ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

بىلمەستىكتىڭ بەتى ارى قاراماي،بايلىقتىڭ بەتى بەرى قارامايدى

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/9/22 16:12:41

  ءالميساقتان حالقىمىز مال باعىپ، دالا  تابيعاتىن  تاماشالاپ ەركىن ءوسىپ كەلگەن  حالىق، رۋحاني بايلىقتى  دارقان دالادان العان دەپ جاتامىز. ونىمىز دا راس شىعار. دەسەدە، زاماننىڭ دامۋىنا ىلەسە، ادامزاتتىڭ عىلىم  جولىمەن ءجۇرىپ، ءبىلىم  ورەسىمەن ولشەنۋى ايداي اقيقات. بۇدان كوز جۇمۋعا بولمايدى.

  ماقالامىزدىڭ تاقىرىبىنداعى « بىلمەستىك » دەگەن ءسوزدى كەيبىر وقىرمان تۇسىنبەۋشىلىك، اعاتتىق، سەلقوستىق دەپ جاي ءتۇسىنۋى  مۇمكىن. ءبىراق ءبىزدىڭ  ويلاعانىمىز اۆتور  ايتقانداي ەگىنشى-مالشىلار اراسىنداعى ساقتالىپ وتىرعان كىناراتتار مەن كەمشىلىكتەر بولماق. تەحنيكانىڭ تەتىگىن يگەرمەۋ، قاجەتكە ساي ەسەپ جاساي الماۋ، ورىنسىز  شىعىنداردى تەجەمەۋ، العان قارىز سومانى دۇرىس پايدالانا الماۋ، ەرتەڭىنىڭ نە بولارىن ويلاماۋ ءبارى-بارىدە ءبىزدىڭ بىلمەستىگىمىزدەن.

  ەندەشە، ماقالانى وقي وتىرىپ وقىرمان ءوزى جاۋاپ بەرسىن دەپ جاريالاپ وتىرمىز.

_ رەداكتوردان


  اقان جاقيا ۇلى

  ‹‹ بايمىز با؟ ››  دەگەنگە       ‹‹بايمىز›› دەپ جامىراي كەتەمىز. «قانشالىق بايمىز، بايلىعىمىز نە؟›› دەسە اركىم ءوز الدىنا كىبىرتىكتەيدى. ال «كەدەيمىز بە؟›› دەگەندە ‹‹مەن كەدەيمىن!›› دەپ كەۋدەسىن قاعاتىن ەشكىم شىقپايدى. بۇعان شۇكىرلىك ەتكەنىڭمەن، ار جاعى بەلگىلى بوپ جاتقان اعايىنىڭنىڭ سىرى وزىڭە ءمالىم. ونىڭ كەدەيلىكتى ەرسى كورەتىن نامىسقويلىعىن ۇناتاسىڭ، ءبىراق قاسىق تولىق باتپايتىن تاقىر-تۇقىر تۇرمىسىن كورىپ، كوڭىلىڭ بۇزىلادى، ايايسىڭ، اياپ تۇرىپ اشىناسىڭ...

  حالقىمىزدىڭ تۇرمىسى ءالى دە جاداعاي-جاداڭ، اسىرەسە اۋىل-قىستاقتاعى ەگىنشى- مالشىلارىمىزدىڭ تۇرمىسى قازىرگى تۇتاس قوعامنىڭ ورتاشا دەڭگەيىنەن كوپ تومەن. جاي كوزگە ىشەرگە اسى، كيەرگە كيىمى تولىقتاي  كورىنەدى. الايدا، قالتاسىنىڭ ءتۇبى مەن ءشومىشىنىڭ ىشىنە قاراساڭ، قاراداي قارنىڭ اشىپ، كوڭىلىڭنىڭ قۇتى قاشادى. كوبى تىرباڭداعان تىرلىكپەن تاپقان ازعانتاي تابىسىنا الىمسىنا قاراپ، شۇكىرلىك ەتەدى. ەرتەڭگىنى ەرەكشە ەسكەرىپ كەتپەيدى. سويتە تۇرىپ، قانعا سىڭگەن قاسيەتتى سالتى _ بەرەگەندىك پەن كوپەستىكتى ارداقتاۋعا كەلگەندە الدىنا جان سالمايدى، مۇنى ماقتان تۇتىنۋعا قاقىلىمىز-اق دەيىك. دەسەدە، توي-تومالاقتاعى بەي-بەرەكەتتىك ءالى دە بوي بەرمەي، باردامنىڭ بارىن شاشىپ، جاداڭنىڭ ارتىن اشىپ جۇرگەن ءجايت جالپىلىق ءورىس العان. تۇرمىستاعى  ەسەپسىزدىك   ەسىمىزگە كىرمەي-اق قويدى. جىمىسقىلارعا جەم بولىپ، الاياقتارعا الدانىپ جۇرگەنىمىزدى بىلسەك تە وكىنىشتىڭ ورنىن ورامدى ادىسپەن تولتىرۋعا تالپىنبادىق. بۇعان قوسىلعان جانعا بايلانعان جالقاۋلىق اتتى جاناما  قىلىعىمىز جانە  بار. وسىدان بارىپ اۋىل-قىستاقتاعى كوپ ساندى ەگىنشى-مالشىلارىمىزدىڭ ەڭسەسى ءبىر كوتەرىلمەي-اق قويدى. ونىڭ باستى سەبەبى نە؟ تومەندەگى ءبىرقانشا جاقتى وزگەرتسەك، كەدەيلىك سىندى كەلەڭسىزدىكتى كەۋدەلەتپەۋگە بولار ما ەكەن دەگەن ويدامىز.

  ءبىرىنشى، جوعارى ءوسىمدى قارىز اقشا. قازىر ءبىر ءبولىم   ەگىنشى-مالشىلار قولىندا بار ەگىس ونىمدەرى مەن باققان مالىن قارجىعا ايلاندىرا الماي، ايلاندىرسا دا ماردىمسىز بولىپ، اقشاعا ءزارۋ بولعاندىقتان، قالتالىلاردان جوعارى ءوسىمدى قارىز اقشا الۋعا ءماجبۇر بولاتىن بولدى. وسىنداي قارىز ولاردىڭ قاجەتىن شەشكەنى سول، قارىز سومانىڭ نەشە ەسەسىن جەپ، تاقىر جەرگە وتىرعىزىپ، جىلىك مايىن سورىپ جۇرگەنىن بىلە تۇرسا دا، ۋاقىتتىق قاجەت ءۇشىن ورىنسىز  بوداۋ بەرۋگە امالسىز كونەدى. ويتكەنى بۇل تۇردەگى قارىز اقشانىڭ ءوسىمى بانكە   وسىمىنەن نەشە ەسە جوعارى، ونى شارانىڭ جوقتىعىنان الادى. ويتەتىنى بانكەدەن نەمەسە سەنىمدى قارىز كووپەراتيۆىنەن قارىز الۋعا كەپىلگە قوياتىن نارسەسى جوق. ونىڭ ۇستىنە، كەپىل بولاتىن ادامدى تابۋ وتە قيىن. سولاي دا سولاي، جەمقور جەكەلەرگە ۇرىنباسقا امالى جوق. ال ولاردىڭ ءوسىمى شى؟ ەڭ تومەنى 30 پايىز بولسا، ەڭ  جوعارىسى 100 پايىزدان اسادى. ونىڭ ءوزىن الگى قالتالىلار قىسىلىپ تۇرعاندارعا قيعىلىقتى تالاپتار  قويىپ، زارىقتىرىپ وتىرىپ ارەڭ بەرەتىنىن قايتەرسىڭ. سونىمەن، اقشادان تارىققاندار وعان مۇرىندىقتالادى دا قالادى. مۇندايلار جوعارى ءوسىمدى قارىزبەن  تۇرمىس قيىنشىلىعىن ۋاقىتتىق شەشكەنىمەن، ەڭ سوڭىندا ءوزىنىڭ ەسەلەپ زيان شەككەنىن بىلمەي دە قالادى. ماسەلەن، مىڭ يۋاندى 50 پايىزدىق وسىممەن الدى دەيتىن بولساق، ونىڭ ءبىر جىلدىق  ءوسىمى 600 يۋان بولادى. سوندا ول ءبىر جىلعا  العان  مىڭ يۋاننىڭ 400 يۋانىن عانا يگىلىك ءۇشىن ىستەتە الدى دەگەن ءسوز. ال قارىز ۋاقىتىن تاعى ءبىر جىل سوزاتىن  بولسا، جاڭاعى 400 يۋان دا جوق بولۋمەن بىرگە، ءوز جانىنان تاعى 200 يۋان قوسىپ بەرىپ قۇتىلادى. ءسويتىپ، قىزىل اقشانى ساناپ العان سياقتانعانىمەن، ءوزىنىڭ قىزىلىن قىرعىزىپ العانىن ۇقپاي قالادى. ال ءوسىمنىڭ مولشەرى قارىز بەرۋشىنىڭ ءوز قالاعانىنشا بەلگىلەنە بەرەتىندىكتەن، قارىزدانۋشى كەلىسىمدى ۋاقىتتا قايتارا الماسا، ەسەلەي بەرۋگە دە ەركى بار. ءبىر جولى بىرەۋدىڭ 5 مىڭ 500 يۋاندى 50 پايىزدىق وسىممەن الىپ، ەرتەسى ونى قايتارا قالاتىن بولعاندا، اقشا  يەسىنىڭ: ‹‹سەنءۇش ايعا العان اقشانى ءبىر سوتكەدە قايتارامىن دەپ توقتامعا قايشىلىق جاسادىڭ، ماعان ءبىر ايلىق ءوسىمى بويىنشا 165 يۋان بەرىپ قۇتىلساڭ جەڭىل قۇتىلعانىڭ›› دەپ الگىنى مويىنداتقانىن كوزىمىز كوردى. ال كەيبىر جوعارى ءوسىمدى قارىز بەرۋشىلەر ەگەر قارىز الۋشىلار اي سايىنداپ قايتارىپ وتىرۋعا كەلىسسە، 10 پايىز، 15 پايىزدىق تومەن وسىممەن بەرەمىن دەيتىن تاعى ءبىر ءتۇرلى ءتاسىل تاپقان. مۇندايلاردىڭ قارىز ءوسىمى ايتارعا تومەن سياقتانعانىمەن، ءىس جۇزىندە قارىزدىڭ باسى اي سايىن كەمىپ وتىرادى دا ءوسىم نارقى باستاپقىدان ءبىر تيىن دا كەمىمەيدى ەكەن. ماسەلەن، 10 مىڭ يۋاندى 15 پايىزدىق وسىممەن بەردى دەلىك، ونىڭ العاشقى ايداعى ءوسىمى 150 يۋان بولادى. ەگەر اي سايىن وسىمىمەن قوسا مىڭ يۋاننان قوسا قايتارىپ وتىرسا، ەڭ سوڭعى ايداعى قالعان مىڭ يۋاننىڭ ءوسىمى دە 150 يۋان بولادى دا ونى سول ايداعى قارىزعا شاققاندا باستاپقى 15  پايىزدىق  ءوسىم 10 ەسەلەنىپ، 150 پايىزعا جەتىپ بارعانىن كورەمىز. وسى بويىنشا ءار ايداعى قايتارعان ءوسىمدى قارىز اقشاعا شاعىپ، ونى ورتاقتاستىراتىن بولساق، ءىس جۇزىندەگى ورتاق ءوسىم 44 پايىز بولادى.

  كورىپ وتىرسىزدار، جاي كوزگە بۇل تۇردەگى ءوسىم نارقى ازداي بولعانىمەن، ءىس جۇزىندە ءوسىم قارىز سومانىڭ ازايۋىنا ىلەسە ەسەلەنىپ، قارىز الۋشىنى الجاستىرىپ وتىرعانىن  كورەمىز. ارينە،  بۇلار اقشانى  اقشالاي  قايتارۋداعى ۇتىلىس بولسا، ال قارىزعا العان اقشانى مال نەمەسە مال ونىمدەرىمەن قايتاراتىندار ءتىپتى دە زيان شەگىپ وتىرعانىن ايتپاساقتا تۇسىنىكتى.

  ەكىنشى، ءتۇرلى زاتتاردى نەسيەگە الۋ. جۋىق جىلداردان بەرى ساۋداگەرلەر مەن دۇكەن قوجايىندارى ءار ءتۇرلى زاتتى اقشاسى جوق الارماندارعا، اسىرەسە قولى قىسقا ەگىنشى- مالشىلارعا نەسيەگە بەرەتىندى تاپتى. ولار الارمانداردىڭ قاجەتى تۇسكەن زاتىن اقشاسى جوقتىقتان الا الماي وتىرعان ورايدان پايدالانىپ، كەپىل ادام نەمەسە زاڭدىق كەپىلگە يە  بولاتىن  ازاماتتىق كۋالىكتىڭ، نوپوس داپتەرىنىڭ كوبەيتىلگەن نۇسقاسى مەن ءۇي كۋالىگى سياقتىلاردىڭ ءبىرىن الىپ قالۋ  ارقىلى  زات  باعاسىن ەسەلەپ، اقشاسىن كەيىن بەرۋگە توقتامداسادى. ال قىسىلىپ تۇرعان الارمان قاجەتتى نارسەسىنىڭ نارقى قانشا بولۋىمەن ساناسىپ جاتپاي-اق، قارىزعا بەرگەنىن تەگىن بەرگەندەي كورەدى دە الىپ كەتە بەرەدى. مىنە، مۇنداي جولمەن بازاردان بار قاجەتىن تاۋىپ جۇرگەندەر از ەمەس. وزگەنى قويعاندا، ازاماتتىق كۋالىكتىڭ كوبەيتىلگەن نۇسقاسى ارقىلى 5 مىڭ يۋاندىق  موتوتسيكلدى 6 مىڭ يۋانعا الىپ، ەكونوميكالىق شىعىنعا بەلشەسىنەن باتىپ قانا قويماي، جارالانىپ، مەرتىگىپ، ءتىپتى ومىرىنەن مەزگىلسىز جۇدا بوپ جاتقان قازاق جاستارىن جانىمىزدان -اق تاباتىن بولمادىق پا!؟

  ال، مۇنداي نەسيەنىڭ قايتارىلاتىن ۋاقىتىن وتكىزىپ الىپ، كورىنگەن جەردە جاعاسىن جىرتقىزىپ تا جۇرگەن، بوقتاسسا دا، سوتتاسسا دا موينى وماقاسىپ جاتقانداردى كەز كەلگەن جەردەن كەزىكتىرىپ جاتپايمىز با!؟

  ءۇشىنشى، ەرتەڭگىنىڭ قامىن ەرتە ويلاماۋشىلىق. بارلىعى دەسەك بولماس، ءبىزدىڭ ءبىرتالاي اتا-انالارىمىز دا ۇرپاقتىڭ ەرتەڭىن ويلاپ، تۇرمىستىڭ ارتىن بولجاپ اقشا جياتىندار ازىراق. ‹‹تۇستىك عۇمىرىڭ بولسا، كەشتىك مال جي›› دەمەپ پە ەدى اتامىز قازاق. الايدا، بالالاردىڭ وقۋعا   ءتۇسۋى مەن ولاردىڭ باس قۇراۋى ءۇشىن، اۋرۋ-سىرقاۋ بولعاندا ەمدەلۋ ءۇشىن، تۇتقيىل اپاتتارعا توتەپ بەرۋ ءۇشىن، قولىنا ازىن-اۋلاق قارجىسىن ىركىپ قوياتىندار كوپ ەمەس. وندايلاردىڭ بار ماقتانى: قولداعى قاراڭ-قۇراڭىن بايلىق دەپ ءبىلۋ عانا. الدا-جالدا اۋرىپ-سىرقاي قالسا، اقشا تابا الماي تارىعادى. ال كەيبىرەۋلەر بالاسى وقۋعا اتتانار بولسا، باس-اياققا اقشا ىزدەپ شاپقىلاپ، قارىز الاتىن جەر تابا الماي ساندالادى. سونىمەن، بالاسىنىڭ الاڭسىز وقۋى ءۇشىن  وراي جاراتىپ  بەرە الماي، ۇرپاعىن ءبىلىم الۋدان سۋىندىرىپ، جىگەرىن مۇقالتادى. ول-ولما، بالاسىن ۇيلەندىرەر كەزدە قولدا بار از عانا مالىن بازارى شىقسىن-شىقپاسىن كوزدى جۇمىپ از اقشاعا ۇرادى دا جاتادى. بۇلاردى بىلاي قويعاندا، مالشى قازاق ءۇشىن  قىس  قىرى دەگەن جىلىنا ءبىر كەلەتىن سىناق قوي! ونى ۇعا تۇرا، كەيبىرەۋلەر كۇزدىڭ قارا باسىندا اسپانعا قاراپ قويىپ، جايبىراقات جۇرەدى دە قىس قاقىراي باستاعاندا كۇزدەگى ءبىر مالدىڭ قۇنىمەن-اق وڭاي تابىلاتىن جەم-ءشوپتى 10 مال بەرىپ ءجۇرىپ ارەڭ الادى.   ءسويتىپ، قولداعى بارى اپاتقا ءبىر ۇشىراسا، ارانعا ەكى تۇسەدى. ‹‹بالەم، كەلەرگىدە بولسىن!›› دەپ كەزەنگەنىمەن، كەلەسى كەزەكتە تاعى سول قانعا سىڭگەن قىلىعىمەن كەتە بەرەدى.

  ءتورتىنشى، ارتىق اعىلىپ جاتاتىن الىم-بەرىمدەر. قارعا تامىرلى قازاقتىڭ الىم-بەرىمى ‹‹اعايىن اراسىنداعى دانەكەر››  دەپ اتالادى دا اۋزىنداعىنى جىرىپ الدىڭا توسىپ، قولىندا بارىن قورجىنىڭا سالىپ، استىنداعى اتىن اعايىنعا ءتۇسىپ بەرەتىن بەرەگەندىگى بارشا جۇرتقا ءمالىم. وسىنداي اشىق قولدىلىعى  ءۇشىن،  اشتان ءولىپ، كوشتەن قالعان قازاق بولماعانىمەن، ءبىراق مىناۋ  ەكونوميكا ءبىر تۇلعالانعان، بارشا حالىق بازارعا ويىسقان وزىق زاماندا ۇلتىمىزدىڭ قالتقىسىز كوپەستىگى زامانعا ساي جاڭالىققا كوشۋى كەرەك قوي. ويتپەسەك، بۇل كوپەستىگىمىز بازاردىڭ باعىتىن ۇعىپ، ساۋدانىڭ سىرىن  بىلەتىندەر   ءۇشىن وڭاي ولجا تابۋدىڭ تاپتىرمايتىن بوستىعى بولىپ شىعارى حاق. وسىلاي بولىپ تا جۇرگەن جايىمىز جوق ەمەس. ارينە، ءبىز بۇل ارادا قازاق ۇلتىنىڭ تاماشا سالت-ساناسى مەن بەرەكەسىنە بەرىك نەگىز قالاپ، بولىنبەس ەنشىسى سانالعان قاسيەتتى ءداستۇرىن تۇپتەن وزگەرتۋ نەمەسە جويۋ كەرەك دەگەننەن اۋلاقپىز. ءبىراق، زامانعا جاراي زاڭدىلىق، ساناعا قاراي  سالت -سانا  جاڭالىعىن جاراتپاي بولمايدى.

  قاراماققا حانزۋ ۇلتى توي- تومالاق، ءولىم-ءجىتىم بولعان ۇيگە اقشانى ءۈيىپ-توگىپ تاستاعانداي كورىنەدى. ءىس جۇزىندە ءبىزدىڭ اپاراتىن كىلەم-كىلشەمىز بەن سىرماق، كەستەلەرىمىز، ال ونىمەن قوساعىن جازبايتىن كويلەك، شاپاندىق بۇلدارىمىزدى اقشاعا سىندىراتىن بولساق، ولاردىڭ تويلىعى مەن باتالىعىنان كەم تۇسپەيدى.

   اۋەلى، ودان اسىپ ءتۇسۋى دە مۇمكىن. وسى كەزدەگى بازارداعى تالشىقتى كىلەمنىڭ ەڭ تومەنى 200 دە 300 يۋاننان تۇسپەيدى. وعان قوسىمشالاناتىن ورامال-شارشىنى قوسىڭىز، قاراپايىم ءبىر تويعا وسىلاي باراتىن قازاعىڭىزدىڭ تويلىعى  نەشە ءجۇز يۋاننان تۇسپەيدى دەگەن ءسوز. بۇل تومەن دەڭگەيدەگى ولشەم. ال ۇلكەن قالىڭ كىلەم، ساپالى ءاديال كوتەرىپ باراتىنداردىكى  بۇدان نەشە ەسە جوعارى بولادى. ءتىرى مال اكەلەتىندەر توي مەن نازىرگە قوزىدان قايقايتا ءىرى قاراعا دەيىن اكەلەتىنىن بىلەمىز. ەندى ءسىز ۇساق مالدى 600 دە 1500 يۋاننان، ءىرى  قارانى  5000-8000  يۋاننان ەسەپتەي بەرىڭىز. سوندا ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ  تويلىعى  تومەن بە  ەكەن؟! باسقاسىن ايتپاعاندا، وسىنداي الىم - بەرىمنىڭ ىشىندەگى قولدان-قولعا ءوتىپ جاتاتىن كىلەم-كىلشەلەرگە جۇمسالعان قايران اقشانىڭ ەشبىر يگىلىككە جارامايتىندىعىنا جانىڭ كەييدى. سول كىلەم-كىلشەلەر مەن كەيبىر توكسىز ورىنداردا ىستەتىلمەي تۇرىپ-اق كونەرەتىن ەلەكتر جابدىقتارىنا  جۇمسالعان شىعىمدى قاتىستى جولدىعىمەن قوسىپ، اقشا كۇيىندە   اپارساق  قانداي  ءتيىمدى بولار ەدى.

  بەسىنشى، جەردەن جەتكىلىكتى پايدالانا الماۋ، جان باعۋدىڭ جولىن جالدانۋدان ىزدەۋ. قازىر اۋىل-قىستاقتاردا ەگىستىك جەر مەن جايىلىمدى ءار دارەجەلى حالىق ۇكىمەتتەرى ەگىنشى -مالشىلارعا ۇزاق مەرزىمدىك توقتام بويىنشا كوتەرمەگە بەردى. دەمەك، جەر كوتەرمەگە بەرىلگەن سوڭ ول جەردەن ءتيىمدى تۇردە پايدالانۋ ۇقىعى سول ادامعا عانا ءتان بولادى دەگەن ءسوز. ءبىراق، ءبىر ءبولىم ەگىنشى-مالشىلارىمىز ءالى كۇنگە دەيىن وزىنە تيەسىلى جەردەن تولىق پايدالانا الماي كەلەدى. وندايلاردىڭ جەردى باپتاۋعا جەلكەسى تارتسا، ەگىن ەگۋگە ەرىنشەكتىگى ۇستايدى. سونىمەن، جەرىنىڭ ءار مۋىن از عانا اقشاعا بولا كوتەرمەگە وتكىزەدى نەمەسە ۇزاق ۋاقىتتىق مايعا بەرەدى. كەيبىرەۋلەر ءبىر جولدا العان دومالاق اقشاعا كوزى تۇنىپ، جەرىنىڭ پايدالانۋ ۇقىعىن وزگەگە وتكەرمەلەپ بەرسە، كەيبىرەۋلەر مايعا الۋشىنىڭ ميمىرت سىلتاۋىنان جەڭىلىپ، ازعانتاي ماي اقىسىن دا ماندىتىپ الا المايدى. مۇندايلاردىڭ جەڭىلۋىندەگى باستى سەبەپتىڭ ءبىرى: توقتام كەمەلسىز ءارى زاڭدىق شارتتارى تولىق بولماۋدان كەلىپ  شىقسا، ەندى  ءبىرى، جەردى بايلىق دەپ بىلمەۋدەن، وعان ماڭداي تەرىن توكپەۋدەن كەلىپ شىققان كەششەلىك قوسىلىپ تۇرعانىن دا كورۋگە بولادى.

  ال قولداعى جەردى ەلگە بەردى، ودان العان ازعانتاي اقشا ارقار جالاق بولۋدان قالدى. ەندى ءوزى قايتۋ كەرەك؟ ‹‹ەندىگى قولايلى كاسىپ وزگەدەن وزەك جالعاۋ›› دەپ بىلەدى دە، بىرەۋدىڭ نە جالشىسى بولادى، نە مالىن  ‹‹تەمىر›› عىپ كوتەرگەن مالشىسى بولادى. جالشىنىڭ ءومىرى جاپاقتاۋمەن وتسە، مالشىنىڭ ءومىرى سالپاقتاۋمەن وتەدى. ال ول سالپاقتاي بەرسىن-اق، سالپاقتاي ءجۇرىپ بولماشى ەڭبەكاقىسىن مالدىڭ ءتولى مەن شيكىزاتىنان تاپسا كورىم عوي. الدا-جالدا اياقتى مال ءبىر تۇيىقسىز شىعىنعا ۇشىراسا، نە ءولىپ بىتسە شيپاسى ءبىتتى دەي بەرىڭىز...

  وتكەندە شاعىن ءبىر قىستاقتاعى 8 مالشىنىڭ قوجايىننىڭ مالىن كوتەرمەگە الىپ باعامىز دەپ جەر سيپاپ جىلاعانىن كوزىمىز كوردى. سونىڭ ىشىندەگى بىرەۋىمەن تىلدەسكەنىمىزدە الگى سورلى بىرەۋدىڭ 100 ساۋلىعىن ‹‹تەمىر مال›› ەتىپ كوتەرەگە الىپ، بىلاي توقتامداسىپتى: «100 ساۋلىقتىڭ العاشقى جىلعى ءتولىنىڭ 50 پايىزى يەسىنىكى دە، قالعانى باقتاشىنىكى؛ 2-جىلى 150 تۇياق ساۋلىق تولدەيدى دە ول ءتولدىڭ دە 50 پايىزى يەسىنىكى، قالعانى باقتاشىنىكى؛ 3-جىلى 225 ساۋلىق تولدەيدى، ونىڭ 50 پايىزى يەسىنىكى دە، قالعانى باقتاشىنىكى...». الگى سورلى العاشقى جىلى كوپ- كورىم 40 قا جۋىق تولگە يە بولىپ، كوڭىلى كونشىگەنىمەن، كەلەسى جىلى قۇداي اتىپ، 60 قا جۋىق تولگە جىعىندى بولادى. 3-جىلعا بارعاندا تاعى 100 دەن ارتىق تولگە جىعىندى بولىپ، باس كوتەرە الماستاي باقىتسىزدىققا جولىققاندا بارىپ، توقتامنىڭ قاتە جازىلعانىن، ياعني بيىلعى ءتولدىڭ كەلەر جىلى ءتول بەرەتىن ساۋلىققا ەسەپتەلگەنىن ءبىر-اق ءبىلىپ، بارماعىن تىستەيدى دە امالسىزدان الگى قوجايىنعا 8 جىل اقىسىز مال باعىپ بەرىپ، الگى شىعىمنىڭ بوداۋىن تولەۋگە باسىن بايلايدى. قالعان 7 مالشى دا وسىنىڭ كەبىن كيگەندەر ەكەن. بۇدان تىس، بولماشى تيىن-تەبەنگە بولا ءوزىنىڭ ازعانتاي مالىنا مال قوسىپ باعىپ، جەرىن تۇياق كەستى قىلۋمەن قويماي، ءولىپ-بىتكەنىنەن ورىنسىز زيان شەگىپ جۇرگەندەر دە از ەمەس...

  مىنە، حالقىمىزداعى وسىنداي ورىنسىز شىعىمدار مەن اڭعالدىقپەن الداناتىن، ەسەپ جولىن بىلمەۋدەن ەسەلەپ جەلىنەتىن جايتتەر جويىلمايىنشا، بايلىقتىڭ بەتى بەرى قارامايدى. سول ءۇشىن بارلىق اتقا مىنگەن ازاماتتار مەن زەرەك زيالىلار جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، الدانعانىن اڭعارماي، جەلىنگەنىن سەزىنبەي جۇرگەن اعايىندارىمىزعا اقىلشى بولا بىلەيىك!




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.





 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn