ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2018-جىلى 12-ايدىڭ 12-كۇنى 275-سان
2018-جىلى 12-ايدىڭ 11-كۇنى 274-سان
2018-جىلى 12-ايدىڭ 10-كۇنى 273-سان
2018-جىلى 12-ايدىڭ 8-كۇنى 272-سان
ۇيرەنۋ بارىسىنداعى قيىنشىلىقتى شەشىم ەتتى
قىزمەت اترەتى جۇرتشىلىققا شىنايى قىزمەت وتەدى
ەمدەۋ جاعىندا حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ ساياساتىن تياناقتاندىردى
مەيىر باعىشتاۋ سومكەسىن قىستاقتاعى بالالارعا تاراتىپ بەردى
پارتيانىڭ ءتيىمدى ساياساتىنان حاباردار بولۋىنا قىزمەت وتەدى
وتباسى جاعدايىن ۇعىسىپ، تۋىسىمەن ەمىن-جارقىن اڭگىمەلەستى
پارتيانىڭ ءۇنىن تۋىستارىنا دەر كەزىندە جەتكىزدى
«ماي بوياۋلى سۋرەتتەي تارباعاتاي» ساياحاتشىلارعا تەرەڭ اسەر قالدىردى
ونەرىمەن تانىلعان بويجەتكەن
كومىر جەتكىزىپ بەرىپ، قيىنشىلىعىن شەشىم ەتتى
بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، ادالدىقپەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ، لاڭكەستىككە قارسى تۇرىپ، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ كۇرەسىنىڭ تىڭ جەڭىسىنە ۇزدىكسىز قول جەتكىزەيىك
ايماقتىق پارتكوم مۇشەلەر (كەڭەيتىلگەن) ءماجىلىسىن اشتى
ايماقتىق پارتكومنىڭ وزەكتى گرۋپپاسى 37-رەتكى كوللەكتيۆ ۇيرەنۋىن وتكىزدى
باس نىسانانى جۇزەگە اسىرۋعا قۇدىرەتتى كۇش ۇيىستىرامىن
«ءۇش ءتۇرلى كۇشكە»، «ەكىبەتكەيلەرگە» قارسى سوڭىنا دەيىن قاندى شايقاس جۇرگىزۋگە سەرت بەرەمىن
«ءۇش ءتۇرلى كۇشتى»، «ەكىبەتكەيلەردى» باتىلدىقپەن تىپ-تيپىل الاستايمىن
بولشەكتەۋشىلىككە قارسى تۇرۋ كۇرەسىندە باستاماشى بولامىن
ۇلتتىق بولشەكتەۋشىلىككە قارسى تۇرۋدىڭ ۇلگىسى بولامىن
2018-جىلى 12-ايدىڭ 7-كۇنى 271-سان
2018-جىلى 12-ايدىڭ 6-كۇنى 270-سان
2018-جىلى 12-ايدىڭ 5-كۇنى 269-سان
ايدس اۋرۋىنان ساقتانۋ بىلىمدەرىن اۋىل-قىستاققا ۇگىتتەدى
قىزمەت اترەتى ءار ۇلت بۇقاراسىنا شىنايى قىزمەت وتەدى
نەگىزگى زاڭ رۋحىن ساۋلەلەندىرىپ، نەگىزگى زاڭدى قورعادى
زاڭدى ۇگىتتەۋ قيمىلىن ورىستەتتى
حاۋىپسىز ءوندىرىس جۇرگىزىپ، باس اماندىقتارىنا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى

الما اعاشىندا بولاتىن دەرتتەر

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/5/11 16:15:16

باقىتنۇر تورەقان ۇلى

الما اعاشىنىڭ قارا تەڭبىل دەرتى تارالۋى


  الما اعاشىندا بولاتىن قارا تەڭبىل دەرت نەگىزىنەن شينجياڭنىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىنە، جۇيەدەن قۇلجا قالاسى، قۇلجا اۋدانى، قورعاس اۋدانى چاپچال اۋدانى، توعىزتاراۋ اۋدانى، تەكەس اۋدانى، كۇنەس اۋدانى، ءدوربىلجىن اۋدانى، شاعانتوعاي اۋدانى جانە جابايى الما ورماندىقتارىنا تارالعان. كەزىندە شينجياڭداعى ءتۇيىندى كارانتيىندەۋ وبيەكتى ەتىلگەن. ول الما اعاشىنىڭ جاپىراعىن، جەمىسىن، جاپىراعى مەن جەمىسىنىڭ ساعاعىن، گۇل بۇرشىگىن، گۇل مۇشەسىن، بالاۋسا بۇتاعىن زاقىمدايدى. دەرت اۋىر بولعاندا اعاش جاپىراعى، گۇلى، جەمىسى كوپتەپ توگىلەدى. وسىدان جەمىستىڭ ءتۇسىمى كەميدى، نارقى جويىلادى.

دەرت بەلگىلەرى

  الما اعاشىنىڭ جاپىراعىندا پايدا  بولعان دوڭگەلەك سارعىش جاسىل تەڭبىلدەر بىرتىندەپ قوڭىرقايلانىپ بارىپ قارايادى. ۇستىندە ءبولىنىپ  وسكەن  سپورالار مەن ولاردىڭ ساباقتارىنان مامىق بازدانعان قابات قالىپتاسادى. سوڭعى مەزگىلدە دەرت تەڭبىلدەرى ءوزارا بىرىگۋدەن جاپىراعى شيراپ قۋرايدى. بالاۋسا جانە پىسقان جەمىستەر بۇل دەرتكە تەگىس شالدىعادى. جەمىستە العاش بايقالعان سارعىش جاسىل دوڭگەلە، ياكي سوپاقشا دەرت تەڭبىلدەرى بىرتىندەپ قوڭىرلانادى نەمەسە قارا قوڭىرلانىپ، بەتىنە قارا قوڭىر بازدانعان قابات پايدا بولادى. جەمىستىڭ ۇزدىكسىز دەرتكە شالدىققان بۇتاقتارىندا قارا قوڭىر تەڭبىلدەر پايدا بولادى، دەرتتەنگەن گۇل جاپىراقشاسىنىڭ رەڭى وڭادى، گۇل توستاعانى جاپىراقشاسى ۇشىنداعى تەڭبىلدەر كۇلگىندەنەدى. گۇل ساعاعى قارا دەرت تەڭبىلدەرىمەن ورامدالعاندا گۇلى مەن بالاۋسا جەمىسى توگىلەدى.

  پايدا بولۋ زاڭدىلىعى

دەرت قوزدىرعىش ساڭىراۋقۇلاق جىپشەسى بۇرشىك قابىقشاسىندا، ءبولىنىپ وسكەن سپوراسى مەن جالعان قالتا قابىرشاعى جەردە  قالعان دەرتتەنگەن جاپىراقتاردا قىستايدى. ءبولىنىپ وسكەن سپوراسى مەن قالتالى سپوراسى جاڭبىر سۋلارىمەن بىرگە تىكە اعاشقا سىڭەدى. ءبولىنىپ وسكەن سپوراسىنىڭ جۇعۋ بارىسى قايتالامالى بولادى.

بۇل دەرتكە الما اعاشىنىڭ گۇل  قاۋىزى اشىلعان جانە گۇلى توگىلگەن مەزگىلدە وڭاي شالدىعادى. گۇل توستاعانىنداعى دەرت تەڭبىلدەرى جەمىسكە تەز وتەدى. كوكتەم سۋىق ءارى دىمقىل بولسا دەرتتىڭ وربۋىنە اسا ءتيىمدى كەلەدى، دەرت قوزدىرعىشتى اعاش دىڭىنە جۇقتىراتىن ەڭ تومەنگى تەمپەراتۋرا شەگى ℃10~8 بولىپ، ەگەر ℃20 ~ 11 بولسا ۇيلەسىمدى بولادى. دەمەك 5 ميلليمەتردەن جوعارى ءبىر رەتكى جاڭبىر مەن 48 ساعات جالعاسقان بۇلتتى اۋا رايى دەرت قوزدىرعىشتاردى جۇقتىراتىن ەڭ تومەنگى ىلعالدىق قاينارى سانالادى. اعاش ايدارى بىتىك، سامال وتپەيتىن دىمىق ويپاڭ جەردەگى الما باقتارى مەن توپىراعى قۇنارسىز، ءوسۋى ءالسىز الما  اعاشتارى دەرتكە وڭاي  شالدىعادى.

  ساقتانۋ شارالارى

  1. باپتاۋدى كۇشەيتۋ (1) كۇز سوڭىندا جەردەگى جەمىستەر مەن جاپىراقتاردى تەگىس تازالاپ، مۇقيات ءبىر جاقتى ەتۋ، قىس ياكي كوكتەمنىڭ باسىندا اعاشتى ۇيلەسىمدى بۇتاپ، دەرتتەنگەن بۇتاقتاردى جيىپ ورتەۋ.

  (2) دەرت ءجيى پايدا بولاتىن وڭىرلەردە جاڭادان الما باعىن قالىپتاستىرۋدا قارسىلىق قۋاتى جوعارى سورتتاردى تاڭداپ ءوسىرۋ.

   (3) تىڭايتقىشتى،  اسىرەسە  ورگانيكالىق تىڭايتقىشتى ۇزدىكسىز تولىقتاپ بەرىپ، تۇپتەردى تولىق قۇنارلاندىرۋ.

  (4) ءتورت ماۋسىمدىق پىشىندەپ بۇتاۋدى تىڭعىلىقتى ورىنداپ، اعاش اراسىنا سامال وتۋىنە، كۇن ساۋلەسىنىڭ تۇسۋىنە كەپىلدىك ەتىپ، دەرت قوزدىرعىشتاردىڭ ءوسىپ-وربۋىنە ءتيىمسىز ورتا جاراتۋ.

  2. الما اعاشى شەشەكتەۋگە تاياعاندا جانە شەشەگى %70 توگىلگەننەن كەيىن ءبىر رەتتە ءدارى بۇركىپ، اعاشتىڭ گۇل شوعىن، بالاۋسا بۇتاعىن، جاپىراعىن قورعاۋ. ارناۋلى ىستەتەتىن دارىلەردەن 200 ەسە سۋ قوسىلعان %5 تىك تيان- انشۇي ءدارىسى، 600 ەسە سۋ قوسىلعان %65 تىك دايسىنشين دىم تارتقىش ۇنتاعى، 1000 ەسە سۋ قوسىلعان %50 تىك جياجيتوجين دىم تارتقىش ۇنتاعى، 600~700 ەسە سۋ قوسىلعان %40 تىك فۋمەيشىن دىم تارتقىش ۇنتاعى سياقتىلار بار. وسىلاردى ۇيلەسىمدى تۇردە ىستەتسە ءونىمى وتە كورنەكتى بولادى.

  الما اعاشىنىڭ اق توزاڭ دەرتى تارالۋى

  شينجياڭدا ءۇرىمجى، سانجى قالاسى، قۇتىبي اۋدانى، ماناس اۋدانى، ميچۋان اۋدانى، فۋكاڭ اۋدانى، جەمسارى اۋدانى، شىحىزى قالاسى، ساۋان اۋدانى، جىڭ اۋدانى، قۇلجا قالاسى، قۇلجا اۋدانى، قورعاس اۋدانى، چاپچال اۋدانى، توعىزتاراۋ اۋدانى، تەكەس اۋدانى، كۇنەس اۋدانى، ءدوربىلجىن اۋدانى جانە شاعانتوعاي اۋدانىنا تارالعان.

  دەرت بەلگىلەرى

  المانىڭ اق توزاڭ دەرتى جاپىراقتى، جەمىستى، بالاۋسا بۇتاقتى زاقىمدايدى. اعاش بۇرلەگەندە، كوكتەم جانە كۇزگى ءوسۋ مەزگىلىندە جاڭا بۇتاقتار مەن ولاردىڭ جاپىراعىن زياندايدى. وسىدان جاپىراقتاردىڭ رەڭى وڭىپ، ءشوجيدى، دەرتتەنگەن ورىننىڭ بەتىن اق توزاڭ قاپتايدى. دەرت زيانى كوكتەمگى جانە كۇزگى بۇتاقتىڭ پايدا بولۋ مەزگىلىندە وتە اۋىر بولادى. دەرتتەنگەن جەمىستىڭ قابىعىنىڭ رەڭى وڭىپ، بەتىنە اق توزاڭ قاپتايدى.

  پايدا بولۋ زاڭدىلىعى

  دەرت قوزدىراتىن ساڭىراۋقۇلاق جىپشەسى مەن بىتەۋ قالتاسى اعاش بۇرشىگىندە قىستايدى. جازدى نەگىزىنەن ساڭىراۋقۇلاق جىپشە  كۇيىندە  وتكىزەدى. ادەتتەگى جاعدايدا اعاش  بۇتاعى    ۇشىنداعى بۇرشىكتەردىڭ دەرتكە شالدىعۋى ەڭ اۋىر بولادى. دەرت قوزدىرعىش جەل ارقىلى تارالادى، بۇرشىك تۇتىكشەسى وسىمدىك كلەتكاسىنا كىرگەن سوڭ سورعى قالىپتاستىرادى، كومەسكى جەتىلۋ مەزگىلى قىسقالاۋ، ادەتتە 3~5 كۇنگە بارادى ءارى 2~3 كۇندە دەرت بەلگىسى كورىلەدى. ءبولىنىپ   وسەتىن سپوراسىنىڭ جۇعۋى قايتالامالى بولادى. كوكتەمگى جاۋىن-شاشىنى تاپشى، كۇزى ىستىق، جازى جاۋىندى جىلداردا جانە سامال وتپەيتىن جەمىس باقتارىندا بۇل دەرت وڭاي پايدا  بولادى. سورتتارىنىڭ   ايىرماشىلىعىنا ساي الما اعاشتارىنىڭ دەرتكە شالدىعۋى پارىقتى بولادى.

  ساقتانۋ شارالارى

  1. جەمىس اعاشىنىڭ ەگىلۋ تىعىزدىعىن ۇيلەستىرۋ، وتە تىعىز وسكەن ءالسىز بۇتاقتار مەن قۋاتسىز جىڭىشكە بۇتاقتاردى ۇيلەسىمدى سيرەتۋ، ورگانيكالىق تىڭايتقىشتى ارتتىرىپ بەرۋ،  قىسقى بۇتاۋعا بىرلەستىرىپ دەرتتەنگەن بۇتاقتاردى تولىق تازالاۋ.

  2. كوكتەم مەن كۇزدە دەرت العاش پايدا بولعاندا ءدارى بۇركۋ ارقىلى قورعاۋدى كۇشەيتۋ. ناقتى قولدانىلاتىن دارىلەردەن 2000 ەسە  سۋ قوسىلعان %12.5 تىك شيزۋوچۇن، 600 ەسە سۋ قوسىلعان فىنشيۋنيڭ دىم تارتقىش ۇنتاعى، ياكي ونىڭ 2000 ەسە سۋ قوسىلعان ەمۋليساسى، جەمىس اعاشى بۇرلەۋدەن بۇرىن بۇركەتىن 3~5 باوم قويۋلىقتاعى اك-كۇكىرت ەرىتىندىسى، اعاش شەشەگى توگىلگەننەن 10 كۇننەن سوڭ بۇركەتىن 0.3~0.5 باوم قويۋلىقتاعى اك-كۇكىرت ەرىتىندىسى سياقتىلار بار.

  الما اعاشىنىڭ قوڭىر تەڭبىل دەرتى دەرت بەلگىلەرى
 

  بۇل دەرت شينجياڭدا ءۇرىمجى مەن ىلە وڭىرىندە كوپ كەزدەسەدى. نەگىزىنەن اعاش جاپىراعىنا تۇسەدى. اعاش  ايدارىنىڭ استى مەن ىشكى جاعىنداعى جاپىراقتاردا العاش پايدا بولعان ديامەترى 0.2~0.5 ميلليمەتر سارعىش قوڭىر داقتار پايدا بولىپ، ديامەترى 25~10 ميلليمەتر تەڭبىلدەرگە اينالادى. ونىڭ ورتاسى قوڭىر، جان-جاعى سارعىش كوك ساقينالى كەلەدى، ورتاسىندا تەگەرشىكشە تىزىلگەن قارا تۇيىرلەر، ياعني ءبولىنىپ وسەتىن سپورا تاباقشاسى بار. كەيبىر دەرت تەڭبىلدەرى بولىمسىز، تولىق پىشىندەلمەيدى، بۇرتيىڭقىلاۋ كەلەدى. سوڭعى مەزگىلدە جاپىراق بىرتىندەپ سارعايعانمەن، دەرتكە شالدىققان ورىننىڭ جان-جاعى جانە سىرتى كوكشىل قوڭىر قالپىن ساقتايدى.

  پايدا بولۋ زاڭدىلىعى

  دەرت قوزدىرعىش ساڭىراۋقۇلاق جىپشەسى ءبولىنىپ وسەتىن سپورا تاباقشاسى ياكي سپورا قالتا تاباقشاسى كۇيىندە قىستايدى. كوكتەم جانە جازدا شىعارعان ءبولىنىپ وسەتىن سپورالار مەن قالتالى سپورالارى جەل جانە جاڭبىرمەن بىرگە جاپىراققا سىڭەدى، ونىڭ كومەسكى جەتىلۋ مەزگىلى 6~16 كۇن، قۋاڭشىلىق جىلداردا 45 كۇنگە بارادى ءارى تەمپەراتۋرانىڭ ورلەۋىنە ىلەسىپ كومەسكى جەتىلۋ مەزگىلى بارىنشا قىسقارادى، دەرت قوزدىرعىش اعاشقا جۇعۋدان جاپىراعىن تۇسىرگەنگە دەيىن 13~55 كۇن جۇمسايدى. ول ادەتتە مامىر، ماۋسىم ايلارىنان باستاپ پايدا بولادى، شىلدە، تامىز ايلارىندا ءوربيدى، قازاندا توقتايدى. قىسى قارلى، كوكتەم مەن جازى جاڭبىرلى بولسا دەرتتىڭ پايدا بولۋى مەن تارالۋىنا اسا ءتيىمدى كەلەدى. اسىرەسە، كوكتەمنىڭ باسى قاۋىرت جاڭبىرلى بولسا الما اعاشىنىڭ بۇل دەرتكە شالدىعۋى ءتىپتى دە  اۋىرلايدى. ءبىر سورت ىشىندە دەرتكە جاس اعاشى ءتوزىمدى كەلەدى.

  ءبىر ءتۇپ اعاشتىڭ سول جىلى جەمىستەگەن بۇتاعىنىڭ دەرتكە شالدىعۋى جەمىستەمەگەن بۇتاعىنان، اعاش ايدارىنىڭ ىشكى بۇتاقتارى مەن استىڭعى بۇتاقتارىنىڭ دەرتكە شالدىعۋى سىرتقى بۇتاقتارى مەن ۇستىڭگى بۇتاقتارىنان اۋىر بولادى. بۇل اعاش ايدارىنىڭ ءىشى مەن استىنا كۇن نۇرى تولىق تۇسپەۋمەن جانە دىمقىلدىقپەن قاتىستى.

  ساقتانۋ شارالارى

  1. باپتاۋدى كۇشەيتىپ، اعاشتى قۋاتتاندىرىپ، دەرتكە قارسىلىق قۋاتىن ارتتىرۋ، توپىراق ساعىز، ياكي جەر استى سۋ دەڭگەيى جوعارى الما باعىنىڭ جەر استى سۋىن ىعىستىرۋعا ءمان بەرۋ، توپىراقتىڭ دىمقىلدىعى ۇيلەسىمدى بولۋ، ۇيلەسىمدى پىشىندەپ بۇتاپ، اعاش  ايدارىن كۇن نۇرى تۇسەتىندەي، سامال  وتەتىندەي ەتۋ ارقىلى دەرتتىڭ پايدا بولۋىن جەڭىلدەتۋ، كۇز اياعىندا، ياكي قىس باسىندا جەردەگى جاپىراقتاردى جيىپ كۇيدىرىپ، قىستايتىن دەرت قاينارىن تولىق تازالاۋ.

2. ءدارى ارقىلى ساقتانۋ. پايدالانىلاتىن دارىلەردەن 200:2:1 بوردو سۇيىقتىعى، 300~500 ەسە سۋ قوسىلعان  %30 تىك لۇيدىباۋ سۇسپەنزياسى، 500 ەسە سۋ قوسىلعان جياجينليڭ، 500~600 ەسە سۋ قوسىلعان %70 تىك دايسىنمىڭشين دىم تارتقىش ۇنتاعى، 1000~1500 ەسە سۋ قوسىلعان %50 تىك پۋحايىن دىم تارتقىش ۇنتاعى، 1000~1500 ەسە سۋ قوسىلعان %10 تىك باۋليان دىم تارتقىش ۇنتاعى سياقتىلار بار. ءدارى بۇركۋ ۋاقىتىن دەرتكە شالدىعۋ ۋاقىتىنا ساي بەلگىلەيدى.  ادەتتە شەشەگى توگىلگەننەن كەيىن اق توزاڭ دەرتىنەن ياكي ۇڭگۋىر قۇرتتان ساقتانۋعا بىرلەستىرىپ ءبىرىنشى رەت ءدارى بۇركەدى.

20 كۇننەن كەيىن تاعى ءبىر رەت، جالعاستى 3~4 رەت ءدارى بۇركەدى. %5-1 تىك بۇرشاق  قويمالجىڭىن ارالاستىرىپ ىستەتسە   ءونىمى ءتىپتى ارتادى.
الما اعاشىنىڭ كۇل تەڭبىل دەرتى تارالۋى

شينجياڭدا ىلەگە تارالعان. كۇلگىن تەڭبىل دەرتىنە شالدىققان الما اعاشىنىڭ جاپىراعى ەرتە توگىلەدى. بۇدان سىرت بۇل دەرت المۇرت اعاشىندا دا بولادى.

  دەرت بەلگىلەرى

  الما اعاشىنىڭ كۇل تەڭبىل دەرتى نەگىزىنەن اعاش بۇتاعىنا، اسىرەسە بالاۋسا بۇتاعى مەن جەمىسىنە تۇسەدى. جاپىراقتا العاش پايدا بولعان قوڭىرقاي داق بىرتىندەپ كۇلگىندەنەدى ءارى جاڭبىرلى ماۋسىمدا تەز قارقىنمەن ۇلعايىپ رەتسىز ءپىشىن قالىپتاستىرادى. تىعىز دەرت تەڭبىلدەرىنىڭ ءوزارا بىرىگۋىنەن جاپىراق قۋراپ توگىلەدى. دەرت تەڭبىلدەرى سيرەك قارا ءتۇيىرلى كەلەدى.

پايدا بولۋ زاڭدىلىعى

  دەرت قوزدىرعىشتىڭ ءبولىنىپ     وسەتىن سپورا مۇشەسى دەرتتەنگەن جاپىراقتا قىستايدى، كەيىنگى جىلى جاعدايى جاراسسا جاڭبىر جانە جەلمەن بىرگە جايىلادى. سولتۇستىكتە مامىردىڭ ورتا، اياق شەنىنەن باستاپ دەرتكە شالدىقتىرادى. شىلدە، تامىز ايلارىندا دەرت بارىنشا ۇدەيدى، ادەتتە كۇزدە دە دەرت اۋىرلاۋ بولادى.

  ساقتانۋ شارالارى

  1. الما اعاشى دەرتكە شالدىعۋدان جارىم اي بۇرىن 400~200: 2: 1 ىندەي بوردو سۇيىقتىعىن اعاشقا تەگىس بۇركەدى. ودان باسقا دا قورعاعىش دارىلەردەن 800~1000 ەسە سۋ قوسىلعان %50 تىك جياجيتوبۋجين دىم تارتقىش ۇنتاعى، 500~700 ەسە سۋ قوسىلعان %40 تىك تۇيجۇنتى دىم تارتقىش ۇنتاعى، 300~400 ەسە سۋ قوسىلعان %25 تىك دۋوجۇنليڭ ەرىتىندىسى سياقتى دارىلەر بار. ءدارىنى ادەتتە ماۋسىم، شىلدە جانە تامىزدىڭ ورتالارىندا ءبىر رەتتەن جيىنى ءۇش رەت بۇركەدى. جەمىستەمەگەن جاس اعاشتارعا مامىر، ماۋسىم، شىلدەنىڭ ورتالارىندا ءبىر رەتتەن بۇركەدى. ەگەر جاز جاڭبىرلى بولسا ا نتراكنوز (炭疽病) دەرتىن ەمدەۋگە بىرلەستىرىپ ءدارىنى تاعى ءبىر رەت بۇركەدى.

  2. باپتاۋدى كۇشەيتىپ اعاشتىڭ دەرتكە بولعان قارسىلىق قۋاتىن ارتتىرۋ. توپىراق ساعىز، ياكي جەر استى سۋ  دەڭگەيى جوعارى الما باعىنىڭ جەر استى سۋىن ىعىستىرۋعا ءمان بەرۋ، سونىمەن بىرگە، پىشىندەپ بۇتاۋعا تولىق كوڭىل ءبولىپ، اعاش اراسىنا سامال وتەتىندەي، كۇن نۇرى تۇسەتىندەي ەتۋ ءتيىس.

  3. كۇز اياعىندا جاپىراقتى ءبىر جەرگە جيناپ ءبىر جاقتى ەتۋ، ياكي كۇزدە جەردى تەرەڭ اۋدارۋ ارقىلى دا دەرت قوزدىرعىشتاردىڭ زيانىن ازايتۋعا بولادى.

  الما اعاشىنىڭ تات دەرتى تارالۋى

  شينجياڭدا ىلەدەن كەزدەسەدى. ونى قىزىل تەڭبىل دەرتى دەپ تە اتايدى. بۇل دەرت الما اعاشىنا ارشادان جۇعادى. دەرتتەنگەن جاپىراقشا تۇكتى شوعىر پايدا بولىپ سارعايادى. جەمىسى كەمىستەنىپ ەرتە توگىلەدى.

  دەرت بەلگىلەرى

  الما اعاشىنىڭ تات دەرتى اعاش جاپىراعىن، جاڭا بۇتاعىن، جەمىسىن  زياندايدى. جاپىراققا پايدا بولعان قىزعىلت سارى دوڭگەلەك تەڭبىلدەر بىرتىندەپ اۋماقتانىپ، ورتاسى ءتىپتى دە قانىق تۇسكە ەنىپ، ۇساق قارا  نوقاتتا  (جىنىستىق سپورا مۇشەسى) پايدا بولادى ءارى تۇنىق سۇيىق تامشى (جىنىستىق سپورا سۇيىقتىعى) اعادى. ونان سوڭ سۇيىق تامشى قۇرعاپ، جىنىستىق   سپورا قارايىپ، دەرت تكاندارى ىسىنەدى.

  جاپىراق سىرتىنا ءىشى سۇرى ۇنتاققا (تات سپوراسى) تولعان قوڭىرقاي تۇك شوعىرى (تات سپورا مۇشەسى) ءوسىپ شىعادى.

  ال جەمىس ويىسى اينالاسىندا پايدا بولعان ديامەترى ءبىر سانتيمەترلىك قىزعىلت سارى تەڭبىلدەر سۇرعىلتتانىپ المانىڭ جەتىلۋىن تەجەيدى، وسىدان ونىڭ دەرتكە شالدىققان ورنى تاستاي قاتىپ جەمىستى كەمىستەندىرەدى.

  دەرت قوزدىرعىش ارشانىڭ بۇتاقشالارىندا قىستايدى. دەمەك، بۇتاقتىڭ ءبىر جاعىنداعى، ياكي بۇتاققا ورامدالعان وسپەلەر جازىلىپ قىسقى سپورا مۇيىزگەگى سىرتقا تەۋىپ شىعادى. قىسقى سپورا مۇيىزگەگىنىڭ ءتۇسى قانىق قوڭىر،   اتەشتىڭ ايدارىنا ۇقسايدى. كوكتەمگى جاڭبىردان كەيىن گۇل جاپىراقشاسى تارىزدەنەدى.

  پايدا بولۋ زاڭدىلىعى

  دەرت قوزدىرعىشتىڭ ساڭىراۋقۇلاق جىپشەسى ارشانىڭ بۇتاعىندا قىستايدى. كەيىنگى جىلى كوكتەمدە قىسقى سپورا مۇيىزگەگىن پايدا قىلادى. قىسقى سپورادان بۇرلەپ شىققان زور مولشەردەگى ءيىن اعاش سپورالارى جەلمەن بىرگە 2500–5000 مەتر اۋماققا تارالۋ ارقىلى الما اعاشىنىڭ جاپىراعىنا، جاپىراق ساعاعىنا، جەمىسىنە جانە سول جىلى شىققان بۇتاعىنا قونادى دا دەرت تەڭبىلىن پايدا قىلادى. دەرتكە شالدىققان    ورىنعا جىنىستىق سپورا مۇشەسى، جىنىستىق سپورا، تات سپورا مۇشەسى جانە تات سپورا ءوسىپ شىعادى. جىنىستىق سپورالار قوسىلىپ، قوس يادرولى سپورا جىپشەسىن قالىپتاستىرادى. تاعى دا تات سپورا مۇشەسىن جەتىلدىرەدى. تات سپورا مۇشەسى قارپۋى جەتكەندە، ياعني كۇزدە جەلمەن بىرگە ارشاعا قونىپ، قىسقى تىنىعۋ كۇيىنە  ەنەدى.

  بۇل دەرت سول وڭىردە الما اعاشى مەن ارشا اعاشى بولعاندا عانا تىرشىلىك تاريحىن دامىتا الادى. كوكتەم باسى جاۋىندى بولسا ونىڭ پايدا بولۋى اۋىرلاۋ بولادى. كوكتەم جاڭبىرسىز ءارى الما باعىنىڭ اينالاسىنا ارشا وسىرىلمەگەن بولسا دەرت پايدا بولمايدى.

  ساقتانۋ شارالارى

  1. الما اعاشى وسىرىلەتىن وڭىرگە ارشانى جولاتپاۋ، الما اعاشى مەن ارشانىڭ اراسى از بولعاندا 5000 مەتردەن شالعاي ارالىققا وتىرعىزىلۋ ءتيىس.

  1.قىس پەن كوكتەمدە ارشادا بايقالعان دەرتتەنگەن بۇتاقتاردى تەگىس بۇتاپ، ءبىر جەرگە جيىپ ورتەۋ.

  2.الما اعاشى بۇرلەگەندە جانە جەمىسى بالاۋسا كەزىندە 1–2 رەت ءدارى بۇركۋ،  اسىرەسە، ءساۋىردىڭ ورتا، اياقتارى جاۋىندى بولسا، ءسوزسىز، ءدارى بۇركۋ ءتيىس. ادەتتە ءجيى قولدانىلاتىن دارىلەردەن 1000–1500 ەسە سۋ   قوسىلعان %20 تىك فىنشيۋنيڭ دىم تارتقىش ۇنتاعى، 600–800 ەسە سۋ قوسىلعان %50 تىك جياجيتوبۋجين دىم تارتقىش ۇنتاعى جانە 240-200 : 2 :1 ىنداي بوردو سۇيىقتىعى سەكىلدىلەردى قامتيدى.

  الما اعاشى جاپىراعىنىڭ تەڭبىلدەنۋ دەرتى تارالۋى

  الما اعاشى جاپىراعىنىڭ تەڭبىلدەنۋ دەرتى شينجياڭدا اقسۋ  ايماعىنان  كەزىگەدى، ول ىلەدە ساقتانۋعا ءتيىستى دەرت تۇرىنە جاتادى.

  دەرت بەلگىلەرى

  الما اعاشىنىڭ جاپىراعىنىڭ تەڭبىلدەنۋ دەرتى ۆيرۋستان جۇعادى. دەرت بەلگىسى الما سورتى مەن ۆيرۋستى جۇقتىرعان سورت ىشىندەگى اتالاس    ايىرماشىلىعىنا ساي پارىقتى بولادى، ياعني ول الامىشتانۋ، تەڭبىلدەنۋ، تارامدالىپ تەڭبىلدەنۋ، ساقيناشا تەڭبىلدەنۋ، وراقشا تەڭبىلدەنۋ سەكىلدى بەس تۇرگە جىكتەلەدى. ونىڭ ىشىندە الامىشتانىپ تەڭبىلدەنۋ دەرتى ءجيى كەزىگەدى، ونىڭ ەرەكشەلىگى دەرتكە شالدىققان جاپىراقشانىڭ جيەگى ايقىن اشىق سارى بولىپ، تەڭبىلدەردىڭ ۇلكەن–كىشىلىگى مەن ءپىشىنى پارىقتى بولادى. تەڭبىلدەنۋ تۇرىندەگىسىنىڭ جاسىلدىعىنان ايرىلعان دەرت تەڭبىلىنىڭ جيەگى ايقىندالمايدى.

  دەرتكە شالدىققان اعاش بۇتاعى ساۋ اعاش بۇتاعىنان قىسقالاۋ، بۋىن سانى ازداۋ بولادى. اۋىرلاعاندا بۋىن اراسى ءتىپتى  قىسقارادى. جاڭا بۇتاق ۇشى ۇزدىكسىز قۋرايدى ءارى ەكىنشى رەت تاعى وسەدى.

  دەرتتەنگەن اعاشتىڭ جەمىستەنۋى تومەندەپ، جەمىسى ۇساقتايدى. جەمىس ەتى قاتتى بولادى. ساقتاۋعا شىدامايدى.

  پايدا بولۋ زاڭدىلىعى

  بۇل ۆيرۋس نەگىزىنەن تەلۋدەن جۇعادى، ياعني تەلىتۋشىنى ياكي تەلىنۋشىنى تاسىمالداۋ بارىسىندا تارالادى. المانىڭ سارى شىركەيى دە ۆيرۋس تاراتۋى مۇمكىن. وسى دەرتتىڭ پايدا بولۋى قورشاعان ورتامەن دە قاتىستى بولادى، تەمپەراتۋرا ℃ 20–10 بولىپ، كۇن ساۋلەسىنىڭ ءتۇسۋى كۇشتى، جەرى قۇرعاق، اعاش قۋاتسىز بولسا دەرت بەلگىسىنىڭ بەينەلەنۋىنە ءتيىمدى كەلەدى.

  ساقتانۋ شارالارى

  اعاش تەلىردە تەلىتۋشى مەن تەلىنۋشى، ءسوزسىز، ۆيرۋسسىز بولۋ، ۆيرۋسسىز كوشەت جەتىلدىرۋ. سونداي-اق دەرتتەنگەن اعاشتى دەركەزىندە كەسىپ تازالاۋ، باپتاۋعا باسا ءمان بەرۋ، ۆيرۋستى كارانتيندەۋدى كۇشەيتۋ سەكىلدى شارالار ۆيرۋس تەكتەس دەرتتەن ساقتانۋدىڭ ەڭ ۇتىمدى ءتاسىلى بولادى.

  الما اعاشى جاپىراعىنىڭ ءىسىنۋ دەرتى تارالۋى
 

  شينجياڭدا ءۇرىمجى، سانجى، قۇتىبي، ماناس، شىحىزى، ساۋان، قۇلجا قالاسى، كۇنەس اۋدانى، توعىزتاراۋ اۋدانى، شاۋەشەك قالاسى، تولى اۋدانى، كورلا قالاسى، كۇشار اۋدانى، باي اۋدانى، ونسۋ اۋدانى جانە حىجيڭ اۋدانى سياقتى وڭىرلەرگە  تارالعان.

     دەرت بەلگىلەرى

  دەرتتەنگەن جاپىراق بەتىندە جاسىل ءتۇسى جوعالعان ۇساق نوقاتتار بايقالادى. ال جاپىراق سىرتىندا زاقىمدالۋ بەلگىسى وڭايلىققا بىلىنبەيدى، ءبىراق زيانى اسقىنعاندا جاپىراقتا قۋقىل تارتقان، ياكي قۋارعان تەڭبىل تورلار پايدا بولادى.

  پايدا بولۋ زاڭدىلىعى

  ول جىلىنا 6–10 ۇرپاق كوبەيەدى، جۇمىرتقا كۇيىندە قىستايدى. بالاپان كەنەسى ءساۋىردىڭ اياعىنان مامىردىڭ باسىنا دەيىن جۇمىرتقانى جارىپ شىعادى، جۇمىرتقانى جارىپ شىعۋ مەزگىلى وتە رەتتى بولىپ، بۇل بارىستى 5 كۇندە     ورىندايدى. ءبىرىنشى ۇرپاق جۇمىرتقاسىن مامىردىڭ اياعىنا دەيىن شىعارادى، الما شەشەگى توگىلگەن مەزگىلدە جۇمىرتقالاۋى ەڭ جوعارى شەككە جەتەدى. الما شەشەگى توگىلگەننەن ءبىر اپتادان سوڭ، ءبىرىنشى ۇرپاق بالاپان كەنەسى بارىنشا كوبەيەدى. سوندىقتان الما شەشەكتەۋدەن بۇرىن جانە شەشەگى توگىلگەننەن كەيىنگى مەزگىل المانىڭ قىزىل ورمەكشىسىنەن ساقتانۋدىڭ ەڭ  ۇتىمدى مەزگىلى سانالادى. وسىدان كەيىن ءاربىر ءۇش اپتا سايىن ءبىر ۇرپاق وربىتەدى. تۇتاس جىلداعى ماۋسىمنىڭ ورتاسىنان شىلدەنىڭ باسىنا دەيىنگى پايدا بولعان ەكىنشى ۇرپاعىنىڭ سانى ەڭ مول بولادى.

  ءۇشىنشى ۇرپاعىنان كەيىن سانى بىرتىندەپ ازايادى. قىسقى جۇمىرتقاسى تامىزدىڭ ورتاسىندا شىعادى. ونىڭ سانىنىڭ ارتۋى اۋەلى باياۋ بولادى، قىركۇيەكتىڭ ورتاسىندا قاۋىرت كوبەيەدى، وسى ايدىڭ اياعىندا سانى ەڭ جوعارى شەككە جەتەدى، قازاننىڭ باس، ورتالارىنان كەيىن جۇمىرتقالاۋى اياقتايدى. نەگىزىنەن، الما اعاشىنىڭ نەگىزگى جانە جان بۇتاقتارىندا، جەمىس تۇعىرى بۇتاعىندا، جاپىراق تىرتىعىندا جانە جەمىس ويىسىندا قىستايدى.

ساقتانۋ شارالارى

  1.بۇرلەۋدەن بۇرىن 3 ~ 5 باوم قويۋلىقتاعى اك–كۇكىرت ەرىتىندىسىن   اعاشقا تەگىس بۇركۋ.

  2.قىزىل ورمەكشىنىڭ قاۋىرت كوبەيۋ مەزگىلىندە، ياعني ماۋسىمنىڭ اياعىنان تامىزعا دەيىن ۋاقىتتى ۇتىمدى يگەرىپ، كەنە ولتىرەتىن ارناۋلى دارىلەر ارقىلى ساقتانۋ.

  3.تامىزدىڭ ورتا، اياقتارىندا اعاش    ءدىڭىن شوپپەن وراپ تاڭىپ، وندا قىستاعان ەرەسەك جاندىگىن كوكتەم باسىندا شوبىمەن قوسىپ تەگىس ورتەۋ قاجەت.






 
رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.