ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

بالا تاربيەسىندەگى بورىشىمىز نە بولماق

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/11/19 13:26:37

بالا تاربيەسىندەگى بورىشىمىز نە بولماق
كابيرا ءمۇسىنات قىزى

  بالا تاربيەسى _ وتباسىنا، مەكتەپكە، قوعامعا ءتان تاربيە ءتاسىلى، ءبارىنىڭ دە ارقالايتىن جاۋاپكەرشىلىگى بار. بۇل بورىشىمىزدى ءبىر-بىرىمىزگە يتەرمەلەپ، ۇرپاق ساپاسىنا قيانات جاساماۋىمىز كەرەك. «ادام ءوزى مىڭ جاسامايدى، ۇرپاعى مىڭ جاسايدى» دەپ سان اسىل تاربيەنى ءوز ۇرپاقتارىنا سىڭىرە ءبىلۋ ءاربىر ادامنىڭ بۇلتارتپاس    بورىشى.

  ءبىزدىڭ قازاق حالقىنىڭ ۇرپاق تاربيەسى بەسىكتەن باستالىپ، قوعام قويناۋىنا ارالاسقاندا دا جالعاستى جۇرىلە بەرەتىن جالپى ومىرىمىزگە ۇيلەسىمدى تاربيە. بالا تاربيەسىندە، ەڭ اۋەلى،   وتباسىنداعى اتا-انالارى ۇرپاقتارىنا ۇلكەن جاۋاپكەرلىكپەن ىستەگەن جۇمىستارىنان ءوز باسىنان ۇلگى بولىپ، تاربيە جۇرگىزەدى. وسى قاعيداعا ءمان بەرىلمەسە ۇرپاق تاربيەسىنىڭ جاۋاپكەرلىگىنە ءمان بەرىلمەگەن بولادى. وتباسىندا كەمەلدى تاربيەنى قابىلداماعان بالا مەكتەپكە كەلگەندە تاربيەدەگى كەمىستىگى بايقالادى. مەكتەپ ول بالانى تاربيەلەۋگە شارت-جاعداي جاساي الماسا، كوڭىل بولمەسە ونىڭ تاربيەدەگى كەمىستىگى كۇشەيە بەرەدى دە سول بەتىمەن قوعامعا شىعادى. سوندا ول كىم بولادى؟

  «بالانى جاستان» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى دا ارىدا جاتىر. جۇيەدەن   وتباسى تاربيەسىنە قاراتىلادى. اتا-انانىڭ سويلەگەن ءسوز، ءىس-ارەكەتىنىڭ بارلىعى دا بالا ءۇشىن العاشقى تاربيە. بالاعا كىشكەنتايىنان باستاپ جامان  ادەت، جات پيعىل، ورىنسىز قىلىق، تەرىس مىنەزدەردىڭ ءسىڭىپ قالۋىنان ەرەكشە ساقتانۋ كەرەك، اتا-انانىڭ بارلىق قيمىل بارىسى بالانىڭ جۇرەك تۇكپىرىنەن ورىن الادى. كەيىن مەكتەپ پەن قوعام سول العاشقى تاربيەنى كەمەلدەندىرەدى، تولىقتايدى، بەكەمدەيدى. بالا تاربيەسىندەگى وتباسى تاربيەسى قۇرىلىستىڭ العاشقى تاعانى سياقتى، دۇرىس قالانباسا قۇرىلىستىڭ قالاي بولاتىندىعى بارىمىزگە ايدان ايقىن عوي.

  قازاق حالقىنىڭ تيىم سوزدەرى دە ءبىر ءتۇرلى تاماشا تاربيە قۇرالى. اتا-انا بالا ەس ءبىلىپ، ءتىلى شىعا باستاعان كىشكەنتاي كەزىنەن باستاپ وتىرىك ايتپاۋعا، وتىرىك كۇلمەۋگە، وتىرىك جىلاماۋعا، وتىرىك سويلەمەۋگە تاربيەلەيدى. اتا-انالار بالالارىنا ۇلكەندەردى قۇرمەتتەۋ تاربيەسىن بەرگەندە «ۇلكەننەن بۇرىن سويلەمە»، «ۇلكەننەن بۇرىن تاماققا قول سوزبا»، «ۇلكەننىڭ بەتىنەن الما» دەپ تاربيەلەيدى. اتا-انالار بالاعا تۇرمىستىق بىلىمدەردى ۇيرەتۋدە «وتپەن ويناما»، «وتتان اتتاما»، «وتقا تۇكىرمە»، «وتتى، كۇلدى شاشپا» دەپ حاۋىپ-قاتەردەن ساقتانۋ جانە تازالىققا ءمان بەرۋ تاربيەسىن جاندى جۇرگىزەدى. بالاعا اس-تاماقتاردى قادىرلەۋدە  تاماشا تيىمداردى باستان ۇعىندىرادى.  «ناندى جەرگە تاستاما، ۇستىنە باسقا زات قويما»، «استى ۇرلەمە»، «استى جامان دەمە»، « ناندى ءبىر قولىڭمەن ۇزبە»، « تاماقتى سوراپتاپ ىشپە»... مىنە بۇل تيىمدار قاراماققا قاراپايىم ۇعىمدار بولعانىمەن، بالا تاربيەسىندەگى ورنى وزگەشە، ياعني ادامدىق ساپانىڭ العاشقى باسپالداعى. وسىنداي تاربيەلەردىڭ تاعانى دۇرىس قالانۋ ۇرپاق ءۇشىن جاسالعان جاندى تاربيە ءتاسىلى.

  وسى تاربيەنى اتا-بابالارىمىز تەكپەن بايلانىستىرىپ، تاربيەنىڭ ءومىر بويى جۇرىلۋىنە ايرىقشا نازار اۋدارعان. تاربيە ءتاسىلى دۇرىس بولماعان ۇرپاقتارىمىزعا « تەكسىز عوي» دەپ تاربيەنىڭ تۋ باسىن اتا-انالارىنا اۋداراتىن جايىمىز دا جوق ەمەس. « تەكسىز مەكتەپ» « تەكسىز قوعام» دەگەن باعىتتى سوزدەر بولماۋداعى سەبەپ تە «وتباسى تاربيەسىنىڭ» ورنى جوعارى ەكەندىگىن، مەكتەپ پەن قوعام سول وتباسى تاربيەسىن  بەكەمدەۋ بورىشىن ادا ەتەتىندىگىن  تۇسىندىرەدى. سوندىقتان دا ءارقايسىمىز تاربيەدەگى جاۋاپكەرلىگىمىزدى دۇرىس تاني ءبىلۋىمىز كەرەك.

  بالا تاربيەسىندەگى تاربيەلىك تالىمدەر ومىردەن قورىتىندىلانعان. سوندىقتان ۇرپاق تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرۋىمىز، قۇندى تاجىريبەلەرىمىزدى دۇرىس پايدالانۋىمىز، بالانى ەس ءبىلىپ ەرجەتكەنگە دەيىنگى سالت-ءداستۇر، ادەت-عۇرىپ، ونەگەلەرىمىزدىڭ بالانىڭ وسۋىنە ەرەن ىقپال جاسايتىنىن دۇرىس مەجەلەۋگە ايرىقشا ءمان بەرۋىمىز، قاتەلىكتى باسقالارعا يتەرمەلەمەۋىمىز كەرەك. تاربيەدەگى اعاتتىقتان تالاي ءوسپىرىمنىڭ تەرىس جولعا تۇسكەن تراگەديالىق وقيعالارىن كورىپ ءجۇرمىز، ءبىراق اعاتتىقتى ءبىر-بىرىمىزگە يتەرمەلەپ جاۋاپكەرلىك ارقالاعىمىز كەلمەيتىن جايتتەر بايقالىپ قالادى. ماسەلەن، اتا-انالارى العاش تاربيەنى دۇرىس بەرمەگەندىگىن دەر كەزىندە ۇرپاق الدىندا مويىنداي قويعىسى كەلمەيدى، تاربيەنى مەكتەپكە يتەرمەلەيدى، «سەندەرگە بەرگەنبىز، بارلىق شارت-جاعدايىن ازىرلەپ» دەپ سىرتقى قاجەتىن تولىقتاۋدى باستى ورىنعا قويادى. ءبىراق بالا جامان ادەت، جات قىلىقتاردى الدەقاشان مەكتەپكە كىرەردەن بۇرىن ءسىڭىرىپ العانىن مويىندامايدى، نە ونى وزگەرتۋگە مەكتەپپەن سايكەسۋگە مويىنسال بولمايدى. ۇيدە بولعان ۋاقىتتارىندا ونىڭ بارلىق قيمىلىن باقىلاۋعا ءسال قارايدى.

  بالا مەكتەپتەن قاي ۋاقىتتا قايتادى، قانداي بالالارمەن ارالاسادى، ۇيگە كەلگەن سوڭ نەندەي ىستەردى ىستەيدى، اقشا ۇستاي ما، نە جەپ ءجۇر... بۇلار ۇساق ىستەر بولعانىمەن، مىنە وسىلاردان جالپى تۇرمىس ادەتى قالىپتاسىپ جاتادى. ءسىز بۇل جۇمىستاردى بىلمەسەڭىز بالاڭىزدى قالاي تۇسىنەسىز؟ قاراماققا قاراپايىم جۇمىس بولعانىمەن، بالانىڭ جاقسى ءوسىپ-جەتىلۋى مەن تاماشا تۇرمىس ادەتى، دۇرىس احلاق-ءمورالىنىڭ قالىپتاسۋىندا وتە ماڭىزدى رول وينايدى.

  ءىشىنارا اتا-انالار بالاسى ءىس وتكىزىپ العان سوڭ وپىق جەيدى. قايدا بارىپ، قايدا قويارىن بىلمەي سانىن شىمشىلايدى. وعان نە شارا. اتتەگەن-ايدىڭ ورنىنا تۋ باستان بالانى دۇرىس تاربيەلەۋگە ءمان بەرۋ كەرەك قوي.   ءىشىنارا اتا-انالارىمىز بالا تاربيەسىندەگى ءوزى وتكىزگەن قاتەلىكتى     ىرىقتىلىقپەن مويىنداۋعا بالا الدىندا مويىنسال ەمەس. ونى كورگەن بالا قايدا بارادى. وقىتۋشىلار جاقسى نيەتپەن بالاسىنىڭ ازعانتاي بولسا دا جامان ادەتتەرىن بايقاپ ەسكەرتسە، «مەنىڭ وسى بالامدى ۇلكەندەرگە قاراتىپ ەدىم»، نە بولماسا «بالا تاربيەشىسى دۇرىس ۇيرەتپەپتى» دەپ، وزىندە ەش قاتەلىك جوقتاي سويلەپ جاتادى. ءىس جۇزىندە قاتەلىك ءارقانداي بالانىڭ ءوز اتا-اناسىنىڭ سەبەبىنەن تۋىندالادى. «ەۆرەي ۇلتى» بالا تاربيەسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن انانىڭ قۇرساعىنان باستاپ قۋزايدى. وسى ۇلت ۇرپاقتارى قانداي؟ ءبىز ۇرپاقتارىمىزدى تاربيەلەۋدە باسقا ۇلتتاردىڭ بالا تاربيەسىندەگى وزىق قاعيدالارىنان لايىقتى قابىلداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك.

  ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدا بالا تاربيەلەۋدە بەدەلى جوعارى تۇرادى، ءبىراق قازىرگى كەزدەگى ءىشىنارا اتا-انالارىمىز ءوزىمىزدىڭ جاقسى تاجىريبەلەرىمىزدى ەسكەرمەي، بىلمەي، ءوز ۇرپاعىن مۇقيات تاربيەلەۋگە ءمان بەرمەي وتىرعان احۋالى قوعامداعى بالاسىنىڭ وعاش جاعدايلاردى مىنە وسىلاي تۋدىرىپ جاتقان  جايى بار. اتا-انالار مەكتەپپەن، قوعاممەن سايكەسىپ، ءوز ۇرپاقتارىن ساپالى ۇرپاق ەتىپ تاربيەلەۋگە ايرىقشا كوڭىل بولگەنى ءجون. قوعامنىڭ دامۋى كەزەك كۇتتىرمەيدى، ءسىزدى توسىپ تۇرمايدى. سول ءۇشىن ءسىز قوعامعا ءبىر كىسىلىك ۇلەسىڭىزدى قوسۋ بارىسىندا ءوزىڭىز ساپالى ۇرپاق تاربيەلەۋ بورىشىڭىزدى دا ءسوزسىز ادا ەتە ءبىلۋىڭىز كەرەك.

  جارتى عاسىر ءومىر وتكىزدىك   دەسەك تە كوز الدىمىزداعى اتا-انامىزدىڭ وزىمىزگە بەرگەن بالالىق شاعىمىزداعى تاربيە تاسىلدەرى مەن ونەگەلەرى ەلەستەي بەرەدى.

  ماسەلەن، اتا-انالارىمىز ءمورالدى، اقىلدى، مەيىربان ادام بولۋ، باسقالارعا قول ۇشىن بەرۋ تاربيەسىندە «بالام، ەلگە جاماندىق جاساما، كومەك قولىڭدى شاماڭ كەلسە بەرىپ ءجۇر، بۇنداي ىستەگەن جاقسىلىعىڭ ءوز الدىڭنان شىقپاسا، ۇرپاعىڭنىڭ الدىنان شىعادى» دەپ ەسكەرتىپ وتىراتىن. ءبىر وتباسىنىڭ قوعامعا قوساتىن ۇلەسى ۇرپاقتارىن ساپالى ەتىپ تاربيەلەۋ ەكەندىگىن تانىپ جەتكەندەيمىز. قازىرگى ءداۋىر ۇرپاقتارىنىڭ تاربيەدەگى جاۋاپكەرشىلىگى تىپتەن كۇشتى. قازىر ءبىر وتباسىندا ءبىردى-ەكىلى بالا بار. ولارعا جاسالاتىن مامىلەدە ەرەكشە، دۇرىس مەجەلەنبەگەندە قوعامعا زاردابى اۋىر. قازىر ءبىر بالانى كەيدە 6 بىردەي ادام قارايدى. سول التى ادامنىڭ تاربيە ءتاسىلى ءبىر-بىرىمەن سايكەسۋى، ماقساتى ايقىن، ويى ءبىر جەردەن شىعۋى كەرەك ەدى. ەگەر تاربيەدە الا-قۇلالىق بولسا وپىق جەرىمىز شىندىق. سودان ورىنسىز مىنەز، وعاش قىلىق، ادەپسىز ارەكەت بالا بويىنا ابدەن ورنىعىپ العان سوڭ وپىق جەپ، ءبىر-بىرىنەن جاۋاپكەرلىكتى قۋزاپ وتىرۋ وكىنىشتى ءىس سانالادى. سوندىقتان بالا تاربيەسىندەگى بورىشىمىزدى تولىق وتەۋگە ايرىقشا كوڭىل بولگەنىمىز ءجون.


رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.




 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn