ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 9-ايدىڭ 29 -كۇنى 182- سان
شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋعا، شينجياڭدى ىنتىماقتاسا ورنىقتىرۋعا، شينجياڭدى مادەنيەتپەن نارلەندىرۋگە، حالىقتى بايىتىپ شينجياڭدى گۇلدەندىرۋگە، شينجياڭدى باياندى كوركەيتۋگە تاباندى بولىپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگوشا سوتسياليستىك شينجياڭ قۇرۋعا قۇلشىنۋ كەرەك
G219 (تارباعاتاي بولىگى) «قاتىناس+ساياحات» نىسانىنىڭ تۇتاس لەنياسى سالىنىپ بولىپ،اۆتوموبيل قاتىنادى
باس شۋجي نۇسقاعان بەتالىستى بويلاپ،جاڭا داۋىردەگى جۇڭگوشا سوتسياليستىك شينجياڭ قۇرۋعا قۇلشىنامىز
شىنايى يگەرىپ،ناقتى ىستەپ،ۇدەرە العا باسامىز
شىنايى يگەرىپ،ناقتى ىستەپ،ۇدەرە العا باسامىز
2020-جىلى 9-ايدىڭ 28 -كۇنى 181- سان
2020-جىلى 9-ايدىڭ 26-كۇنى 180- سان
مەنىڭ مەكەنىم جۇڭگوداعى ەڭ كورىكتى قىستاق-قالاشىق
ءوندىرىستى بار قارقىنمەن جەدەلدەتتى
ۇلتتى گۇلدەندىرۋدىڭ ۇلى مىندەتىن ارقالايتىن ءداۋىردىڭ جاڭا ادامدارىن باۋلۋعا قۇلشىنايىق
اكىمشىلىك مەكەمەسى ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى جانە اپاتتان ساقتانۋ،اپات زيانىن ازايتۋ، اپاتتان قۇتقارۋ قىزمەتى ارناۋلى تاقىرىپتىق ءماجىلىسىن اشتى
كاسىپ سالاسى ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەپ، جۇمىستانۋ ۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ شينجياڭ امالياتى
تۋ تيانشان الابىنا جەتەكشىلىك ەتتى، دامۋدىڭ جاڭا تاراۋى جازىلدى
اسقاق تيانشاندا ايبىندى جوبا
وڭتۇستىك شينجياڭداعى جاڭا تىنىسقا سۇيىنە قاراعاندا
وقۋ - اعارتۋ، مادەنيەت، دەنساۋلىق ساقتاۋ، دەنە تاربيە ىستەرىنىڭ دامۋىن جالپى بەتتىك ىلگەرىلەتىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ تابىس سەزىمىن، باقىت سەزىمىن، حاۋىپسىزدىك سەزىمىن ۇزدىكسىز كۇشەيتۋ كەرەك
ورتالىق پەن مەملەكەت ورگاندارىنىڭ، ورتالىققا قاراستى كاسىپورىنداردىڭ 10 - توپتا شينجياڭعا كومەكتەسەتىن كادر - دارىندىلارىن قارسى الۋ جينالىسى جانە باۋلۋ كۋرسىنىڭ اشىلۋ سالتى وتكىزىلدى
اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم 1-شارلاۋ گرۋپپاسىنىڭ تارباعاتاي ايماعىنا شارلاۋ جۇرگىزۋ قىزمەتىنە اتتانىسقا كەلتىرۋ ءماجىلىسى اشىلدى
اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم 1-شارلاۋ گرۋپپاسىنىڭ تارباعاتاي ايماعىنا شارلاۋ جۇرگىزۋ حابارلاندىرۋى
شينجياڭنىڭ ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ابىرويلى ەڭبەك ىستەۋىن جەبەۋى ادامدىق ۇقىققا قۇرمەت ەتكەندىك جانە قامتاماسىز ەتكەندىك
شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ تاماشا تۇرمىستى جاراتۋ جولىنداعى قۇلشىنىسىن داتتاۋعا بولمايدى
2020-جىلى 9-ايدىڭ 25-كۇنى 179- سان
2020-جىلى 9-ايدىڭ 24-كۇنى 178- سان
شي جينپيڭ بۇكىل ەلدەگى قالىڭ شارۋالاردىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار شەبىندە قىزمەت ىستەپ جاتقان جولداستاردىڭ مەرەكەسىن قۇتتىقتادى جانە ولاردان شىنايى حال سۇرادى
وتكەلدىڭ ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ قىزمەتتەرىن مۇقيات،ەگجەي-تەگجەيلى جاقسى ىستەپ،ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءومىرىنىڭ حاۋىپسىزدىگى مەن دەنساۋلىعىن باتىل قورعاۋ كەرەك
جاسىل القاپتىڭ توعىسپالى كۇيىن كوكجيەكپەن ۇلاستىردى
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 24-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
كۇزگى جيىن-تەرىن قاربالاستىعىنا ءتۇستى
فينانس بىلىمدەرىن اۋىل-قىستاققا جەتكىزدى

تەرمە جانە تەرمەشىلەر جايلى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/2/10 12:03:13

اسىلقان ناۋرىزقان ۇلى

  ادامزاتتىڭ بارلىق مۇرالارىن، ءتىپتى، سوناۋ ەستە جوق ەسكى زاماننىڭ جۇرناعى بولعان، عاسىرلار قويناۋىندا جاتقان اتا-بابالارىنان قالعان اسىل قيىق مۇرالاردى جيناۋ، رەتتەۋگە كۇللى دۇنيە كوڭىل ءبولىپ، كوز تىگىپ وتىرعان بۇگىنگىدەي ورايلى ساتتە، قازاق ۇلتىنىڭ بايىرعى بەيزاتتىق مۇرالارىن ساقتاۋ، جيناۋ، رەتتەۋ ۇرپاقتاردىڭ، ءسوزسىز، وتەيتىن مىندەتى، بورىشى.

  ءارقانداي ۇلتتىڭ مادەنيەتى ءوزىنىڭ كەلۋ قاينارىنان باستاۋ الىپ، كەيىنگە جالعاسىپ داميدى ءارى جاڭالانىپ وتىرادى. ءارقانداي ۇلت ءوز مادەنيەتىن، سالت-داستۇرىمەن، ءتىل-جازۋىمەن ءوز ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن، دارالىعىن ساقتاي الادى ءارى وزگە ۇلتتاردىڭ وزىق مادەنيەتىمەن سالىستىرىپ دامىتا الادى.

  شينجياڭ كوپ ۇلت قونىستانعان بايىرعى مەكەن. وزىنە ءتان كوركەمونەرى، مادەنيەت قورى مول، وڭىرلىك بوياۋى كۇشتى، شىعىس پەن باتىس مادەنيەتىنىڭ توعىسقان، تۇيىلىسكەن جەرى. سونىڭ ىشىندە قازاق حالقى ءان قاناتىندا ەسەيىپ، ءومىرىن ولەڭمەن ورنەكتەپ، جىرىمەن كەستەلەپ، كۇيىمەن كومكەرىپ كەلگەن حالىق. ۇزاق ۋاقىتتىق كوشپەندى تۇرمىس سالتى، ءتىل كوركەمدىگى، شەشەندىك ەرەكشەلىگى، ءان-جىرعا اۋەستىگى اۋىز ادەبيەتىنىڭ الۋان ءتۇرلى ۇلگىلەرىن جاراتىپ، جانرلارىن بارلىققا كەلتىردى. سونىڭ ىشىندەگى تىلىمىزگە تيەك بولاتىن تەرمە، تولعاۋ، جىر، باقسىلىق سارىندارى قاتارلى جەكە ادامدىق ورىنداۋ تاسىلىندەگى ۇلگىلەر سان عاسىرلىق تاريحتى باسىنان كەشىرىپ، كەيدە جوعالۋعا   جۋىقتاپ، اندىزداپ بارىپ قايتا جاندانىپ، بۇگىنگە جالعاسىپ كەلەدى.

  ءيا، قازاقتىڭ ءبىر قاناتى-ات بولسا، ءبىر قاناتى-ءان. قازاق وسى ەگىزىنەن- قوس قاناتىنان ايرىلىپ كورمەگەن. ءانسىز ءومىر ءمانسىز ءومىر، جانسىز ءومىر دەيتىن ەل انمەن دۇنيەگە كەلىپ، انمەن دۇنيە ەسىگىنەن اتتايتىن ەل. اقىن اتامىز اباي قۇنانباي ۇلى «اۋەلدە دۇنيە    ەسىگىن اشادى ولەڭ، ولەڭمەن جەر قوينىنا كىرەر دەنەڭ» دەگەندەي، قازاقتىڭ تۇتاس ءومىرى ولەڭ مەن ءان، تاۋ مەن دالاسى دا، مادەنيەت وشاعى بولعان كوركەم قالاسى دا ءان سالىپ تۇرعانداي، ءتىپتى، بىلدىرلاپ ءتىل شىققان ءسابي بالاسى دا، عاسىرعا كۋا بولعان اق سامايلى اناسى دا دومبىرا الىپ كۇي تارتادى، ولەڭ ايتىپ، جىر جىبەگىن سوزادى. تەرمەنى تەبىندەتىپ تولعاۋ تولعايدى. جەلپىنىپ جەلدىرمە اۋەندەرمەن جەلدىرتەدى.

  تولعاۋ بايانداۋ تاسىلىندە كەزىكسە، جىر جوقتاۋ، ماقتاۋ تۇرىندە كوبىرەك كەزىگەدى. ال باقسىلىق سارىن بايىرعى شامان ءدىنىنىڭ كەزىندەگى جالعان بولجاعىش، ءسابي سانالىق زامانداعى قالدىق مادەنيەتتىڭ سارقىنشاعى. ال ەندى تەرمە سول جەكە ادامدىق ورىنداۋ تاسىلىندەگى ادەبيەت جانرلارىنىڭ ءبىرى، ءبىرى بولعاندا بىرەگەيى. تەرمە مىڭداعان توننا ءسوز دوداسىنان تالداپ-تاڭداپ تەرىپ الىنعان ءسوزدىڭ اسىل جاۋھارى. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى.

  تەرمە تەرىپ الىنعان، تالداپ، ىرىكتەپ الىنعان دەگەن ماعىناداعى اتاۋ. تەرمە ولەڭدەرىندە ۇيقاستىق بۋىنداردىڭ بارلىق تۇرلەرىن قولدانۋعا بولادى. مىسالى، بەس بۋىندى، جەتى بۋىندى، ءتىپتى، ودان دا كوپ ون بەس بۋىندى ولەڭ جولدارىن قولدانىپ ايتۋعا، جازۋعا بولادى.

  تەرمەنىڭ جانى بۋىن سانى مەن ءسوز تىركەسىندە، اقىليالىعىندا. ايتۋعا، ورىنداۋعا تۋرا كەلگەندە، اۋەن دە سوزىنە ساي ورىنداۋشىنىڭ كوڭىلىنە جاعىپ، ءسوزى، اۋەنى، ورىنداۋشىسى وسى ۇشەۋى كەلىسىم تاپسا، توپتان جالعىز شىققان دارابوز ساڭلاقتاي قايرات، قارۋى، اتىنا زاتى ساي مىڭمەن جالعىز سايىس سالىپ، ساڭلاقتاتىپ، ەرەكشە كوزگە تۇسكەن باتىرداي، كورگەننىڭ كوز مەيىرىن، تىڭداعاننىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ، ايتقان سايىن «شىركىن-اي! تاعى ءبىر ايتسا ەكەن» دەگىزىپ وتىراتىن، قاۋىمدى دۇركىرەتىپ قول سوقتىرىپ، تاڭداي قاقتىراتىن ايگىلى تەرمەشى دەگەنىمىز مىنە وسى.

  تەرمە، تولعاۋ، جىر، جەلدىرمە بولسا، ورىندالۋى جاعىنان ءبىر ادامدىق. ال ايتىلۋ جاعىندا تاقپاقتىق قاسيەتى، جەلدىرمەلىگى ۇلكەن جاقتان ۇقساستاۋ بولعانىمەن، تەكست مازمۇنى باسقا-باسقا. قىسقارتىپ، اشالاپ ايتار بولساق، تولعاۋ دەگەنىمىز وي تولعامى كەڭ، ءومىر، تىرشىلىك جايلى تەرەڭ ويمەن تولعانىسقا قۇرىلعان، بەلگىلى ماقساتى بار ءبىرشاما كۇردەلى شىعارما. بۇعان  ايقىن مىسال اقتانبەردى جىراۋدىڭ «باتىرلار تولعاۋى»، بەردىقان اباي ۇلىنىڭ «ورقاشار» اتتى تولعاۋى، جامالقان قاراباتىر قىزىنىڭ «توي» تولعاۋى قاتارلى تولعاۋلار ايقىن دالەل.

  ال، جىر جانرلارى دەگەنىمىز جوقتاۋ، شاعىم، ءار ءتۇرلى جەر-سۋدى ماقتان ەتەتىن، ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن، جەكە ادامنىڭ قايعى-قاسىرەتىن، زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەردى، جەكە ادامنىڭ ەرەكشەلىگىن، ارمان-تىلەگىن، جاقسىلىق-جاماندىقتى ەلگە جاريا ەتىپ، جەتكىزۋدە اتا-بابالارىمىز وسى جىر جانرىمەن جەتكىزىپ، ورىنداپ كەلگەن. بۇل جونىندە ناقتىلاپ مىسال الساق، بۇقار جىراۋدىڭ، اسان قايعى اتانىڭ ناقىل-اقىليالىق جىرلارى ناقتىلى  مىسال بولادى.

  جەلدىرمە دەگەنىمىز اعىلىپ-توگىلىپ، لەپىرتىپ-لەكىتىپ ايتىلاتىن كلاسسيكالىق ءان ءتۇرى. جەلدىرمەنىڭ اۋەنى جەڭىل، سازدى، ويناقى كەلەدى. سوندىقتان جالپاق جۇرتتى جالت قاراتىپ، ەلىتىپ-ەلپىلدەتىپ جىبەرەتىن، دۋماندى ءدۇر ەتكىزەتىن ءارقانداي ولەڭ مازمۇندارىن بۋىندارىمەن قولدانىپ ايتۋعا، جازۋعا بولادى. جەلدىرمەنىڭ جانى اۋەنى مەن ورىندالۋىندا. ارينە، ءسوزى دە تارتىمدى، سول ورتاعا ۇيلەسەتىن بولۋى كەرەك. سوندا عانا التىن جۇزىككە گاۋھار كوز ورناعانداي بولار ەدى. بۇعان يسا بايزاقۆتىڭ «ەل انا»، «قىرانىڭمىن» قاتارلى جەلدىرمەلەرى ايقىن دالەل.

  ەندى تەرمەگە قايتا ورالار بولساق، تەرمە جۇڭگو قازاقتارىندا وگەيسىپ بارىپ، ورنى قۇرىپ كەتۋگە از قالعان جانر، ءتىپتى، ءبىر كەز ۇمتىلىپ تا قالعان ەدى. ويتكەنى قازاق ومىرىندەگى ۇزاق جىلدىق ۇركىن-قورقىن، جاۋ-جالام  سان عاسىردان جالعاسقان مادەنيەتتى قىرعيداي سىپىرعانى بارىمىزگە ايان،قايتا پارتيا 11-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءۇشىنشى جالپى ماجىلىسىنەن كەيىن عانا ولگەنىمىز ءتىرىلىپ، وشكەنىمىز جانىپ، جوعالعانىمىز تابىلىپ، ىزدەگەنىمىزگە قولىمىز تيگەندەي بولدى.

  اتام سەيىل مىقتى كۇيشى ءارى اقىليا ولەڭدەردى كوپ ايتاتىن اقىلگوي، جىرشى كىسى ەدى. جەتى جاسىمنان باستاپ سول كىسىدەن دومبىرانىڭ قۇلاق كۇيىن يگەرىپ، كۇي ۇيرەنىپ، دومبىرا شەرتەتىن بولدىم. اكەم ناۋرىزقان سەيىل ۇلى دا ەل ىشىندە اقىن، جىراۋ اتانعان. ايماقتىق، وبلىستىق اقىندار ايتىسىنا سان رەت قاتىناسىپ، كوپ رەت جۇلدەمەن ورالىپ جۇرەتىن ءارى تەرمە-تولعاۋلاردى دا تەبىندەتىپ، توگىلتىپ، نوسەرلەتىپ وتكەن ادام بولدى. ودان قالسا قاشقار، اقسۋ، قىزىلسۋ ايماقتارىندا اسكەردە بولعان كەزىمدە قىرعىز ەلىنىڭ ماناسشىلارىنىڭ ىرلارىن، اندەرىن كوپ ەستىدىم. وسىدان دا بولار ماناس داستانىنىڭ سيۋجەتى، قىرعىز اۋەندەرى مەنى تەرمە ايتۋعا اۋەستەندىردى. مادەنيەت توڭكەرىسىنىڭ سوڭىن الا اسكەري ساپتان بوساپ، اۋىلعا ورالىپ، مىلتىقتى تاستاپ، دومبىرانى قايتا قولعا الدىم. ءان ايتىپ، دومبىرامەن تەرمە دە ورىندادىم. جۇڭگو قازاقتارىنا تەرمەنىڭ نە ەكەندىگىن، قانداي جانر ەكەندىگىن شۇيىنشىلەپ كەلىپ، ساحارادان ساحناعا كوتەردىم. تەرمەنىڭ تۇڭعىش ساحناعا كوتەرىلۋى 1974-جىلى ءدوربىلجىن اۋدانىنىڭ تۇڭعىش رەتكى اقىندار ايتىسىندا. ودان كەيىن 1980-جىلى تارباعاتاي ايماقتىق اقىندار ايتىسىندا شاۋەشەك ساحناسىندا ورىنداپ، ەرەكشە قۇرمەتكە يە بولدىم. بۇل كەز تەرمە ونەرى رەسمي جانر دەپ تانىلماعان، تەك قانا ونەر كورسەتۋ كەزەگىندە ورىندالىپ، ءان قاتارىندا ءجۇردى. 1984-جىلى نىلقى اۋدانى تاڭبالى جايلاۋىندا ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق اقىندار ايتىسىندا تۇڭعىش رەت تەرمەشىلەر جارىسى بىرگە ءوتتى. تەك وسى رەت قانا تەرمە ءوز الدىنا جانر رەتىندە تانىلىپ، باعالاۋعا ءتۇستى. ىلە وڭىرىنەن ماعاۋيا بايمۇقامەت ۇلى، نۇرسارا اتەيبەك قىزى قاتارلىلار كەلىپ قوسىلىپ، جارىس وتكىزىلگەن سول رەت «بەت»، «ءتىل»، «شاڭىراق»، «قازاق وسى» قاتارلى ءبىر توپ تەرمە ورىنداپ، ايگىلى تەرمەشى اتاعىن الدىم. سودان باستاپ ەلىمىزدە تەرمە جانرى جاندانا ءتۇستى. تەرمەشىلەر جاڭبىردان كەيىنگى جاۋقازىنداي ءدۇر بەرىپ كوتەرىلدى. ءبىراق قازىرگى كەزدە اقىندار ايتىسى، انشىلەر بايقاۋى، ءار ءتۇرلى كوركەمونەر جارىستارى، اۋدان، ايماق، وبلىس، ءتىپتى، اۆتونوميالى رايون كولەمىندە ءار ءتۇرلى جولدارمەن ورايىن تاۋىپ ءوتىپ جاتسا دا وكىنىشكە وراي تەرمە جارىسى وبلىستا، رايوندا تۇيە بوتالاعانداي، اندا-ساندا وزدىرىلعان بولادى، باسقا كەزدە اۋدان، ايماقتاردا ايتىس ارالىعىندا اقىنداردىڭ قول سۇرتەر ورامالى نەمەسە ايالداما دەمالىسى ءتارىزدى جوپەلدەمەدە ءجونىن تاۋىپ ءجۇر. «50 اقىننىڭ اراسىنا تۇگەنباي تەرمەشىنى كىرگىزە سالايىق» دەگەندەي، كوڭىل جۇباتۋ ورنىندا نەمقۇرايدى قارالىپ، وگەيلىك ورىندا قالىپ بارا جاتقانى، تەرمە سىندى وسى ءبىر بىرەگەي جانردىڭ تاعى دا قۇرىپ، جوعالىپ كەتۋىنە اكەپ سوعا ما دەگەن وي الاڭداتپاي قويمايدى.

  تەرمە جونىندە كەيبىر باسپا ورىندارىنىڭ دا تۇسىنىگى تاياز با دەپ تە قالامىز. ويتكەنى راديو-تەلەۆيزوردا، باسپا بەتتەرىندە تەرمە دەلىنىپ بەرىلىپ جۇرگەن ۇزاق ايتىلعان ولەڭدەردى، تولعاۋ، جوقتاۋلاردى، ارناۋلاردى كورىپ قالامىز، ءتىپتى، ءبىر گەرويدى، جەكە تۇلعانى جىرلايتىن، ماقتان ەتەتىن تولعاۋلار، ارمان، تىلەك نەگىزىندە جازىلعان ولەڭ جولدارى تەرمە بولىپ جاريالانىپ ءجۇر. تەرمە جانرى ءوز اتىندا ايتىلىپ تۇرعانداي تەرىپ الىنعان ءسوز جاۋھارى ەكەندىگى بەلگىلى تۇرماي ما!؟ جازۋشى مەن اقىننىڭ اڭعالدىعى ما، ورىنداۋشى، تەرمەشىنىڭ داڭعويلىعى ما؟ وسىعان تاڭ بولاسىڭ. ارالاستىرىلىپ ايتىلىپ، قاتە ورىندالىپ، كەيىنگى ۇرپاققا تەرىس ۇعىم بەرىپ جاتقانىنا ءىشىڭ اشيدى. ال تەرمە جونىندە انىعىراق ايتار بولساق، تەرمە ءارقانداي ەسى دۇرىس ادامعا وي سالاتىن، عيبىرات الدىراتىن، اقىل-كەڭەس بەرەتىن، تەرىس، قاتە جولدى كورسەتىپ، ودان بۇرىپ، دۇرىس جولعا سالاتىن، قاتەلىكتەن، اۋسايلىقتان ساباق الدىرىپ، جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ۇلگى الارلىق ەتىپ ايتىپ، جاماننىڭ جامانشىلىعىن بىردەن ساناپ، قىلعا ءتىزىپ كورسەتەتىن فاكتى ايقىن، دالەلى كۇشتى، وتكىر وسيەت، دانا پىكىر ايتاتىن ايتاقالسىن اقىل جاۋھارى. اقىل مەن كەڭەس، عيبىرات پەن وسيەت، شەشەن ءتىل، شىرىن ءسوز، ماقال-ماتەلدەر توبى وسى تەرمە سىندى تەلەگەي-تەڭىز التىن قورىنان تابىلادى. سايىپ كەلگەندە، اتا-بابادان قالعان تەرمە سىندى اسىل مۇرامىزعا مۇراگەر بولىپ، باسقا دا بەيزاتتىق مۇرالارىمىزعا جوقشى بولىپ  قالپىن قۇراتپاي، وزگەرتپەي، قايتا دامىتىپ، ۇلت مۇراسى الدىندا كەلەشەك ءۇشىن، ۇرپاقتار ءۇشىن جاۋاپكەر بولۋدى بورىش دەپ ساناپ، مىندەت دەپ تانىپ، وزگەرتىپ جىبەرۋدى، ۇمىت قالدىرۋدى، قادىرسىزدەندىرۋدى قيانات دەپ، نامىس دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك قوي.

  ەندى تەرمەشى، جىرشىلار، جەلدىرمە، تولعاۋ ورىندايتىن ونەرپازدارعا كەلسەك، ولاردىڭ ەڭ الدىمەن ۇستانعان مۋزيكاسىن، سازىن جەتتىك يگەرىپ، مەڭگەرە الاتىن بولۋى كەرەك. تىزگىن-شىلبىرىن قىمتىپ ۇستاپ، سايگۇلىگىن ويقاستاتىپ ورتاعا شىققاندا، قانداي ونەر كورسەتۋىن پىسىق بىلگەن شاباندوزدارداي جايناقى دا شيراقى، وزىنە مىعىم، سەنىمدى كۇش بولۋى كەرەك. ەل الدىنا شىققاندا، ادال نيەت، كىرشىكسىز تازا كوڭىلىمەن قىزقۋارعا شىعاتىن دۇلدۇلدەي جارقىن ءوڭ، جالىندى جىگەرمەن دايىندالىپ ورتاعا شىعۋى قاجەت. تاڭداعان مازمۇنى، ءسوزى، اۋەنى وزىنە  انىق، تۇسىنىكتى بولۋى. ەلگە بەرەتىن اسەرى قاي دەڭگەيدە بولارىن ابدەن ويلاپ، جەتتىك ءبىلۋى كەرەك. «وزىڭە  جاققان حانعا دا جاعادى» دەيدى دانا حالقىمىز. ارينە وزىڭە جاقسا، ەلگە دە جاعادى .

  تەرمەشىلەر، جىرشىلار نەگىزىنەن جالعىز، دارا اسپاپتارمەن ورىندايتىن ونەرپاز. اكارديون، دومبىرا، جەتىگەن، قوبىز، شەرتەر ت.ب جالعىز كىسىلىك اسپاپتارمەن ءان، جىر، تولعاۋلاردى، جەلدىرمەلەردى ورىندايدى. وسى كەزدە كەيبىر ۇيىرمە انشىلەرى توپتىق مۋزيكامەن دە، وركەستىردە دە تەرمە-تولعاۋلاردى ورىنداپ  ءجۇر. بۇل الەۋمەتتىك ورىنداردا شارت-جاعدايى تولىق، ءتورت تۇرمانى ساي، قالالى، ساحنالى ورىنداردا بولادى، ءبىراق ول جالپىلىق ەمەس، امبەباپ بولا المايدى. قاتىپ-سەمگەن قاعيدامەن، سىزىپ قويعان ءتۇزۋ سىزىقپەن قانا ءجۇرۋ دەگەندىك. وندا ەركىن وبراز، ەرىكتى قيمىل، تارتىمدى بەينە، تەرمەنىڭ اۋەنىمەن اعىنداپ، سوزىمەن تەربەلىپ وتىراتىن شارتتى قيمىل بولمايدى. قالىڭ ەل، قايمانا حالىقتى ەلىتىپ، دىم شىعارماي تاڭعالتىپ، تامسانتىپ جىبەرەتىن مىعىم كۇش، كوركەم كورىنىس ساۋلە شاشا المايدى. جانسىز، جاساندى قيمىل عانا بولادى. ومىرشەڭدىك قۋات جوقتىڭ قاسى دەرلىك.

  تەرمەشىنىڭ ءسوزى انىق، داۋىسى سۇلۋ، ناقىشتى، جاعىمدى بولۋى؛ سوزىنە، اۋەنىنە ءوزى قىزىعىپ قابىلداپ الۋى؛ قۇبىلتىپ بوياۋ بەرىپ، توگىلتىپ ورىنداۋى كەرەك؛ القا-قوتان ەلدى ارقا-جارقا سەزىمگە بولەپ، كوز ايىم ءساتتى كوڭىلدى كۇيگە ءتۇسىرىپ، دىر-دۋمانعا بولەۋ - تەرمەشى-جىرشىلاردىڭ ەرەكشەلىگى. تەرمەشى جازۋشىعا ەمەس، ورىنداۋشىعا بەرىلگەن اتاق. تەرمەنى ايتا بەرگەننىڭ   ءبارى تەرمەشى ەمەس، جاقسى ورىنداۋشى عانا تەرمەشى دەگەن اتقا لايىق. ول اعاششى، تەمىرشى، ءانشى دەگەندەي، «شى» جۇرناعى قوسىلعان قازاقى، عىلمي اتاق.  وزىنە بەرىلگەن اتاقتىڭ قادىرىن ءبىلىپ، سول دەڭگەيگە تالپىنعاندا، جاقسى ورىنداۋشى، تەرمەشى بولادى. ورىنداۋشىلاردىڭ ەسىندە ۇنەمى جۇرۋگە ءتيىستى ءجايت _ ءوزىڭ قانداي ويدا، قانداي بەينەدە بولساڭ، تىڭداۋشى دا سونداي ويدا، سونداي سەزىمدە بولادى. سەن ۇيالىپ ايتساڭ، تىڭداۋشىڭ مۇسىركەپ تىڭدايدى، سەن بەرىلىپ ايتساڭ، تىڭداۋشىڭ دا ەلىتىپ تىڭدايدى. ورىنداعان ءان، تەرمەڭدى  ءۇزىپ-جۇلىپ ايتساڭ، تىڭداۋشىڭ دا رەنىشپەن، اتتەگەن-ايمەن تىڭدايدى. سايىپ كەلگەندە، جۇرەكتەن شىققاندا جۇرەككە بارادى. بار سەزىمىڭمەن ايتۋدى، تولىق دايارلىقپەن ايتۋدى ۇيرەنۋ، ادەتكە اينالدىرۋى كەرەك. سوندا عانا حالىق تىڭدايدى، ماقتان ەتەدى، الاقانىنا سالىپ الپەشتەيدى، قادىر تۇتادى. ءوزىڭ سۇيمەگەن، جاقتىرماعان، داۋىسىڭا تۇسپەيتىن، ورتاعا ۇيلەسپەيتىن دۇنيەنى ءار كەز ايتۋشى بولما. مىسالى، جاستارعا جاعاتىن دۇنيە ورتا جاستاعىلارعا، ۇلكەندەرگە ۇيلەسپەيدى. كۇلدىرۋ ءۇشىن، كوڭىل كوتەرۋ ءۇشىن دەپ ايتا سالۋ اعاتتىق. اۋەلى، ءوزىڭدى جەكسۇرىن كورسەتۋى مۇمكىن. قاي تاۋعا بارساڭ، سول تاۋدىڭ جىرىن جىرلا دەگەندەي، تىڭدارمانىڭنىڭ پيعىلىن، ىڭعىلىن انىق ءبىلىپ، «دياگنوزىن» تۋرا قويىپ ال. سوڭعى ەسكەرتە كەتەرىم، بىرەۋدىڭ جاقسى ايتقان تەرمەسىن سەنىڭ جاقسى ورىنداۋىڭ مۇمكىن. كەرىسىنشە سەنىڭ كەرەمەت ورىنداعان ءانىڭدى باسقالار دا سەندەي ورىنداي الۋى ەكىتالاي. ويتكەنى ءار ادامنىڭ دىبىس جەلبەزەگى، مىنەز-قۇلقى ۇقسامايدى. داۋىس تا، ورىنداۋ شەبەرلىگى دە ءار ءتۇرلى بولادى. كوڭىل ءۇشىن باسقالاردىڭ تاپسىرۋىمەن ورىنداۋ، زورلىقپەن، امالسىز ورىنداۋ ءوز قۇنىڭدى تۇسىرەدى، ەشقاشان ءساتتى بولمايدى. سەبەبى ول «جەتەكتەگەن ءيت اۋعا جارامايدى، زورلاپ سالعان قۇس تۇلكى ۇستامايدىنىڭ» ءىسى بولماق. ونداي ورىنداۋ «كوز بوياپ كوپىردەن ءوتۋشى» عانا،  ساپارى ءساتتى بولۋى ەكىتالاي. ونەرى ءورىستى، تەبىندى تەرمەشى بولا المايدى.




 
رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn