ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2019-جىلى 11-ايدىڭ 19-كۇنى 268-سان
2019-جىلى 11-ايدىڭ 18-كۇنى 267-سان
2019-جىلى 11-ايدىڭ 16-كۇنى 266-سان
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ،
ماركسيزمنىڭ نەگىزگى نازارياسىن ۇيرەنۋ كوممۋنيستەردىڭ مىندەتتى وقيتىن ساباعى
تۇرعۇن: ەكى حانزۋ ۇلىن ماپەلەپ ءوسىردى
شاعانتوعاي اۋدانى: تۇرعىنداردىڭ اۋىز سۋ قيىنشىلىعىن شەشتى
ساۋان اۋدانى: جاڭبىر جامىلا ەگىس جۇمىسىن ىستەپ، جۇرت كوڭىلىن جادىراتتى
پارتياعا كىرگەندەگى حيكايانى تىڭداپ، اۋەلگى ماقساتتى ەسكە ءتۇسىردى
جالپى ءماجىلىس رۋحىن ۇيرەنىپ، تياناقتاندىرۋدى يگەردى
ادالدىقپەن شەكارانى كۇزەتىپ، باتىلدىقپەن بورىش ارقالادى
كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەندى
اۆتوكولىككە جارىق شاعىلىستىرعىش جاپسىرىپ، بۇقارانىڭ تۇنگى حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتتى
قىلمىسكەردىڭ اۆتوماتى استىندا قۇربان بولعان قۇرىش جاۋىنگەر گاۋ ۋىنلياڭ
ەرەكشە رايوننىڭ ادال قورعاۋشىسى: فۋ يۇڭيوۋ
1 - دارەجەلى قاھارمان ۇلگى لي جۇڭگۇي: باسىن ءباي تىگىپ، گرانات جارعان قىلمىستىعا تاپ بەردى
شاعانتوعاي: العاشقى قار اسەم كورىنىس قالىپتاستىردى
قوبىقسارى اۋدانى: عاجايىپ قىزىل بۇلت
وتباسىلىق اسحانا قامقورلىق ايالداماسىنا اينالدى
2019-جىلى 11-ايدىڭ 15-كۇنى 265-سان
-توپتاعى «اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ» نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسى بارىسىندا پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن مۇقيات ۇيرەنەيىك، دايەكتىلەندىرەيىك
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى
ۇيرەنۋ مەن ىستەۋدى ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولىپ، بۇقارا «اسىعاتىن، ۋايىمدايتىن» ىستەردى شەشىم ەتتى
جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋ
الەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ
سيىر بورداقىلاپ كىرىسىن ارتتىردى
يۋبايسايدان مول ءونىم الدى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدىڭ جولىن اشىپ، اۋقاتتانۋ ارناسىن كەڭەيتتى
پارتيا 19-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ

بالام جاقسى بولسىن دەسەڭ شەتكە ايدا

جولدانعان ۋاقىتى : 2014/12/15 16:35:12

(گەرمانيا روستوك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى گۇلشات بادەل قىزىمەن اڭگىمە)

 ماقسات قيزات ۇلى


  پەرزەنت  جاقسىسى  جان راحاتى  ەكەن،  جەمسارىداعى  بادەلدىڭ جىلى ۇياسى قىزى گۇلشات ومىرگە كەلگەننەن بەرى قۋانىش بەسىگىندە تەربەلىپ كەلەدى، بۇل كۇندەرى گۇلشات بادەلدىڭ عانا ەمەس، قايمانا قازاقتىڭ بەدەلىنە اينالدى، ەندەشە قۇلاعىمىزدى ءتۇرىپ بەتكە ۇستار بايراعىمىزعا اينالعان جاننىڭ ءومىر جولىمەن تانىسايىق.

  2001-جىلى ىشكى ولكەلەردىڭ شينجياڭ كلاستارىنا ەمتيحان قابىلداعان  كەزدە گۇلشات  جەمسارى  اۋدانىنان  اعالاپ  العا  شىعىپ، شاڭحاي   «شيباۋ» ورتا مەكتەبىنە قابىلدانادى. ورتا مەكتەپتى ويداعىداي  وقىعان ءبۇلدىرشىن 2005-جىلى جوعارى ناتيجەمەن شاڭحاي فۋدان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كلينيكالىق مەديتسينا كاسىبىنە وقۋعا تۇسەدى. ونىڭ 4 جىلدىق ستۋدەنتتىك ءداۋىرى فۋداننىڭ كىتاپحاناسىندا ءوتتى، كىتاپپەن دوس بولعان ورەن  پاراساتتىڭ بيىگىن وزگەدەن بۇرىن كورەدى، كىتاپ وعان اتاق تا، ابىروي دا سيلادى، ول تالاي رەت مەكتەپ بويىنشا «3 تە جاقسى  وقۋشى»،  «ۇزدىك ستۋدەنت» اتاندى. 2010-جىلى فۋدان ۋنيۆەرسيتەتىن  تامامداعان گۇلشات شاڭحاي كاسىپتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسپيرانتىعىن اقىسىز وقۋعا تانىستىرىلادى، ءبىراق 10 جىلعا تاياۋ شاڭحايدا وقىعان گۇلشات ەندىگى ءبىلىمىن شەت ەلدە تولىقتىرۋدى ويلادى دا، اسپيرانتتىق وقۋدان باس تارتتى. باتىس ەلدەرىنىڭ وزىق مەديتسينا عىلىمى ونى قاتتى قىزىقتىراتىن، اسىرەسە گەرمانيانىڭ وزىق وركەنيەتى مەن مەديتسينا عىلىمىنا بويلاۋدى ول ۇزاقتان بەرى ويلاعان، سول ويىن ىسكە اسىرماسا ۇلى مۇراتىنان جاڭىلىسىپ قالاتىنداي جۇرەگىنەن تىنىشتىق كەتتى، شەتەلدەردە وقىپ جاتقان اعالارىنان اقىل سۇرادى. ولار عىلىم دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قويۋعا پەيىل قارىنداستارىنىڭ پىكىرىن قۇپ كوردى، وزىندەگى بار تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالدى. گۇلشات اعالارىنىڭ ايتۋىمەن گەرمانيانىڭ بەيجيڭدە تۇراتىن ەلشىحاناسىمەن سويلەستى. ەلشىحانا وقيمىن دەپ تۇرعان جاستىڭ بەتىن قاقپادى، بەلىن بۋدى. ولار الدىمەن گۇلشاتتان  اعىلشىن تىلىنەن، كاسىپتىك بىلىمنەن ەمتيحان الدى، تالاپتى جاس ودان سۇرىنبەي ءوتتى، قولىنا گەرمانياعا شىعىپ وقۋىڭىزعا رۇقسات دەگەن كۋالىك ءتيدى. كۋالىك قولعا تيگەن سوڭ گۇلشات ەۆروپا ەلدەرىنىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە دوكتورلىق وقۋعا ءوتىنىش تاپسىردى. ءبىر بيىكتىگى شاڭحاي فۋدان ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇزدىك وقىعان وقۋشىلار شەتەل ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە تىكەلەي دوكتورلىق اتاقتى قورعاۋعا قۇقىلى-تۇعىن. ەسىمى ەلگە تانىمالى ۋنيۆەرسيتەتتە ەل الدىنا شىعىپ وقىعان گۇلشات 2010-جىلى جەلتوقساندا گەرمانيانىڭ روستوك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا فاكۋلتۋتىنەن شاقىرتۋ الدى. گۇلشات شەتەلگە شىقتىم ەكەن دەپ بويىن كەڭگە سالعان جوق، روستوكقا بارعاننان كەيىن دە باس الماي ىزدەندى، كوپ ۋاقىتىن تاجىريبەحانادا وتكىزدى، بۇل جەردە كىتاپ وقۋمەن ايگىلى بولمايسىڭ، قايتا  وقىعانىڭدى اماليات الدىندا تاجىريبەدەن وتكىزىپ دالەلدەپ بەرۋىڭ كەرەك، بالتىق تەڭىز جاعالاۋىنداعى روستوك قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءتۇن اۋا ۇيقىعا كەتكەندە گۇلشات ەكى كوزى ءتورت بولىپ كۇندىز قاعاز جۇزىندە ەستەلىككە العاندارىن تۇندە تاجىريبەدەن وتكىزىپ، شيقىلى شىرقىڭدى كەتىرەتىن ۇساق كەمىرگىشتەرمەن الىستى. ۇيقىڭنان ۋاز كەشىپ، ۇيپا-تۇيپا بولىپ تاجىريبە جاساعان قيىن  كۇننىڭ  قايسى ءبىرىن ايتىپ تاۋىساسىڭ، قازاقتىڭ قارشاداي قىزى 3 جىلدىق قۇلشىنىسىنىڭ ارقاسىندا 2013-جىلدىڭ اقىرىندا گەرمانيانىڭ روستوك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورى اتاندى، ۇيرەنۋ مەن ادامنىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى  اراسىنداعى بايلانىستى  تاجىريبە جۇزىندە ءساتتى دالەلدەپ بەرگەندىگى سەبەپتى روستوك ۋنيۆەرسيتەتى وعان تاعى دا مىناداي 3 ءتۇرلى عىلمي ەڭبەكتى دالەلدەۋگە مۇمكىندىك  بەردى، ءبىرىنشىسى ادامنىڭ قارتايۋىنا سەبەپ بولاتىن گەنەتيكالىق فاكتورلار قايسىلار، ەكىنشىسى، بۇلشىق ەت سالدانۋىنىڭ ميعا بولعان اسەرى قانداي، ءۇشىنشىسى، ادام ميىندا بۇرىننان بەرى قالىپتاسقان ينفورماتسيالار نە سەبەپتى جويىلىپ كەتەدى.

  قازىر گۇلشات گەرمانيادا وسى 3 عىلمي ەڭبەكتى دالەلدەۋگە بەل شەشە كىرىسىپ كەتتى، 2014-جىلدىڭ سوڭىندا ول اتا مەكەنگە ات باسىن بۇرىپ، اكە-شەشەسىنە سالەمدەسۋگە كەلىپ قايتتى، ءدام بۇيىرىپ بىزدە گۇلشاتپەن كەزدەسىپ قالدىق، ول بىزگە گەرمانيا ەلىنىڭ وركەنيەتى، نەمىس ۇلتىنىڭ رۋحى، ولاردىڭ ۇرپاق تاربيەسىندەگى وزىق تۇستارىن  اڭگىمەلەپ بەردى.

  ەندىگى اڭگىمەنى گۇلشاتتىڭ ءوز اۋىزىنان ەستيسىزدەر. 

  2012-جىلدىڭ 22-قاڭتارىندا كوپ كۇتكەن گەرمانيا ەلىنە جەتتىم، سامولوت بىردەن روستوك قالاسىنا ەمەس، ايگىلى بەرلين قالاسىنا قوندى. سول جىلعى قىس  گەرمانيالىقتار ءۇشىن تاريحتاعى ەڭ ەڭ سۋىق، قارى قالىڭ قىس بولىپتى، جاڭا جىل قارساڭى، بەرلين مەنى قاپالاقتاعان قار، قىزىل-جاسىلدى شىرشامەن دۋمانداتىپ قارسى الدى. ال ەندى ايرپورتتان شىعىپ اۆتوبۋزعا وتىرىپ بەرليندى تاماشالايىن، بيىك-بيىك شىڭ قۇزداي قاباتتارى بار شاڭحايدان كەلگەن مەن اياق استىنان اۋىلعا كەلگەندەي كۇي كەشتىم، «اكاۋ، بەرليننىڭ قىستاعىنا ءتۇسىپ قالعاننان ساۋمىن با ءوزى» دەپ قويام ءوز وزىمە. ۇيلەرى تىم الاسا ءارى كونە كورىندى. جارىم ساعاتتان سوڭ قالا ىشىنە كىردىك. سويتسەم باعاناعى كورگەنىمنىڭ ءبارى تاريحي مۇراجايلار، شىركەۋلەر ەكەن. باياعى عاسىردا قالاي بولسا، سولاي ءوز بەينەسىندە ساقتالىپتى. وسىعان قاراپ ولار وتكەنىن ولەردەي قاستەرلەپ، مۇراعاتتارىن بالاسىنداي باۋىرىنا باساتىنىن سەزدىم.

  دۇنيە جۇزىندە 30 دان استام مەملەكەتتە قازاقتار بار دەگەندى ەستىپ جۇرەتىنمىن، گەرمانياعا العاش ات باسىن تىرەگەن ساتتە سول قازاقتارىم الدىمنان قۇشاق جايا قارسى الدى. مەن ءتىپتى ول كىسىلەر تۋراسىندا ەستىپ تە كورمەگەنمىن، مەنىڭ باراتىنىمدى قايدان ءبىلىپ العان دەمەيسىز بە. سونىمەن گەرمانياعا بارا سالىسىممەن بەرليندە سول جەردە قىزمەت ىستەيتىن قازاق اعالارىممەن، اپەكەلەرىممەن كەزدەستىم. ولار ۇيىنە شاقىرىپ قوناق قىلىپ، قيىردا قالعان قانداستارىنىڭ جاعدايىن سۇراپ ءماز بولىسىپ قالدى، مەنى ەرتىپ 10 كۇندەي گەرمانيانىڭ نەگىزگى قالالارىن ارالاتىپ، گەرمانيالىقتاردىڭ سالت-ساناسىمەن  تانىستىردى. مەن ءوز ەلىمدە جۇرگەندەي قۋانىپ قالدىم. قايدا جۇرسەك تە جىلقىشا كىسىنەسىپ تابىساتىن قازاق دەيتىن اق ەدىل حالىق ەكەنىمدى گەرمانياعا بارعاندا انىق سەزدىم.

  نەمىس حالقى ءبىز سياقتى اڭعال-ساڭعال حالىق ەمەس، ءسىزدىڭ سىرىڭىزدى ءبىلىپ، قانداي جان ەكەنىڭىزگە كوزى جەتپەيىنشە سىزگە جىنىسىن قوسپايدى. ءوزى ءبىر سىناعىش حالىق، جۇمىسقا دەگەن ىنتاڭىزدى، ومىرگە قاراتقان كوزقاراسىڭىزعا ويى تولمايىنشا سىزگە جاقىندىق تانىتپايدى.  ەگەر ءوزىڭىزدى جاقسى جاعىنان ساۋلەلەندىرىپ، ناتيجە جاراتاتىنداي بەينەڭىزدى بايقاسا وندا ولار جانىڭىزدان ۇيىرىلىپ شىقپاي قويادى. 

  اعىلشىن ءتىلى عىلىمنىڭ ءتىلى دەگەن ءسوزدىڭ جايدان ءجاي ايتىلا سالماعانىن گەرمانياعا بارعاندا كوز جەتكىزدىم، روستوك ۋنيۆەرسيتەتىندە جوعارى زەتتەۋ ەڭبەكتەرىنىڭ تۇگەلگە جۋىعى اعىلشىن تىلىندە جازىلعان، اعىلشىن تىلىندە وقىتىلادى، بۇل ورتا مەكتەپتەن بەرى اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنىپ كەلە جاتقان مەن ءۇشىن وڭايعا سوقتى، ال نەمىس ءتىلىن اعىلشىن تىلىندەي جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرىپ كەتپەسەم دە، تۇرمىس قاجەتىمە قاراي ۇيرەندىم.

  گەرمانيانىڭ تابيعي بايلىق قورى وتە از، ول ەلدىڭ كومىر، تەمىر، مۇناي بايلىعىن شينجياڭمەن سالىستىرساڭىز  وندا ءبىزدىڭ ەلدى ماي شايناپ وتىر دەپ ويلايسىز. ال تابيعي بايلىعى وسىنشاما از ەل قالايشا دۇنيە جۇزىندەگى ەكونوميكاسى قۋاتتى الدىڭعى ەلدەردىڭ قاتارىن تولىقتىرىپ تۇر. مەنشە ولاردىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرىپ تۇرعان نارسە ولاردىڭ تەحنيكالىق بۇيىمدارى، ولار شيكىزاتپەن ەمەس عىلىممەن بايىعان ەل، گەرمانيا ەۆروپا قۇرلىعىنداعى ەكونوميكاسى دامىعان، قوعامى بەرەكەلى بەلدى مەملەكەت، ونىڭ قازىنالىق قۋاتىن حالىقارالىق اقشا سىندىرىلىمى بويىنشا ەسەپتەگەندە دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 4-ورىندا تۇرادى.

بيىل شىلدەدە مارەسىنە جەتكەن برازيلياداعى دۇنيە جۇزىلىك فۋتبول ساۋىتىنا تالاسۋ جارىسىندا گەرمانيا كومانداسى ارگەنتينا كومانداسىن جەڭىپ اعا جۇلدەگەر بولىپ، وزدەرىنىڭ تەحنيكا جاقتان عانا ەمەس، سپورت سالاسىندا دا دۇنيە ەلدەرىنە ۇلگى ەكەنىن پاش ەتتى. گەرمانيانىڭ قۋاتتى ەكونوميكالىق قور قالىپتاستىرۋىنا سەپ بولعان كۇش نەمىس حالقىنىڭ مىنەزى دەپ بىلەر ەدىم. ولار ءبىر كۇندىك قىزمەت ۋاقىتىندا تەك سول قىزمەتتى عانا ىستەيدى، ودان وزگەگە مويىن بۇرمايدى، بىزدەگى ۇقساپ ءبىر جاعىنان قىزمەتتى شالا-پالا ىستەپ، ءبىر جاعىنان تۇرمىستى شاتاستىرىپ شارشاپ جۇرمەيدى. ءوزىڭىز ويلاڭىز، 8 ساعاتتى ىنتى-شىنتىمەن ىستەگەن كىسى سول كاسىپتەن قالايشا جەڭىسكە جەتپەيدى. ولار جەر سىپىرسا دا سونى قىزىعىپ، سوعان ىقىلاسىن جىعىپ ىستەيدى، بۇل ءبىر تومەن ساتىداعى ادامدار ىستەيتىن جۇمىس-اۋ دەپ قارامايدى، «سىپىرعانىم ءوز وتانىمنىڭ، ءوز ءۇيىمنىڭ اۋلاسى» دەپ ماقتانىش تۇتادى. 

  گەرمانيادا ۇرپاقتى ۇلى بايلىق سانايتىن سالت قالىپتاسقان. ول جەردە بالالاردىڭ  قۇقىعىن  قورعايتىن مەكەمە بولادى، بۇل مەكەمە بالا ومىرگە كەلىسىمەن انانىڭ قاسىنا جوعارى ساۋاتتى تاربيەشى قوسىپ بەرەدى، تاربيەشى جاس اناعا ءسابيدى قالاي ەمىزۋ، بالانى قالاي ۇستاۋ، قالاي شومىلدىرۋ، قالاي بولەۋ، قالاي  ۇيىقتاتۋ جايىندا جان-جاقتىلى ساباق بەرەدى، ءوزى باس-كوز بولىپ ۇيرەتەدى. بۇل تاربيە بالا جارىم جاسقا كەلگەنگە دەيىن جالعاسادى، تاربيەشى كۇنىنە كەلىپ، بالانىڭ جاعدايىن ءبىلىپ، اناعا الىستان اقىلشى، جاقىننان جاردەمشى بولادى. ەگەر اناسى بالاسىنا جاقسى كوڭىل بولمەي سالاقتىق تانىتسا، تاربيەشى مىندەتتى تۇردە اناعا ەسكەرتۋ بەرەدى، انا اقىلدى الماي، بالانى باپپەن باعا الماسا تاربيەشى بوبەكتى «بالالاردىڭ ۇقىعىن قورعاۋ» مەكەمەسىنە تاپسىرىپ بەرەدى. بالا سول جەردە جارىم جاسقا دەيىن  ارنايى  كۇتىمگە الىنادى، اناسى بولسا سىرتتاي باعۋشى قاتارىندا قارالىپ، بالانى جاقسى باعۋ تۋراسىندا ءبىلىمىن تولىقتىرادى. بالا جاسقا تولعاننان كەيىن دە ونى  ارنايى  باعىپ بەرەتىن، جوعارى بىلىمگە يە تاربيەشىلەردەن  ۇيىمداسقان  ۇكىمەتتىك ورىندار بولادى، وسى ورىندار ءسىزدىڭ ۇرپاعىڭىزدى وزىڭىزدەن ارتىق باقپاسا كەم باقپايدى، نەمىس ەلىندە بالانى ومىرگە اكەلۋ قانداي قۋانىش بولسا، ونىڭ ەسەيىپ-ەرجەتۋى دە سونداي قۋانىشقا تولى ءومىر. ال  بىزدە  ءوزىڭىز  بىلەسىز،  بالا  ومىرگە  كەلگەندە  جارىلارداي قۋانعانىڭىزبەن بالاڭىز جارىم جاسقا جەتكەندە ونى كىمگە باقتىرارىڭىزدى بىلمەي باسىڭىز قاتىپ، بالتىرىڭىز سىزدايدى. جايشىلىقتا  بالانىڭ بولاشاعىنا الاڭ كوڭىلمەن قاراعانىمىزبەن انىعىندا اتا-انا مەيىرىمىن تولىق جەتكىزە الماي جاتىرمىز. قوعامدىق ۇردىستىڭ ءوزى اتا-انالارىمىزدى سوعان يتەرمەلەيدى. « انام قايدا كەتتى» دەگەن بالاعا: «سەنى باعۋ ءۇشىن اقشا تاپقالى كەتتى» دەيمىز، اۋىلعا بارعانىمدا بەسىكتەن بەلى شىقپاعان سابيلەردىڭ اتا-اناسىنىڭ مەيىرىمىن سارىلا كۇتكەن قاراكوزدەرىن كورىپ كوڭىلىم سۋىدى، بالا بولسا انا سۇتىنەن دە، اتا - انانىڭ تاربيەسىنەن دە اجىراپ ۋاقىتتىڭ تەپەرشىگىندە تەربەلىپ جاتىر ەكەن. گەرمانياداعى بالا باقشانىڭ ءوزى بىزگە تاربيە ۇلكەن تاربيە بەسىگى بولعانداي. ءبىز  سياقتى  ولار  بالا  باقشانى « كىشكەنە كلاس»، «ورتا كلاس»، «جوعارى كلاس» دەپ ءبولىپ تاستاماعان، بالا باقشاعا بارعان بالالار ۇلكەنى بولسىن، كىشكەنەسى بولسىن بىرلىكتە وينايدى، بىرگە ۇيىقتايدى، بىرگە وقيدى، ولارعا قاراپ وتىرساڭ  ۇلكەن بالالار وزىنەن كىشكەنەلەرىن جەتەكتەپ، وعان بىردەڭەسىن ۇيرەتىپ جاتادى. ال كىشىسى ۇلكەنىنە  ەركەلەپ،  ولاردان بىردەڭەسىن سۇراپ بىلدىرلاپ جاتادى،  مىنە  كوردىڭىز  بە، نەمىستەر سوناۋ بالا باقشادان باستاپ جاراسىمدىلىقتىڭ، ۇلكەن مەن كىشى اراسىنداعى باۋىرمالدىقتىڭ تاربيەسىن قاندارىنا ءسىڭدىرىپ جاتىر. جانە ءبىر تاڭعالدىراتىنى گەرمانيادا بالا باقشادا  ساباق  وتۋگە  ءتيىم سالىنعان، بالا باقشادا  ارناۋلى وقىتۋشىلىقپەن اينالىسقاندار زاڭنىڭ قاتاڭ جازاسىنا ۇشىرايدى. ولاردىڭ بالا باقشالارىندا بالالارعا  تۇرمىستىق  بىلىمدەر ۇيرەتىلەدى. ماسەلەن، ورتتەن ساقتانۋ، جول ەرەجەلەرىنە بويسۇنۋ، ورتا تازالىعىنا كوڭىل ءبولۋ سياقتى بىلىمدەر. گەرمانيا كوشەسىنەن قالىڭ شۇبىرعان بالالاردى كورسەڭىز تاڭعالماڭىز، ولار سىرتقا ساياحاتتاپ جۇرگەن، كوز اياسىن كەڭەيتىپ، سىرتقى ورتامەن تانىسىپ جۇرگەن، مەترو بەكەتىنە بارىپ بەلەتتى قالاي الۋ كەرەكتىگىن ۇيرەنىپ جۇرگەن بالا باقشاداعى بالدىرعاندار.

  بىزدەگى 1-كلاس وقيتىن وقۋشىنىڭ سومكاسىنا كوز سالىڭىزشى، تاۋداي سومكانى تارىداي بولىپ كوتەرىپ بارا جاتادى، مۇعالىم ۇرساما دەگەن ۇرەي جۇرەگىن جاۋلاپ العان. ال وقىتۋ تاربيەسى وزىق گەرمانيادا بالا تاربيەسى بىزدەگىنىڭ كەرىسى. باستاۋىش مەكتەپتىڭ 2-جىلدىعىنا دەيىن ولار تاپسىرماعا  ءنومىر قويمايدى، سەن جوعارى ءنومىر الدىڭ، سەن تومەن ءنومىر الدىڭ دەپ بالانىڭ كوڭىلىنە قاياۋ سالمايدى، قايتا وقىتۋشى بالادا قانداي ەرەكشەلىك بار، نەنى ۇناتادى، قانداي عىلىمعا قىزىعادى دەگەندەردى ويىنا تۇيەدى. سونىمەن بىرگە بالانىڭ مىنەز-قۇلقىن ولار باستى ورىنعا قويادى، بالادا قانداي ءبىر ورەسكەل قىلىق بايقالسا، ونى بالانىڭ بەتىنە تىكە ايتپاي اتا-اناسىنا قۇلاق قاعىس ەتەدى. «پوزيتسيا ءبارىن بەلگىلەيدى» دەيتىن ناپولەن حيللەردىڭ فيلوسوفياسىن ولار تولىعىمەن قولدايدى، ەڭ الدىمەن بالانىڭ ومىرگە دەگەن مىنەز-قۇلقىن دۇرىستاپ العاننان كەيىن بارىپ، وقۋدىڭ سوڭىنا سالادى. ءبىلىمنىڭ جوعارى ناتيجە  ءۇشىن  ەمەس،  قايتا ءومىردىڭ سىرىن اشۋ كەرەكتىگىن ۇققان ۇلان وقۋعا ىنتى-شىنتىسىمەن كىرىسەدى. ال مىنا قىزىقتى قاراڭىز، گەرمانيادا باستاۋىش 3-كلاس وقىپ جاتقان كەزدە بالالاردان ۇلكەن ەمتيحان الىنادى، ناتيجەسىنە قاراي وتىرىپ كىمنىڭ ۋنيۆەرسيتەت وقيتىنىن، كىمنىڭ جوعارى تەحنيكۋم وقيتىنىن، كىمنىڭ كاسىپتىك مەكتەپ وقيتىنىن انىقتايدى. بايقادىڭىز با، نەمىستىڭ 3-كلاس وقيتىن بالاسى بولاشاقتا قانداي ماماندىقتا ءبىلىم الاتىنىن 10 جاسىندا-اق ءبىلىپ العان. مىنە بۇل «بالانى جاستان» دەيتىن نەمىستەردىڭ ءنان رۋحى.

  گەرمانيا ۇكىمەتى جۋىق جىلداردان بەرى جوعارى مەكتەپ وقىتۋىنا رەفورما جۇرگىزدى. ۋنيۆەرسيتەتتەرى بىزدىكى سەكىلدى تولىق كۋرس دارەجەسىن نەگىز ەتىپ وقۋشى قابىلدامايدى، ستۋدەنتتەردى ديپلوم دارەجەسىمەن قابىلدايدى، ديپلوم دارەجەسى دەپ وتىرعانىمىز ءبىزدىڭ ۇعىمدا اسپيرانت وقىعاننان دا جوعارى. بىزدەگى سياقتى ول جەردە  ستۋدەنتتەرگە  ارنايى  باعىتتالعان  وقۋلىق  جوق،  وقىتۋشى زەرتتەۋ وبيەكتىسى نەگىزىندە عىلمي ەڭبەكتەردى پايدالانىپ ساباق وتەدى. مەنىڭ ول جەردەگى ۋاقىتىم كىتاپحانادا ءوتتى، سوندا مەنىڭ قاتتى تاڭعالعانىم، بۇلاردا وقۋلىق جوق بولعاندىقتان ستۋدەنتتەر ساباق مازمۇنىن يگەرۋ ءۇشىن كىتاپحاناداعى مازمۇنعا قاتىستى عىلمي ەڭبەكتەردى تۇگەلدەي وقىپ شىعادى دا، ەستەلىك الادى. گەرمانيانىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە بارا قالساڭىز، تىسى قالىڭ ەستەلىكتى ءاربىر ستۋدەنتتىڭ قولتىعىنان كورە الاسىز. قانداي ەڭبەكقورلىق، قانداي شىنايى  ءبىلىم دەمەيسىز بە، ءبىز سياقتى ءبىر وقۋلىقپەن شەكتەلىپ قالعان شەڭبەر جوق. ەمتيحان ناتيجەسى دە سول وقۋشىنىڭ عىلمي ەستەلىكتى قانشالىقتى شىنايى جازىپ شىقتى، ەستەلىگىندە ەلەڭ ەتكىزەتىندەي قانداي ءبىر تىڭ  وي  ايتتى  دەگەندەردى كوزدە ۇستايدى. ەمتيحان سۇراۋىندا بىزدەگىدەي قالىپقا تۇسكەن سۇراۋ، قالىپقا تۇسكەن جاۋاپ جوق. ءاركىم ءوز كوزقاراسىن عىلمي ەڭبەكتى مولىنان  وقىپ،  سودان  وي  ءتۇيىپ دالەلدەۋگە قۇلشىنادى. وقىتۋشى دا  ەڭبەگىڭە  قاراي ءنومىر قويادى. گەرمانيانىڭ وقىتۋ ساپاسى مىنە وسىنداي شىنايى بولعاندىقتان، ۋنيۆەرسيتەتتەرىنەن ءنومىر ءۇشىن جانتالاسىپ وقىپ جۇرگەندەردى  ەمەس،  ءومىر  ءۇشىن شىنايى تالپىنىپ جۇرگەندەردى بايقايسىڭ.

  گەرمانيالىقتار قاشاندا تاريحي مۇرالارىن اسا اياۋلى زاتتاي قاستەرلەيدى. ءوزىڭىز بىلەسىز، 2-دۇنيە جۇزىلىك سوعىس كەزىندە گەرمانيانىڭ ءىرى قالا قۇرىلىستارىنىڭ كوبىسى قيراپ قالعان، قازىر قاراساڭىز، گەرمانيالىقتار سول قيراعان قالالارىن تاريحتاعى كونە كەلبەتىن ساقتاي وتىرىپ قايتادان سالىپ شىقتى. كونە فوتولاردا قالا قۇرىلىسى قانداي بولسا، قازىرگى قالا قۇرىلىسى دا ءدال سونداي. سوعىس كەزىندە مەن تۇرعان قالانىڭ جارتى قورعانى عانا امان قالعان ەكەن، قالعانى جەرمەن جەكسەن ەتىلىپتى، سوعىستان سوڭ قالا قۇرىلىسى اۋەلگى نەگىزىندە قايتا تۇرعىزىلىپتى. شىعىس گەرمانيانىڭ حامبۋرك، بەرلين قاتارلى ءىرى قالالارى دا  تاريحىن  اينا ەتىپ  قايتادان  تۇرعىزىلدى.  وسىدان-اق نەمىستەردىڭ تاريحتى تامىرىم دەپ بىلەتىن تەكتى حالىق  ەكەنىن، زامان اۋىستى، جىل جاڭاردى دەپ كونەنى كۇرەسىنگە تاستاۋ ولارعا جات ەكەنىن ءبىلىپ الۋىمىزعا  بولادى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىر كونە تاريحي وقىتۋ بيناسى بار، ول 1405-جىلى سالىنىپتى، سودان بەرى ءوز قالپىندا ساقتالىپ كەلەدى،  ەسكىردى ەكەن دەپ ونى قۇلاتىپ، ورنىنا جاڭا بينا سالعان ەشكىم جوق. سالۋعا قاراجاتى جەتپەيدى ەمەس، سونى كۇتىپ،  ايالاپ، تاريحي جادىگەر رەتىندە ساقتاۋدى ولار جاۋاپكەرشىلىك سەزىنەدى.

  العاش گەرمانياعا بارا قالعان كەزىم، جۇمىستان تۇسكەن سوڭ قالانى قىزىقتايىنشى دەپ حالىق الاڭىنا كەلىپ دەم الىپ وتىردىم، وڭ جاعىمدا بەس-التى بالا ءبىر جەرگە جيىلىپ الىپ، سۋسىندارىن ءىشىپ، ءدامدى-قۇجىرلارىن جەپ اڭگىمە شەرتىسىپ وتىردى. ازدان سوڭ ويىندارى قانعان  سوڭ  قولدارىنداعى سۋسىننىڭ قابىعىن، كامپيت قاعازدارىن جيماستان ءبىرىن-ءبىرى قۋالاپ كەتىپ قالدى. سول جاعىمدا ءبىر ەر ادام جۇبايىمەن اڭگىمە سوعىپ وتىرعان، ورنىنان اتىپ تۇردى دا، الگى ەرەسەك بالالاردى قۋىپ جەتىپ، جەتەكتەپ الىپ كەلىپ تاستاپ كەتكەن قوقسىقتارىن جيعىزدى. بالالار ۇمىتىپ كەتسە كەرەك، كەشىرىم سۇراپ، ۇيات بولعانىن ايتىپ، شاشىپ كەتكەن قالدىقتارىن قوقىس ساندىعىنا سالىپ، الگى كىسىگە جىميا باس ءيىپ ۇيلەرىنە قايتتى. ءوز وتانىن، ءوز ورتاسىن سۇيەتىنى سونشالىق گەرمانيا ازاماتتارى ءمورالعا، زاڭعا قايشى ارەكەتتەردى بايقاسا باتىل تۇردە سونىڭ الدىن الۋعا قارمانادى. كەلەڭسىزدىككە ءوزى تۇساۋ سالا الماسا، ونىسىن زاڭ تاراۋلارىنا مالىمدەيدى. گەرمانيادا كوشە قىزىل شىراعىنان بايقاۋسىزدا ءوتىپ كەتىپ بارا جاتىپ بەيتانىس ءبىر نەمىسكە ۇستالىپ قالىپ، جول ەرەجەسى تۋرالى ساباق ەستىپ قالسام ەش تاڭعالماس ەدىم، ويتكەنى ولار وسى باتىلدىعىن ازاماتتىق بورىشىم، ءوزىمدى، ەلىمدى سۇيگەنىم دەپ بىلەدى. بىزدە بۇنى ويلاۋدىڭ ءوزى كۇلكىلى، كوشەدە بىرەۋدىڭ قولىنداعى سۋسىندىق قۇمىراسىن جولعا لاقتىرىپ جىبەرگەنىن كورىپ، نەگە لاقتىرىپ جىبەردىڭىز، الىڭىز دا قوقىس ساندىعىنا سالىڭىز دەپ ايتىپ كورىڭىزشى، ءبىرىنشى ونداي  ءسوزدى  ايتا الاتىن باتىلدىق  سىزدە جوق، ەكىنشى ونداي سىندى قابىلداي قوياتىن كىشى پەيىلدىك ول كىسىدە از، قايتا وندا سەنىڭ نەڭ بار، كوشە تازالىقشىسى سەن بە ەدىڭ دەپ وزىڭە دۇرسە قويا بەرۋى مۇمكىن.

  گەرمانيانىڭ قاتاڭ دا قاعيدالى وتباسى تاربيەسىمەن قوسا،  ولاردىڭ وتباسىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى، جۇبايلاردىڭ رومانتيكاعا تولى وتباسىلىق تۇرمىستارى مەنى قاتتى ءتانتى ەتتى. جۇمىستان تۇسكەن سوڭ گەرمانيالىقتاردىڭ  ۇيلەرىنە   اسىعىپ بارا جاتقانىن كورەسىڭ، سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى اتا-اناسىنا، اتا-اجەسىنە امانداسا بارىپ سول جەردە ءبىر اۋلەت باس قوسىپ مارە-سارە بولادى. كوفەحانادا وتىرىپ سىرتقا كوز سالساڭىز، قولتىقتاسىپ، قول ۇستاسىپ كەتىپ بارا جاتقان ەرلى-زايىپتىلاردىڭ شوعىرىن بايقايسىز. جۇرەكتەرى ماحابباتقا تولى شىنايى جۇبايلاردىڭ بالالارى دا سونداي جىگەرلى، جۇزدەرى قۋانىشقا تولى بولادى ەكەن. ولار جۇبايلار ارا مەيىردى باستى ورىنعا قويادى، ۇلىڭدى ۇياعا، قىزىڭدى قياعا قوندىرعان سوڭ قاسىڭدا قالاتىنى سول  باياعى  جارىڭ ەكەنىن نەمىستەر تەرەڭ تۇسىنگەن. سول سەبەپتى دە ولار كۇندەلىكتى ومىردە ونىسىن انىق ءبىلدىرىپ، ءبىر-ءبىرىن ايالاپ ءومىر سۇرەدى.

  گۇلشات حالقىن گەرمانيالىقتار سەكىلدى عىلىمعا جەتتىك، ونەرگە باي، مادەنيەتكە مىقتى، مەديتسيناعا وزىق ۇلت بولسا دەپ ويلايدى، ونىسىن قازاق بار جەرلەردىڭ بارىندە ايتىپ وتىرادى. ۇرپاعىمىزدى ءبىر شەڭبەردىڭ اياسىنا قاماپ قويماي، شەتكە شىعارىپ، ەل كورسەتۋ كەرەك دەيدى ول. قولىمداعى عىلمي جۇمىسىم اياقتاعان سوڭ  ەلىمە  قايتىپ  ەڭبەك ءسىڭىرىپ، وزىق ەلدىڭ ونەگەسىن ۇلتىما ۇقتىرسام دەگەن ۇلكەن وي گۇلشاتتىڭ قاۋاشاعىنا قوناقتاپ قالعان.




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.



 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn