ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 9-ايدىڭ 29 -كۇنى 182- سان
شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋعا، شينجياڭدى ىنتىماقتاسا ورنىقتىرۋعا، شينجياڭدى مادەنيەتپەن نارلەندىرۋگە، حالىقتى بايىتىپ شينجياڭدى گۇلدەندىرۋگە، شينجياڭدى باياندى كوركەيتۋگە تاباندى بولىپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگوشا سوتسياليستىك شينجياڭ قۇرۋعا قۇلشىنۋ كەرەك
G219 (تارباعاتاي بولىگى) «قاتىناس+ساياحات» نىسانىنىڭ تۇتاس لەنياسى سالىنىپ بولىپ،اۆتوموبيل قاتىنادى
باس شۋجي نۇسقاعان بەتالىستى بويلاپ،جاڭا داۋىردەگى جۇڭگوشا سوتسياليستىك شينجياڭ قۇرۋعا قۇلشىنامىز
شىنايى يگەرىپ،ناقتى ىستەپ،ۇدەرە العا باسامىز
شىنايى يگەرىپ،ناقتى ىستەپ،ۇدەرە العا باسامىز
2020-جىلى 9-ايدىڭ 28 -كۇنى 181- سان
2020-جىلى 9-ايدىڭ 26-كۇنى 180- سان
مەنىڭ مەكەنىم جۇڭگوداعى ەڭ كورىكتى قىستاق-قالاشىق
ءوندىرىستى بار قارقىنمەن جەدەلدەتتى
ۇلتتى گۇلدەندىرۋدىڭ ۇلى مىندەتىن ارقالايتىن ءداۋىردىڭ جاڭا ادامدارىن باۋلۋعا قۇلشىنايىق
اكىمشىلىك مەكەمەسى ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى جانە اپاتتان ساقتانۋ،اپات زيانىن ازايتۋ، اپاتتان قۇتقارۋ قىزمەتى ارناۋلى تاقىرىپتىق ءماجىلىسىن اشتى
كاسىپ سالاسى ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەپ، جۇمىستانۋ ۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ شينجياڭ امالياتى
تۋ تيانشان الابىنا جەتەكشىلىك ەتتى، دامۋدىڭ جاڭا تاراۋى جازىلدى
اسقاق تيانشاندا ايبىندى جوبا
وڭتۇستىك شينجياڭداعى جاڭا تىنىسقا سۇيىنە قاراعاندا
وقۋ - اعارتۋ، مادەنيەت، دەنساۋلىق ساقتاۋ، دەنە تاربيە ىستەرىنىڭ دامۋىن جالپى بەتتىك ىلگەرىلەتىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ تابىس سەزىمىن، باقىت سەزىمىن، حاۋىپسىزدىك سەزىمىن ۇزدىكسىز كۇشەيتۋ كەرەك
ورتالىق پەن مەملەكەت ورگاندارىنىڭ، ورتالىققا قاراستى كاسىپورىنداردىڭ 10 - توپتا شينجياڭعا كومەكتەسەتىن كادر - دارىندىلارىن قارسى الۋ جينالىسى جانە باۋلۋ كۋرسىنىڭ اشىلۋ سالتى وتكىزىلدى
اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم 1-شارلاۋ گرۋپپاسىنىڭ تارباعاتاي ايماعىنا شارلاۋ جۇرگىزۋ قىزمەتىنە اتتانىسقا كەلتىرۋ ءماجىلىسى اشىلدى
اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم 1-شارلاۋ گرۋپپاسىنىڭ تارباعاتاي ايماعىنا شارلاۋ جۇرگىزۋ حابارلاندىرۋى
شينجياڭنىڭ ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ابىرويلى ەڭبەك ىستەۋىن جەبەۋى ادامدىق ۇقىققا قۇرمەت ەتكەندىك جانە قامتاماسىز ەتكەندىك
شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ تاماشا تۇرمىستى جاراتۋ جولىنداعى قۇلشىنىسىن داتتاۋعا بولمايدى
2020-جىلى 9-ايدىڭ 25-كۇنى 179- سان
2020-جىلى 9-ايدىڭ 24-كۇنى 178- سان
شي جينپيڭ بۇكىل ەلدەگى قالىڭ شارۋالاردىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار شەبىندە قىزمەت ىستەپ جاتقان جولداستاردىڭ مەرەكەسىن قۇتتىقتادى جانە ولاردان شىنايى حال سۇرادى
وتكەلدىڭ ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ قىزمەتتەرىن مۇقيات،ەگجەي-تەگجەيلى جاقسى ىستەپ،ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءومىرىنىڭ حاۋىپسىزدىگى مەن دەنساۋلىعىن باتىل قورعاۋ كەرەك
جاسىل القاپتىڭ توعىسپالى كۇيىن كوكجيەكپەن ۇلاستىردى
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 24-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
كۇزگى جيىن-تەرىن قاربالاستىعىنا ءتۇستى
فينانس بىلىمدەرىن اۋىل-قىستاققا جەتكىزدى

قۇماي تازىلاردىڭ تۇقىمى،ءتۇرى جايىندا

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/2/5 11:22:14

قۇماي تازىلاردىڭ تۇقىمى،ءتۇرى جايىندا
  تازى قازاق دالاسىنا ساق زامانىندا كەلگەن دەپ شامالاۋعا بولادى. شامامەن 2000-2500 جىلدار بۇرىن بولسا  كەرەك. كەيبىر تاسقا قاشالعان پەتروگليفتەردەن تازىعا ۇقساس اڭشى يتتەرىنىڭ بەينەسىنە قاراپ، بۇدان دا ەرتەرەك زامانداردا دا بولعان با دەپ بولجام جاساۋعا دا بولادى. دەگەنمەن  تاقىر تازىلار وسىدان بەس-التى مىڭ جىل بۇرىن پەرعاۋىندار زامانىندا ءومىر سۇرگەن. ايگىلى تۋتانحامون قابىرىنىڭ ىشىندە اجال قۇدايى انۋبيس قارا ءتۇستى تازى بەينەسىندە بەينەلەنگەن.

  «قازاق تازىسىنىڭ ءتۇپ اتاسى ارابتىڭ ساليۋكيى، ول قازاق دالاسىنا يسلام ءدىنىن تاراتقان اراب جاۋىنگەرلەرىمەن بىرگە كەلدى» دەگەن نۇسقانى ۇسىنادى. شىنىمەن، ساليۋكي ورتا ازيا مەن كاۆكازعا تاياۋ شىعىس پەن يران ارقىلى تارالعان. قازىرگى ساليۋكي تۇقىمدارى قازاق تازىسىنا وتە جاقىن، تەك، تۇرقى ءسال ۇزىن، بويى ءسال سۇڭعاق، ءبىراق پوشىمى مەن سىمباتى وتە جاقىن كەلۋى ولاردىڭ تۋىستىعىن قۋاتتايتىنداي. ءتورت مىڭ جىلداي تاريحى بار ول يتتەردىڭ اتاۋى قۇم استىندا قالعان ارابتىڭ ساليۋك قالاسىنىڭ اتىمەن بايلانىستى تۋعان اتاۋ. دەگەنمەن، ول تۇستا شۋمەرلەرگە، اسسيريالىقتارعا دا تارالىپ ۇلگەرگەنگە ۇقسايدى. اڭ قاعاتىن ءيتىن قازاقتار «تازى» اتاۋىنىڭ ءمانى پارسىنىڭ «تازا، العىر، جۇيرىك» دەگەن ماعىناداعى سوزىنەن شىققان. بالكىم، تازى – تازا-تازا قاندى دەگەن ماعىناداعى سوزىنەن تۋعان، ىقشامدالۋ زاڭدىلىعىنا بايلانىستى تازىعا اۋىسۋى مۇمكىن دەپ جورامالدايتىندار دا بار. قازاق تازىسى مەن اۋعان تازىسى ورتالىق ازياعا پارسى تازىسىمەن ءبىر داۋىردە كەلىپ، ونى ساقتار مەن اۋعاندار جەرگىلىكتى تابيعي جاعدايدىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە ساي جەتىلدىرىپ، قولدان سۇرىپتاپ وتكىزگەنگە ۇقسايدى.

  دەگەنمەن، سوڭعى كەزدەگى زەرتتەۋلەر ورتا ازيادا تارالعان تازىلاردى   ارابتىڭ سليۋگگي (سلۋگگي) اڭشى يتتەرىمەن بۋدانداسۋدان پايدا بولعان جەرگىلىكتى تۇقىم دەپ ەسەپتەيدى. تازىنىڭ وتانى قازاقستان جانە تۇركىمەنستان (ارەدىك وزبەكستان جەرىندە دە وسىرىلەدى) دەپ ەسەپتەلەدى. تۇركىمەن تازىسى قازاق تازىسىنا قاراعاندا ءبىتىمى ۇساقتاۋ كەلەدى. تازى ءيتتى ورتا ازيانىڭ كوز جەتپەس كەڭ دالاسىنىڭ تۇرعىندارى اراب يتتەردى جەرگىلىكتى تۇقىممەن بۋدانداستىرا وتىرىپ، سۇرىپتاۋ ناتيجەسىندە شىققان، ات ۇستىندە اڭ اۋلايتىن بەگزادالار مەن دەگدارلاردىڭ ەرمەگىنە جانە مالشى-  باقتاشىلاردىڭ كۇن كورىسى ءۇشىن قىزمەت ەتكەن تۇقىم دەپ ەسەپتەيدى. قالاي دەگەنمەن VII-VIII عاسىرلاردا قازاق جەرىنە ءدىن تاراتا كەلگەن ارابتارمەن كەلگەن تازى تۇقىمىنان اڭشى يتتەر تاريحى باستالادى. سونىمەن بىرگە، جەرگىلىكتى جەردە قالىپتاسقان تۇقىم دەگەن تازىنىڭ پايدا بولۋى تۋرالى ەكى ءتۇرلى كوزقاراس بار: كەزىندە ورىس وتارشىلدارى كوپتەپ كەلە باستاعان زامانداعى زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە قاراساق (يا. پولفەروۆ پىكىرىنشە)، قازاق جەرىندە ورتا ازيا تازىسىنىڭ وزىندىك ءبىر تارماعى كوبىرەك تارالعان. ونىڭ بويىندا تاۋلىق جانە قىرىمدىق تازىلارعا جاقىندىعى باسىم بولعان. قولدانۋ جاعدايىنا بايلانىستى تازىلاردى دالالىق جانە تاۋلىق دەپ بولگەن. دالاداعى بويى سۇڭعاق، جازىقتا العىر بولسا، تاۋلىق تازى ءبىتىمى كىشكەنە، قيا جارتاستاردا جاقسى جۇگىرگەن. قازاق تازىسىنا وتە جاقىن تۋىس بولىپ ەسەپتەلەتىن اۋعان تازىسىنىڭ دا تاقىر ءجۇندىسى جازىق اۋماقتا، ال ۇلپىلدەك ءجۇندىسى سۋىقتاۋ سولتۇستىك ايماقتا تارالعان. ال قازاق تازىسى ورىستىڭ اڭشى تازىسىنىڭ پايدا بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەن. الايدا، قازاق جەرىنە تازى تۇقىمى ونان دا بۇرىن، دالىرەك ايتقاندا ساق زامانىندا كەلگەن. ونىڭ دالەلى تازى پوشىمدى يتتەردىڭ جارتاسقا سالىنعان بەينەلەرى، اتاۋدىڭ ءوزىنىڭ كونە پارسى تىلىنەن تۋىنداۋى تەگىن ەمەس، ونىڭ تارالۋى پەرعاۋىن ءيتى – ساليۋكي – پارسى تازىسى، اۋعان تازىسى جانە قازاق (ساق) تازىسى دەگەن بولجامدى ۇسىنادى (م. قۇل-مۇحاممەد پايىمداۋى بويىنشا). قازاقتار تازىنى جارعاق قۇلاق تازى جانە شاشاق قۇلاق تازى دەپ    ەكىگە بولەدى. ەكەۋى ەكى تۇردەن تارالعان تۇقىم دەيتىندىكتەن، ءبىرىنىڭ قۇلاعىنىڭ جارعاعى ۇلكەن، ەكىنشىسىنىڭ قۇلاعىندا كوپ ءجۇن وسكەن. شىنىمەن-اق، جارعاق قۇلاق تازىنىڭ قۇلاعىندا ەشقانداي ءجۇن بولمايدى، ال شاشاق قۇلاق تازىنىڭ قۇلاعىنىڭ    ءجۇنى ۇزىن، شاشاق ءتارىزدى بولادى. ال بۇعان قوسا دۇرەك (دۇرەگەي تازى) دەپ اتالاتىن تازى مەن قازاقى يتتەردىڭ بۋدانداسۋىنان شىققان تەرىسى قالىڭ، سۋىققا شىدامدى، دەنەسى كەسەك، قاسقىردى الاتىن باتىل تۇقىمى دا كەزدەسەدى. دۇرەك نەمەسە دۇرەگەي  تازى قاسقىردىڭ اياق تارامىسىن قيىپ جىبەرەدى.

  تازى – ورتاشا عانا بويى بار جۇيرىك ءيت، ءجۇنى تاقىر، ونىڭ ەسەسىنە، قۇيرىعى مەن سالپاڭ قۇلاعىنىڭ ۇشىن ۇزىن شاشاقتى ءجۇن باسقان. باسقا اڭشى يتتەرگە قاراعاندا بۇلار اقىلدىراق، يەسىنە شىن بەرىلگەن، ادامعا جۇعىسقىش، ال وزگە يتتەرگە وشپەندىلەۋ كەلەدى. وزدەرى وتە باتىل ءارى وراسان جۇيرىك بولادى. تازىلار كۇشتى بولمايدى، ءبىراق دەنەلەرى سيدام، ارىق، جەڭىل، جۇيرىك ءارى وجەت كەلەدى. ولار قۋسا جەتەدى دە قاشسا قۇتىلادى. قويان، تۇلكى سياقتى ۇساق اڭداردى ولار قۇتقارمايدى. ايلاعا يكەمدىلىگى سونداي، تازىلار اياعىن سىندىرۋ، قايىرۋ، موينىن شىعارۋ دەگەن كىناراتقا ۇرىنبايدى.

  تازىلاردى تۇقىمىنا قاراي قازاقتار قۇماي، قۇماي تازى؛ تازا قاندىلىعى مەن تۇگىنە قاراي قۇنى، قۇنى تازى؛ بۋدانداسقان بولسا، دۇرەگەي، دۇرەگەي تازى، قايىن، قايىن قاپتال دەپ بولەدى. مۇنىڭ سوڭعىلارى قاسقىر الاتىن كۇشتى يتتەر. ولار جالعىز-جارىم دا ەكەۋلەپ نەمەسە توبىمەن ءجۇرىپ، ۇتىلاپ اڭ  الادى، ال ۇيرەتىلگەن بولسا اۋشى قۇسپەن دە تىزە قوسىپ قيمىلدايدى. تازى يتتەردىڭ تۇگى سالىستىرمالى تۇردە از، سۇيىقتاۋ كەلەدى. ال كەسكىن، سىمباتىنا قاراي تاۋلى، ورماندى وڭىردەگى اڭشىل يتتەر ءىرى سۇيەكتى، شومبال دەنەلى بولسا، دالالى، قۇمدى وڭىرلەردە دەنە ءبىتىمى شاعىن، شارعىلاۋ كەلەدى.


ماقالالاردى دايىنداعان-
                  قاجىبەك ايدارحان



رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn