ەەڭ جاڭا مازمۇندار
اۋەلگى ماقساتقا،بورىشقا تاباندى بولىپ،مۇرات-سەنىمدى بەكەمدەدى
چىن چۋانگو قاشقار ايماعىندا تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە مىنانى باسا دارىپتەدى
وڭايلىقپەن قولعا كەلمەگەن تاماشا جاعدايدى بەكەمدەپ جانە دامىتىپ، ورنىقتىلىقتىڭ،دامۋدىڭ ءتۇرلى ىستەرىنىڭ ىشكەرىلەي دامۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى جولىندا . ەرجۇرەك قۇرباندار شەجىرەسى
كورىكتى شيحۋ قوناقتاردى قىزۋ قارسى الدى
كۇش-قۋاتتى ۇيىستىرىپ، شينجياڭعا كومەكتەسۋدىڭ كوركەم پاراعىن بىرلىكتە جازدى
شيحۋ قالاسى نەگىزگى ساتىنىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋدى ناقتى تياناقتاندىردى
دۋ جۇڭيۋان: جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرىپ،وتاندى قۇتقارۋ -ءبىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمىز
ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى جولىندا . ەرجۇرەك قۇرباندار شەجىرەسى
جاڭبىرداعى كوشى-قون...
شەكارا حالىقتارىنىڭ ءوزارا ساۋدا بازارىنىڭ 3 كۇندىك تيجارات سوماسى 513 مىڭ يۋانعا جەتتى
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ،تياناقتاندىرىپ، جۇڭگوشا سوتسياليستىك شينجياڭ قۇرۋ ءۇشىن حاۋىپسىز، ورنىقتى ورتا جاراتايىق
ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى جولىندا . ەرجۇرەك قۇرباندار شەجىرەسى
توڭكەرىستىك اندەردى شىرقاپ،پارتيانىڭ قامقورلىعىن جىرلادى
سۋرەت كورگىزبەسى وتانىمىزعا تارتۋ ۇسىندى
دەمالىسقا، زەينەتكە شىققان كادرلار وزگەرىستەردى تاماشالادى
ادەبيەت-كوركەمونەر كونسەرتىن وتكىزدى
پارتياعا جۇرەگىمىزدى ارناپ، وتانىمىزدى جىرلايىق
تەڭىز ونىمدەرىنىڭ دامىنەن ءلاززات الىڭىز
«اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ» نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسىن قوزعاۋشى كۇش ەتىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىن دايەكتىلەندىرۋدىڭ، تياناقتاندىرۋدىڭ جاڭا جاعدايىن قۇلشىنا اشايىق
تىڭ وراي، ويداعىداي وزگەرىس
قاتىناس حاۋىپسىزدىك بىلىمدەرى مەكتەپكە كىردى
تابيعي گازدى حاۋىپسىز پايدالانۋدى ۇگىتتەدى
حاۋىپسىز ءوندىرىستى كوكەيدە ساقتايىق
قورقىس قالاشىعى نەگىزگى ساتىنىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتىپ،قىزمەت وتەۋدى جەبەدى
سىرا مەكەنىنە قوناق بولىپ قايتىڭىزدار
بىلعارىعا ورنەك سالۋ شەبەرى ءپۇرىنجاپ
لياۋنيڭ كۇشى تارباعاتاي حالقىن يگىلىككە كەنەلتتى
تارباعاتايدىڭ سىرتقا باعىتتالعان ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ جاڭا پاراعىن جازايىق
شەكارا حالىقتارىنىڭ ءوزارا ساۋدا بازارى اشىلىپ،بۇقارانى تيىمدىلىككە كەنەلتتى

بەسىك جىرى بالانىڭ جان دۇنيەسىندە ساقتالادى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/3/30 13:19:27

بەسىك جىرى بالانىڭ جان دۇنيەسىندە ساقتالادى
گۇلبارشىن قاناش قىزى

  دۇنيە ءجۇزى حالىقتارىنىڭ ۇرپاق تاربيەسىنە بولعان نازارى بارعان سايىن وسكەلەڭ تارتىپ، كۇن سايىن كۇشەيىپ بارادى. ەرتەڭىن ۇرپاعىنا تاپسىرىپ، تاعدىرىن تالكەك ەتكىزبەس   ءۇشىن، ۇرپاق اقاۋسىزدىعىنا ءمان بەرمەسە بولماعانىن سەزىپ، ۇرپاق تاربيەلەۋدى ماڭداي الدى ورىنعا قويدى.

  حالىق دانالىعىندا «ءبىر جىلدىعىن ويلاعان ەل ءبيداي ەگەدى، ون جىلدىعىن ويلاعان ەل اعاش ەگەدى، ماڭگىلىگىن ويلاعان ەل ۇرپاعىنىڭ جۇرەگىنە ىزگىلىكتىڭ ءدانىن ەگەدى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار. ەجەلدەن كەلە جاتقان بۇل ءسوزدىڭ توركىنىن دە تەرەڭدەي ويلاعان سايىن وي شۇڭەتىنە باتىرا تۇسەر ساپ التىنداي سالماقتى ويلار، تەڭىزدەي تەرەڭ مازمۇندار تولىپ جاتىر. وسى ءۇش اۋىز ءسوزدى سالماقتاي وتىرىپ، ۇرپاعىمىزدىڭ تاعدىرىنا كوز جىبەرسەك، شىرىلداعان اششى شىندىقتار ويىمىزعا ورالماي قويمايدى. ۇرپاق تاربيەلەۋدەگى بورىشىمىزدىڭ قالاي وتەلىپ جاتقانىنا كوز جىبەرسەك، شوشىنىپ قالار جاعدايلارىمىز جوق ەمەس، اسىرەسە «ۇرپاقتى مەكتەپ تاربيەلەيدى» دەپ قاراپ، اتا-انانىڭ ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرلىگىنە ات ءۇستى قاراۋى اۋىر دارەجەدە ءومىر ءسۇرىپ وتىر.

  «قۇس ۇيادا نەنى كورسە ۇشقاندا سونى الادى» دەيدى ۇرپاعىنا ەجەلدەن كۇيىنە قاراپ كەلگەن اتا-بابامىز. سونىمەن اتا-بابامىز بالانى جاستان تاربيەلەۋدى دارىپتەپ، بالا تاربيەلەۋگە ءتان تولىپ جاتقان وسيەتتى سوزدەرى،    ۇلىلاردىڭ ءىس-ىزدەرى، قۇندىلىعى كۇشتى رۋحاني ازىقتىقتارى ارقىلى وشپەس، ونەگەلى ءناسيحاتتارىن قالدىرىپ كەلدى. بالالاردىڭ اقىل-ويىن،  ادامگەرشىلىك قاسيەتىن جەتىلدىرەتىن باي مازمۇندى ەرتەگى، اڭىز، قيسا، داستاندار قالدىرىپ، ۇرپاقتارى ءۇشىن ۇلى جۇمىستار ىستەدى. تاربيەگە ءتان ماقالدار مەن ماتەلدەردىڭ ءوزى ءبىر توبە.

  ۇرپاق تاربيەلەۋدەگى وسى ۇشان-تەڭىز مۇرانىڭ ءبىرى، ءبىرى بولعاندا بىرەگەيى  بەسىك  جىرى. اتا -بابامىز «بالانى جاستان تاربيەلە» دەپ ناقتاپ ايتىپ كەتكەن. بۇل ءسوزدى قالاي ءتۇسىنۋىمىز كەرەك؟ ءبىر جاستاعى دا بالا، بەس جاستاعى دا بالا، ون جاستاعى دا بالا. ەندەشە، ون جاسىنان باستاپ تاربيەلەۋ ءجون بولا ما؟! جوق، ولاي ەمەس. اتا-بابامىز ايتىپ كەتكەن «بالانى جاستان تاربيەلە» دەگەن ءسوزى «شىر ەتىپ جەرگە تۇسكەننەن باستاپ تاربيەلە» دەگەن سوزگە تۋرا كەلەدى. مۇنى تاريحتاعى ۇلى عالىمدار دا راستاعان.

  ەندەشە، عالىمدارعا ءسوز بەرەيىك. وسىدان 2500 جىلدىڭ الدىندا فيليف پاتشا بالاسى ەسكەندىردى تاربيەلەپ بەرۋى ءۇشىن، دۇنيە جۇزىلىك ءبىرىنشى ۇستاز، عالىم اريستوتەلدىڭ الدىنا الىپ كەلگەن. عالىم پاتشادان «بالاڭ نەشە جاستا» دەپ سۇراعاندا پاتشا «ءۇش جاستا» دەپ جاۋاپ بەرگەن. اريستوتەل وعان «ءۇش جىل  كەشىگىپ قالىپسىڭ» دەپ جاۋاپ بەرگەن.

  قازاقتىڭ ءبىرتۋار كەمەڭگەر ۇلى  اقىنى ماعجان جۇمابايەۆ «پەداگوگيكا» دەگەن كىتابىندا بىلاي جازادى: «جاڭا تۋعان بالانىڭ بەسىگىنىڭ جانىندا  ايعاي سالىپ سويلەسەڭ دە ويانبايدى. بالانىڭ ەستۋ سەزىمى ەكىنشى، ءۇشىنشى اپتادا (20 كۇن) بىلىنە باستايدى. ءتورتىنشى اپتادا بالا كۇشتى دىبىسقا سەلت ەتپەسە، ونىڭ ماقاۋ بولعاندىعى، ءۇشىنشى، ءتورتىنشى اپتادا بالاعا بەسىك جىرى اجەپتاۋىر اسەر ەتەدى. بۇل ۋاقىتتا بالا دىبىستىڭ جۇمساق، قوڭىرىن، قاتتى، تىنىشسىزىن ايىراتىن بولادى. ءتورت-بەس اپتادا بالا دىبىستىڭ قايدان شىققانىن ءبىلىپ، دىبىس شىققان جاققا بۇرىلاتىن بولادى، التىنشى اپتادا دىبىستى ءوزى تىلەپ   تىڭدايدى».

  اتا-بابامىزدىڭ بالانى جاستان تاربيەلەۋ تۋرالى ايتقان ءسوزىنىڭ مازمۇنىن ونان ءارى تۇسىنۋىمىزگە تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ: «ادامنىڭ تاربيەسى شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەننەن باستالادى» دەگەنىنەن  دە ايقىن  كورىپ  الۋعا بولادى.

  دانىشپانداردىڭ وسى تەكتەس سوزدەرىن تىزە بەرسەك تاۋسىلۋى دا قيىن. ءبىز ۇلىلاردىڭ «بالانى جاستان تاربيەلە» دەگەن دانالىعىن قالاي تۇسىنۋگە بايلانىستى مىسالدار كەلتىردىك. بۇدان اتا-بابالارىمىزدىڭ تىم ەرتەدە بالانى دۇنيە ەسىگىن اشىسىمەن تاربيەلەۋدى مەڭزەگەنىن كورسەتەدى.

  دەگەنمەن، سەنىم شىنايى بولۋى كەرەك. شىنايى سەنىم تۋماي ءونىمدى ىسكە جەگىلۋىمىز ەكىتالاي. «ءسابي بەسىگىندە جاتسا قايتىپ تاربيە الادى؟» دەگەن ناعايبىل ويدىڭ جەتەگىندە ءالى دە تۇرعان شىعارمىز.

  مۇقامەت ابدىقادىر ۇلىنىڭ «سىبىزعى سازى» دەگەن كىتابىندا: «بەردىقوجا التىنمەن قۇيمالانعان سىبىزعىسىن الىپ كۇي تارتادى. سول كەزدە سارناعان سىبىزعىنىڭ كۇيىن ەستىپ بۇكىل اۋىل جينالادى. تۇيەنىڭ كۇيىن تارتقاندا تۇيە، سيىردىڭ كۇيىن تارتقاندا سيىر، قويدىڭ كۇيىن تارتقاندا قوي جيىلىپ كەلىپ شۋلاپ تۇرىپ الادى».

«ونەردىڭ ورىن العان بەلەسىنەن،
ءدام تاتقان مول مۇرانىڭ ورەسىنەن.
‹سىبىزعىنى ادام تۇگىل مال تىڭدايد› دەپ
ەستىپ ەم ەسكى كوزدەر كەڭەسىنەن.
جىلقىشى تارتسا ەگەر ساي باسىندا،
كەڭ جايلاۋ جارمەنكەلى جايماسىندا.
قاراڭعى قاباق تۇيگەن ءتۇن ىشىندە،
‹كەلەد› دەيد بيە تۇر عوي تاي قاسىنا».

  قازاق ومىرىندە مۇنداي مىسالدار تولىپ جاتىر. باسقا حالىقتاردىڭ دا جاعدايىنا نازار سالايىق. تاعى دا ماعجان جۇمابايەۆتىڭ «پەداگوگيكا» دەگەن كىتابىندا: «گرەك ەلىندە ءبىر ادەمى ەرتەگى بار. ورفەي دەگەن كۇيشى كۇيىمەن، ءانىمەن تاعى اڭداردى ۇيىتىپ ۇستاپ الادى ەكەن» دەلىنگەن.

  تاعى اڭدار، جىلقى، تۇيە، قوي، سيىر، مالدار دا ءاندى، كۇيدى ءبىلىپ جاتقاندا ءبىزدىڭ بەسىكتەگى ءسابيىمىز قالايشا بىلمەي قالسىن!؟

  وسى ءبىر تولىپ جاتقان مىسالداردان ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشىسىمەن تاربيەلەۋدى سەزەتىندىگىنە كوز جەتكىزدىك. ەندەشە، وسى ءسابي كەزدەگى تاربيە قۇرالى نە ەكەن؟! بۇل  بەلگىلى. اتا-بابامىز اماناتتاپ، مۇراعاتتاپ، تاپسىرىپ كەتكەن بەسىك جىرى بولماق.

  بەسىك جىرلارىنا تەك قازاق قانا ءمان بەرىپ قالمادى. باسقا دا دامىعان ەلدەر بەسىك جىرىن زەرتتەيتىن،   ۇيرەتەتىن ينستيتۋتتار، اكادەميالىق عىلمي زەرتتەۋ ورىندارى بار. ال، ءبىزدىڭ قازاقتا بۇل ينستيتۋتتار، عىلمي زەرتتەۋ ورىندارى باياعىنىڭ باياعىسىندا، ءتىپتى سوناۋ ەستە جوق ەسكى زاماندا قۇرىلعان. بەسىك جىرلارى اتتى وسى الىپ مۇعجيزالى قۇرىلىستارىن باسقا جەرگە  ەمەس، ەشبىر  كۇش جويىپ جىبەرمەيتىن، ورتەپ كۇل ەتە المايتىن جەرگە ورنالاستىرعان. ول جەر كوك دونەننەن دە جۇيرىك كوڭىل كوگى. تاۋ ساعالارىنداي كەڭ قويناۋلى جۇرەك تۇكپىرلەرى، قۇلاعى شالعاندى قۇيىپ الاتىن قۇيما قۇلاقتارى مەن تەڭىزدەي تەرەڭ، زاڭعار تاۋلارداي بيىك زەيىن-زەردەلەرىنە ورنەكتەپ ءتۇسىرىپ الا بەرگەن. تاۋلارى قانداي ءور، دالاسى قانداي كەڭ بولسا، بەسىك جىرلارىمىز دا سونداي بيىك، كەڭ.

  تاۋسىلماس مول مۇرامىز زامان وزعان سايىن مولىعىپ، بايىپ، تۇرلەنىپ، جىرى دا، جىرعا ساي ءانى دە ەتەك جەڭى كەڭىپ، كەمەلدەنىپ وتىرعان. باسقا اندەرىن قانداي بىلسە، بەسىك جىرلارىن دا ۇلكەن-كىشى سونداي  ءبىلىپ كەلگەن. ءبىر ءسابي دۇنيەگە كەلە قالسا، ونىڭ اناسى عانا ەمەس،   اپاسى دا، اتاسى دا، اكەسى دە، اعا-اپەكەلەرى دە بەسىك جىرىمەن ءسابيدى ۋاتقان، تال بەسىگىندە تەربەتكەن،  تاربيەلەگەن.

  «قازىر كەلىندەر نەمەسە جاس انالار بەسىك جىرلارىن ايتپايتىن بولدى، بالانىڭ اقاۋسىز وسىۋىنە ورنى تولماس زيان كەلەتىن بولدى» دەسكەن سوزدەر بار. ەگەر جاس انالار، راسىندا، بەسىك جىرىنا نەمقۇرايدى قاراسا، بىرنەشە مىڭداعان جىلدار بويى ۇرپاق ۇلاعاتى ءۇشىن اقىل-ويىن، جۇرەك سەزىمىن سارقا سالعان مۇعجيزالى قۇرىلىستار جاس انالار قولىنان قۇلايتىن بولادى. بۇل اسا قاسىرەتتى دە وكىنىشتى كۇي بولماق. ءبىراق ۇرپاعىنىڭ كەمەلدى تاربيە الۋى ءۇشىن، جاس انالار، ءسوزسىز، اتا مۇراسىنا، اماناتىنا نەمقۇرايدى قاراماۋ كەرەك. سوندا عانا بەسىك جىرىمىز ۇرپاق تاربيەلەۋدىڭ قۇرالى   رەتىندە جالعاستى دامي الاتىن بولادى. ءتىپتى زامانعا ساي ءتۇر-تۇلعاسى  تولىقتانىپ، تولا بەرەرىنە سەنىمىمىز كامىل.

 مىنا بەسىك جىرىنا قۇلاق تۇرەيىك:
«ءالدي-ءالدي ءالديىم،
قانداي ءتاتتى بال كۇيىڭ.
قانشا ولەڭ ايتسام دا،
دەمەيسىڭ عوي قالعيىن.
ءالدي-ءالدي ءالديىم،
ءالدي-ءالدي ءالديىم.
كوزدەرىڭدى جۇما عوي،
قالعىپ كەتسىن قىراعى وي.
اۋەنىمە ەلىتىپ،
بالقىپ كەتسىن تۇلا بوي.
اۋەنىڭە ەرەيىن،
اۋەزىممەن بولەيىن،
سەندەي بوپەم جولىڭدا،
ساداعاڭ بوپ ولەيىن.
كوڭىلىمدە جازىم بار،
جۇرەگىمدە نازىم بار،
ۇيىقتاشى بوپەشىم،
ساعان دەگەن سازىم بار.
جىلاما، كۇنىم، جىلاما،
ءالدي انگە سالايىن.
قۇشىرلانا سۇيەيىن،
قۇمارىڭا قانايىن.
اينالايىن لاعىم،
سىلدىراپ اققان بۇلاعىم.
كوڭىلىمنىڭ مەدەۋى،
لاپىلداپ جانعان شىراعىم.
ءالدي-ءالدي بوپەشىم،
تۇندە شوشىپ وياندىم.
ءتۇن ۇيقىمدى ءتورت بولىپ،
تۇندە بەسىك تاياندىم.
كىرلى جەيدە كيگىزبەي،
كىندىككە جەل تيگىزبەي،
ماپەلەپ سەنى باعايىن.
بار-جوعىمدى بىلگىزبەي،
باسىڭا تۇمار تاعايىن،
الاستاپ شىراق جاعايىن.
جاباعىسىن تايلاقتىڭ،
جامباسىڭا سالايىن.
ۇكى قاداپ كورپەڭە،
ۇستىڭە سەنىڭ جابايىن.
مەنىڭ كۇنىم قايدا ەكەن،
دوستارىمەن بىرگە ەكەن.
وندا نەعىپ ءجۇر ەكەن،
ويناپ-كۇلىپ ءجۇر ەكەن.
تاڭدايىنان بال تامعان،
ولەڭشىنىڭ ءبىرى ەكەن.
بۋىنى جوق بىلقىلداق،
بيشىلەردىڭ ءبىرى ەكەن.
دومبىرا شەرتىپ، ءان سالعان،
كۇيشىلەردىڭ ءبىرى ەكەن.
تامساندىرعان حالىقتى،
ونەرپازدىڭ ءبىرى ەكەن.
مەنىڭ كۇنىم قايدا ەكەن،
اسقار-اسقار تاۋدا ەكەن.
اسقار تاۋدا ۇلار مەن-
ارقار اتىپ ءجۇر ەكەن.
ورقاش-ورقاش تاۋلاردان،
ورعي اسىپ ءجۇر ەكەن.
قۇزاردا قۇزار قۇزداردان،
قۇديا اسىپ ءجۇر ەكەن.
ءالدي-ءالدي بوپەشىم،
قازىر كەلەر كوكەشىڭ.
اتقا سەنى مىنگىزەر،
اتقا قۇمار ەكەنسىڭ.
اق تەرەكتىڭ استىنان،
قارت اتاسى دا كەلسىن.
قالامپىردىڭ قاسىنان،
قارت اجەسى دە كەلسىن.
بەلىنە قىلىش بايلاعان،
بەس اعاسى دا كەلسىن.
كوپتىڭ الدىن باستايتىن،
كوسەم  بولار ما ەكەنسىڭ.
قۋىپ ويدىڭ جەتەگىن،
عىلىم-ءبىلىم تەتىگىن،
عالىم بولار ما ەكەنسىڭ.
ەڭبەك ەتىپ بار ەلگە،
ونەرىڭمەن الەمگە،
تانىلار ما ەكەنسىڭ».

  كورىپ وتىرسىزدار، وسى ءبىر كول-كوسىر كولەمدى بەسىك جىرلارىنان ءبىز مىڭدا ءبىرىن كەلتىرىپ، مىسالعا الىپ وتىرمىز.

  ءالدي انىمەن قوسىلا  ايتىلاتىن بەسىك جىرلارىندا ۇلاعاتتى ۇلى ويلار، دانىشپاندىق تاعىلىمدار قاراپايىم تىلمەن جاتتىق ايتىلىپ، جانىڭا جاعا تۇسەدى. جىرعا تولى جان جۇرەگىمەن، پەرزەنتىنە بولعان وتتاي كوڭىل كۇيىمەن باياۋ، قوڭىر لەپپەن، بالداي ءتاتتى سازدى سارىنمەن ايتىلاتىن بەسىك جىرلارى انا مەن بالانىڭ كوڭىل كۇيىن توعىستىرا، قابىستىرا تۇسەدى. ءجىپسىز بايلانعانداي بولىپ، شىرماۋىقتاي شىر ايلانىپ، شىرمالا، ورالا بەرگەندەي بولادى. انا مەن بالانىڭ شەكسىز ءتاتتى ماحابباتى، تەڭىزدەي تەرەڭ، تاۋداي بيىك سۇيىسپەنشىلىگى وسىدان-اق باستاۋ العان شىعار. بالا كيەلى ءبىر  ءتىلسىم سىرلى كۇشپەن انانىڭ شەكسىز مەيىرىنە بولەنىپ، اجىراماستاي بىرىگىپ، انا-بالا ماحابباتى سارقىلماس ءبىر ارنا جاساعانداي بولادى. اناسىنا جىپپەن ەمەس، سەزىممەن بايلانعان بالا، ءسوزسىز، انانىڭ تىلىنەن بەزبەيدى. بەزگەننىڭ ورنىنا اناسىنىڭ ءۇنى شىعىسىمەن مۇرنىن تەسكەن تايلاقتاي، ەلپىلدەپ، جەتەگىنە ەرىپ وتىرادى.

  قازاق يبالى، مىنەزدى، ويلى ورامدى ۇرپاعىن «تاربيە كورگەن» دەپ القاسادى. سول تاربيە،  ارينە،  وسى  ايتىلعان بەسىك جىرلارىنان باستاۋ العان. مۇنداي بالالار اناسىنىڭ، اتا-باباسىنىڭ عيبىراتتى تاربيەلەرىن بويىنا ءسىڭىرىپ، اسىل سالت-داستۇرگە يەلىك ەتەتىن بولىپ وسەدى. ەلدىڭ  قاڭسىعىنا جۇگىرە بەرمەي، ءوز اسىلىن ارداقتاي بىلەتىن بولىپ جەتىلەدى. دانىشپانداردىڭ « ۇلتتىڭ  بولاشاعى انانىڭ قولىندا» دەيتىن كەرەمەت ءتامسىلى بار. توبىقتاي عانا وسى ءتۇيىندى ءسوز بالا تاربيەلەۋدەگى انانىڭ ۇلى رولىن، ورنىن تولىق كورسەتىپ تۇر.

  بالا تاربيەسىندە تاعى دا اناعا اۋىر تالاپ قويىلىپ، بيىك تالپىنىس، ورەلى وي، ۇلى قاسيەتتى بولۋعا ءتيىستى   ەكەنىن ايگىلەپ كورسەتەدى. بالانىڭ  ءتىلى جاقسى - جاماندى ايىرۋى،   دۇرىس-بۇرىستى ءبىلۋى ءبار-ءبارى انا الدىندا تولىقتالىپ، قالىپتاسىپ وتىرادى. ەشبىر كۇش بۇزا المايتىن ءبىر جۇيەگە اينالادى. بەسىك جىرلارى ارقىلى اناسىنان ءتاتتى ءلاززات، قۋات العان، اسىرەسە ورەلى ويلارىنان كۇش تاپقان بالانىڭ مۇلتىكسىز ءوسۋى كوپ قيىنعا سوقپايدى. ءسابي كەزىندە بالاسىن جاقسى ەمىزبەگەن، بەسىك جىرىن تاربيە قۇرالى ەتپەگەن انالاردىڭ بالا سۇيىسپەنشىلىگىنەن ايرىلىپ قالعاندارى دا جوق ەمەس. بالاسى جاقسى وسسە، ەل القاۋىنا بولەنسە بۇعان الدىمەن اناسى قۋانادى. انا كۇلەدى.

  ءيا، انا كۇلكىسىنەن قاسيەتتى كۇلكى جوق شىعار. ويتكەنى  دانىشپاندار «انا كۇلسە الەم كۇلەدى» دەيدى. بەسىك جىرى سەكىلدى  تاربيە  قۇرالىنان پايدالانا بىلمەي، بالاسى قارشادايىنان بەزبۇيرەك بولىپ، اناعا بولعان ماحابباتى وشسە، جالعاندا بۇدان ارتىق باقىتسىزدىق بولماس. ويتكەنى بالا باقىت، بالا بولاشاق ەمەس پە!؟ كوسەگەمىزدى كوگەرتەر، باسىمىزدى  باسقا  ەلمەن تەڭەلتەر، باق پەن بايلىققا كەنەلتەر تەك بالا عانا! الەمدى كۇلدىرەتىن انالار كۇلە بەرسىن، كۇڭىرەنبەسىن! انا  جۇرەگى مەن ماحابباتىنان ءنار، تاربيە العان ۋىز جاس الدىمەن انا الدىندا، تۋعان جەرى مەن  ەلىنىڭ  الدىندا بورىشتىلىق سەزىمىنە سەلتەۋ كەلتىرمەي، ادەبى مەن يباسى جاراسقان، ار مەن ۇجدانى اسقار تاۋلارمەن تالاسقان، اقىل-ويى ۇلاعاتتى ۇلى  ادامداردىڭ وزىق ويلارىمەن جاناسقان بولۋىنا جول اشا بەرۋىمىز كەرەك.

  بەسىك جىرىن ايتۋعا تەك اناسى عانا مىندەتتى بولمايدى. اپاسى دا بەسىك جىرىن ايتىپ تەربەتۋى كەرەك. اپالاردىڭ ايتقان بەسىك جىرىنا قۇلاق     ءتۇرىپ كورەيىك:
« بەسىك جىرىن اپاڭنىڭ
كىشكەنەڭنەن جاتتاي بەر.
قاز-قاز تۇرىپ ومىرگە،
باسىپ تابان اتتاي بەر.
ءالدي-ءالدي بوپەشىم،
مەنىڭ بالداي كوكەشىم.
توسىپ جاتقان تومپيىپ،
شەشەسى مەن كوكەسىن.
بەسىگىڭە بولەيىن،
ەرتەك ايتىپ بەرەيىن.
ەرتوستىكتەي كۇن ساناپ،
وسكەنىڭدى كورەيىن.
ەرتارعىنداي ەر بولسىن،
قوبىلاندىداي ءور بولسىن.
جەلاياقتاي جۇيرىك بوپ،
كول تاۋسارمەن تەڭ بولسىن.
ابىلايداي انىق بول،
ۇلى ابايداي جارىق بول».

  ەندى ءبىر ءسات اتاسى الدىنا العان بوپەسىنە قوڭىر دومبىراسىمەن قوڭىر ءۇندى كۇيلەرىن شەرتىپ، ءسابيدىڭ تاڭدانىس تالعامىن اشىپ، كۇيلەرىمەن بىرگە تەربەلتە تۇسەدى. دومبىرانىڭ ارتقى شاناعىنا ماڭدايىن سۇيەگەن بويى سۇيسىنگەن ءسابي بالبىراپ، ءتاتتى ۇيقى قۇشاعىنا شومادى.

  بىردە اكەسى ول سۋ توگىلمەس مايدا قوڭىر جورعاسىمەن جورعالاتا كەلىپ، ەندى قۇيرىعىن باسايىن دەگەن ءسابيدى الدىنا الىپ، تايپالتىپ  جورعالاتا جونەلەدى. بەسىك تەربەلىسىندەي جاعىمدى جورعا ءجۇرسى دە، اكەسىنىڭ ايتىپ كەلە جاتقان بەسىك جىرى دا اسەر ەتىپ كەلە جاتقانداي كۇي كەشەدى ءسابيىڭ.

«ءالدي-ءالدي اق بوپەم،
اق بەسىككە جات بوپەم.
قۇلاگەرمەن شاپ بوپەم،
جەلمەن بىرگە جارىسىپ،
جەر ۇيىقتى تاپ بوپەم».

  ءسابيدىڭ اقاۋسىز ءوسۋىن ءتورت كوزبەن كۇتەتىن اكە-شەشە، اتا-اپالارى مىندەتتى تۇردە وسى ءبىر بەسىك جىرى اتتى تاربيە قۇرالىن  استە تاستاپ قويماي، جالعاستىرا بەرۋى كەرەك.

  بۇل دۇنيەدە ءان دە از ەمەس، ءتىلسىم سىرلارعا تولى حالىق اندەرى   ءبىزدىڭ سارقىلماس ۇشان-تەڭىز  بايلىعىمىز.  اباي  ۇعىمىمەن  ايتقاندا، «جۇرەكتى تەربەپ، باستا ميدى وياتاتىن» بىردەن-ءبىر قۋات ءان عوي، حالىق اندەرىنە نەگە سيىنباسقا؟! ءبىراق سول اندەردىڭ ىشىندە بەسىك جىرىنىڭ ورنى مۇلدە باسقاشا، ءسابي ءۇشىن تۇڭعىش جۇرەك قىلىن تەربەپ تولعايتىن، وي دۇنيەسىن قوزعايتىن ۇلى كۇش وسى بەسىك جىرى،  بالانى باۋلۋداعى قۇدىرەتتى قۋات. جاراتۋشى جارىق نۇر، جان دۇنيەسىن جەتىلدىرەر جان ازىق. انا ءسۇتى بالانىڭ تاڭدايىندا قالسا، بەسىك جىرى بالانىڭ جان دۇنيەسىندە قالادى. اندە پاتشا بار بولسا، ءان پاتشاسى بەسىك جىرى شىعار-اۋ.

     ماعجان جۇمابايەۆ «قىسقاسى، بالانىڭ جانى كەم بولماي كەمەلدى بولسىن دەسەك، تاربيەشى بالانى اننەن، جىردان، مۋزيكادان قاشىرماسىن» دەمەكشى،تاربيە باسى تال بەسىك ەكەنىن جىعا تانىپ، بەسىك جىرىنا نەمقۇرايدى   قارايتىن كىناراتىمىزدى وزگەرتۋگە كۇش سالايىق.




رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.



 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn