ەەڭ جاڭا مازمۇندار
نازاردى «ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ۇشتە قامتاماسىز ەتۋ»گە شوعىرلاندىرىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە تاباندىلىقپەن باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
شي جينپيڭنىڭ ەكولوگيالىق وركەنيەت يدەياسىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، اسپانى اشىق، جەرى جاسىل،سۋى تۇنىق كوركەم شينجياڭ قۇرۋ كەرەك
«ادامدىق ۇقىق» جەلەۋى سۇرقيا نيەتىن بۇركەمەلەي المايدى
جۇڭگونىڭ ىشكى ىسىنە كيلىككەن «زاڭ جوبا» ىشىنە ارام نيەت بۇككەن،اق پەن قارانى شاتاستىرعان
«دۇنيە جۇزىلىك ۇيعۇر قۇرىلتايى» لاڭكەستىكپەن استاسىپ وتىر
كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋدى، باۋلۋدى ورىستەتۋ — شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى كەپىلى
ادامدىق ۇقىق ماسەلەسىن سىلتاۋراتىپ،جۇڭگونىڭ ىشكى ىستەرىنە كيلىگۋ __ ەسەپشوتتى قاتە سوققاندىق
امەريكا ساياساتپازدارىنىڭ شينجياڭداعى ادامدىق ۇقىقتى قارالاۋ ارەكەتى كولگىرلىك،پاسىقتىق
امەريكا ماقۇلداعان شينجياڭعا ساياتىن «زاڭ جوبا»عا باتىل قارسى تۇراتىندىقتارىن جانە قاتاڭ جازعىراتىندىقتارىن ءبىلدىردى
اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنىڭ تابىستارىنان شىن مانىندە جاقسى پايدالانىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن ناقتى تياناقتاندىرايىق
نەگىزگى ساتى ۇيىمدىق قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋدى ىلگەرىلەتىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن ناقتى تياناقتاندىرايىق، ەگجەي-تەگجەيلى تياناقتاندىرايىق
2020-جىلعى ەكونوميكالىق قىزمەتكە تالداۋ جاسادى، زەرتتەۋ جۇرگىزدى پارتيا ستيلى، پاكتىك قۇرىلىسى جانە شىرىكتەسۋگە قارسى تۇرۋ قىزمەتىن اقىلداسىپ، ورنالاستىردى
مەن ءتىپتى دە كوپ ادام كورىكتى شينجياڭعا ساياحاتتاپ كەلسە ەكەن دەپ ويلايمىن
تاربيەلەۋ-باۋلۋ ورتالىعى اداسقان مەنى تىڭ تىرشىلىككە يە ەتتى
كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ-باۋلۋ — ادامداردى قۇتقارۋداعى ەڭ زور يگى ءىس
شىندىقتى قيالمەن قيىستىرۋعا كەلمەيدى، شىندىق وتىرىكتى جەڭەدى
2019-جىلى 12-ايدىڭ 9-كۇنى 285-سان
شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ جانە ۇشقارىلىقتى الاستاۋ شاراسى ادىلەتتى شارا
2019-جىلى 12-ايدىڭ 7-كۇنى 284-سان
شينجياڭنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ءبۇلدىرۋ ارەكەتتەرى، ءسوز جوق، جەڭىلىسپەن تىنادى
ءارقانداي قاسكۇنەمدىك اتاۋلىنىڭ بارلىعى شينجياڭنىڭ دامۋ، گۇلدەنىپ-كوركەيۋ ۇردىسىنە بوگەت بولا المايدى
امەريكانىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋدا مەيلىنشە قوس ولشەم قولدانۋى ادامدى جيرەندىرەدى
امەريكانىڭ شينجياڭعا ساياتىن «زاڭ جوباسى» امەريكانىڭ جۇڭگوعا قارسى ساياساتپازدارىنىڭ تاعى ءبىر رەتكى سوراقى ويىنى
رايونىمىزداعى ءار ۇلت،ءار سالا قايراتكەرلەرى امەريكانىڭ شينجياڭعا ساياتىن «زاڭ جوباسىن» ماقۇلداعاندىعىن قاتاڭ ايىپتادى
تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى بولماسا، شينجياڭنىڭ تىنىش، ورنىقتى كۇنى بولماق ەمەس
امەريكا پارلامەنتى قاۋىم پالاتاسىنىڭ «2019-جىل ۇيعۇر ادامدىق ۇقىقتارى ساياسات زاڭ جوباسىن» ماقۇلداعاندىعى جونىندە ءتىلشىنىڭ سۇراۋىنا جاۋاپ بەردى
شينجياڭنىڭ جاراسىمدى، ورنىقتى اسا تاماشا جاعدايىن بۇلدىرۋگە ۇرىنعان ءارقانداي ارەكەت اتاۋلى، ءسوزسىز، جەڭىلىسپەن تىنادى
شينجياڭنىڭ گۇلدەنىپ-كوركەيۋىن، ورنىقتىلىعىن بۇلدىرۋگە ۇرىنعاندارعا شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقى استە جول قويمايدى
امەريكانىڭ شينجياڭعا ساياتىن «زاڭ جوباسىن» ماقۇلداعاندىعىنا قاتتى كەكتەنەتىندىگىن جانە باتىل قارسى تۇراتىندىعىن ءبىلدىردى
ءارقانداي ادامنىڭ لاڭكەستىك كۇشتەرگە بولىسۋىنا استە جول بەرمەيمىز

قازاقتىڭ كوشى-قون سالتى تۋرالى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/4/23 12:34:52

تولەۋ بازارباي ۇلى

  قازاق ۇلتى سالت-داستۇرگە باي حالىق. وسى سالت-داستۇرلەر سوناۋ ەرتە زاماننان ءوزىنىڭ ۇلتتىق رۋحىمەن بىتە قايناسىپ، كەيىنگى ۇرپاقتارىنا ابدەن قالىپتاسقان ەڭ بايىرعى، ەڭ تاڭداۋلى،  قادىرلى دە  قاستەرلى اسىل قاسيەتى بولىپ سانالادى. قازاقتىڭ ءوز ۇلتتىق  ومىرىندە قالىپتاستىرعان سالتى كوپ ءتۇرلى بولىپ، بۇنىڭ باستىلارىنان العاندا تومەندەگىدەي:

  1-قازاقتىڭ رۋلىق سالتى؛ 2-ءتورت تۇلىككە، كوشى-قونعا قاتىستى ەرۋلىك بەرۋ سالتى، اسار سالۋ سالتى؛ 3-تويعا قاتىستى كەلىن ءتۇسىرۋ سالتى، كۇيەۋ اتتاندىرۋ سالتى، قىز ۇزاتۋ سالتى، شاشۋ شاشۋ سالتى، وتاۋ جابار سالتى ، ايتتىرۋ سالتى، جاۋشى جىبەرۋ سالتى ، قامشى قايتارۋ سالتى، كورىمدىك بەرۋ سالتى، وتاۋ تىگۋ سالتى، قۇدالىق سالتى، ۇكى تاعۋ سالتى،  قىز تانىسۋ سالتى، بەتاشار سالتى. 4-تۋىت–بالا تاربيەلەۋگە قاتىستى جەرىك اسىن ازىرلەۋ سالتى، جارىس قازان اسۋ سالتى، كىندىك كەسۋ سالتى، قالجا سويۋ سالتى، بەسىككە سالۋ سالتى، ات قويۋ سالتى، بالانى قىرقىنان شىعارۋ سالتى، تۇساۋ كەسۋ سالتى، بالانى اشامايعا مىنگىزۋ سالتى، بايعازى بەرۋ سالتى؛ 5- ءولىم ۇزاتۋعا قاتىستى  قوشتاسۋ، باقىلداسۋ، ارىزداسۋ سالتى، قارالى تۋ تىگۋ سالتى، ءولىمدى ەستىرتۋ سالتى، كورىس ايتۋ سالتى، قازاعا كوڭىل ايتۋ سالتى، قايعىلى جاندارعا توقتاۋ ايتۋ سالتى، قوناعاسى بەرۋ سالتى، سۇيەك كۇزەتۋ سالتى، جەتى ءنازىرىن بەرۋ سالتى، ات تۇلداۋ سالتى، اس بەرۋ سالتى، ءولىم ءسوزىن تېكە اتاماۋ سالتى؛ 6-تۇرمىسقا قاتىستى امانداسۋ سالتى، ساۋعا سۇراۋ سالتى،  كۇننىڭ ءساتىن تالداۋ سالتى، وسيەت قالدىرۋ سالتى، اسپان اتا، جەر اناعا سيىنۋ سالتى، تىماققا سالۋ سالتى، سىباعا بەرۋ سالتى، جەڭىلگەننىڭ جول بەرۋ سالتى، تارتۋ-تارالعى ۇسىنۋ سالتى، تاباق تارتۋ سالتى، باتا بەرۋ سالتى، كيىنۋ سالتى؛ 7-تۇرمىس-سالت جىرلارىنا قاتىستى سارىن ايتۋ سالتى، جار-جار ايتۋ سالتى، كورىس ايتۋ سالتى، جوقتاۋ ايتۋ سالتى؛ 8-قوناق كۇتۋگە قاتىستى قوناعاسى بەرۋ سالتى؛ 9-ۇلتتىق ويىندارعا قاتىستى-قىزقۋار سالتى؛ 10-جاقسىلىققا-جاماندىققا جوريتىن ىرىم-جىرىم سالتتارى.

  وسى سالتتاردىڭ ىشىندە قازاقتىڭ كوشى-قون سالتتارى وتە سالتاناتتى بولىپ، ونىڭ قالىپتاسقان قاعيدالارى بار، ەرەكشە، ەلدەن ەرەك سالتتار بولىپ سانالادى.

  قازاقتىڭ كوشى-قونىندا وزىندىك مادەنيەت، ءسان-سالتانات، ءداستۇر قالىپتاسقان. وسىنداي كوشتەن قازاقتىڭ كوشى-قون مادەنيەتىنىڭ ءسان-سالتاناتىن كورۋىمىزگە بولادى. ايتالىق،كوش باستاعان قىزدارىنىڭ مىنگەندەرى ىلعي جورعا، كيگەندەرى تورعىن مەن تورقا، تۇيەگە جۇكتەرى رەتتى ارتىلعان، جۇكتەرىنىڭ ۇستىنە حالى كىلەم جابىلعان، كوشتىڭ الدىنان قونىس شالاتىن ەركەكتەر دە جورعا-جۇيرىك ءمىنىپ، قولىنا قۇس قوندىرىپ، قارۋ-جاراعىن  اسىنىپ، ەرەكشە بوي تۇزەيدى. جول بويى ءان سالىپ، ءازىل-قالجىڭ ايتىسىپ، دۋمانداتىپ وتىرادى. اۋعان تۇيەنىڭ جۇگىن باسىپ بۇراۋ سالاتىن، جۇكتى ءتۇسىرىپ ءۇي تىگۋگە كومەكتەسەتىن ىسپور جىگىتتەر دە ساقاداي سايلانىپ الادى. كوشكەن ەلدىڭ جاس كەلىندەرى قابىردىڭ جانە ۇلكەن اۋىلدىڭ قاسىنان وتكەندە اتتان ءتۇسىپ جاياۋلاپ وتەدى. كوشكەن ەلگە ەرۋلىك الىپ كەلەدى،  سۋسىن الىپ شىعادى. جۇگىن ءتۇسىرسىپ، ءۇيىن تىگۋگە كومەكتەسەدى. قازاقتىڭ مال باسى امان اۋىلداردىڭ ءسان-سالتاناتى كوشكەن كەزدە بايقالاتىنى سەكىلدى. قارالى بولىپ، قارا جامىلعان، تۇلداۋلى اتتى ەرىن تەرىس قاراتىپ   ەرتتەپ،   ۇستىنە  قارالى كيىمدەرىن ارتقان. قارالى  كوشتىڭ ادامدارى دا ءار اۋىلدىڭ تۇسىنان وتكەندە جوقتاۋ، مۇڭ-شەرىن ايتىپ، قايعىلى جاعدايىن اڭعارتادى. سوندىقتان قازاقتىڭ قۋانىشى مەن قايعىسى كوشى-قون مادەنيەتىنەن انىق اڭعارىلىپ تۇرادى.

  قازاقتىڭ مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانعان كوشپەندىلىك ومىرلەرىندە وزدەرىنىڭ تۇرمىسى مەن باققان مالىنىڭ جاعدايىنا ساي ءبىر جىلدا ءتورت رەت كوشىپ-قونعان.

 1-كوكتەۋلىككە كوشۋ. قىستىڭ قىسپاعىنان ارەڭ   شىققان  مالدى امان-ەسەن تولدەتۋ مال باققان ادامدار ءۇشىن ەڭ جاپالى، ەڭ ماشاقاتتى كەزەڭ سانالادى. مالدارىندا ارامزا تۋعاندارى بار، ەنەسى جەرىپ ەمىزبەگەندەرى بار، كوتەرەم بولعاندىقتان ءتولىن تويدىرا المايتىندارى بار. وسىنىڭ ءبارىن امان الىپ قالىپ قاتارعا قوسۋ تەك مالشىنىڭ جاپالى ەڭبەگىمەن كۇلىمدەگەن كوكتەمدە كوكتەۋلىككە كوشۋ ارقىلى عانا ورىندالادى. سوندىقتان قاردىڭ شەتى سوگىلىپ، كۇن شۋاقتاپ جىلىنا باستاعاندا، قىستاۋلىقتان كوكتەۋلىككە كوشىپ شىعادى.

  2-جايلاۋعا كوشۋ. كوكتەۋلىككە كوشىپ قىس قىسپاعىنان قۇتىلىپ، ءتول الۋ ماشاقاتىنان سەرگىگەن، تۇيەسى بوتالاپ، قويى قوزداپ، جىلقىسى قۇلىنداپ، سيىرى بۇزاۋلاپ، ەشكىسى لاقتاپ، قوراسى تولگە تولىپ، مارە-سارە بولعان مالشى جايلاۋعا كوشىپ، مالىن سەمىرتىپ، ءوزىن سەرگىتىپ، ءبىر جاساپ قالاتىنى وسى جايلاۋ ءۇستى.

  3-كۇزەۋگە كوشۋ. سارى جايلاۋدا سارى قىمىزدى ساپىرىپ ءىشىپ جەلپىنگەن مالشى، ءشوپتىڭ شۇيگىنى، سۋدىڭ تۇنىعىن ءىشىپ، شەلدەنگەن ءتورت تۇلىك مال جايلاۋ تۇياق كەستى بولىپ سارعايا باستاعاندا كۇزەۋلىككە كوشەدى. كۇزەۋلىككە كوشۋ دە سالتاناتتى بولادى. جازعىتۇرىم اتىم جىعىلىپ قالار ما ەكەن دەپ، جايلاۋعا كوشكەندە كوڭىلى قوبالجىعان قازاق بالاسى جايلاۋدان كۇزەۋگە كوشەردە اتىم بىرەۋدى سوعىپ كەتەر مە ەكەن دەپ جەلپىنىپ قايتادى. اتىنىڭ ءجۇرىسى دە وزگەرىپ تىماعىن الشى كيىپ اياڭدايدى. كۇزدىڭ مال سەمىرگەن شاعىندا توي-تومالاق، ءنارىز-شىراق كوبەيەدى. كەلىن ءتۇسىپ، اس بەرىپ، بالا سۇندەتتەپ، قىز ۇزاتىپ، كۇندە توي، كۇندە دۋمان بولادى دا جاتادى. ءجۇن ساباپ، كيىز باسىپ، ءۇي جابادى. وتاۋ كوتەرەدى. مالدىڭ كۇيەگىن الادى.

  4-قىستاۋعا كوشۋ. ءتورت تۇلىك مالدى ءوزىنىڭ تىرشىلىك تىرەگى ەتكەن قازاق حالقىنىڭ قىستاۋعا كوشۋى جايلاۋ، كۇزەۋگە كوشۋدەي ءسان-سالتاناتتى بولا قويمايدى. قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس كەلە جاتقانىن، مالىن قىستىڭ قىسپاعىنان، جۇت-اپاتتان امان الىپ قالۋدىڭ قامىن قاراستىرادى.

« قاراشا، جەلتوقسانمەن سول ءبىر ەكى اي،
قىستىڭ باسى ءبىرى ەرتە، بىرەۋى جاي.
ەرتە بارسام جەرىمدى جەپ قويام دەپ،

  ىقتىرما مەن كۇزەۋدە وتىرار باي» دەپ اباي ايتقانداي، كۇزەۋدە كوبىرەك وتىرىپ قىستاۋعا كوشەدى. قازاق دالا تابيعاتىنا ۇيلەسكەن دانا حالىق بولعاندىقتان، قىستىڭ دا قىزىعىنان جاقسى پايدالانا بىلگەن.

  مالدىڭ سەمىز كەزىندە سوعىم سويادى. سوعىم باسىنا شاقىرىپ، سىباعا اپارۋ، سىباعا اكەلۋ سالتتارىن ىستەپ مارە-سارە بولادى. سارى قىمىزى بولماعانىمەن، قىستىڭ ايازىنا الدىرمايتىن قۇرت ەزىپ ىشەدى. قازى-قارتا، جال-جايا، سارى جامباس اسىپ، اس-تاباعى اسپا-توك جاعدايدا بولادى. بۇركىت الىپ، تازى ەرتىپ ساياتقا شىعادى. ءتۇن بالاسى ەت اسىپ، ەرتەك ايتىسىپ، قيسا-داستاندار ايتىپ، ساۋىق-سايران جاسايدى.



رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.




 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn