ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 1-ايدىڭ 28-كۇنى 23-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 27-كۇنى 22-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 25-كۇنى 21-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 24-كۇنى 20-سان
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ساقتانۋ-تىزگىندەۋ شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ساقتانۋ-تىزگىندەۋ شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قىزمەتى جونىندەگى ماڭىزدى بايىمداۋلارىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، نىسانالارمەن، ولشەمدەرمەن تىعىز بايلانىستىرىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە مىعىم قايراتپەن، جوعارى ساپامەن قول جەتكىزەيى
اۆتونوميالى رايون كوكتەم مەرەكەسىن قارسى الۋ بايلانىسىمەن ارميا مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ اڭگىمە ءماجىلىسىن وتكىزدى
پارتيا 19 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، ۋاقىتپەن جارىسا وتىرىپ، ءتۇرلى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەيىك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعى مەن دەنساۋلىعىنا بار كۇشپەن شىنايى كەپىلدىك ەتەيىك
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى، مەملەكەتتىك كەڭەس كوكتەم مەرەكەسىن توپتىق قۇتتىقتاۋ جينالىسىن وتكىزدى
ساۋان اۋداندىق ەلەكترمەن قامداۋ سەرىكتەستىگى: بۇقارانىڭ ەلەكتردەن حاۋىپسىز پايدالانۋىنا جاعداي جاراتتى
مۋ باسىنا 800 يۋاننان تابىس ۇلەستىرىلدى
ايماقتىق نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەگە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى كەڭسەسى قورىتىندى ءماجىلىسىن اشتى
تۇمشالامالى شام ءىلىپ،كوكتەم مەرەكەسىن قارسى الدى
اۆتونوميالى رايون زيالىلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
جاڭا جىلدا جاڭا بەت-بەينەنى ايگىلەپ،مەيىرگە تولى مەرەكەلىك تىلەك جەتكىزدى
ۇلتتىق سالت-ءداستۇر مادەنيەتىن جاقىننان تاماشالاپ،مەرەكە شاتتىعىنان ءلاززاتتاندى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 23-كۇنى 19-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 22-كۇنى 18-سان
كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاپ، شىت جاڭا تۇرمىس كەشىردى
ايماق باسشىلارى كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا حال سۇراۋ قيمىلىن ورىستەتتى
شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ 2019-جىلعى ساياحات كىرىسى 511 ميلليون يۋان بولدى
اۆتونوميالى رايون دەمالىسقا، پەنسياعا شىققان ساقا كادرلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
”ەكىنى قورعاۋ“ ارقىلى بۇكىل پارتيانىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە تاباندى بولايىق
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، پارتيانى جاپپاي قاتاڭ جونگە سالۋدىڭ جاڭا ناتيجەلەرىمەن جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ شەشۋش
تىشقان جىلىن قارسى الىپ، باقىتقا شومدى بارشا جۇرت
مەرەكەلىك زات ساتىپ الىپ،مەرەكەلىك تىلەك ءبىلدىردى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 21-كۇنى 17-سان
شاۋەشەك قالاسى: كوكتەم مەرەكەسىنە قاراعان تۇنگى باس قوسۋ داستارقانىنا زاكاز كوبەيدى

قازاقتىڭ جەزكيىگى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/3/16 11:23:29

  گۇلزينا بەكتاس

  قازاق ءۇشىن كاكىمبەك  سالىقوۆ كىم؟ قانداي  تۇلعا؟ قايراتكەرلىگى قانداي؟ بولمىسى شە؟ قازاقتىڭ جەزكيىگىنە    اينالعان تۇلعانىڭ ءومىر جولىن بىلەمىز بە؟

  قولىمىزداعى «قازاقتىڭ جەز قاناتتى جەزكيىگىن» پاراقتاي وتىرىپ، قازاقتىڭ اياۋلى ۇلى، ايتۋلى اقىن كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ وتكەن ءومىر جولىنا كوز جۇگىرتتىك.

  اتا-اناسىنان ەرتە ايرىلعان  اقىندى اناسىنىڭ اعاسى ايتاحمەت سالىقوۆ باۋىرىنا باستى. جارىق دۇنيە ەسىگىن ەندى عانا اشقان شاقالاققا ءوزىنىڭ تەگىن بەردى. اقىننىڭ: «اتا-انانى كوپ ايتا بەرمەيمىن، سەبەبى مەن قىرقىمنان شىقپاي اكەم دۇنيەدەن وتكەن، 1932-جىلى. انام 17 جاسىندا قالىپ بارا جاتقاندا اكەم انامنىڭ اعاسىنىڭ قولىنا اپارىپ تاپسىرعان. ‹قارىنداسىڭ جاستاي قالىپ بارادى، مىنا كىشكەنتاي باۋىر ەتىمدى ساعان بەردىم، ەكى دۇنيەدە سۇراۋىم جوق، اسىراپ الىڭدار› دەپتى. سول كەزدە ايتاحمەت اكەمنىڭ ۇيىندەگى بالاسى  شەتىنەپ  كەتكەن ەكەن، مەنى بالا عىپ باۋىرىنا باسىپتى. مەن سول ءۇيدىڭ بالاسى بولىپ ءوستىم» دەۋى تەگىن ەمەس.

  اقىننىڭ بالالىق شاعى سۇلۋ كوكشە وڭىرىندە ءوتتى. سۇلۋ كوكشەنىڭ ءاربىر سۇيەم جەرى قازاقتىڭ ۇلى اقىن-سازگەرلەرى ءبىرجان سال مەن ۇكىلى ىبىرايدى، اقان سەرىنى ەسكە سالادى. وسىنداي ورتادا وسكەن كاكىمبەك سالىق ۇلى زەردەلى دە زەرەك بولىپ ەرجەتتى. ەرتە حات تانىپ، جازۋ-سىزۋدى ۇيرەندى. زاماننىڭ جەتەگىنە ىلەسىپ، الىپپە ەسىگىن ورىس تىلىندە اشسا دا ورتا ءبىلىمدى قازاقشا ۇزدىك وقىپ ءبىتىردى.

  ورىسشا وسكەن ۇلدىڭ قازاقشاسىن جەتىلدىرۋىنە سەبەپكەر بولعان اكەسى ايتاحمەت بولاتىن. «8-10 سىنىپ ارالىعىندا سىرىمبەتتەگى قازاق مەكتەبىندە وقۋىما تۋرا كەلدى. ورىس مەكتەبىنەن كەيىن قازاق مەكتەبىنە اۋىسۋ قيىندىق تۋدىرعان جوق. سەبەبى، قازاقشا جۇيرىك بولۋىما اكەمنىڭ تاربيەسى ىقپال ەتتى.  جۇمىستان كەش كەلسە دە، اكەم ماعان كۇندەلىكتى گازەت وقىتاتىن ەدى. ‹سوتسياليستىك  قازاقستانعا› شىققان ءاربىر ماقالانى سۋدىراتىپ، اكەمە وقىپ بەرەتىنمىن. اكەم ءۇنسىز تىڭداپ وتىرادى. اكەمنىڭ بەرگەن تاربيەسىنىڭ ارقاسىندا، انا ءتىلىمدى ەركىن مەڭگەرىپ ءوستىم، ءتىپتى جوعارى سىنىپقا كەلگەنىمدە، قازاق تىلىندە ولەڭ جازاتىن بولدىم. توعىزىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە العاش رەت ولەڭىم گازەتكە باسىلدى. 1949-جىلى  بۇكىل  ەل   ستاليننىڭ 70 جىلدىعىن تويلادى. ‹قازاقستان پيونەرى› گازەتىنە ‹مەن ستاليننىڭ ۇلىمىن›اتتى ولەڭىمدى جولدادىم. ولەڭ گازەتتە جارىق كوردى. سول   ولەڭىمە ماعان 16 سوم قالاماقى بەرىپتى. التى سومىن اناما قالدىردىم دا، قالعان ون سومىنا كامپيت ساتىپ الدىم. ول كامپيتتىڭ بارلىعىن مەكتەپتەگى سىنىپتاستارىما تاراتىپ بەردىم» دەپ جازادى بالالىق شاعى تۋرالى كاكىمبەك سالىقوۆ.

  اقىننىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە قاسيەتى _ ۇكىلى ىبىرايدىڭ بارلىق اندەرىن جيناقتاعانى.  ۇكىلى ىبىرايدىڭ اندەرىن جيناقتاۋىنا اكەسىنىڭ اقىلى سەپ بولىپتى. مولداحمەت تىربيەۆتىڭ ورىنداۋىمەن بارلىق اندەردى كوشىرىپ الادى. كەيىن ول اندەر جەكە جيناق بولىپ باسىلدى.

  سۇلۋ تابيعاتتىڭ بولمىسىن سوزبەن سۋرەتتەۋ مۇمكىن ەمەس. ونى اقىن جۇرەگى عانا جىرلاي الادى. كوكشەتاۋىنا ارناعان سۇلۋ سەزىمدەر جىر بولىپ توگىلدى. سىر بولىپ اعىلدى.

-وت قوزعاماي انشەيىن توگىلمەس جىر،
ايتىلماعان كورىنسىن كوڭىلدەس سىر.
ماحابباتقا ريزامىن، تاۋبا دەيمىن،

  ءومىر ءسۇردىم ءبىر قىزبەن 55 جىل،-دەپ جىرلاعان اقىن سۇيگەن جارى ماريامىن كەزدەستىرىپ، ۇبىرلى-شۇبىرلى بولدى.

  بەلگىلى جازۋشى مەدەۋ سارسەكە ءوز ەستەلىگىندە: «كاكەڭنىڭ ءوزى دە اۋىز ەكى اڭگىمە ۇستىندە: ‹ماريام ەكەۋمىزدىڭ ەرلى-زايىپتىلىق الپىس جىلعا تاياۋ ءومىرىمىزدىڭ ەڭ قىزۋ، ەڭ باياندى شاعى جەزقازعاندا شىڭدالدى، ەكى قارعاشىمىز دا سوندا تۋىپ، مەكتەپكە باردى. ادالدىعى، اياۋلىعى ءوز الدىنا، ءىرى ىستەرىمەن تانىلعان تۇلعالى ازاماتتاردى ءبىز ۇلىتاۋدان تاپتىق. سول دوستىق قىزمەت بابىنا قاراي ەمەس، اۋىر ءوندىرىستىڭ -شاحتالار مەن كەنىشتەردىڭ، ءىرى كومبيناتتاردىڭ ءبىرىنشى جەتەكشىسى، كەيبىرى وبلىس باسشىلىعىنا دەيىن كوتەرىلگەن قيماس دوستارىمنىڭ ءبارىن دە ءبىز جەزقازعاندا كەزدەستىرىپ، جەر استىندا ەڭبەك ەتكەن جىلداردا جاس كەزىمىزدە تانىپ، ءومىر كۇزىنە جەتتىك. سەنىمەن دە مەدەۋ، سول وڭىردە، ەڭ عاجابى، ءوزىڭ جازعانداي، جەر استىندا تانىسىپ، ومىرلىك دوس بولعانبىز دەپ تە سىر شەرتەتىن ەدى› دەپ جازادى.

  كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ ءومىرى شاحتامەن تىكەلەي بايلانىستى. جارتى عۇمىرى شاحتادا ءوتتى. ماسكەۋدىڭ ءتۇستى جانە التىن مەتالدار ينستيتۋتىن 1955-جىلى بىتىرگەن، جاپ-جاس كاكىمبەك سالىق ۇلى 23 جاسىندا شاحتاعا باس ينجەنەر بولىپ قىزمەتكە ورنالاسادى.   نەبارى 23 جاسىندا. دەمەك، باسشىلار جاس ينجەنەردىڭ وزىق ءبىلىمىن عانا ەمەس، ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنە دە سەنىم ارتقان.

  «جاس بىلگىر ينجەنەردىڭ ادام جانىنا جاقىندىق، ادام جانىن تۇسىنگىشتىك  قاسيەتتەرى  ءۇشىن كاكىمبەك سالىق ۇلىنا ۇلكەن كومبيناتتىڭ  جۇمىسشىلارى، ينجەنەرلەرى، ماماندارى، تۇگەل ۇجىمى زور سەنىم كورسەتىپ، كومبينات پارتيا ۇيىمىنا حاتشىلىق قىزمەتكە سايلادى. ول كەزدە كومبينات حاتشىسى اۋداندىق پارتيا ۇيىمىنىڭ قۇقىعىن يەمدەنەتىن ۇلكەن ۇيىم بولاتىن. ول قىزمەت قازاقستان ورتالىق پارتيا كوميتەتىندە شەشىلىپ، ماسكەۋدە س و ك پ ورتالىق كوميتەتىمەن كەلىسىلەتىن. سول كومبيناتتا كاكىمبەك اعامىز قاتارداعى ماستەر، ينجەنەردەن باستاپ، پارتيا حاتشىسىنا دەيىن ۇزىن ىرعاسى 13 جىل قايراتتى قىزمەت اتقاردى. جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك، تۇرمىس، الەۋمەتتىك جاعدايىن شەشۋدە، ۇجىمدا تەحنولوگيالىق جابدىقتاۋدىڭ دەر كەزىندە جۇرگىزىلىپ وتىرۋىنا، ينجەنەر-تەحنيكالىق مامانداردىڭ ءادىل باعاسىمەن جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرگە ءوسىرىلىپ    وتىرۋىنا، تاۋ-كەن، كومبينات تسيەحتارىندا قازاق جاستارىنىڭ كاسىبي ماماندىعىمەن تۇراقتالىپ، جۇمىس ىستەۋىنە، ولاردى ونەركاسىپ، تەحنيكا سالاسىنا كوپتەپ تارتۋدا جاس مامان، جاس باسشى-اقىن اعامىزدىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى مول بولعانىن زامانداستارى، ونىڭ شاراپاتىن كورگەن ادامدار وسى كۇنگە دەيىن ريزالىقپەن ايتادى» دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ.

  قازاق دالاسىنىڭ ۇلىلىعىن جىرلاعان كاكىمبەك سالىقوۆ سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى ازامات ەدى. ونىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەر قانشاما. قازاقتىڭ ماڭداي الدى اقىندارى تۇمانباي مولداعاليەۆ، قادىر مىرزا الىمەن دوستىعى دا ەرەكشە ەدى. مەملەكەتتىك جۇمىس پەن قوعامدىق جۇمىستاردى دا قاتار الىپ ءجۇردى. كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ ازاماتتىعىن تانىتاتىن تاعى ءبىر ەڭبەگى _ قانىش ساتپايەۆتىڭ مۇراسىنا ادالدىعى. عۇلاما عالىمنىڭ بۇكىل عىلمي مۇراسىن ساقتاپ، ەل  يگىلىگىنە جاراتۋدا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. قانىش ساتپايەۆقا ارناپ، ءۇش پوەما جازدى. قانىش ساتپايەۆ اتىنداعى حالىقارالىق قوردىڭ جەتەكشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردى.

عۇلاما عالىم تۋرالى:
-البىرت كۇندە جەكە دارا الىسقان،
جولى اشىلدى مىس مولايتقان تابىستان.
سول ەدى عوي جەتى قابات جەردەگى
شەكسىز قازىنا كىلتىن تاپقان دانىشپان،-دەپ جىرلايدى.

  «قازىر قازاق دالاسىنىڭ قاي تۇكپىرىنە بارساڭىز دا، ‹جەزكيىك›، ‹اققۋ جەتكەن›، ‹ساۋمالكول›، ‹سارارقا›، ‹دۇنيەدە مەنى سۇيگەن ءبىر ادام بار› دەگەن اندەر الدىڭىزدان شىعادى. اقىندى كورگەندەر دە، كورمەگەندەر دە زور قۇرمەتپەن قارايدى. الايدا، مەن باسشى پارتيا قىزمەتكەرىنىڭ  ولەڭ جازۋىنا ەلپىلدەي قويماي، قىزمەت جايىمەن ەلىگىپ جۇرگەن ‹ەت پەن تەرىنىڭ اراسىنداعى جەلىك قوي› دەپ ويلاپ ەدىم. جەكەلەگەن ولەڭدەرىن دە وقىپ كوردىم. ءسويتىپ جۇرگەندە، مەنىڭ قولىما كاكىمبەكتىڭ ‹سىر›، ‹جەزكيىك› دەگەن جيناقتارى  ءتۇستى. مەن ولاردى الگىندەي كۇدىكپەن باستاپ وقىپ، اياعىندا ونىڭ اقىندىعىن  مويىندادىم. جاس اقىننىڭ العاشقى قادامىنا  ريزا بولعاندىعىم سونداي، ‹سوتسياليستىك  قازاقستانعا›     ‹زامانداس تۋرالى سىر› اتتى ماقالا جازعام. سودان بەرگى داۋىردە مەن كاكىمبەكتىڭ جاڭا كىتاپتارىن ۇزبەي وقىپ، ونىڭ اقىندىق بەتالىسىن، باعىتىن قاداعالاپ كەلە جاتقان اداممىن. ۇزدىكسىز ەڭبەك، بەينەت، ىزدەنىس ارقاسىندا بۇگىن ونىڭ  تالانتى شارىقتاپ شىققانىنا، قازاقتىڭ ۇزدىك اقىندارىنىڭ قاتارىنا كىرگەنىنە ۇلكەن قۋانىشىمدى ءبىلدىرىپ، جىگىت اعاسى جاسىنا جەتكەنىنە قۇتتى بولسىن ايتامىن». بۇل بەلگىلى عالىم، اكادەميك سەرىك قيرابايەۆتىڭ دوس تۋرالى جىلى لەبىزى.

  اقىننىڭ جىرلارىنىڭ  كەيىپكەرى ومىرگە عاشىق جاندار. ولار جۇلدىزىنىڭ جانۋىن ەڭبەك پەن بەينەتتەن تابادى. شىدامى جەتكەننىڭ عانا جۇلدىزى جاناتىنى بەلگىلى. جۇلدىزى جانعان جاننىڭ ارتىندا ءىزى قالادى.   اقىن ۇرپاعى وسىنى ۇلگى ەتەدى.

  ول جۇمىسشى تاپ وكىلىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ولەڭدەرىنىڭ كەيىپكەرلەرىنىڭ دە جۇمىسشى تاپ بولۋى تابيعي نارسە. ۇجىمىندا ادامگەرشىلىكتى ساقتاي بىلگەن، ومىرگە كەڭ كوزبەن قارايتىن العىرلىقتى، شىندىقتى جالتاقتاماي بەتكە ايتۋدى دا سولاردان ۇيرەندى.

  كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ ون جىلداي ءومىرى ماسكەۋدە ءوتتى. ماسكەۋ تورىندە ورتالىق اپپاراتتا ەڭبەك ەتتى. 1992-جىلى ەلگە ورالىپ، كاسپي مەن ارال تەڭىزدەرىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ باستىعى، وسى  ماسەلەگە ارنالعان ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى بولىپ قىزمەت اتقاردى.

  ول «اققۋ جەتكەن»، «كوكجيەككە تارتقان كوش»،  «تاتتىمبەت»، «قانىش اعا جۇلدىزى»،     «ءسابيت اعا»، «تۇركستانعا تاعزىم»، «وي تولعاق»، «سىرعالى سونەتتەر»، «ۇستازىمنىڭ بالاسى» اتتى كىتاپتاردىڭ اۆتورى.

  اقىننىڭ قىزى مايرا سالىقوۆا: «اكەمنىڭ ءومىر-وزەنى توقتاعان جوق. ءومىر جالعاسا بەرەدى. ءومىر-وزەننىڭ كوشىن بالالارى، نەمەرەلەرى،  شوبەرەلەرى     جالعايدى» دەگەن ەكەن.

اقىن، پۋبليتسەيست، سازگەر، ينجەنەر كاكىمبەك سالىقوۆ وزەنىنىڭ اعىسى توقتاماق ەمەس. ول جالعاسا بەرەدى.

دايىنداعان-ا. كەنەنبايەۆ



 
رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn