ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

تاربيە نەدەن باستاۋ الادى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/1/26 11:39:29

بەكمۇقان اكەشە ۇلى

  ادامنىڭ اقىلدىق ەرەكشەلىگىنىڭ نەگىزى _ ءتىل. حايۋاناتتار كورۋ، ەستۋ، يىسكەۋ سياقتى تۇيسىكتەرىنە سۇيەنىپ زاتتاردى بولجاسا، ال ادامزات ءتىل-جازۋ، ءتۇرلى تەحنيكا ارقىلى كوزىمەن كورمەگەن كوپتەگەن نارسەلەردى بايقاپ، زەرتتەپ، دۇنيەنى مەڭگەرىپ وتىرادى. سوندىقتان ادامزات جاراتقان بارلىق  ءبىلىم، وركەنيەت جەتىستىگىنىڭ نەگىزى ءتىل ارقىلى بارلىققا كەلگەن. دەمەك، ادامزاتتىڭ بىلگىرلىگى تىلدەن باستالعان. بارلىق عىلىم-تەحنيكا جاڭالىقتارى ءتىل ارقىلى الەمگە تارالعان. ءارقانداي عىلىم، ءدىن، ساياسات، زاڭ-ءتۇزىم، قىسقاسى، ادامزات جاراتقان بارلىق مادەنيەتتىڭ وزىندىك بايلانىسى، ساباقتاستىعى بار. العاشقى تاربيە تىلدەن باستالعاندىعى سىندى وزگەرمەس زاڭدىلىق ءبىلۋدىڭ نەگىزى. دۇنيەدە 5 مىڭنان ارتىق ءتىل سيستەماسى بولعانىمەن، فونەتيكالىق، گرامماتيكالىق جاقتان ۇقساپ كەتەتىن تىلدەر كوپ. بىزدەگى تۇركى تىلدەس ۇلتتار ءوزارا سويلەسىپ، ءتىل تابىسىپ كەتەتىندىكتەن، تۋىسقان تىلدەر دەلىنەدى. مىنە، وسىنداي تۋىسقان تىلدەر دۇنيەنىڭ ءار جەرىندە بار. ماسەلەن، ءبىر ادام دومبىرانى جاقسى شەرتە بىلسە، باسقا ۇلتتاردىڭ ءارقانداي مۋزيكا اسپابىن تەز ۇيرەنە الادى. سەبەبى، وندا ءوز ۇلتىنىڭ كوركەمونەرىنەن باستالعان مۋزيكالىق دارىن قالىپتاسقان ءارى ول تابيعي  العاشقى تاربيەسىمەن قابىسقاندىقتان، ءوز دامۋ ارناسىنا وڭاي ۇيلەسەدى. كوپ ءتىلدى بولۋدا ءدال وسىنداي انا ءتىلىن تولىق بىلەتىن ادام باسقا ءتىلدىڭ زاڭدىلىعىن تەز جانە جۇيەلى يگەرەدى. ءبىر بالا ءوز انا ءتىلىنىڭ   گرامماتيكالىق ەرەكشەلىگىن يگەرىپ السا، باسقا تىلدەردىڭ دە    گرامماتيكاسىن ۇيرەنۋىنە نەگىز سالعان بولادى. دەمەك، دۇنيەدەگى تىلدەر گرامماتيكالىق ورتاقتىققا يە، ءارقانداي عىلىم جۇلگەسى ءبىر-ءبىرىن شەتكە قاقپايدى، قايتا ارناسىن تاپساڭ اعىسىمەن بىرگە بويلاي الادى. سوندىقتان ءارقانداي ءبىلىمدى يگەرۋدە العاشقى قادام ەڭ ماڭىزدى. ءتىل ادام رۋحىمەن ءبىر تۇلعالانعان، جۇرەگىمەن ۇندەسكەن بولادى. ايتالىق، ۇلتىمىزدا بۇرىن ارناۋلى اشىلعان اقىندىق مەكتەپ جوق، ءبىراق اقىندارىمىز قانشاما؟ التى اي ايتسا تاۋسىلمايتىن حالىق داستاندارىن كوكىرەگىنە قوندىرىپ العان قيساشىلارىمىز قانداي كەرەمەت. ولارداعى وسى كەرەمەت قايدان جاراتىلدى؟ ارينە، انا تىلدەن ءنار الا جاراتىلعان دەسەك ارتىق ايتقان ەسەپتەلمەيمىز.

  ۇلتىمىزدىڭ ۇشان-تەڭىز داستان-قيسالارى اۋىز ادەبيەتىنەن باستاۋ العان بۇرىنعى شەشەندەر، باقسى-بالگەر، قيساگەرلەر، اۋليە-انبيەلەر ەڭ العاشقى ءتىل ۇستازدارى. ولار ەل اراسىنا قيال-عاجايىپ ەرتەگىلەر مەن قيسا-داستاندارىن ايتۋ ارقىلى حالىق كوكىرەگىنە وي سالىپ، ويلاندىرىپ-تولعاندىرعان ءارى وسى شەشەندىك سوزدەرىمىزدى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاعان جانە دامىتقان. جازۋ بارلىققا كەلۋدەن بۇرىن ادامزات ەستۋ تۇيسىگى بولعان قۇلاق ارقىلى ءتىل قورىن كوكىرەگىنە قوندىردى. بىلايشا ايتقاندا، تاربيە باسى قۇلاقتان باستالدى دەسەك ورىنسىز ايتقان سانالمايمىز. قازاق ۇلتىنىڭ بەسىك تويى، شىلدەحانا، تۇساۋ كەسەر سياقتى بالالارعا ارنالعان توي مەرەكەسىنىڭ بارلىعىندا ايتىلاتىن ولەڭ-جىرلار، تاماشا ءتىل ۇيرەنۋ ورتاسى بولۋمەن بىرگە، ءسوزدى جۇيەلى، دۇرىس، شەشەن سويلەۋدىڭ ايتۋلى ساحناسى، ءسوز مادەنيەتىن تاراتۋدىڭ ورداسى بولعان. ەرتەگى تىڭداۋ بالالاردىڭ ءتىل بايلىعىن مولايتسا، بالالار جىرىنداعى جاڭىلتپاشتار بالانىڭ ءتىل   ۇيرەنىپ، الىپپەلىك ساۋاتىن ءوسىرىپ، دىبىستاۋ مۇشەلەرىن جەتىلدىرىپ، ءتىل ۇيرەنۋىندە ايرىقشا رول اتقارعان. ال، جۇمباق ايتۋ بالالاردىڭ ويلاۋ قابىلەتىن جەتىلدىرگەن. بۇدان سىرت، ماقال-ماتەل، شەشەندىك سوزدەر، بالالارعا ارنالعان قارا ولەڭ، جۇمباق ولەڭ جىرىن جاتتاتۋدى ادەتكە اينالدىرۋ،   دۇرىس سويلەۋ، ءوز ويىن ەركىن ورتاعا قويا الاتىن شەشەندىك ءسوز مانەرىنە جەتىلدىرۋ بارلىعى بالانىڭ اقىلدىق سەزىمىن وياتۋدىڭ كىلتى. دۇنيە   جۇزىندەگى تابىسقا جەتكەن قايراتكەرلەردىڭ بالالىق شاعىن زەرتتەسەك تە  نەمەسە وزىمىزدەگى زەرتتەۋشى، اقىن-جازۋشى، ءتىل ماماندارىنىڭ بالالىعىنا نازار سالاتىن بولساق، بارلىعى تاماشا تاربيە ورتاسىندا جەتىلگەن.

  دۇنيە ساحناسىندا ءوزىنىڭ كەمەلدى ورنىن ساقتاعان ۇلتتار اتادان ۇرپاققا جالعاساتىن ادەبي مۇراسىن وقۋ-اعارتۋعا بارىنشا سىڭىرگەن. اعىلشىن بالالارى شەكيسپردى وقىپ ەرجەتەدى. ەۋرەي بالالار «ءتاۋىراتتى» وقيدى. حانزۋ بالالارى «ءۇش ارىپتىك اقىليالار» مەن تاڭ ءداۋىرىنىڭ ولەڭدەرىن جاتتايدى. ارابتار «قۇرانكارىمدى» نەگىزگى تۇلعا ەتىپ، سەنىم، احلاق فيلوسوفياسىن ۇرپاق جانىنا سىڭىرەدى. ال ءبىز شى؟ ءبىزدىڭ دە اتا-بابامىز ۇرپاعىن مول  اۋىز ادەبيەتىمەن، پەداگوگيكالىق تاربيەنىڭ ۇشان-تەڭىز قاينارىمەن سۋسىنداتقان. قازىر اباي اقىليالارىن، قازاق شەشەندىك سوزدەرىن جاتقا ايتا الاتىن اتا-انالار تۇگىل، وقىعاندارى قانشالىق؟ مەنىڭشە، ساۋساقپەن سانارلىق دەسەم وتىرىك ايتقان بولمايمىن. مۇندا، بۇل تاقىرىپ جونىندە ءسوز قوزعاماسام دا سانالى وقىرمان ءوزىن تەكسەرە جاتار. قازىرگى ەلەكترون ءداۋىرى شەشەن سويلەۋ مادەنيەتىمىزگە تۇساۋ بولا المايدى، ءبىراق كىتاپ وقىمايتىن ساۋاتسىزداردىڭ مولايۋى، جىلىنا ءوز تىلىندەگى بىرەر گازەت-جۋرنالعا جازىلمايتىن، كىتاپحانالارىمىزعا كىرىپ، ءوز تىلىمىزدەگى بىرەر كىتاپ المايتىن اتا-انالارعا اباي سوزىمەن ايتقانداي، «ءوزىڭنىڭ يتتىگىڭ از بولعانداي تاعى دا ءبىر ءيت قازاق جەتىستىرمەكشىمىسىڭ» دەگىم كەلەدى.

  دۇنيەدەگى قوس ءتىل وقىتۋى جونىندەگى ايتۋلى نازاريالارعا نەگىزدەلسەك، انا-ءتىلىن جەتتىك مەڭگەرگەن بالانىڭ اقىل-وي جاقتان تولىسۋى دا، تانىمدىق قابىلەتىنىڭ جەتىلۋى دە كورنەكتى جوعارى بولاتىندىعىن  دالەلدەگەن. كانادانىڭ ايگىلى قوس ءتىل مامانى جيم كۋمينىز (2001-جىل) قوس ءتىلدى بالالاردىڭ انا ءتىلىن ۇيرەنۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى: «انا    ءتىلدىڭ قوس ءتىلدى بالالاردىڭ ومىرلىك جانە بىلىمدىك جەتىلۋى جاعىنداعى ماڭىزى تۋرالى زەرتتەۋلەر وتە ايقىن، اتاپ ايتار بولساق، قوس ءتىلدى بولۋ بالالاردىڭ تىلدىك، بىلىمدىك جانە تانىمدىق جاقتان دامۋىنا وتە پايدالى. وقۋشى انا تىلىنە قانشالىق قانىق بولسا، ەكىنشى ءتىلدى مەڭگەرۋى سونشالىق تەز بولادى. انا تىلدە تولىق ساۋاتى شىققان وقۋشىنىڭ، ەكىنشى تىلدە وتىلەتىن ساباقتاردى مەڭگەرۋى دە وتە جاقسى بولادى» دەپ وي قورىتادى. مىنە، بۇدان كوپ ءتىلدى شىنايى ءتۇسىنىپ جان دۇنيەسىنە تەرەڭ ۇيالاتۋدىڭ جانە ءوز تىلىنە اۋدارىپ ءمانىن  يگەرۋدىڭ نەگىزى ءوز انا ءتىلىن تولىق يگەرۋدەن باستالاتىندىعىن اڭعارۋعا بولادى. بەينە ۇيعۇر جازۋشىسى ابدۇقادىر جالالدين: «انا ءتىل ءوز كوزىڭە ۇقسايدى. قالعان تىلدەر كوزاينەك، ءدۇربى، تەلەسكوف، ميكروسكوپ... سياقتىلارعا ۇقسايدى. ولار قانشالىق ىلعارى بولسادا ءوز كوزىڭ الدىمەن ساۋ بولعانى ابزال» دەگەن ەكەن.

  ەندەشە، ءتىل _ ءبىر ۇلتتىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن قۇرايتىن ەڭ باستى بەلگى. ول ادامدىق عۇمىردىڭ اسىل ايناسى، اتا-بابا زەردەسىمەن بايلانىساتىن ارقاۋ. انا ءتىلى ارقىلى سول ۇلت ءوز ءداستۇرىن ساقتاپ، وزىنە ءتان تانىم مەن تالعام قالىپتاستىرىپ، دانىشپاندىق پەن كەمەڭگەرلىككە جەتە الادى. انا ءتىلىن جەتىلدىرە الماعان، ساقتاي الماعان ادام ءوز حالقىنىڭ رۋحاني بايلىعىن جيناقتاي المايدى، رۋحاني وركەنيەتىن جاساي المايدى.

  ۇلتىمىز ەجەلدەن اقىل-پاراساتقا، تىلگە باي حالىق. دانالىعىن ءتىل ارقىلى قىسقا دا نۇسقا ولەڭ سوزدەرىمەن، شەشەندىگىمەن ورنەكتەپ،فيلوسوفيالىق وي قورىتىندىلاپ وتىرعان. حالىق اراسىنداعى داۋ-دامايدان تۋىنداعان ءتۇرلى قايشىلىق كەزىندەگى ءبي-شەشەندەرىمىزدىڭ بۇلتارتپايتىن دالەلدى پىكىرلەرىمەن،   اجارلى تەڭەۋلەرىمەن، قاناتتى سوزدەرىمەن، ءادىلعازىلىعىمەن ءوز شەشىمىن تاۋىپ وتىرعان. سوندىقتان دا ءسوز جۇيەسىنە توقتاۋ ءبىزدىڭ اسىل ءداستۇرىمىز بولىپ كەلگەن. اقتايلاق ءبي بالا كەزىندە شىمىر ءبيدىڭ سۇراۋىنا «ارزانىڭىز _ وتىرىك، قىمباتىڭىز _ شىندىق؛ الىسىڭىز _ ۇجىماق، جاقىنىڭىز _ ءولىم؛ جامانىڭىز _ قيانات، جاقسىڭىز _ ادالدىق؛ قاتتىڭىز _ جوقشىلىق، ءتاتتىڭىز _ بالا، بالا ءۇشىن وتقا دا، سۋعا دا تۇسەسىڭ» دەيدى. «ءتىل جەتپەيتىن تۇكپىر، ءتىل ەرىتپەيتىن كوڭىل جوق»، «جۇرەك ءسوزدىڭ قاقپاعى، شىندىق ءسوزدىڭ ايعاعى» دەپ ءتىل قادىرىن بارىنەن جوعارى باعالاعان. انانىڭ اق سۇتىنەن ءنار الىپ، بەسىك جىرىمەن قۇلاققا قۇيىلىپ، تۋادا ۇيرەنگەن شەشەن ءتىلىمىز وسىلاي دانالىقپەن ۇلاسقان كوركەم ءسوز مادەنيەتى بولىپ، زاماننان-زامانعا ۇلاسىپ، نە ءبىر تاۋقىمەتتى تاعدىردى باستان وتكەرسە دە ءوز مانەرىن وزگەرتپەي بىزگە جەتكەن جوق پا! «تۇركى حالىقتارىنىڭ ىشىندەگى سۋرەتشىل، وبرازدى ءتىل _ قازاق ءتىلى. قازاقتار شەشەندىگىمەن دە، اسەم اۋىز ادەبيەتىمەن دە داڭقتى» دەيدى س.ە. مالوۆ. مىنە، بۇل قازاق ءتىلىنىڭ بەينەلۋ جاقتاعى كەمەلدىلىگىنە بەرىلگەن باعا بولىپ قالماستان، ۇلت شەشەندەرىنىڭ بيىك رۋحىنا، پاراساتىنا بەرىلگەن باعا. سوندىقتان انا ءتىلى ۇلت شەجىرەسىن ءوز بويىنا ءسىڭىرىپ، ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعايتىن كيەلى ءتىل.

  قازاق ءتىلىنىڭ قۇرىپ-جوعالۋعا شاق قالعان تاۋقىمەتتى كۇندەرى مەن قايتادان باس كوتەرىپ جوعالماعانى جونىندە تاريحىمىزمەن تامىرلاسقان تاجىريبە ساباقتار بىزدە بولعان. ول تاريح ءتىل-جازۋىمىزبەن بۇگىنگى ۇرپاققا جەتىپ وتىر. ەگەر وسىنداي  ومىرشەڭ انا ءتىلىمىز بولماعاندا    قازىرگى تاريحىمىز بولماعان بولار ەدى.

  زامان دامۋىنىڭ ۇردىسىندە   ەرجەتكەن قازىرگى ۇرپاقتارىمىز قوعامنىڭ دامۋىنا ساي، ءوز ۇلت تىلىنەن الشاقتاپ بارادى. «انا ءتىلىڭ ارىڭ بۇل» دەپ قانشا ايعايلاساق تا ءوز تىلىمىزگە جاۋاپكەرسىزدىكپەن قاراپ، وعان ءمان بەرمەۋگە بەتتەدىك. مەكتەپتەرىمىز «قوس ءتىل» وقىتۋىن جولعا قويعان بولسا دا انا-ءتىل ساباعىنىڭ ورنى  تومەندەپ، قازاق تىلىندەگى باسىلىمداردىڭ وقىرمانى جىلدان-جىلعا    ازايىپ بارا جاتقانداي.

  تاعدىرىمىزدىڭ تامىرسىزدىق ىندەتىنە شالىنۋى، ەڭ الدىمەن، تىلدەن باستالادى. ءارقانداي ۇلت ءوز ءتىلىن قادىرلەمەسە باسقا ءتىلدىڭ قادىرىنە جەتە المايدى. ءتىل تاعدىرى وتباسىندا كوكتەپ، وتباسىندا قاۋاشاق جارادى. مەكتەپتە كەمەلدەنەدى، قوعامدا ءتۇرلى عىلىممەن، بىلىممەن، تەحنيكامەن جاناسادى.

  اينالامىزعا نازار سالاتىن بولساق، اركىم ءوز جەكە مۇددەسىمەن الەك. كوبى جان باعىستىڭ قۇلى، ودان قالسا اتاققۇمارلىققا تالاسادى. مۇددەشىلىك اسقىنعاندا ۇلتجاندىلىق، اۋقىمدى اڭعارۋ ءبىر جاقتا قالادى.

اۋقىمدى اڭعارۋ دەگەنىمىز وزىندىك مۇرات، ماقسات ورناتىپ، جاقسى مەن جامان، الال مەن ارام، شىن مەن جالعاننىڭ اراسىن ايىرا ءبىلۋ، بىلىكتىلەردىڭ قاسيەتىن تانۋ، تاريحىمىزبەن تامىرلاسقان زاتتىق جانە رۋحاني بايلىعىمىزدىڭ قۇندىلىعىن ءبىلۋ. ۇلت پەن جەكەنىڭ باسىنداعى كەزىككەن ماسەلەلەرگە نازار اۋدارىپ، حالقىنىڭ ساياسي، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا قالتقىسىز قىزمەت وتەپ، ولار ءۇشىن ناقتى ارەكەتىمەن  ونەگە بولۋ دەگەندىك. ءبىراق كوپ ساندى اتا-انا بالالارىنىڭ زاتتىق قاجەتىن قامداعانىمەن، رۋحاني قاجەتىن تۇسىنە الماي قالادى. ءار كۇنى تىرشىلىك پەن جان باعىستىڭ قۇلى بولۋمەن ءوتىپ جاتىر. وي-قيالى جۇمىس ىستەپ اقشا تابۋ، بالالارىن وقىتۋ، ءۇيلى-باراندى ەتۋ، ودان قالسا توي-تومالاق، ءنازىر-شىراققا بارۋ، ءىشىپ-جەۋ. بەينە ءبىر كۇن جاساپ 365 كۇن سونى قايتالاۋ، بۇكىل ءبىر ءومىر وسىلاي قايتالامالى تۇرمىس الەگىمەن وتۋدە. وزىنەن ەسەپ الۋعا دا ۇلگىرمەي كەتە بارادى. مىنە، بۇل كوبىمىزگە ورتاق ارەكەت. تەك قانا جان باعىستىڭ قۇلى بولعان ادامدا ۇلتتىڭ تاريحىن، يدەولوگياسىن، ساناسىن، ءداستۇرىن ويلايتىن سانا بولمايدى. وزىنە جايلى كەلگەن جاققا دومالايدى. ياعني تەك كۇن كورىسىنە قولايلى بولعانىن كوكسەيدى، سودان باسقالارعا كىرىپتار بولىپ ارزان ەڭبەككۇشكە اينالادى. مۇنداي وتباسىنان قانداي ۇرپاق جەتىسەدى؟

  ءوز ءتىلىن تولىق يگەرتۋ سىندى قولامتالى ماسەلەنى شەشۋ _ جاراسىمدى ۇلتتىق قاتىناستى قۇرۋدىڭ العى شارتى. ول تەك مەكتەپ ارقىلى عانا شەشىم تاپپايدى. ەڭ الدىمەن مەملەكەت زاڭىن تياناق ەتە وتىرىپ، تانىم جاقتان سەرپىلىپ، يدەيا جاقتان بىرلىككە كەلگەندە جانە وسى بىلگەندى ءاربىر وتباسىنداعى جاس وركەننەن قاۋساعان قارتقا دەيىن ناقتىلى ارەكەتكە اينالدىرعاندا عانا بەكەمدەۋگە بولادى. بۇرىنعى سوۆەت وداعىنىڭ جازۋشىسى كونستانتين گەورگيۆيچ پاۋستوۆسكي «ءاربىر ادامنىڭ ءوزىنىڭ انا تىلىنە دەگەن كوزقاراسىنا قاراپ، ونىڭ مادەني دەڭگەيىنە عانا ەمەس، ازاماتتىق قاسيەتتەرى جونىندە مۇلتىكسىز باعا بەرۋگە بولادى. ءوز وتانىنا دەگەن ماحاببات ءوز انا تىلىنە دەگەن شىنايى ماحابباتسىز بولۋى مۇمكىن ەمەس. ءوز انا تىلىنە نەمقۇرايدىلىقپەن قارايتىن ادام حايۋانمەن بىردەي، ونىڭ انا تىلىنە دەگەن نەمكەتتىلىگى ءوز حالقىنىڭ وتكەنىنە، قازىرگىسى مەن كەلەشەگىنە دەگەن نەمكەتتىلىكپەن ساباقتاسىپ جاتادى. سوندىقتان وندايلار زياندى» دەيدى. ءيا، وسىنداي جاعدايدا قالاي ىستەۋ كەرەك؟ مەيىرباندىق، اق كوڭىلدىلىك، سابىرلىلىق، قاجىرلىلىق، سەنىم-تانىم سياقتى سەزىمدىك تۇيسىك تاربيە بارىسىندا قالىپتاسادى ءارى داميدى. دەمەك، تاربيە جالاڭ كىتاپ وقىتىپ، جوعارى ءنومىر ارقىلى ديپلوم الۋدى ماقسات ەتسە، بالانىڭ كوپتەگەن جاسىرىن قابىلەتى اشىلمايدى دا اينالاسىنداعى ادامدارعا، وتباسىنا، ۇلتىنا، وتانىنا جاۋاپكەرشىلىك پەن سۇيىسپەنشىلىك ارناۋ دەگەندى بىلمەيتىن بولادى.

    جيناقتاپ كەلگەندە، پەرزەنت تاربيەسىنىڭ قۇنىن ءارقانداي ەكونوميكالىق پايدانىڭ قۇنىمەن ماڭگى سالىستىرۋعا كەلمەيدى. كاسىپ نەمەسە ساۋدا جاعىنان قانشالىق ناتيجە جاراتقانىڭىزبەن بالا تاربيەسىنە ءسال قاراۋدان كەلىپ شىققان زياننىڭ ورنىن تولتىرا الماق ەمەس. سوندىقتان بالا تاربيەسىن كەشىكتىرۋگە، توقتاتىپ قويۋعا، باسقالارعا تاپسىرۋعا كەلمەيتىن ۇلى مىندەت. ءبىر ادامنىڭ بۇكىل  عۇمىرىنداعى جاراتقان ناتيجەلەرىنىڭ ەڭ باستىسى جانە ماڭىزدىسى قوعامعا ساپالى ۇرپاق جەتىستىرۋىمەن ولشەنەدى. وتباسى تاربيەسىنىڭ ورنىن ءارقانداي تاربيە باسا الماق ەمەس، اسىرەسە بالالاردا بولاتىن ءبىر جاستان ون جاسقا دەيىنگى تۋما ءتىل ۇيرەنۋ التىن داۋىرىندەگى انا ءتىلدى گرامماتيكالىق قاعيداسى بويىنشا دۇرىس، ولشەمدى يگەرتۋدە اتا-انالاردىڭ بورىشى توتەشە ماڭىزدى. قازاق ءتىلىنىڭ 32 ءارپىن ءارقانداي بالا قۇنتتاپ ءتۇسىنىپ، وعان دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن شىنايى شوعىرلاندىرسا، ءبىر جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە ۇيرەنىپ، قازاق تىلىندەگى شىعاتىن كىتاپ وقي الاتىن بولادى. مۇندا، الدىمەن بالانىڭ ءوز تىلىنە دەگەن قۇمارلىعىن قوزعاۋ بارىنەن ماڭىزدى. بۇل ءۇشىن اتا-انالارىمىز،    ءسوزسىز، ءوز وتباسىندا بالالارعا ارنالعان ءوز تىلىمىزدەگى گازەت-جۋرنال، بالالار ەرتەگىلەرى، ماقال-ماتەل، قىزىقتى جۇمباق-جاڭىلتپاشتار سياقتى كىتاپتاردى الىپ وزدەرى ونەگە بولا وتىرىپ وقۋى ءارى پەرزەنتتەرىنىڭ وقۋىنا جۇيەلى جەتەكتەۋ الىپ بارۋى كەرەك. سوندا عانا بالا وسى كىتاپتاردىڭ اسەرى جانە اتا-اناسىنىڭ جەتەكتەۋىمەن ءتىل جاعىنداعى قابىلەتى جوعارىلاپ، وزگە ءتىلدى، ءتۇرلى عىلىم-تەحنيكانى دا تەز يگەرەدى، ءوز ۇلتىنا دەگەن تۇسىنىگى، قۇرمەتى ارتىپ، جان-جاقتى جەتىلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى.




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn