ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

تەمىردى جۇمسارتقان انا

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/9/22 16:00:06

ماعجان جۇماباي   (ماكسيم گوركيدىڭ اۋدارماسىنان)

بار نارسەنى جەڭەتىن تىرلىكتىڭ بۇلاعى–ايەل، انانى ماقتالىق!

بۇل جەردە ءسوز تەمىر تۋرالى. ومىرىندە جاۋدان جەڭىلىپ كورمەگەن سايىپقىران، جۇلدىزى وڭىنان تۋعان اقساق بارىس تۋرالى. وزگەلەر ونى   تەمىرلان دەپ اتاعان. بۇكىل دۇنيەنى قيراتامىن دەگەن ويى بولعان ادام تۋرالى ءسوز بولماقشى:

اقساق تەمىر جەر ۇستىندە ەلۋ جىل ءجۇردى. ەلۋ جىل بويىنا ءپىلدىڭ اياعى قۇمىرىسقانىڭ يلەۋىن تاپتاعانداي، ونىڭ تەمىر اياعى تالاي شاھارلاردى، مەملەكەتتەردى تاپتادى. ونىڭ جۇرگەن جولدارىنان جان-جاققا ادام قانى قىزىل وزەن بولىپ اقتى. جەڭىلگەن ەلدەردىڭ سۇيەگىنەن بيىك مۇنارالار جاسادى ول. كۇش سىناسىپ، اجالمەنەن جەكەلەسىپ، تىرلىكتى قيراتتى ول. ۇلى جاڭگىردى العانى ءۇشىن اجالدان كەك الماقشى بولدى. قۇتىرعان تەمىر اجالدىڭ اسىن تارتىپ الماقشى بولدى. 

اجال مالعۇن اشتان، ازادان ءولسىن دەدى ول. شىن حالقىن جەڭىپ قايتىپ كەلە جاتقان تەمىردى، ونىڭ جاڭگىر ۇلى ولگەن سوڭ، سامارقان حالقى قارا سالىپ، باستارىنا كۇل-توپىراق سەۋىپ قارسى العان كۇننەن باستاپ قايسار تەمىر وتىراردا اجالمەنەن ايقاسىپ، اجال ونى جىققان ساعاتقا شەيىن وتىز جىل بويىنا ءبىر ەزۋ تارتىپ كۇلمەدى. وسىلاي وتىز جىل بويىنا جۇمعان ەرنىن ءبىر اشپاي، ءومىر بويىنا ەشكىمگە باس يمەي، ءتىرى جاندى جۇرەگى اياۋ دەگەندى بىلمەي ءومىر ءسۇردى تەمىر.

اجال ونىڭ الدىندا باس يەتىن- جالعىز كۇشتى، ايەل-انانى ماقتالىق! بۇل جەردە انا تۋرالى ءبىر شىندىق  ايتىلماقشى. جەردى قانعا تۇنشىقتىرعان بولات تەمىردىڭ، اجالدىڭ ءارى قىزمەتكەرى، ءارى كۇلى تەمىردىڭ سول انانىڭ الدىندا باس ءيىپ، كىشىرەيگەنى ايتىلماقشى بۇل جەردە. اڭگىمە بولعان.

اقساق تەمىر قانىعۇلدىڭ ادەمى الابىندا ساۋىق قۇرىپ جاتىر ەدى. قالىڭ بۇلتتاي گۇلدەر جاپقان قانىعۇلدىڭ   الابىن سامارقاننىڭ اقىندارى «گۇلدەردىڭ ماحابباتى» دەپ اتاۋشى ەدى. بۇل الاپتان زور شاھاردىڭ زاڭعار مۇنارالارى، مەشىتتەردىڭ زاڭعار كۇمبەزدەرى كورىنىپ تۇرۋشى ەدى.

جابىلعان كەڭ جەلەۋىش سىقىلدانىپ سول الاپتا ءبارى دە جاۋقازىن گۇلدەي ون بەس مىڭ وتاۋ - شاتىر قۇرىلعان. ءار شاتىردىڭ ۇستىندە اۋەلەپ تۇرعان گۇلگە ۇقساپ جۇزدەگەن جىبەك جالاۋ جەلكىلدەپ تۇر. سول شاتىردىڭ ورتاسىندا، كۇندەردىڭ ورتاسىندا تۇرعان حانىشاداي اقساق تەمىر كورەگەننىڭ شاتىرى تۇر. بۇل شاتىر ءتورت بۇرىشتى، كەڭدىگى ءجۇز ادىم، بيىكتىگى ءۇش نايزا. ورتاسىندا ادامنىڭ جۋاندىعىنداي ون ەكى التىن باعانا بار. توبەسىندە زاڭعار كۇمبەز. شاتىر قارا، سارى، زەڭگىر ءتۇستى جول-جول جىبەكتەن تىگىلگەن. كوككە كوتەرىلىپ كەتپەس ءۇشىن بەس ءجۇز قىزىل باۋمەن جەرگە بەكىتىلگەن. ءتورت بۇرىشىندا ءتورت كۇمىس قىران قۇس تۇر. ال كۇمبەزدىڭ استىندا، شاتىردىڭ ءدال ورتاسىندا بەسىنشى قىران وتىر. بۇل قىران حانداردىڭ حانى، ومىرىندە جاۋدان جەڭىلىپ كورمەگەن اقساق تەمىر كورەگەننىڭ ءوزى ەدى. ۇستىندە اسپان ءتۇستى جىبەكتەن تىگىلگەن كەڭ كيىم. ول كيىمگە مەرۋەرت سەبىلگەن. سەبىلگەن وڭشەڭ ءار مەرۋەرت بەس مىڭنان اسا قويماس. ءيا، اسا قويماس!.. ونىڭ اق شاشتى ارۋاقتى باسىندا اق بورىكتىڭ، اق بورىكتىڭ شوشاق توبەسىنە قىپ-قىزىل جاقۇت ورناتىلعان. شوشاق توبە توقتاۋسىز شايقالعاندا قاندى كوزى الەم بىتكەندى ءىشىپ-جەپ بارا جاتقانداي بولادى.

اقساقتىڭ بەتى مىڭ رەت قانعا مالىنىپ، توت باسقان جالپاق ساپى سىقىلدى. كوزدەرى قىسىق بولسا دا بار نارسەنى كورەتىن قىراعى. بۇل قىسىق كوزدەردىڭ وتى قويانشىق اۋرۋدى ولتىرەتىن، گاۋىرلەر ونى زۇمىرت دەپ  اتايتىن. ارابتىڭ سۇيگەن تاسى زۋفار-ءجايتتىڭ سالقىن ساۋلەسىنە ۇقسايدى. حاننىڭ قۇلاقتارىندا سۇلۋ قىزدىڭ  ەرنىنە ۇقسايتىن تسەيلوننىڭ قىپ-قىزىل جاقۇتتارىنان جاسالعان سىرعالار.

جەردە باعا جەتپەس كىلەمدەردىڭ ۇستىندە شاراپقا تولىپ ءۇش ءجۇز التىن قۇمىرا ءھام حانداردىڭ ساۋىعىنا كەرەك باسقا ءتۇرلى زاتتار سامساپ تۇر. تەمىردىڭ ارتىندا سىرناي-كەرنەيشىلەر وتىر. جانىندا قاتار وتىرعان ءتىرى جان جوق. تومەندە، اياق جاعىندا تۋىسقاندارى، حاندار، بەكتەر، قولباسشىلار وتىر. حانعا جاقىن كەرماني وتىر. ءوزى ماس، كەرماني اقىن ەدى. جاھاندى قيراتقان جيھانگەر تەمىردىڭ ءبىر ۋاقىتتا:

-كەرماني! اگار مەن ساتىلاتىن بولسام، سەن ماعان قانشا بەرەر ەدىڭ؟-دەگەن جەر جۇزىنە قورقىنىش پەن  ءولىم سەبۋشىنىڭ سۇراعىنا:

-جيىرما بەس اسكەر بەرەم،-دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.

-مىناۋ نە دەيدى؟ بۇل مەنىڭ بەلبەۋىمنىڭ عانا باعاسى عوي!- دەپ تاڭ قالىپ، تەمىر اقىرىپتى.

-مەن سول بەلبەۋىڭدى عانا ويلاپ وتىرمىن. سەن ءوزىڭ تۇككە تۇرمايسىڭ،-دەپتى كەرماني.

حانداردىڭ حانىمەن، جەر جۇزىنە جاۋىزدىق ءھام قورقىنىش سەبەتىن  اداممەن اقىن كەرماني وسىلاي سويلەسەتىن ەدى. تەمىردىڭ اتاعىنان شىندىقتىڭ دوسى اقىننىڭ اتاعىن ارتىق كورەلىك ءبىز!

جالعىز-اق ءتاڭىرىسى بار، ول ءتاڭىرىسى-سۇلۋ ايتىلعان شىندىقتىڭ تۋرا ءسوزى بولعان اقىنداردى ماقتالىق ءبىز! شىن اقىنداردىڭ جالعىز ءتاڭىرىسى-سۇلۋ ايتىلعان شىندىقتىڭ تۋرا ءسوزى عوي!

سولاي، اقساق تەمىر قانىعۇلدىڭ  الابىندا ساۋىق قۇرىپ جاتتى. حالىق ءماز-مايرام بولىپ، ەسالاڭدانىپ، وتكەن-كەتكەندەردى، جورىقتاردى، ءار نەلەردى ەسكە الىپ، حاننىڭ شاتىرىنىڭ الدىندا سىرناي-كەرنەي گۇرىلدەپ، حالىق شۋىلداپ ويناپ جاتتى. شۇپ-شۇبار كيىنگەن سانسىز سايقى-مازاقتار سەكىرىپ، بالۋاندار كۇرەسىپ، ويىنشىلار دا دەنەلەرىندە ءبىر تال سۇيەك جوق سىقىلدى ءيىلىپ، مايىسىپ، ارقاندا ويناپ، باتىرلار ادام ولتىرۋگە باسەكەلەسىپ، نايزامەنەن سايىسىپ، بىرەۋلەرىن قىزىل، بىرەۋلەرىن جاسىل تۇسكە بوياپ، بىرەۋلەرىن قورقىنىشتى، بىرەۋلەرىن مازاق قىلىپ، پىلدەردى شىعارىپ، حالىق ءماز-مەيرام بولىپ جاتىر. تاپ سول ساعاتتا تەمىردىڭ ەرلەرى تەمىردەن قورىققاننان تەمىردىڭ اتاعىنىڭ ايباتىنان، جورىقتان قاجۋدان، شاراپتان، قىمىزدان ماس بولىپ وتىرعان تاپ سول ەسالاڭ ساعاتتا ىڭ-جىڭنىڭ ىشىنەن، بۇلت ىشىنەن شىققان ناجاعايداي سۇلتان بايازيتتى جەڭگەن جاۋىنگەردىڭ قۇلاعىنا قىراننىڭ ساڭقىلداعانىنداي ءبىر ايەلدىڭ ايقايى كەلدى. ولىمنەن ازا شەككەن، سول ازانىڭ كەسىرىنەن ادامزاتقا ءھام بارلىق تىرلىككە قاتال بولىپ كەتكەن تەمىردىڭ جانىنا تانىس داۋىس ەدى بۇل.

-مىناۋ زارلى داۋىس كىمدىكى   ەكەن، بىلىڭدەر!-دەپ بۇيرىق قىلدى تەمىر. شابارماندار كەلىپ ايتتى:

-ءۇستى-باسى شاڭ، جالبا-جۇلبا ءبىر قاتىن، ءوزى ەسالاڭ سىقىلدى.   ارابشا سويلەيدى. «حانعا جىبەر، ءۇش ىقىلىمنىڭ حانىنا جىبەر!» دەپ قاسارىپ تۇر.
-الىپ كەلىڭدەر!-دەدى حان.

حاننىڭ الدىنا ايەل كەلدى. جالاڭ اياق، ۇستىندە كۇن جەپ قويعان     كيىمدەردىڭ جالبا-جۇلباسى شىققان، جالاڭاش ءتوسىن جابۋ ءۇشىن قارا شاشى تارقاتىلعان. بەتى مىس سىقىلدى، كوزدەرىندە قايرات بار. اقساققا سوزىلعان قارا قولى دىرىلدەمەيدى.

-سۇلتان بايازيتتى جەڭگەن سەنبىسىڭ؟!

-باسقا تالايدى دا  جەڭگەنمىن. ءالى جەڭۋدەن  قاجىعانىم جوق. سەن نە ايتپاقشىسىڭ، ايەل؟

-تىڭدا!-دەدى ايەل،- سەن تالاي ءىستى ىستەگەندە قۇر ادامسىڭ. ال مەن انامىن! سەن ولىمگە قىزمەت قىلاسىڭ، مەن ومىرگە قىزمەت قىلامىن. سەن مەنىڭ الدىمدا جازالىسىڭ. مىنە، مەن ساعان سول جازاڭدى جۋ دەپ كەلىپ وتىرمىن. ماعان جۇرت سەنىڭ ۇرانىڭ    «كۇش _ ادىلدىكتە» دەگەن دەپ ايتتى. مەن بۇعان نانبايمىن.

ءبىراق سەن ماعان ءادىل بولۋعا مىندەتتىسىڭ. نەگە دەسەڭ، مەن انامىن!..

ايەلدىڭ شانىشپا، سوراقى سوزدەرىنىڭ ارتىنداعى جاسىرىن كۇشتى سەزگەندەي حان اقىلدى ەدى. ول   ايتتى:
-وتىر دا، سويلە! مەن تىڭدايمىن!

ايەل كىلەمنىڭ ۇستىنە، حانداردىڭ قاتارىنا ىڭعايلانىپ وتىرىپ، مىنا اڭگەمەنى ايتتى:

-مەن سالدىرنە دەگەن جەردەنمىن. ول الىستا، ايدالادا، ونىڭ قايدا ەكەنىن سەن بىلمەيسىڭ! مەنىڭ اكەم دە، ەرىم دە بالىقشى. ەرىم باقىتتى ەدى. سوندىقتان سۇلۋ ەدى. ونى باقىتقا قاندىراتىن مەن ەدىم. ءبىر ۇلىم بار ەدى. جەر جۇزىندە ەڭ سۇلۋ ۇل سول ەدى.

-مەنىڭ جاڭگىرىم سىقىلدى،-دەپ كۇبىرلەدى قارت قىران.

-ەڭ سۇلۋ، ەڭ اقىلدى مەنىڭ ۇلىم التىعا كەلگەندە، جاعاعا تەڭىزدە جۇرەتىن مۇسىلمان قاراقشىلارى كەلىپ، اكەم مەن ەرىمدى ءھام باسقا كوپ ادامداردى ءولتىرىپ، سول ۇلىمدى الىپ كەتتى. مىنە ءتورت جىل بولدى، جەردى شارلاپ سول ۇلىمدى ىزدەپ ءجۇرمىن. مەن ەندى بىلەم، ۇلىم قازىر سەنىڭ قولىڭدا، نەگە دەسەڭ، بايازيتتىڭ قولى قاراقشىلاردى ۇستاپ العان. سەن بايازيتتى جەڭىپ ونىڭ بارلىق زاتىن العانسىڭ. ەندى، سەن مەنىڭ ۇلىمنىڭ قايدا ەكەنىن بىلۋگە مىندەتتىسىڭ.

ۇلىمدى وزىمە تاپسىرۋعا مىندەتتىسىڭ!-حالىقتىڭ ءبارى كۇلىپ جىبەردى.

-مىناۋ ەسالاڭ عوي!-دەسىپ، تەمىردىڭ حاندارى مەن دوستارى، بەكتەر مەن قولباسىلار كۇلىستى. ءبىراق    ايەلگە قوڭىر سالقىن تۇسپەن كەرماني قاراپ تۇردى. تاڭ قالىپ تەمىر دە قاراپ تۇردى.

-بۇل انا بولعاندىعىنان ەسالاڭ عوي،-دەپ كۇبىرلەدى ماس اقىن.

جاھاننىڭ جاۋى تەمىر ايتتى:

-ايەل! سوناۋ جات جەردەن، داريالاردان، وزەندەردەن، تاۋلاردان، ورمانداردان ءوتىپ، قالاي كەلدىڭ سەن؟ ساعان اڭدار قالاي تيمەدى، كوبىنەسە اڭداردان جاۋىز بولاتىن ادامزات قالاي تيمەدى؟ قولدا كۇش بار شاعىندا جاۋعا تاستامايتىن قورعانسىزداردىڭ جالعىز دوسى-قارۋ دا جوق قوي قولىڭدا! ساعان نانۋىم    ءۇشىن، تاڭ قالۋىم سەنى ۇعۋعا كەسەل بولماس  ءۇشىن ماعان وسىلاردىڭ ءبارىن ءبىلۋ كەرەك.

قانداي بەرىك بوگەۋ بولسا دا ماحابباتتى اتتاپ وتەتىن، بارلىق جاھان ەمشەگىن ەمگەن ايەل-انانى ماقتالىق! ادامنىڭ بار جاقسىلىعى كۇننىڭ ساۋلەسى مەن انانىڭ اق سۇتىنەن كەلەدى. بىزگە ءومىردى سۇيگىزەتىن وسىلار.

ايەل تەمىرگە ايتتى:

-جولدا ءبىر اق دارياعا ۇشىرادىم، داريادا ارال كوپ ەكەن. بالىقشىنىڭ قايىقتارى دا كوپ ەكەن. سۇيگەنىڭدى ىزدەسەڭ، جەل وڭىڭنان شىقپاي ما؟! داريانىڭ جاعاسىندا تۇرىپ وسكەن   ادامعا وزەننەن ءجۇزىپ ءوتۋ وڭاي عوي...تاۋلار؟ مەن تاۋلاردى بايقاعانىم جوق...

سول جەردە ماس كەرماني ماسايراپ كەتىپ، سوعىپ جىبەردى:

-سۇيگەن جانعا تاۋ دەگەنىڭ دالا عوي...

-جولدا ورمان بولدى ما دەيسىڭ عوي... ءيا، بولدى. ورماندا قابان، ايۋ، سىلەۋسىن ءھام قۇت ۇشىرىپ، ىلعي جەر ءسۇزىپ جۇرەتىن بۇقالار ۇشىرادى. ەكى قابات ماعان بارىس قارادى. كوزدەرى سەنىڭ كوزدەرىڭدەي ەدى. ءبىراق اڭداردىڭ دا جۇرەگى بار عوي. مەن ولارمەن سەنىمەن سويلەسكەندەي سويلەستىم. ولار مەنىڭ انا ەكەنىمە ناندى. اياعاندارى ەمەس پە، كۇرسىنىپ تەرىس قاراپ كەتتى. سەن اڭداردىڭ ءوز بالالارىن ءسۇيۋىن، سول بالالاردىڭ تىرلىگى مەن ازاتتىعى ءۇشىن ولاردىڭ جاۋلارىمەن الىسۋىن بىلەسىڭ بە؟

-سولاي، ايەل!-دەدى تەمىر،-مەن بىلەم، اڭدار، كوبىنەسە، ادامداردان كۇشتىرەك ءسۇيىپ، جاۋلارىمەن ادامداردان گورى تاباندىراق الىسادى.
-ادامنىڭ ءبارى اناسىنىڭ بالاسى عوي،-دەدى ايەل بالاشا،-نەگە دەسەڭ ايەلدىڭ جانى ءجۇز ەسە بالا عوي.

ايەل ايتتى:

-اركىمنىڭ اناسى بار عوي. ارام دا، كىمنىڭ بولسا دا ۇلى عوي. قارت-اۋ، بىلەسىڭ بە سەن؟ سەنى دە ءبىر نۇساپ ايەل تاپقان. تاڭىرىنە تاڭدانارسىڭ،   اناڭنان سەن دە تانبايسىڭ، قارت!

-سولاي، ايەل!-دەدى كوتەرىلىپ ەر اقىن كەرماني.

-سولاي، وڭكەي بۇقادان بۇزاۋ تۋمايدى. كۇنسىز گۇل گۇلدەمەيدى. ماحاباتسىز باقىت بولمايدى. ايەلسىز ماحاببات بولمايدى. اناسىز اقىن دا بولمايدى، ەر دە بولمايدى. ايەل تاعى  ايتتى:

-بەر بالامدى وزىمە. نەگە دەسەڭ، مەن انامىن، سۇيەمىن ۇلىمدى... ايەلگە قۇلدىق ۇرارلىق! مۇسانى، مۇحاممەدتى، زور پايعامبار يسانى تاپقان سول ايەل عوي. جاۋىزداردىڭ يسانى ولتىرگەنى راس. ءبىراق، شارافاتدين ايتقانداي، ول تىرىلمەك، شام دا تىرىلمەك!

بىزگە قاجىماس قىران تاۋىپ بەرەتىن ايەل. اناعا قۇلدىق ۇرالىق! اريستوتەل سول ايەلدىڭ ۇلى، فەرداۋسي، بالداي ءتاتتى ساعدي، ۋ قوسىلعان شاراپتاي ومار حايام، ەسكەندىر مەن سوقىر عۇمار… وسىلاردىڭ ءبارى سول انانىڭ بالالارى، ءبارى انانىڭ ءسۇتىن ىشكەن. بويلارى بەتەگەدەن اسپايتىن كۇندەرىندە سولاردىڭ ءارقايسىسىنىڭ قولدارىنان ۇستاپ، جەتەكتەپ ومىرگە كىرگىزگەن سول انا. ومىردە اۋىزعا الارلىق بارلىق ءار زات سول انالاردان.

قالالاردى قيراتقان اق شاشتى الىپ ويعا كەتتى. اقساق جولبارىس، تەمىر كورەگەن ۇزاق ۇندەمەي وتىردى. ءبىرازدان سوڭ، بارلىق حالىققا بىلاي دەدى.

-مەن، ءتاڭىرى قۇلى تەمىر،      ءتيىستى ءسوزدى ايتامىن! مەن ءومىر ءسۇردىم، ءومىر بويىنا تابانىمنىڭ استىندا قارا جەر كۇڭىرەنىپ كەلدى.  وسى قولىممەن وتىز جىل بويىنا اجالدىڭ ەگىنىن قيراتىپ كەلەمىن. قيراتۋىمنىڭ ءمانىسى سول-مەن اجالدان ۇلىم جاڭگىردىڭ كەگىن الماقپىن.  اجال مالعۇن مەنىڭ جۇرەگىمنىڭ كۇشىن سىندىردى عوي. مەنىمەن جاۋلارىم وزدەرىنىڭ حاندىقتارى، قالالارى ءۇشىن الىستى. ءبىراق ەشكىم، ەش ۋاقىتتا ادام ءۇشىن الىسقان جوق. ادامنىڭ مەنىڭ كوزىمدە باعاسى دا بولعان جوق. ادام دەگەن نە؟ مەنىڭ جولىمدا نەگە تۇر ول؟ ونى مەن بىلگەنىم دە جوق. مىنە، مەن–تەمىر، جەڭگەن سوڭ، بايازيتكە مىناۋ ءسوزدى ايتقانمىن: «ءا، بايازيت، بايقايسىڭ با، پاتشالىق تا، ادام دا ءتاڭىرىنىڭ الدىندا تۇك ەمەس ەكەن. قاراشى، ءتاڭىرى اكىمشىلىكتى ەكەۋىمىزگە بەرىپتى. سەن-قىلي، مەن- اقساق!» بايازيتتى ماعان كىسەندەپ  الىپ كەلگەندە، بايازيت كىسەننىڭ سالماعىنا شىداي الماي تۇرعاندا، وسىلاي دەپ ەدىم مەن وعان. مەن باقىتسىزدىققا ۇرىنعان بايازيتكە قاراپ    وسىلاي دەپ، ءومىردىڭ ەسكى جۇرتقا شىعاتىن جۋسانداي اششىلىعىن  سەزدىم.

مەن-ءتاڭىرى قۇلى تەمىر ءتيىستى ءسوزدى عانا ايتامىن. مىنە، مەنىڭ الدىمدا ءبىر ايەل وتىر. مۇنداي ايەلدەر سانسىز عوي. وسى ايەل ماعان بۇرىن بىلىنبەگەن سەزىمدەر وياتتى. ول ماعان ءوزىنىڭ تەڭىنە سويلەگەندەي سويلەدى جانە وكىنبەيدى! بۇيىرادى! ۇقتىم، مەن ءھام كورىپ وتىرمىن بۇل ايەلدىڭ نەلىكتەن وسىنشا قايراتتى  ەكەنىن.

ول سۇيەدى. ونىڭ ۇلىنىڭ قالاي ءجۇز جىلدار بويىنا سونبەيتىن جالىن تۋاتىن تىرلىكتىڭ، ءبىر ۇشقىنى ەكەنىن وعان وسى ماحاببات بىلگىزىپ وتىر عوي. پايعامباردىڭ ءبارى بالا بولماپ پا؟ ەرلەردىڭ ءبارى ءالسىز نارەستە بولماپ پا؟ ون كوزىمنىڭ نۇرى جاڭگىر-اي، كىم بىلەدى، سەنىڭ ماڭدايىڭا تاعدىردا جەردى جىلىتىپ، جەرگە باقىت سەبۋ جازىلعان شىعار-اۋ! مەن جەردى قانعا تۇنشىقتىردىم، قانعا بوككەن جەر ىركىلدەپ تۇر عوي!..

تالاي ەلدەردى ەڭىرەتكەن ەر تاعى ءبىر تالاي ۇندەمەي ويلاپ وتىرىپ، اقىرىندا بىلاي دەدى:

-مەن-ءتاڭىر قۇلى تەمىر ءتيىستى ءسوزدى عانا ايتامىن! قازىر ءۇش ءجۇز ادام اتتانىپ، ماعان قاراعان جەردىڭ  ءبارىن كەزىپ، مىناۋ ايەلدىڭ ۇلىن تاپسىن. ايەل وسىندا كۇتەدى.  ونىمەن بىرگە مەن دە كۇتەمىن. كىمدە-كىم بالانى الدىنا مىنگىزىپ الىپ كەلسە، ول ادام باقىتقا جەتەدى. بۇل ءسوزدى تەمىر ايتىپ وتىر. وسىلاي ما، ايەل!

ايەل بەتىنە تۇسكەن قارا شاشىن قولىمەن قاعىپ جىبەرىپ، حانعا قاراپ كۇلىمسىرەپ:
-سولاي، حان!-دەدى.

سول ۋاقىتتا قايسار قارت ورنىنان تۇرەگەلىپ، ۇندەمەي ايەلگە باسىن ۇردى. سول ۋاقىتتا اقىن كەرماني قاتتى قۋانعان بالا سىقىلدانىپ، مىناۋ ولەڭدى سوعىپ جىبەردى:

«كوكتە جاۋھار سانسىز جۇلدىز جارقىراپ،
جەردە گۇلدەر گۇل-گۇل جايناپ بالبىراپ.
قاي جەر سۇلۋ جۇلدىز، گۇلدى جىرلاۋدان،
ءسۇيۋ جىرى-سۇلۋ دەيدى اركىم-اق.
تالما تۇستە كۇننەن سۇلۋ نە دەسەڭ،
عاشىق ايتار: ‹سۇيگەنىم عوي، جان-شىراق!›

قارا تۇندە جۇلدىز سۇلۋ بىلەمىن،
التىن كۇننەن كۇندىز سۇلۋ بىلەمىن.
ماعان بارلىق ۇلبىرەگەن گۇلدەردەن،
بوتا كوزدى ءبىر قىز سۇلۋ بىلەمىن.
سول جانىمنىڭ ءبىر جىميىپ كۇلگەنى،
كۇننەن سۇلۋ، كورەمىن دە كۇلەمىن.

سولاي، تالاي سۇلۋ-سۇلۋ جىرلار كوپ،
ءبىراق جالعىز جىرداي سۇلۋ ءبىر جىر جوق.
بۇل سۇلۋ جىر جىرلار ءومىر بۇلاعىن،
بۇل بۇلاعىن - كىپ-كىشكەنە جۇرەك يەسىن
بار ادامزات جىرلايدى ءبىر انا دەپ!..
وسىلاي دەپ جىرلايدى اقىن كەرماني».
اقساق تەمىر اقىنعا ايتتى:
-سولاي، كەرماني، ادىلدىكتى، شىندىقتى ايتۋعا سەنىڭ اۋزىڭدى ەپتى قىلعاننان قۇداي قاتەلەسكەن جوق ەكەن.

-ءيا، قۇدايدىڭ ءوزى جاقسى اقىن عوي!-دەدى ماس كەرماني. ايەل جىميىپ كۇلدى. حاندار، بەكتەر، قولباسىلار ءھام باسقا سولارداي بالالار ايەل - اناعا قاراپ، ءبارى دە كۇلدى.

وسى ايتىلعاننىڭ ءبارى شىن. وسى سوزدەردىڭ ءبارى اقيقات. وسىلاردىڭ  ءبارىن ءوزىمىزدىڭ انالارىمىز بىلەدى. سۇراڭدار، ولار ايتادى.

-ءيا، وسىنىڭ ءبارى شىن! ءبىز   اجالدان كۇشتىرەكپىز! جيھانعا ءبىر توقتامسىز دانىشپاندار، اقىندار، ەرلەر تاۋىپ بەرەتىن ءبىز!.. جيھانعا بارلىق جاقسىلىقتى سەبەتىن ءبىز! ءيا، اجالدان كۇشتىمىز ءبىز!..


دايىنداعان – قاجىبەك ايدارحان




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn