىلار بۇل جۇمباقتى تابىستى تۇردە شەشتى. ءاسىلى، سول جەردەگى قۇمىرىسقالار ولارعا  ۇلكەن كومەگىن تيگىزگەن.

  باقىلاۋعا نەگىزدەلگەندە، امازونكا وزەنىندە تاسقىن كەلۋدەن ءبىر اپتا بۇرىن قۇمىرىسقالار   يلەۋىنەن جاپا-تارماعاي قول   ۇزەدى دە تۇس-تۇسقا قاراي ورمەلەيدى. سيرەك كەزدەسەتىن دۇرلىگۋ جانە ابىگەرگە ءتۇسۋ بەلگىلەرى بايقالىپ، اعاش بۇتاعىن بويلاپ، بەينە ءبىر قاجەتتى مالىمەت توپتاپ جاتقانداي، جوعارى-تومەن تۇپ-تۋرا ءبىر كۇن قاربالاس كۇيگە تۇسەدى. اۋەلى، اۋا رايىنان مالىمەت بەرەتىن قۇمىرىسقالارعا ءماجىلىس اشىپ، نەگىزىنەن مالىمەتتى ساراپتاپ، پىكىر الماستىرادى ءارى شەگىنۋ بەكىمىن جاسايدى، جالعاستى شۇعىل كوشۋ الدىنداعى دايىندىق قىزمەتكە كىرىسىپ كەتەدى. ءبىر-ەكى كۇننەن كەيىن قۇمىرىسقالار ارمياسى ناقتىلى اتتانىسقا كەلەدى. الدىڭعى قوسىنى «اسكەر قۇمىرىسقادان» قۇرالعان بولىپ، ولاردىڭ مىندەتى _ العا ىلگەرىلەۋ جولىنداعى بوگەتتەردى الاستاپ، ەشقانداي بوداۋدان تايسالماي، العا ىلگەرىلەيتىن جولدىڭ ىركىلىسسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتۋ. الدىڭعى بولەك قوسىننىڭ سوڭىنان ىلەسەتىندەر-جۇزدەگەن مەترگە ۇزىننان ۇزاق سوزىلىپ جاتقان قۇمىرىسقالار شوعىرى. ولار ايبىندى ءارى ءتارتىپتى دە جۇيەلى تۇردە حاۋىپسىز وڭىرگە كەڭ كولەمدى اۋادى. مىنە، بۇل تاسقىن كەلەتىندىگىنىڭ نىشانى ەكەن.

  3. الجاستىرىپ، شىرعالاپ ۇستاۋ. افريكانىڭ شىعىس بولەگىندەگى ءبىر ءتۇرلى قۇمىرىسقالار كىشكەنتاي تەرميتتى (اق قۇمىرىسقانى) ازىق ەتىپ ءومىر سۇرەدى. ولار كەڭ دالانى كەزىپ ءجۇرىپ، توڭىرەكتىڭ ءتورت بۇرىشىنان ازىعىن ىزدەيدى. الدا-جالدا تەرميت شوعىرىن بايقاپ قالسا، اقىرىن ءوز يلەۋىنە قايتىپ بارىپ، سىبايلاستارىن شاقىرادى. سالدەن سوڭ قۇمىرىسقالار ءۇيىرى توپتاسىپ، جيىلىپ، تەرميت شوعىرىن قورشاۋعا الادى. ولار تەرميتتى پىسكىلەپ جارالاپ، جانسىزداندىرادى دا ونان سوڭ تۇتقىنداپ يلەۋگە اپارىپ، «وتباسىلىق قوناعاسى» وتكىزىپ،  اسىقپاي يگىلىگىن كورەدى.

  عاجاپتانارلىعى، تەرميتتەر جەڭىمپازداردىڭ الدىندا ولاردىڭ ىرقىنا كونىپ، بۇكىلدەي ەركىنەن ايرىلادى، اۋەل دەسەڭىز، موپ-موماقان بەينەدە جەرگە جاتا قالىپ، ولاردىڭ سىلەكەيىن شۇبىرتاتىن ءبىر ۋاق ءدامدى تاعامىنا اينالاتىن كورىنەدى. الايدا، ادەتتەگى جاعدايدا، تەرميتتەر قاراپايىم قۇمىرىسقالارعا وتە سەزىمتال كەلەدى. ادەتتەگى قۇمىرىسقالار جاقىنداپ كەلگەن كەزدە ولاردىڭ ءبارى دۇرلىگىپ، ەس-اقىلىنان ايرىلا قاشا جونەلەدى نەمەسە دەنەسىن دىرىلدەتىپ سيگنال بەرىپ، سىبايلاستارىنىڭ ءوزىن  قۇتقارۋىن  وتىنەدى.

  انگليانىڭ كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەرمەندەرىندە بۇعان تەرەڭ قىزىعۋ پايدا بولادى. بۇل سىردى اشۋ ءۇشىن ولار ەكى ءتۇرلى قۇمىرىسقا-«ەرەكشە قابىلەتى بار» قۇمىرىسقا مەن ادەتتەگى قۇمىرىسقانى جانسىزداندىرعاننان كەيىن سىناق جۇرگىزەدى. ناتيجەدە تەرميتتىڭ الگى «ەرەكشە قابىلەتى بار» قۇمىرىسقالاردان ۇرەيلەنۋ بەينەسى بايقالماعان، ال ۇقساس جانسىزداندىرىلعان ادەتتەگى قۇمىرىسقالاردى كورگەندە ۇرەيلەنىپ كەتكەن. زەرتتەرمەندەر بۇل قۇبىلىستىڭ باستى سەبەبى: ەكى ءتۇرلى قۇمىرىسقانىڭ دەنە سىرتىنا شىعاراتىن حيميالىق زاتتارىنىڭ پارقىندا دەپ قارادى. سونىمەن ولار ايىرىم–ايىرىم ون تۇردەن ارتىق حيميالىق قوسىلىستاردىڭ تەرميتكە بولعان اسەرىن تەكسەردى، ناتيجە ولاردىڭ تۇسپالىنىڭ دۇرىس ەكەنىن دالەلدەدى. باتىس افريكا قۇمىرىسقاسى ولاردىڭ  شىعارعان حيميالىق زاتتارىن ءدال ىستەتىپ، حيميالىق قالقا جاساپ، الگى ناركوزدالعان اڭعال تەرميتتەردى ءبىر-بىرلەپ جەي باستاعان. ولار ۇنەمى وزدەرىنىڭ وسى «ەرەكشە قابىلەتىنەن» پايدالانىپ، تەرميتتەردىڭ يلەۋىنە باسپالاپ كىرىپ، ازىق ۇرلاپ جەيدى ەكەن.

    4. قولايلى دا توتە جولدى قاراستىرۋ. ازىعى بار جەرگە اپاراتىن الدەنەشە تارماق جولدا قۇمىرىسقالار ىلعي دا تابىستى تۇردە ەڭ قىسقا جولدى تاۋىپ الادى، بۇعان عالىمدار ۇدايى تاڭ–تاماشا بولىپ كەلەدى. ولار كورۋ تۇيسىگىنە سۇيەنىپ بايقاي ما؟ جاۋاپتىڭ ولاي ەمەستىگى ءشۇباسىز، ويتكەنى قۇمىرىسقانىڭ كورۋ تۇيسىگى مۇلدەمگە ناشار. عالىمدار تاعى قۇمىرىسقانىڭ تاۋىپ الاتىن ەڭ قىسقا جول جۇلگەسى استە ءتۇزۋ سىزىق ەمەس ەكەنىن راستادى. مۇنداعى سەبەپ وتە قاراپايىم: كىشكەنتاي قۇمىرىسقا جونىنەن الىپ ايتقاندا، جاتتىق جەر بەتىنىڭ ءوزى ولار ءۇشىن    «كۇردەلى جەر بەدەرىندەي» سەزىلەتىندىكتەن، ءتۇزۋ سىزىق كوپ جاعدايدا بولمايدى.

  بەلگيا عالىمدارىنىڭ ءبىر   ءتۇرلى زەرتتەۋى اقىرى بۇل سىردى ءپاش ەتتى. زەرتتەۋشىلەر تاجىريبەحانادا ەكى ءتۇرلى ۇقساماعان جول جاساپ، ونان سوڭ ءبىر قوراپ قۇمىرىسقانى قويا بەرەدى. كوپتەگەن قۇمىرىسقالار  ازىقتىقتىڭ ورنىن وتە تەز بايقايدى، الايدا كەيبىرەۋلەرى ازىقتىققا باراتىن ءبىرشاما ۇزاق جولدى تاڭدايدى. دەگەنمەن، كوپ وتپەي بۇل قۇمىرىسقالار باسىن بۇرىپ، قىسقا جولمەن جۇرگەن قۇمىرىسقالاردى قۋىپ جەتىپ الادى. زەرتتەرمەندەر  بۇرىلماسى كوپ، بۇرىلۋ بۇرىشى نەداۋىر ۇلكەن بولعان ۇزىن جولداعى «قۇر سالپاقتاعان» قۇمىرىسقالار ءبىر   ءتۇرلى ءيىس شىعارىپ، سەرىكتەرىنە ەندىگارى شالىس باسپاۋ كەرەكتىگىن ۇقتىرادى. وسىعان قاراعاندا، قۇمىرىسقادا ەشقانداي ەرەكشە قابىلەت جوق، ولار تەك اماليات بارىسىنان تاجىريبە ساباق قابىلداعان ءارى ۋاعىندا   ءوزارا حابارلاسىپ وتىرعان.

  5. قىزىقتى جەرلەۋ سالتى. قۇمىرىسقا توپتاسىپ تىرشىلىك ەتەتىن جاندىك. قۇمىرىسقالار پاتشالىعىندا ۇرعاشى قۇمىرىسقا، ەركەك قۇمىرىسقا، جۇمىسشى قۇمىرىسقا، اسكەر قۇمىرىسقا قاتارلىلار بار. ولاردىڭ ءبولىپ شىعاراتىن ءبىر ءتۇرلى وزگەشە    ءيىستى گورمونى قۇمىرىسقالار ارا بارىس-كەلىس جاسايتىن بەلگىسى. يلەۋدە ءبىر قۇمىرىسقا ءولىپ، ولەكسەسى ىدىراي باستاعان كەزدە جەمتىك كۇلىمسى ءيىس شىعارادى. جۇمىسشى قۇمىرىسقالار الدا–جالدا  جەمتىكتىڭ كۇلىمسى يىسىنەن حابار تاپسا، سەرىكتەرىنىڭ ولىگىن دەرەۋ كوتەرىپ الىپ  يلەۋ سىرتىنداعى قۇمىرىسقالار قابىرىنا الىپ بارىپ، توپىراقپەن كومىپ جەرلەيدى. كەيبىرەۋلەر قىزىقتى ءبىر تاجىريبە جاساعان. ولگەن قۇمىرىسقانىڭ دەنەسىندەگى جەمتىك ءيىسىن الىپ، ءبىر   ءتىرى قۇمىرىسقانىڭ دەنەسىنە جاعىپ قويادى دا ونى قۇمىرىسقا يلەۋىنە قويا بەرەدى. ناتيجەدە جۇمىسشى قۇمىرىسقالار بۇل قۇمىرىسقانىڭ جان دارمەن ارىپتالاسقانىنا قاراماستان، ونى دا يلەۋ سىرتىنداعى  «قۇمىرىسقا قابىرىنا» كوتەرىپ اپارىپ كومىپ تاستاعان.

  افريكانىڭ سولتۇستىگىندە جاسايتىن قۇم قۇمىرىسقاسى جاڭجالشىل كەلەتىندىكتەن،   ۇنەمى قۇمىرىسقالار سوعىسى  بولىپ تۇرادى. سوعىس اياقتاعاندا، ءبىر توپ سەرىكتەرى مايداندا   ولەدى. ءسويتىپ ولار ۇزاق ءبىر قاتار «ولىك شىعاراتىن» توپ بولىپ ءتىزىلىپ،  «قۇربان بولعان ساردار-ساربازداردىڭ» ولىگىن يىققا سالىپ، «قابىرستانعا» اپارىپ ولەكسەنىڭ بەتىن قۇممەن جاسىرادى. ءبىر قىزىعى «ولىك شىعارعان» قۇم قۇمىرىسقاسىنىڭ ىشىندە كەيبىرەۋى تامىرى بار  ءشوپتى كوشىرىپ اكەلىپ، «قابىردىڭ» اينالاسىنا ەسكەرتكىش ەتىپ ەگەدى ەكەن.

اۋدارعان-باعدات نۇرمۇقاش ۇلى




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.


 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn