ەەڭ جاڭا مازمۇندار
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 2 -كۇنى 147 ـ سان
الۋان ءتۇرلى قيمىلدارمەن ” 1 ـ شىلدەنى“ قارسى الدى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 1 -كۇنى 146 ـ سان
شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر سايلانىپ شىقتى
«شياڭگاڭنىڭ ۇزاق ۋاقىت گۇلدەنۋىن، ورنىقتىلىعىن بۇلجىماستان قورعادى − باس شۋجي شي جينپيڭ ”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىمنىڭ“ شياڭگاڭداعى امالياتىنىڭ ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋىنە جەتەكشىلىك ەتتى»
عىلىم - تەحنيكانىڭ جان تامىرىن ءوز قولىمىزدا مىقتاپ ۇستاپ، ەلىمىز دامۋىنىڭ دەربەستىگىن، ءوزىن -ءوزى باسقارۋىن، حاۋىپسىزدىگىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋ كەرەك
شىنايى قامقورلىق تيانشاندى مەيىرگە بولەدى، ىقىلاستى تاپسىرما العا باسۋعا ۇندەدى
ءتۇيىندى يگەرىپ، ولقىلىقتاردى تولىقتاپ، ساياحات ارقىلى شينجياڭدى گۇلدەندىرۋ ستراتەگياسىن ىشكەرىلەي اتقارايىق
بۇكىل رايوننىڭ ارىز - ارمان قىزمەتى ءماجىلىسى اشىلدى
شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر سايلانىپ شىقتى
مەيىرگە شومعان تيانشاننىڭ بار الابىنان كوكتەم لەبى ەستى

ءتىل-جازۋىمىزدىڭ دامۋىنداعى كەيبىر كەلەڭسىزدىكتەر

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/4/7 18:29:49

ارميا مەيراموۆ

    پارتيامىزدىڭ نۇر شۇعىلالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق وقۋ-اعارتۋ وركەندەپ، اۋىل-قىستاقتان اۋداندارعا دەيىن مىندەتتى وقۋ -اعارتۋ (9 جىلدىق) جولعا قويىلدى، ءتىپتى ەگىنشى-مالشى بالالارى تەگىن وقۋ ورايىنان يگىلىكتەنىپ قالماستان، جىل سايىن جوعارى  مەكتەپكە ءتۇسىپ وقۋ  سالىستىرماسى  ارتىپ، كوپتەگەن سانداعى از ۇلت دارىندىلارى جەتىستىرىلدى.

  قوس ءتىل وقۋ-وقىتۋى جولعا قويىلىپ، سان مىڭداعان از ۇلت ۇرپاقتارى ىشكى ولكەلەرگە بارىپ، جوعارى مەكتەپتەردەن ساپالى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. حالقىمىزدا «جەتى ءتىلدى بىلۋگە ۇمتىل جانە جەتى عىلىمدى مەڭگەر» دەيتىن ۇلى ءتالىم بار. سوندىقتان دا ۇرپاقتارىمىزدىڭ مەملەكەت ءتىلى بولعان حانزۋ ءتىلىن تولىق مەڭگەرۋى زامان تالابى بولۋمەن بىرگە، جان-جاقتى ءبىلىم الۋ ءۇشىن وراسان زور رول اتقارادى.

  الايدا، «قوس ءتىل» وقىتۋى سىڭار جاقتىلى بولماۋعا  ءتيىس، ياعني  حانزۋ ءتىلىن وقىتۋعا جالاڭ ءمان بەرىپ، ۇلتتىق ءتىلدى (قازاق ءتىلىن) ۇيرەتۋ  ونىڭ   كولەڭكەسىندە قالماۋعا ءتيىس.

  قازاق ءتىلى _  ۇزاق دامۋ تاريحى بار، ءسوزدىك قورى مول، كوركەم، ايشىقتى، ءوزىنىڭ ايرىقشا زاڭدىلىعى بار، ۇلت تۇتاستىعىنىڭ جارقىن بەينەسى بولىپ تابىلادى. قازاق حالقى ءوزىنىڭ ۇلتتىق ءتىلى ارقىلى عاسىرلار بويى ۇرپاقتارىن وتانشىلدىققا، ەرلىككە، ىزگىلىككە باۋلىپ، تاماشا اسىل مادەنيەت، داستۇرلەرىن قالىپتاستىرعان.

  «قوس ءتىل» وقىتۋى بارىسىندا ۇلتتىق وقۋشىلارعا ءوز ۇلتىنىڭ انا ءتىلىن، ياعني اناسىنىڭ اق سۇتىمەن جان-تانىنە، رۋحىنا بىرگە دارىعان ۇلتتىق ءتىل زاڭدىلىعى بويىنشا وقىتپاۋ جاۋاپكەرسىزدىك. بۇلاي دەيتىنىمىز قازىرگى «قوس ءتىل» وقىتۋىن جۇرگىزىپ وتىرعان مەكتەپتەردىڭ قولدانىپ وتىرعان انا ءتىلى (قازاق ءتىلى) وقۋلىعى تولىمسىز. قازاق ءتىلىنىڭ فونەتيكا، مورفولوگيا، سينتاكيستىك قاتارلى مازمۇندارى، زاڭدىلىقتارى وقىتىلمايدى.

  مەملەكەت ءتىلىن قولدانۋ، «قوس تىلدە وقىتۋ»، استە، ۇلتتىق ءتىلدى شەتكە قاعۋ ەمەس. عىلىم-تەحنيكانىڭ نەگىزى _ وقۋ-اعارتۋدا. وقۋ-وقىتۋ قارا دۇرسىندىكپەن ەمەس، پەداگوگيكالىق  زاڭدىلىق بويىنشا ءجۇرىلۋى ءتيىس. سولشىلدىق سويقاندى جىلداردا « مەكتەپتى  كەدەي، تومەن ورتا باسقارادى» دەگەننىڭ ءدامىن ابدەن تاتقان ەدىك قوي؟!

  بىزشە، قوس ءتىل وقىتۋىن كەمەلدەندىرۋ ءۇشىن، تومەندەگىدەي تۇيىندەرگە توقتالساق دەگەن ويدامىن.

  1. انا ءتىلىمىزدىڭ وزىنە ءتان زاڭدىلىقتارىن تولىق قامتيتىن لەكسيكا، فونەتيكا، مورفولوگيا، سينتاكس قاتارلى مازمۇندارىن، دۇرىس سويلەۋ، دۇرىس جازۋ، ەملە ەرەجەلەرىن قامتىعان زاڭدىلىقتارىن باستاۋىش الىپپەسىنەن باستاپ ورتالاۋ، ورتا مەكتەپ جىلدىقتارىنا دەيىن وقىتىلاتىن كەمەلدى وقۋلىق بولۋ قاجەت. ال ادەبيەت وقۋلىعى ءوز الدىنا، «انا ءتىلى» دەپ ات قويعان ادەبي شىعارمالاردىڭ ۇزىندىلەرىنەن تۇراتىن بۇگىنگى  وقۋلىقتارىمىز  قازاق ءتىلىنىڭ جالپى زاڭدىلىعىن وقىتۋدىڭ، ءتىل ۇستارتۋدىڭ اۋىر  مىندەتىن  وتەي المايدى.

  2. قازاق ءتىل-جازۋى تۋرالى ءسوز بولعاندا،  ۇلتتىق  ءتىلىمىزدىڭ  دامۋى ايتارلىقتاي، ونىڭ ايقىن ايعاعى ءتىل جازۋعا قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەردىڭ جاريالانۋى، وقۋلىقتار، سوزدىكتەر، ەملە ەرەجەلەرى بولسا، ەڭ ماڭىزدىسى، بۇگىنگى ۇلتتىق تىلىمىزدەگى باسپا ءسوزىمىزدى، ۇلتتىق تىلىمىزدەگى گازەت-جۋرنال، كوركەم ادەبيەت، راديو-كينو-تەلەۆيزيامىزدى ماقتانىشپەن ايتا الامىز.

  ال، وسى ايتىلعان ۇلى تۇلعالى مادەنيەت ىستەرىمىزدىڭ وركەن جايۋىنىڭ نەگىزگى قۇرالى _ ۇلتتىق ءتىلىمىز. ونى قولدانۋ، دامىتۋ بارىسىنداعى دۇرىس سويلەۋ (ورفوەپيا)، دۇرىس جازۋ (ورفوگرافيا) زاڭدىلىقتارى بولىپ، ونى سويلەۋدە، جازۋدا سول زاڭدىلىقتاردى قالاي بولسا سولاي بۇزىپ قولدانۋ ۇلتتىق  ءتىلىمىزدىڭ  دامۋىنا كەدەرگى  بولىپ  قالماستان، ۇلتتىق  تىلىمىزگە بولعان اسقان جاۋاپكەرسىزدىك بولىپ وتىر.

  «ءتىل _ سويلەۋ-سويلەسۋ، وقۋ _ ۇيرەنۋ، جازۋ-سىزۋ ارقىلى وسەدى. بۇل ۇشەۋىنىڭ بىردە-بىرىنە كوڭىل اۋدارماۋ ەڭ ۇلكەن قىلمىس» دەيدى عابيت مۇسىرەوۆ.

  قوعامدا ءتىل-جازۋدى ارناعا ءتۇسىرۋى بويىنشا قولدانبايتىن نىساي ءالى دە بار. مىسالى، جازۋدى دۇرىس جازبايتىن، ءسوزدى دۇرىس دىبىستامايتىن، ويدى دۇرىس بەينەلەي المايتىن، ءسوزدى سۇرىپتاپ، اتاۋدى ورىندى قولدانبايتىن، ءتىلدىڭ تازالىعىن ساقتامايتىن ءجايت ەكىنىڭ بىرىندە كەزىگەدى. ءتىل تۇتاستىعى ۇلتتىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى بولۋى مەن ونىڭ زاڭدىلىعىن جىل بويى سويلەپ تاۋىسا المايمىز. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز احپاراتىمىزدىڭ احپارات ورىندارىمىزداعى قازاق تىلىندەگى سوزدەردىڭ ەملەسى قاتە  جازىلىپ، كوز الدىمىزعا  كولدەنەڭدەيتىنى. ايتالىق:  «شاعان مەرەكەلەرىڭىز قۇتتى بولسىن!، 60 جىل _ الاۋلى جىر، شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى زاڭ ينستيتۋتى حالىقار زاڭ گافەداسى دوتسەنتى».

  جوعارىداعى ءۇش مىسالدىڭ سوزدەرىندە دىبىستار ءتۇسىپ قالعان، ارتتىرىلىپ قاتە جازىلعانىن كورگەن بولارسىزدار، سونداي-اق «كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى» دەپ جازىلىپ تا تاۋەلدەنۋى كەرەك.

  «شۇار حالىق پروكۋراتۋراسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى» دەگەندەگى  قىسقارعان  سوزدەردىڭ ارىپتەرىن ( شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايون) جوعارداعىداي قوسىپ جازىپ، قىسقارعان سوزدەردىڭ قاعيداسىنا وزگەرىس ەنگىزىپ دامىتىپ، جاڭالىق جاراتتى (قىسقارعان ءسوزدىڭ جەكە ارىپتەرى قوسىلىپ جازىلماۋعا ءتيىس).

  مىنە وسىنداي احپارات ورىندارىنان كورىنگەن شالاعايلىقتار كىسىگە وپىق جەگىزەدى.

  ءتىل-جازۋدىڭ كوپ ىستەتىلەتىن ءبىر سالاسى ۋيۆەسكالار. وقيىق:
جيىن تاڭ كوكتات ارزان ساتۋ دۇكەنى، 170 ديۋيەزيا سالالسىز كوكتات ساتۋ دۇكەنى، تيانشان كيىم-كەشەك ساتۋ دۇكەنى.

  وقىڭىزدارشى:  «170 ديۋيەزيا سالالسىز كوكتات دۇكەنى» دەگەندەردى  ەستىپ پە ەدىڭىزدەر؟

  مۇنداي قاتە جازىلعاندار ءدارىحانالار مەن ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ ماڭدايلارىنان سانگە تابىلادى. بۇل قالايشا دەپ سۇراساڭىز، قالا تۇرعىندارى: «بۇلار وزدەرى وسىلاي جازدىرا سالادى» دەگەن جاۋاپ ايتادى. بۇدان نەنى كورۋگە بولادى؟ قوعامدىق ومىردە، تۇرمىستا اسا قاجەتتى ادامدار اراسىنداعى قاتىناس قۇرالى بولعان ءتىل-جازۋىمىزدىڭ قولدانىلۋ،  دامۋ بارىسىنداعى كەلەڭسىزدىكتەر مەن كىناراتتاردى كورىپ الۋىمىزعا بولادى، سونداي-اق ۇلتتىق ءتىل-جازۋدى باسقاراتىن قاتىستى باسشى ورىنداردىڭ جانى اشىمايتىندىعىن دا بىلۋگە بولار.

  ۇلتتىق رۋحاني مادەنيەتتى  ايرىقشا دارىپتەگەن، بۇگىنگى رەفورمانى ودان ارى تەرەڭدەتۋ داۋىرىندە ەكولوگيالىق ورتانى، تىنىستار اۋانى، ىشەر اۋىز سۋدى قورعايىق دەپ وتىرعاندا، مادەنيەتتىڭ جاۋھارى بولعان ءتىل-جازۋىمىزدىڭ قولدانىلۋ بارىسىنداعى كىناراتتاردىڭ وڭالۋىنا قاتىستى ورىنداردىڭ زاڭدىق وي-سانامەن كوڭىل ءبولۋ جاۋاپكەرشىلىگى بار دەپ بىلەمىز.





رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.



 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn