ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

قيزات سەيتقازين ەرەكشە ءبىر قۇبىلىس ەدى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/6/12 12:51:28

قيزات سەيتقازين ەرەكشە ءبىر قۇبىلىس ەدى
ءسالي سادۋاقاس ۇلى

  كۇللى عالامداعى ايگىلى  ساراپشىلاردىڭ  ساراپتاۋىنشا،وتكەن عاسىردا دۇنيەدە   تۋىلعان  ەڭ قاسىرەتتى ءارى ەڭ ايانىشتى تراگەديالاردىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ورىستەتىلگەن اتى شۋلى «مادەنيەت توڭكەرىسى» ەكەن.

  وسى كۇندەرى جاستارى 60 قا ىلىنگەندەر مەن 60 تان اسىپ كەتكەندەردىڭ بارلىعى دا سول تراگەديانى ءوز كوزدەرىمەن كورىپ،ءوز باستارىنان وتكەرگەنى تاريحي شىندىققا اينالىپ تا ۇلگىردى. ايتىلعان تراگەديانى  بەيۋاز حالىق كوزىمەن كورىپ،سونىڭ باسىبايلى كورەرمەنى بولسا،ات توبەلىندەي ادىراقپايلار تراگەديا ساحناسىنىڭ ەڭ بەلسەندى اكتەرلەرى بولدى.


  اتاماسى «مادەنيەت زور توڭكەرىسى» دەلىنگەنىمەن،امالياتتا مادەنيەت اتاۋلىنى قيداي سىپىرىپ،اتالاردىڭ اق ساقالى،انالاردىڭ اق سامايىنان تارتىپ،ءپاني الەمنىڭ بوساعاسىنان ەندى عانا اتتاعان سابيلەردىڭ تۇبەك،شۇمەگىنە دەيىن «ءتورت كونەگە» بالانىپ،قىبىر ەتكەن قيمىلعا،قڭق ەتكەن دىبىسقا دەيىن تاپتىق تاڭبا باسىلىپ،جالپى قوعامداعى ادامداردى بىلاي قويىپ،ءبىر وتباسىنداعى ەر مەن ايەلدى،ۇلكەن مەن كىشىنى ءبىر-بىرىمەن داۋلاستىرىپ،جاۋلاستىرىپ،لاگەر-لاگەرگە،توپ-توپقا،جىك-جىككە ءبولىپ تاستاعان مادەنيەتتەن جۇرداي سول توڭكەرىستىڭ زاردابىن ءبىر كىسىدەي-اق شەككەن ازاماتتاردان ءبىر تالايى بۇل كۇندەرى دە بار. وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىنىڭ سوڭى مەن 70-جىلدارىنىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاقتارعا جاسى 50 دەن تومەنگىلەرگە ايتساڭ،سول زوبالاڭدى توڭكەرىس قۇددى قيال-عاجايىپ ەرتەگى-اڭىزدارداي ەستىلۋى ابدەن مۇمكىن،ءبىراق ءبىز سول سۇركەيلى دە جيرەنىشتى،تۇرپايى دا مادەنيەتسىز،مەملەكەتكە،حالىققا،كوزى اشىق،كوكىرەگى وياۋ،ساناسىندا جىلتى بار ءاربىر ازاماتقا ولشەۋسىز قايعى - قاسىرەت،ورنى ماڭگى تولمايتىن،تولتىرۋعا دا بولمايتىن الاپات وكىنىش اكەلگەن تراگەديانى ءوز باسىمىزدان وتكەرگەن ۇرپاقپىز. ەسىمىزگە الىپ،ەسىمىن ۇلىقتاپ،ارۋاعىن  اسپەتتەپ،تالانتىنا  تاعزىم ەتىپ،ەل-جۇرتىنا ەگەي ەڭبەگىمەن تانىلعان داۋلەسكەر كۇيشى،داۋىلپاز سازگەر،كورنەكتى احپاراتشى،بەلگىلى اقىن،تانىمال مادەنيەت قايراتكەرى،كونە كوز كۇيشىلەردىڭ سوڭعى تۇياعىنىڭ ءبىرى  ءارى داڭسالىسى قيزات  سەيتقازى ۇلى دا اتالمىش توڭكەرىستىڭ توزاعىنا توعىتىلىپ  شىققان،ءبىزدىڭ بۋىننان جارقىراپ كورىنگەن جارىق جۇلدىزدارىمىزدىڭ بىرەگەيى ەدى. امال قانشا؟! تاعدىر ونى بىزدەن ەرتەرەك ءبولىپ اكەتتى.

  مەنىڭ قيزاتپەن تانىسقانىما 53 جىل،ارالاس-قۇرالاس بولىپ دوستاسقانىما 42 جىل بولعان ەكەن. ءبىزدىڭ تانىسۋىمىز دا، دوستاسۋىمىز دا كەزدەيسوق بولعانىن بىلەمىن. ءبىزدى تانىستىرعان ءارى كەيىن دوستاستىرعان دانەكەر كۇش قازاقتىڭ قارا دومبىراسى،بىلايشا ايتقاندا،ءان مەن كۇي،ولەڭ  مەن ونەر ەدى. بولماسا ءبىزدىڭ ارامىزدا ەشقانداي  سۇيەك شاتىستىق،ىلىكتەستىك بولماعان ەدى،كۇنى بۇگىنگە دەيىن دە سولايمىز.

  ءبىزدىڭ تانىستىعىمىز اتى شۋلى زور توڭكەرىستىڭ الدىندا، ال ارالاسىپ،دوستاسۋىمىز سول توڭكەرىستىڭ  ۋىتىن جايعان ىسىگى ەندى -ەندى قايتا باستاعان جىلدارعا تۋرا كەلەدى ەكەن. ايتىلمىش زور توڭكەرىستە ءتۇتىنى ءوشىپ،تۇڭلىگى جابىلىپ قالعان جۇڭگو  قازاق  ادەبيەتىنىڭ ءبىر قارا شاڭىراعى  ىسپەتتى «شۇعىلا» جۋرنالىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جۇڭلۋ دەيتىن سىبە ازاماتى،ورازقان اداسپاي ۇلى ۇشەۋىمىز 1973-جىلى جازدىڭ  سوڭىن الا  تولىعا  كەلگەن  بولاتىنبىز. ماقساتىمىز _   «شۇعىلانىڭ» بايىرعى  اۆتورلارىن  تاۋىپ،جاڭا  اۆتورلاردى ۇيىمداستىرىپ،جۋرنالعا شىعارما جيىپ قايتۋ. اۋداندىق وقۋ -اعارتۋدىڭ سول تۇستاعى جاۋاپتىلارىنىڭ بىرەۋى،ءوزىمنىڭ تولىقسىزداعى ۇستازىم  تۇرسىن  جاپپار ۇلى ءبىزدى  ەرەكشە قولداپ،اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە كونە-جاڭا اۆتورلارىمىزبەن كەزدەسۋ وتكىزدىرىپ بەردى. كەزدەسۋدىڭ سوڭى قاتىناس بەكەتىنىڭ اسحاناسىنداعى قاراپايىم دا ماعىنالى قوناعاسى،كوڭىل اشۋمەن جالعاسىپ،مارە -سارە بولعانىمىز ءدال بۇگىنگىدەي ءالى  ەسىمدە. مارقۇم  عابدىراقىم  ويرانبايدىڭ  «سىنىق ءمۇيىز،سىڭار ەمشەك قارا سيىر بار» اڭگىمەسىن وقىپ تالقىلاعانىمىز دا،مارقۇم اقىن مۇراتجان نۇر ۇلىنىڭ سوناۋ قارا باۋىردان ءبىر قورجىننىڭ ەكى باسىن ولەڭ-داستاندارمەن تولتىرىپ قوناق ۇيگە كەلەتىنى دە،ايتۋلى اقىن ءابىلقايىر اقبايدىڭ دا ەكىنتى مەن اقشام اراسىندا كەلىپ،ماعان جولىعاتىنى دا سول جولى ەدى. قيزاتپەن ەكىنشى مارتە جولىعىپ،سول قوناعاسىدان كەيىن جانىمداعى سەرىكتەرىممەن بىرگە ۇيىنە  بارىپ،تاڭ اتىرعانىمىز دا قازىرگىدەي  ەسىمدە. «دۋمانىم» قاتارلى ءبىر-ەكى ءانىن دە سول جولى ەستىگەن ەدىك،ءبىر-ەكى كۇي جاساپ جۇرگەنىن دە ءوز اۋزىنان ەستىگەنبىز. ءبىزدىڭ ارالاس-قۇرالاستىعىمىز وسىلاي باستالعان ەدى... جوعارىدا ايتقانىمداي،ودان بەرى دە 42 جىل ءوتىپتى...

  ۇلى جاراتۋشىنىڭ ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزگە ۇيىتقان مەيىر -شاپاعات،ىزگىلىك،يماندىلىعىنان دا شىعار،قىرىق نەشە جىلدان بەرى ءبىزدىڭ ارامىزعا قىلاۋ  تۇسپەگەن  ەكەن. مەن  وسىعان ەرەكشە سۇيىنەمىن. قيزات قايتىس  بولعالى دا ءتورت  جىلدان اسىپ بارادى. ءبىراق مەن ءوزىمدى سودان بەرى دە ونىمەن بىرگە جۇرگەندەي سەزىنەمىن. ويتكەنى ونىڭ قارا شاڭىراعىمەن،ۇلدارى دۋمان،ەرسىندەرمەن ءالى دە بۇرىنعىداي قارىم-قاتىناسىمدى ۇزبەدىم.

  قيزات سەيتقازين ءبىزدىڭ ۇلتتىق ونەرىمىزدەگى ەرەكشە ءبىر قۇبىلىس ەدى،قۇبىلىس بولاتىن سەبەبى: ول جوعارىدا ايتىلعان زور توڭكەرىس كەزىندە زاتتىق وركەنيەتتىڭ دە،رۋحاني وركەنيەتتىڭ دە تاقارشىلىعىن ابدەن تارتىپ،جان دۇنيەلەرى الا جازداي تامشى تامباي ابدەن قۋارىپ قۇلازىعان قۋ مەديانداي سۋساعان ەل-جۇرتىنا ءوز كۇيىمەن اق جاۋىن بولىپ سەبەلەپ،سانسىزداعان تاعدىرلاردىڭ تاندىرىن ءجىبىتىپ،تامىرلارىندا بۇلك-بۇلك قان جۇگىرتكەن رۋحاني تۇلەۋ تۋدىرعان ازامات ەدى. باسقا ۇلتتار مەن حالىقتاردى جەتىك بىلە بەرمەيمىن،ءوزىم نەداۋىر قانىق بىلەتىن قازەكەمنىڭ-قازاعىمنىڭ ءوز بولمىسىنا قوسىلعان بىردە-ءبىر جاڭالىقتى،قۇبىلىستى شۋ-شۇرقانسىز قابىلداعانى جوق كورىنەدى. مىسال دەسەڭىز،پوەزيامىزدىڭ پايعامبارى اباي اتامىزدان تارتىپ،كەشە عانا ارامىزدان كەتكەن ەرەكشە تالانت ومارعازى ايتانعا دەيىن ءبىرتالاي  تۇلعالاردى ءتىزىپ كورسەتۋگە بولار ەدى. ايتۋلى قيزاكەڭ كۇيلەرى اۋە تولقىنىنان تاراپ جاتقان ءبىر جاي ءمالىم جۇمىستارمەن قيزات ەكەۋىمىز شيحۋعا بارا قالعانبىز. قازىرگى تارباعاتاي ايماقتىق پەداگوگيكا مەكتەبىنىڭ زەينەتكەرى،سىنشى،ادەبيەت تانۋشى قارت پەداگوك تۇرسىنعالي قۇربان اعامىزدىڭ شيحۋداعى مۇعالىم كەزى ەدى. ۇيىنە دامگە شاقىردى. بارساق ۇيىندە ايگىلى كۇيشى،دومبىراشى داۋلەت حالىق ۇلى اعامىز بار ەكەن. قيزات پەن داۋكەڭ سول جەردە تانىستى. شايدان كەيىنگى كەزەك دومبىراعا اۋىستى. داۋكەڭ دومبىراسىن قولىنا الدى دا قيزاتقا ۇسىندى:

  -«كوركەم جايىرىڭدى » شەرتشى! قيزات بالسىنگەن دە،ىركىلگەن دە جوق. ايتىلعان كۇيدى وتە ءبىر شابىتتى،تەبىرەنىستى بەينەدە شەرتىپ بەردى. مارقۇم داۋكەڭ كەرەمەت تولقىپ كەتتى-اۋ دەيمىن،قيزاتتى ماقتادى-اي كەلىپ. سول كەزدە داۋكەڭنىڭ نە دەگەنىن  مەن قيزات  تۋرالى جازعان بۇرىنعى ەكى ماقالامدا تولىق جازعانمىن. سوندىقتان ونى قايتالاماقشى ەمەسپىن. سولايدا وسى ورايدا قاشان قايتىس بولعانىنا دەيىن دومبىرادا الدىنا جان سالماي وتكەن داۋلەت حالىق ۇلىنىڭ دارىندى كۇيشى باۋىرى قيزاتتى قالاي باعالاي بىلگەندىگىن تاعى ءبىر رەت جارنامالاي كەتۋدى ءجون كوردىم.

  قيزات كۇيلەرى « مادەنيەت زور توڭكەرىسىنەن » بۇرىنعى ءداۋىر مەن «مادەنيەت زور توڭكەرىسىنەن» كەيىنگى ءداۋىردى ءبىر-بىرىنە جالعاپ تۇرعان ونەردىڭ التىن كوپىرى،ايتىلمىش توڭكەرىستە رۋحى جانشىلعان،بارلىق مادەني قۇندىلىقتارىنان تونالعان ۇلتىمىز بەن حالقىمىزدىڭ  رۋحىن قايتادان وياتىپ،اقىل-پاراسات،وي-سانا،سەزىمىنە رەفورما ءداۋىرىنىڭ دابىلىن قاققان،توڭكەرىستە ەسەڭگىرەپ قالعان ەل-جۇرتتىڭ ەركى مەن جىگەرىن قايتادان شيرىقتىرعان كەرەمەت رۋحاني قۇندىلىق دەپ بىلەمىن. اتالعان كۇيدىڭ تاريحي ءارى رەال ماڭىزى مەن اتقارعان رولى دا سول دەپ ەسەپتەيمىن. قۇمارتا تىڭداپ،تامسانا اڭگىمە ەتكەن تالاي ادامداردى دا كورگەنىم ەسىمدە.

  قيزات ءتىرى كۇنىندە-اق ولىمنەن باسقا تاۋقىمەتتىڭ بارلىعىن باسىنان وتكەرگەن ازامات ەدى. سودان دا بولار،مىنەزى شورت،تانىماسقا تاكاپپار،كەردەڭدەگەندەرگە كەۋدەلى،سىپايىلارعا سىرباز،پەيىلى تۇسكەندەرگە  بەگزات،ايبارلىلارعا الاسارمايتىن جىگىت ەدى. اڭعالدىعى دا،ءورت مىنەزى دە ءبىر باسىنا جەتەرلىك ەدى. سول مىنەزىنەن دە تالاي-تالاي تار جول،تايعاق كەشۋلەردى دە باسىنان وتكەردى،جازىقسىز جابىرلەنىپ،تۇرمەنىڭ تار ەسىك،تاس بوساعاسىنا دەيىن بارعان كۇندەرى بولدى.

  قيزاتتىڭ باسىنا ۇيىرىلگەن قارا بۇلتتىڭ ىدىراۋى،ەتەگىنە شىرماۋىقتاي شىرماتىلىپ،قالجۋىرداي بايلانعان پالە-قالا،قىرسىقتىڭ شورت كەسىلۋى امۋدىن نيازدىڭ قاتاڭ بۇيرىعىمەن شەشىم تاپقانىنان باستالدى-اۋ دەيمىن. سودان بىلايعى جەردە قيزاتتىڭ تاسى ورگە قاراي دومالاي بەردى. شابىتى شالقىپ،جىگەرى تاسقىنداپ،جاسامپازدىق ەڭبەكتەرى ارت-ارتىنان جەمىس بەرە باستادى. ناتيجەدە «پەندەلەر» قاتارلى تەرمەلەردى،«قايتەسىڭ» اتتى زار-زاپىراندى،قىلپىلداعان قىلىشتاي وتكىر تولعاۋدى،بۇرىنعى-سوڭعى كۇيشىلىك ونەرىمىزدەن بوگەنايى بولەكشە «داۋىلپاز» سىندى پوەمالىق كۇردەلى كۇيدى دۇنيەگە اكەلدى.

  «داۋىلپاز» دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىن ايماق،وبلىس،ولكەلىك دەڭگەيلەردە،سوڭىندا مەملەكەت استاناسى بەيجيڭدە جۇلدەلى تۋىندى سيلىقتارىن ەنشىلەدى. كۇيدى ورىنداعان تالانتتى كۇيشى باۋىرىمىز ەركىن ەرگەن  ۇلى مەملەكەت  دارەجەلى « ۇزدىك ورىنداۋشى» دەگەن مارتەبەلى اتاققا ءارى داڭق كۋالىگىنە يە بولدى. «داۋىلپازدىڭ» كومپوزيتسيالىق قۇرىلىسى،مۋزيكالىق تابيعاتى،دىبىس،ىرعاق، ەكپىن،سەزىمدىك ءتىلى ت.ب     ەرەكشەلىكتەرى جونىندە سويلە دەسە،كەز كەلگەن ساۋاتتى،عىلمي كومپوزيتورلارىمىز ەڭ كەمىندە ءبىر-ەكى ساعات سويلەگەن بولار ەدى. الداعى كۇندەردە ونداي ورايلاردا تۋىلاتىن بولار!

  دەسەدە،وسى ورايدا مەن قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى نۇرسولتان نازاريايەۆتىڭ: «نۇرعيسا تىلەنديەۆتى بۇكىل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى عانا ەمەس،بۇكىل  تۇركى دۇنيەسى  توبەسىنە كوتەرەدى،ماقتانىش ەتەدى.

قازاقتىڭ جان جۇرەگىن باۋراپ تەبىرەنتكەن مۋزيكا سازىنىڭ يەسى،كومپوزيتور،ورىنداۋشى جانە دومبىراشى ونەرىمەن ايرىقشا تانىلعان تالانتتىڭ بىرەگەيىنە قانداي  قۇرمەت  كورسەتسەك  تە جاراسادى » دەپ كەۋدەسىنە «حالىق قاھارمانى» وردەنىن تاققان. نۇرعيسا تىلەنديەۆتى اكادەميىك عالىم،كۇللى قازاق مۋزيكا ونەرىنىڭ ايگىلى ساردارى سانالعان احىمەت جۇبانوۆتىڭ: «قارا جۇرەك قاتىگەز بىرەۋ تابىلىپ،نۇرعيسانىڭ ءبىر ساۋساعىن كەسىپ الىپ لاقتىرىپ تاستاۋعا ءداتى بارسا،سول ساۋساقتىڭ شورشىپ جەرگە تۇسپەي،ويناقتاپ اۋەدە بيلەپ جۇرگەنىن كورىپ،توبە شاشى تىك تۇرىپ،وزىنەن-ءوزى  بۇشايمان  بولار  ەدى » دەپ  باعالاعان.  نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ەركىن ەرگەن شەرتىپ بەرگەن «داۋىلپازدى» ەستىپ،«بۇل كۇيدىڭ اۆتورى قانداي  ۋنيۆەرسيەتتى بىتىرگەن ەكەن؟» دەپ تاڭدانا سۇراعانىن ايتا كەتۋدى ءجون كوردىم.

  ەركىن ەرگەننىڭ قيزاتتى «تاس جول تەحنيكۋمىندا وقىعان ەكەن!» دەگەنىن ەستىگەن سوڭ نۇرەكەڭنىڭ نە دەگەنىن مەن بۇرىنعى ماقالامدا جازعانمىن. ال،«داۋىلپازدى» ءوز باسىم قيزات جاسامپازدىعىنىڭ ەڭ  بيىك شىڭى عانا ەمەس،وسى زامان قازاق مۋزيكا ونەرىنىڭ دە ءبىر اسقار بيىگى،ءيىسى قازاق مۋزيكا جاسامپازدىعىنىڭ 20-عاسىرداعى  كەرەمەت ۇلكەن  جەتىستىگى دەپ ەسەپتەيمىن.

  قيزاتتى بولەكشە قۇبىلىس سانايتىن سەبەبىمنىڭ ءبىرى-ونىڭ كۇيشىلىك ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى دەر ەدىم. بۇل تۋراسىندا شەتەلدىك ەكى ماماننىڭ لەبىزىن سيتاتقا كەلتىرمەكپىن. قيزات قازاقستان مەملەكەتىندەگى قاتىستى تاراۋلاردىڭ ۇسىنىسى بويىنشا 2009-جىلى ءساۋىر ايىندا جۇڭگوداعى قازاق حالىق ونەرپازدارىنىڭ تولىق  سالاۋاتتى  وكىلى رەتىندە  الماتىعا  شاقىرىلىپ،«ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتى» اتتى حالىقارالىق عىلمي تاجىريبەلىك كونفەرانسياسىنىڭ مۋزيكا فەستۆالىنا بارىپ قاتىناسقان بولاتىن. قيزاتتىڭ سول جولى ورىنداعان «كوركەم جايىر» قاتارلى كۇيلەرىن ەستىگەننەن كەيىن مۋزيكا ماماندىعىنىڭ پروفەسسورى كاريما ەسىمدى حانىم:

  -قيزات  مىرزا،ءسىزدىڭ  دومبىرا  تارتۋ سلوۆىڭىز بولەكشە ەكەن،قازاقتىڭ ەرتەدەن قالىپتاسقان ءداستۇرلى دومبىرا قاعىستارىنا ۇقسامايتىن سلوۆ ەكەن. قۇرمانعازىنىڭ توكپەسىنە دە،تاتتىمبەتتىڭ شەرتپەسىنە دە كەلىڭكىرەمەيدى. ءىلىپ شەرتۋ دەيمىز بە،الدە تەرىپ شەرتۋ دەيمىز بە؟بۇل سلوۆتى قالاي قالىپتاستىردىڭىز؟ۇستازىڭىز كىم ەدى؟-دەپ سۇراسا،ايگىلى كۇيشى،كومپوزيتور قارشىعا احىمادياروۆ:

  -ءسىزدىڭ شەرتۋ سلوۆىڭىز ءارى كۇيلەرىڭىزدىڭ سارىندارى،راسىندا،توسىنداۋ قۇبىلىس  ەكەن. باعىڭىز جانىپ،قاعىس سارىندارىڭىزدى جالپىلاستىرا الساڭىز،ەندىگى جاسالاتىن تاريحتا «قيزات سارىنى» بولىپ قالۋى دا عاجاپ ەمەس. ونەرىڭىزدى ودان ارى دامىتىپ،ەل ىشىندە جالپىلاستىرا بەرىڭىز،ءارقانداي ونەردىڭ ءادىلعازىسى  ءارى تۇپكىلىكتى تورەشىسى ۋاقىت قوي،اعا. ۋاقىت ءارى  ەڭ ءادىل  سىنشى دا بولا الادى... مەنشە، ءسىزدىڭ  قانداي سلوۆتاعى  ونەرپاز ەكەندىگىڭىزدى انىقتايتىن دا،ونى ايعاقتاتىپ دالەلدەيتىن دە ۋاقىت! ءدال قازىر وسىنداي جوپەلدەمەدە ءسىزدىڭ دومبىرا قاعۋ سلوۆىڭىزعا ات قويىپ،ايدار تاعۋ قاي-قايسىمىزعا دا وڭاي بولماسىن سەزىپ وتىرمىن! _ دەگەن ەكەن. مۋزيكانىڭ،اسىرەسە قازاقتىڭ قارا دومبىراسىنان جارالعان مۋزيكالىق تۋىندىلاردىڭ سىر-سيپاتىن،ومىرگە كەلۋ تاسىلدەرىن جوعارىداعى ەكى ماماننان اسىرىپ ايتۋ مەنى قويىپ،مەن-مەن دەگەن كومپوزيتورلارىمىزدىڭ دا جۇرەكتەرىن «شىم» ەتكىزەر دەپ ويلايمىن.

  ءسال اسىرەلەپ ايتار بولسام،قيزات  ءوز الدىنا ءبىر تەاتر ەدى. ونىڭ بۇل ەرەكشەلىگى،اسىرەسە توي-تومالاق،توپتىق ورتا،قوناعاسىلاردا،داستارقان باسىندا كوبىرەك رولىن ساۋلەلەندىرۋشى ەدى. ول وتىرعان ورتا دىر-دۋمانسىز،مارە-سارە كۇلكىسىز وتپەۋشى ەدى. ونداي ساتتەردە ءسوز دە، اڭگىمە دە، ءان دە،كۇي دە سونىڭ عانا مەنشىگىنە اينالىپ كەتۋشى ەدى. ءوز داۋىسىن «مەنىڭ سالەركە ماتورىم» دەپ كۇلدىرۋشى ەدى،جارىقتىق. ءبىر عاجابى،سول «سالەركە ماتورىمەن-اق» ءوزى شىعارعان اندەرىن ەل-جۇرتقا وتە تەز جالپىلاستىرىپ جىبەرۋشى ەدى. سونداي جولدارمەن  « ەمىلىم »،« بارلىعىم »،«تاقتادا»،«قاراعايباستاۋ»،«ەركەشىم» قاتارلى ءبىر شوعىر اندەرى الدىمەن قۇلىستاي،جوڭعار توسىندە تارالىپ،سوڭىنان راديو ستانسياسى ارقىلى اۋە تولقىنىنا شىققانىن ابدەن بىلەمىن. قازاقستان اقىنىنىڭ « اراق پەن قىمىز » ولەڭىن ورىنداعاندا،شاۋەشەك داعۇرلارىنىڭ اراسىندا تاراپ جۇرگەن «ۋجاپي» دەگەن جاي كۇلدىرگىنى ءوزى ارلەپ،سيۋجەتىن بايىتىپ ساتيرا-سىقاق مازمۇنىن قىلپىلداتىپ «اراقتىڭ بەس مىنەزى» دەگەن داستارقان كومەدياسىن ورىنداعاندا ىشەك-سىلەسى قاتپايتىن ادام بولماۋشى ەدى. وندايدا ءوزى نەگىزگى رولداعى اكتەرگە اينالىپ كەتۋشى ەدى. ەگەر وراي بولىپ،زال تولى كورەرمەننىڭ الدىنا شىعارىپ قويسا،قيزاتتىڭ وزگەلەردەن ۇيرەنگەن كوبىنشە ءوزى وڭدەپ قۇراستىرعان كۇلدىرگى اڭگىمەلەرى بىرەر كەشتە تاۋسىلماس تا ەدى.

  ءوز سوزىمەن ايتقاندا،قيزاتتىڭ «تۇسپەسى تۇسكەندە سوقپا-سوقپا ولەڭ جازىپ تاستايتىن » دا ەرەكشەلىگى بار بولاتىن-دى. وندايلارىن كورسەتكەندە مەن ونى اتەي شيرىقتىرىپ «مىناۋىڭ دا شۋدا جىپپەن ول جەر بۇل جەرىنەن كوكتەپ قۇراستىرىپ جاساعان كيىز كورپە سياقتى بىردەمە بولىپ قالىپتى» دەپ جاراتىپ تۇرسام دا جاراتپاعان ادامداي لەبىز ءبىلدىرۋشى ەدىم. وندايدا ول شامىرقانىپ،ورشەلەنىپ كەتۋشى ەدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ جازعان دۇنيەسىن كوپ-كورىم كوركەم دۇنيەگە اينالدىرۋشى ەدى،مارقۇم.

  ول ەكى ءتۇرلى جاعدايدا ولەڭ  جازاتىنىن ايتۋشى ەدى. ءبىرى،ءوز جۇرەگىن جارىپ شىققان ءان اۋەندەرىن دەر كەزىندە ۇستاپ،ەسىندە ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ۇستىندە تەكست (ءماتىن) جازۋشى ەدى. ءوزى نوتا بىلمەيتىندىگى ءۇشىن جاڭاعى اۋەن مەن ءماتىندى دومبىرادا سان قايتارا قايتالاپ شەرتىپ،جۇرەگىنە ورنىقتىرۋ قالىپتاسقان داعدىسى بولاتىن-دى،مارقۇمنىڭ. ەكىنشى ءبىرى،ەرەكشە تەبىرەنگەن نەمەسە كۇيزەلگەن جاعدايلاردا ءبىز سەكىلدى ولەڭ جازۋ تەحنيكاسىن ەسەپكە الماي-اق توگىپ-توگىپ تاستاۋشى ەدى. ونىسىن ءوزى «قويانشىعىم ۇستاپ،تۇسپەم ءتۇسىپ كەتتى » دەپ  كۇلدىرۋشى ەدى،جارىقتىق.

  قيزاتتىڭ احپاراتشىلىعى،مادەنيەت قايراتكەرلىگى ت.ب قاسيەتتەرى جونىندە باسقا ازاماتتار ءسوز قوزعار دەگەن ويمەن مەن ول قىرلارىنا ايالدامادىم.

  جيىپ ايتقاندا،قيزات  سەيتقازين ءبىزدىڭ  ۇلتتىق مۋزيكا ونەرىمىزدەگى ەرەكشە ءبىر قۇبىلىس ەدى.



رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.




 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn