ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 1-ايدىڭ 28-كۇنى 23-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 27-كۇنى 22-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 25-كۇنى 21-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 24-كۇنى 20-سان
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ساقتانۋ-تىزگىندەۋ شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ساقتانۋ-تىزگىندەۋ شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قىزمەتى جونىندەگى ماڭىزدى بايىمداۋلارىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، نىسانالارمەن، ولشەمدەرمەن تىعىز بايلانىستىرىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە مىعىم قايراتپەن، جوعارى ساپامەن قول جەتكىزەيى
اۆتونوميالى رايون كوكتەم مەرەكەسىن قارسى الۋ بايلانىسىمەن ارميا مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ اڭگىمە ءماجىلىسىن وتكىزدى
پارتيا 19 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، ۋاقىتپەن جارىسا وتىرىپ، ءتۇرلى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەيىك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعى مەن دەنساۋلىعىنا بار كۇشپەن شىنايى كەپىلدىك ەتەيىك
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى، مەملەكەتتىك كەڭەس كوكتەم مەرەكەسىن توپتىق قۇتتىقتاۋ جينالىسىن وتكىزدى
ساۋان اۋداندىق ەلەكترمەن قامداۋ سەرىكتەستىگى: بۇقارانىڭ ەلەكتردەن حاۋىپسىز پايدالانۋىنا جاعداي جاراتتى
مۋ باسىنا 800 يۋاننان تابىس ۇلەستىرىلدى
ايماقتىق نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەگە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى كەڭسەسى قورىتىندى ءماجىلىسىن اشتى
تۇمشالامالى شام ءىلىپ،كوكتەم مەرەكەسىن قارسى الدى
اۆتونوميالى رايون زيالىلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
جاڭا جىلدا جاڭا بەت-بەينەنى ايگىلەپ،مەيىرگە تولى مەرەكەلىك تىلەك جەتكىزدى
ۇلتتىق سالت-ءداستۇر مادەنيەتىن جاقىننان تاماشالاپ،مەرەكە شاتتىعىنان ءلاززاتتاندى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 23-كۇنى 19-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 22-كۇنى 18-سان
كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاپ، شىت جاڭا تۇرمىس كەشىردى
ايماق باسشىلارى كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا حال سۇراۋ قيمىلىن ورىستەتتى
شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ 2019-جىلعى ساياحات كىرىسى 511 ميلليون يۋان بولدى
اۆتونوميالى رايون دەمالىسقا، پەنسياعا شىققان ساقا كادرلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
”ەكىنى قورعاۋ“ ارقىلى بۇكىل پارتيانىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە تاباندى بولايىق
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، پارتيانى جاپپاي قاتاڭ جونگە سالۋدىڭ جاڭا ناتيجەلەرىمەن جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ شەشۋش
تىشقان جىلىن قارسى الىپ، باقىتقا شومدى بارشا جۇرت
مەرەكەلىك زات ساتىپ الىپ،مەرەكەلىك تىلەك ءبىلدىردى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 21-كۇنى 17-سان
شاۋەشەك قالاسى: كوكتەم مەرەكەسىنە قاراعان تۇنگى باس قوسۋ داستارقانىنا زاكاز كوبەيدى

قۇماي تازىلاردىڭ تۇقىمى،ءتۇرى جايىندا

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/2/5 11:22:14

قۇماي تازىلاردىڭ تۇقىمى،ءتۇرى جايىندا
  تازى قازاق دالاسىنا ساق زامانىندا كەلگەن دەپ شامالاۋعا بولادى. شامامەن 2000-2500 جىلدار بۇرىن بولسا  كەرەك. كەيبىر تاسقا قاشالعان پەتروگليفتەردەن تازىعا ۇقساس اڭشى يتتەرىنىڭ بەينەسىنە قاراپ، بۇدان دا ەرتەرەك زامانداردا دا بولعان با دەپ بولجام جاساۋعا دا بولادى. دەگەنمەن  تاقىر تازىلار وسىدان بەس-التى مىڭ جىل بۇرىن پەرعاۋىندار زامانىندا ءومىر سۇرگەن. ايگىلى تۋتانحامون قابىرىنىڭ ىشىندە اجال قۇدايى انۋبيس قارا ءتۇستى تازى بەينەسىندە بەينەلەنگەن.

  «قازاق تازىسىنىڭ ءتۇپ اتاسى ارابتىڭ ساليۋكيى، ول قازاق دالاسىنا يسلام ءدىنىن تاراتقان اراب جاۋىنگەرلەرىمەن بىرگە كەلدى» دەگەن نۇسقانى ۇسىنادى. شىنىمەن، ساليۋكي ورتا ازيا مەن كاۆكازعا تاياۋ شىعىس پەن يران ارقىلى تارالعان. قازىرگى ساليۋكي تۇقىمدارى قازاق تازىسىنا وتە جاقىن، تەك، تۇرقى ءسال ۇزىن، بويى ءسال سۇڭعاق، ءبىراق پوشىمى مەن سىمباتى وتە جاقىن كەلۋى ولاردىڭ تۋىستىعىن قۋاتتايتىنداي. ءتورت مىڭ جىلداي تاريحى بار ول يتتەردىڭ اتاۋى قۇم استىندا قالعان ارابتىڭ ساليۋك قالاسىنىڭ اتىمەن بايلانىستى تۋعان اتاۋ. دەگەنمەن، ول تۇستا شۋمەرلەرگە، اسسيريالىقتارعا دا تارالىپ ۇلگەرگەنگە ۇقسايدى. اڭ قاعاتىن ءيتىن قازاقتار «تازى» اتاۋىنىڭ ءمانى پارسىنىڭ «تازا، العىر، جۇيرىك» دەگەن ماعىناداعى سوزىنەن شىققان. بالكىم، تازى – تازا-تازا قاندى دەگەن ماعىناداعى سوزىنەن تۋعان، ىقشامدالۋ زاڭدىلىعىنا بايلانىستى تازىعا اۋىسۋى مۇمكىن دەپ جورامالدايتىندار دا بار. قازاق تازىسى مەن اۋعان تازىسى ورتالىق ازياعا پارسى تازىسىمەن ءبىر داۋىردە كەلىپ، ونى ساقتار مەن اۋعاندار جەرگىلىكتى تابيعي جاعدايدىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە ساي جەتىلدىرىپ، قولدان سۇرىپتاپ وتكىزگەنگە ۇقسايدى.

  دەگەنمەن، سوڭعى كەزدەگى زەرتتەۋلەر ورتا ازيادا تارالعان تازىلاردى   ارابتىڭ سليۋگگي (سلۋگگي) اڭشى يتتەرىمەن بۋدانداسۋدان پايدا بولعان جەرگىلىكتى تۇقىم دەپ ەسەپتەيدى. تازىنىڭ وتانى قازاقستان جانە تۇركىمەنستان (ارەدىك وزبەكستان جەرىندە دە وسىرىلەدى) دەپ ەسەپتەلەدى. تۇركىمەن تازىسى قازاق تازىسىنا قاراعاندا ءبىتىمى ۇساقتاۋ كەلەدى. تازى ءيتتى ورتا ازيانىڭ كوز جەتپەس كەڭ دالاسىنىڭ تۇرعىندارى اراب يتتەردى جەرگىلىكتى تۇقىممەن بۋدانداستىرا وتىرىپ، سۇرىپتاۋ ناتيجەسىندە شىققان، ات ۇستىندە اڭ اۋلايتىن بەگزادالار مەن دەگدارلاردىڭ ەرمەگىنە جانە مالشى-  باقتاشىلاردىڭ كۇن كورىسى ءۇشىن قىزمەت ەتكەن تۇقىم دەپ ەسەپتەيدى. قالاي دەگەنمەن VII-VIII عاسىرلاردا قازاق جەرىنە ءدىن تاراتا كەلگەن ارابتارمەن كەلگەن تازى تۇقىمىنان اڭشى يتتەر تاريحى باستالادى. سونىمەن بىرگە، جەرگىلىكتى جەردە قالىپتاسقان تۇقىم دەگەن تازىنىڭ پايدا بولۋى تۋرالى ەكى ءتۇرلى كوزقاراس بار: كەزىندە ورىس وتارشىلدارى كوپتەپ كەلە باستاعان زامانداعى زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە قاراساق (يا. پولفەروۆ پىكىرىنشە)، قازاق جەرىندە ورتا ازيا تازىسىنىڭ وزىندىك ءبىر تارماعى كوبىرەك تارالعان. ونىڭ بويىندا تاۋلىق جانە قىرىمدىق تازىلارعا جاقىندىعى باسىم بولعان. قولدانۋ جاعدايىنا بايلانىستى تازىلاردى دالالىق جانە تاۋلىق دەپ بولگەن. دالاداعى بويى سۇڭعاق، جازىقتا العىر بولسا، تاۋلىق تازى ءبىتىمى كىشكەنە، قيا جارتاستاردا جاقسى جۇگىرگەن. قازاق تازىسىنا وتە جاقىن تۋىس بولىپ ەسەپتەلەتىن اۋعان تازىسىنىڭ دا تاقىر ءجۇندىسى جازىق اۋماقتا، ال ۇلپىلدەك ءجۇندىسى سۋىقتاۋ سولتۇستىك ايماقتا تارالعان. ال قازاق تازىسى ورىستىڭ اڭشى تازىسىنىڭ پايدا بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەن. الايدا، قازاق جەرىنە تازى تۇقىمى ونان دا بۇرىن، دالىرەك ايتقاندا ساق زامانىندا كەلگەن. ونىڭ دالەلى تازى پوشىمدى يتتەردىڭ جارتاسقا سالىنعان بەينەلەرى، اتاۋدىڭ ءوزىنىڭ كونە پارسى تىلىنەن تۋىنداۋى تەگىن ەمەس، ونىڭ تارالۋى پەرعاۋىن ءيتى – ساليۋكي – پارسى تازىسى، اۋعان تازىسى جانە قازاق (ساق) تازىسى دەگەن بولجامدى ۇسىنادى (م. قۇل-مۇحاممەد پايىمداۋى بويىنشا). قازاقتار تازىنى جارعاق قۇلاق تازى جانە شاشاق قۇلاق تازى دەپ    ەكىگە بولەدى. ەكەۋى ەكى تۇردەن تارالعان تۇقىم دەيتىندىكتەن، ءبىرىنىڭ قۇلاعىنىڭ جارعاعى ۇلكەن، ەكىنشىسىنىڭ قۇلاعىندا كوپ ءجۇن وسكەن. شىنىمەن-اق، جارعاق قۇلاق تازىنىڭ قۇلاعىندا ەشقانداي ءجۇن بولمايدى، ال شاشاق قۇلاق تازىنىڭ قۇلاعىنىڭ    ءجۇنى ۇزىن، شاشاق ءتارىزدى بولادى. ال بۇعان قوسا دۇرەك (دۇرەگەي تازى) دەپ اتالاتىن تازى مەن قازاقى يتتەردىڭ بۋدانداسۋىنان شىققان تەرىسى قالىڭ، سۋىققا شىدامدى، دەنەسى كەسەك، قاسقىردى الاتىن باتىل تۇقىمى دا كەزدەسەدى. دۇرەك نەمەسە دۇرەگەي  تازى قاسقىردىڭ اياق تارامىسىن قيىپ جىبەرەدى.

  تازى – ورتاشا عانا بويى بار جۇيرىك ءيت، ءجۇنى تاقىر، ونىڭ ەسەسىنە، قۇيرىعى مەن سالپاڭ قۇلاعىنىڭ ۇشىن ۇزىن شاشاقتى ءجۇن باسقان. باسقا اڭشى يتتەرگە قاراعاندا بۇلار اقىلدىراق، يەسىنە شىن بەرىلگەن، ادامعا جۇعىسقىش، ال وزگە يتتەرگە وشپەندىلەۋ كەلەدى. وزدەرى وتە باتىل ءارى وراسان جۇيرىك بولادى. تازىلار كۇشتى بولمايدى، ءبىراق دەنەلەرى سيدام، ارىق، جەڭىل، جۇيرىك ءارى وجەت كەلەدى. ولار قۋسا جەتەدى دە قاشسا قۇتىلادى. قويان، تۇلكى سياقتى ۇساق اڭداردى ولار قۇتقارمايدى. ايلاعا يكەمدىلىگى سونداي، تازىلار اياعىن سىندىرۋ، قايىرۋ، موينىن شىعارۋ دەگەن كىناراتقا ۇرىنبايدى.

  تازىلاردى تۇقىمىنا قاراي قازاقتار قۇماي، قۇماي تازى؛ تازا قاندىلىعى مەن تۇگىنە قاراي قۇنى، قۇنى تازى؛ بۋدانداسقان بولسا، دۇرەگەي، دۇرەگەي تازى، قايىن، قايىن قاپتال دەپ بولەدى. مۇنىڭ سوڭعىلارى قاسقىر الاتىن كۇشتى يتتەر. ولار جالعىز-جارىم دا ەكەۋلەپ نەمەسە توبىمەن ءجۇرىپ، ۇتىلاپ اڭ  الادى، ال ۇيرەتىلگەن بولسا اۋشى قۇسپەن دە تىزە قوسىپ قيمىلدايدى. تازى يتتەردىڭ تۇگى سالىستىرمالى تۇردە از، سۇيىقتاۋ كەلەدى. ال كەسكىن، سىمباتىنا قاراي تاۋلى، ورماندى وڭىردەگى اڭشىل يتتەر ءىرى سۇيەكتى، شومبال دەنەلى بولسا، دالالى، قۇمدى وڭىرلەردە دەنە ءبىتىمى شاعىن، شارعىلاۋ كەلەدى.


ماقالالاردى دايىنداعان-
                  قاجىبەك ايدارحان



رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn