ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

تاڭداي قاقتىرعان،تالانتتى فوتوگراف

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/6/15 10:58:43

تاڭداي قاقتىرعان،تالانتتى فوتوگراف
  (اقىن،جۋرناليست،بەلگىلى فوتوگراق باعداۋلەت باتىربەك ۇلىمەن سۇحپات)

  _ باعداۋلەت اعا، سالەمەتسىز بە؟ ورىمدەي جاستارىمىزدىڭ سىزدەن الار ونەگە-ۇلگىلەر كوپ دەپ بىلەمىز. سوندىقتان سىر-سۇحپاتىمىزدى باستاپ كەتكەنىمىز ءجون سەكىلىدى. ال اعا وندا بۇكپەسىز اڭگىمە تيەگىن اعىتايىق. فوتو ونەرى قانداي ونەر؟نازاريالىق تۇرعىدان قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟

  -ءيا، جاقسى باۋىرىم، وندا مەندە سۇراۋىڭنىڭ قارىمجىسىن قايتارۋعا قۇلشىنايىن.

  فوتو ونەرى-نۇردان  پايدالانىپ سۋرەت سالۋ ونەرى. ءبىزدىڭ ۇلت  اراسىندا بۇل ونەر وتە كەنجە قالعان ونەر دەسەكتە ارتىق ايتقان بولمايمىز، كوشىمىز ەندى تۇزەلىپ، قاتارىمىز مولىعىپ، فوتو تۋىندىنى شىعارما رەتىندە تۇسىنەتىن داعدى قالىپتاسا باستادى. دالىرەك ايتقاندا، بۇل ونەردى فوتو جانرى رەتىندە قابىلداعانىمىز  ورىندى دەپ بىلەمىن. فوتونى كاسىپتىك تۇرعىدان العاندا احپاراتتىق فوتوسۋرەت،كوركەم فوتوسۋرەت جانە تۇرمىس-سالت فوتو تۋىندىلارى دەپ ۇلكەن جاقتان 3 توپقا بولىنەدى. وسى ۇلكەن ءۇش سالانىڭ ءوز الدىنا ايىرماشىلىعى زور. احپاراتتىق فوتوسۋرەتتەر جەر شارىندا شىعىپ جاتقان گازەت-جۋرنالداردىڭ اجارى، جان-تامىرى. ءبىر دانا جاقسى تۇسىرىلگەن فوتوسۋرەتتىڭ ءوزى الەمدەگى وقيعانى    ايتقىزباي-اق سويلەپ تۇرادى. جۋرنالداردىڭ ءىشى تاقىرىپ، مازمۇندارىنان تارتىپ سىرتقى مۇقاباسىنا دەيىن فوتوتۋىندىلارمەن اجارىن تاۋىپ ايشىقتالادى. ال ەندى تۇرمىس-سالت فوتو تۋىندىلارى دۇنيەدە ورنى بولەك تاريحي، شەجىرەلىك ءتۇس العان قۇندى ماتەريال. تۇرمىس-سالت فوتو تۋىندىلارى دەگەنىمىز ءار ۇلتتىڭ وزىنە ءتان بولمىسىن،ءومىرىن، تۇرمىسىن بەينەلەيتىن جاندى دا تارتىمدى تۇسىرىلگەن فوتو تۋىندىلار. قوعام ۇشقان قۇستاي دامىپ، تۇرمىسىمىزدا ولكەن وزگەرىستەر جارىققا شىقتى.

  وشكەنىمىزدى ءتىرىلتىپ، ورلىگىمىزدى بەينەلەيتىن كەزدە جەتىپ ۇلگىردى. بۇرىنعى وتكەن باتىر، اقىن، شەشەن جانە دالا كوش مادەنيەتىمىزدىڭ فوتو شەجىرە،تاريحي سۋرەتتەرىمىز جوقتىڭ قاسى بولىپ،ماي بوياۋ سۋرەت شەبەرلەرىنە ويىمىزعا كەلگەن تۇلعالاردىڭ بەينەسىن ايتىپ،ساعىم سۋرەت سالعىزىپ جاساندىلىققا بوي ۇرىپ، الەككە ءتۇسىپ تە وتىرمىز. سوندىقتان ءبىز تۇرمىس-سالت تۋىندىلارىن ايرىقشا قاداعالاي ءتۇسىرىپ، ومىرىمىزدەگى بۇرىلىستاردى كونە مەن جاڭانى سالىستىراتىن، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى، مۇراعاتتارىمىزدى، مادەنيەتىمىزدى، ۇلى تۇلعالارىمىزدى فوتو شەجىرەلەر ارقىلى ەندىگى ۇرپاققا ءدال جەتكىزۋدى ماقسات ەتۋىمىز كەرەك.  فوتو جانرى ارقىلى جاندى دالەل قالدىرىپ،مادەنيەتىمىزدى، سالت-سانامىزدى قورعاي ءبىلۋىمىز كەرەك.

  _ ءسىز 2012-جىلى قازاقستاندا  «شالكودە ەلدىڭ جايلاۋى» اتتى حالىقارالىق فوتو ءتۇسىرىلىم جانە عىلمي تالقى جينالىسىنا ۇسىنىسپەن قاتىناسىپ كەلدىڭىز،جالپى وسى قيمىلدان نە ءتۇيدىڭىز؟جۋىقتا قازاقستان مەملەكەتتىك فوتو ونەر قوعامىنا مۇشە بولدىڭىز،وسىنىڭ جاي-جاپسارىن ايتا كەتسەڭىز؟

  _ دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنداعى قازاق اتاۋلى ينتەرنەت دەگەن دۇنيە ارقىلى تانىس-ءبىلىس بولىپ جاتىرمىز عوي. سول وسى ينتەرنەت دۇنيەسىن مەندە ەرتە مەڭگەرە ءبىلدىم. اۋىلىمزدا ءبىرىنشى بولىپ العاش ۇيگە ينتەرنەت ورناتىپ،كومپيۋتەرمەن حابار-وشار،ماقالالاردى جازۋدى ۇيرەندىم. سونىڭ ناتيجەسىندە احپارات ورىندارىنا العاش اۋىل-قىستاقتاردان ينتەرنەت ارقىلى فوتو تۋىندىلاردى، ماقالالاردى جولداپ ءجۇردىم. 2006-جىلدان بەرى  «شينجياڭ سۋرەتتى» جۋرنالىنا ارت-ارتىنان جەلىلەس تۋىندىلارىم جاريالانىپ ءجۇردى. كەيىنىرەك ينتەرنەت الەمىنەن العاش «ءتاڭىرتاۋ تورابى» قۇرىلىپ،   «قازاق فوتوگرافتارى» اتتى ايدار اشتى. مىنە، وسى ايداردا مەنىڭ جەلىلەس  تۋىندىلارىم ايرىقشا كوزگە ءتۇسىپ، ەل-جۇرتتىڭ اڭىسىن قوزعادى. ءبىر كۇنى تەلەفونىم شىر ەتە ءتۇستى. «اعا، سالەمەتسىزبە؟ مەن قازاقستان ەلىندەگى فوتوشى جىگىت سارسەن قازايباي ۇلىمىن، دەپ تانىستىق بەردى،-  ءسىزدىڭ تۇسىرگەن فوتو تۋىندىلارىڭىزدى بالا كەزدەن بىلەمىن، شىعارمالارىڭىزعا ءتانتىمىن» دەپ تانىستىق جاسادى. بۇل جىگىت وسى وڭىردەن ءوتىپ قازاق ەلىندە كينو، فوتو ونەر سالاسىنداعى جوعارى مەكتەپتى ءبىتىرىپ «الماتى اقشامى» گازەتىندە جۇمىستا  ەكەن. قازاقستان فوتو ونەر قوعامى بىرلەستىگىنىڭ حاتشىلىعىن قوسىمشا ىستەپ ءجۇرىپتى. سونان كوكەك نومىرلەرىمىزدى جازىسىپ شىعارمالارىمىزبەن وي ءبولىسىپ  تۇردىق.

   2010 -جىل «ءبىز كەلەسى جىلى، ياعني 2011-جىلى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ 20 جاسقا تولۋ بايلانىسىمەن قوعامدىق بىرلەستىگى جاعىنان دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ سالت-سانا، تۇرمىس-تىرشىلىگىن بەينەلەيتىن فوتو بايقاۋىن وتكىزبەكشىمىز. ءسىز ءوز  ەلىڭىزدەگى مىقتى فوتوشىلاردىڭ ەڭ تاڭداۋلى تۋىندىلارىن جيناپ جولداپ بەرىڭىز» دەپ تاپسىرما بەردى. سونىمەن جىل سوڭىندا سەرىك نۇردىباي ۇلى،سەرىك مۇقىش ۇلى، باقىتقان  اسەت ۇلى قاتارلى اۆتورلاردىڭ تۋىندىلارىن جيناپ جولداپ بەردىم. 2011-جىلى بۇل كورگىزبە ءوتتى. مەنەن«كوش»، «ايدىندا جۇزگەن اققۋلار»، «شاتتىققا شومعان وتباسى» قاتارلى 6 تۋىندى، قالعان 5 اۆتوردان 2 دانادان فوتو تۋىندى قويىلىپ، ول ەلدە ءبىزدىڭ فوتوسۋرەتشىلەردىڭ  تۋىندىلارى جاقسى اڭىس قوزعاپ، جوعارى باعاعا يە بولىپتى. سول جىلدىڭ سوڭىنا الا 6 اۆتورعا داڭق كۋالىگى جىبەرىلدى. ءدال سول كەزدە «شينجياڭ سۋرەتتى» جۋرنالى قازاق فوتوشىلارىنا شىعارماشىلىق عىلمي تالقىعا شاقىرعان مەزگىل بولاتىن. سەرىك نۇردىباي   ۇلىمەن حابارلاسىپ تۇرعامىن. ول كىسى وسى عىلمي تالقىدا قازاقستاننان سيلىق العاندارعا كۋالىك بەرەتىنىن جاريالادى.  وسىلايشا سارسەن باۋىرمەن، ونداعى كاسىپتەستەرمەن تانىستىعىمىز ونەر ارقىلى ءوربىدى. قازاقستان مەملەكەتتىك فوتوسۋرەتشىلەر بىرلەستىگىنىڭ ءتوراعاسى اسىلقان ابدىرەيىم ۇلى جاعىنان 2012-جىلى ‹‹شالكودە ەلدىڭ جايلاۋى›› اتتى حالىقارالىق  فوتو ءتۇسىرىلىم جانە عىلمي تالقى جينالىسىنا ۇسىنىسپەن تۇسىپبەك ءسىلامقۇل ۇلىن جانە مەنى شاقىردى. ول جولعى ساپارىمىز ايتاقالسىن جاقسى ساپار بولدى. مۇنىڭ  جالپى مازمۇنىن «ونەر ولكەسىندە توعىسۋ» اتتى ساپار ەستەلىگىمدە حالىققا جاريا ەتكەن بولاتىنمىن. سول جولعى ساپاردا ەكى ەلدىڭ دوستىعىنا كۋا بولىپ قايتتىق. بۇل قيمىل ارقىلى ۇلتىمىزدىڭ كەنجە قالعان ونەر سالاسىن ءبىر بيىككە كوتەرۋدى ورتاق ماقسات ەتتىك. ول جاقتاعى ونەر يەلەرىمەن ءوزىمىزدى سالىستىرىپ،ولقىلىقتارىمىزدى تولىقتاۋ، بىزدەن ۇيرەنەتىن اسىل ءمورالدارىمىزدىڭ بار ەكەنىن اڭعارتىپ قايتتىق. جاقىندا جىبەرگەن وسى فوتو ونەر بىرلەستىگىنىڭ تالقىلاۋ-ساراپتاۋىمەن شەتەلدەگى جاس بەلدى فوتو ونەر يەلەرىن مۇشەلىككە قابىلداۋدى ۇيعارىپتى. سونىمەن بۇل بىرلەستىككە تاڭداپ مۇشەلىك كۋالگىن جىبەرىپ  وتىر.

  _ كوپتەگەن سيلىقتار الدىڭىز، ماراپاتتارعا بولەندىڭىز،سارا تۋىندىلارىڭىزدى ايتا كەتسەڭىز؟ بۇل ماراپاتتار ءسىز ءۇشىن نەگە ۋاكىلدىك   ەتەدى؟ەڭ العاشقى تۇسىرگەن فوتوڭىز ەسىڭىزدە مە؟

  سيلىق الۋ وڭاي شارۋا ەمەس قوي، باۋىرىم! بۇل ءۇشىن ەلدى جالت قاراتاتىن سارا تۋىندى بولۋ كەرەك. اسىرەسە، ميللياردتار  ىشىنەن سۋرىلىپ شىعىپ باس بايگەنى نەمەسە سيلىققا يە بولۋ قانشالىقتى قيىن، ول جاعىن وزىڭدە تۇسىنەرسىڭ. باستى سيلىقتارىم مىنالار: 2009-جىلى  شينجياڭ جىلجىمالى حابارلاسۋ سەرىكتىگى جاعىنان  وتكىزگەن  كولەمدى جارىستا «قازاق ۇلتىنىڭ ساحارا مادەنيەتى» اتتى جەلىلەس تۋىندىم قولا مەدال ەنشىلەدى. 2011-جىلى بەيجيڭ فوتو  كلوبىنىڭ (www. fengmian.org)توراپتا وتكىزگەن «تۋعان جەردىڭ كوكتەمى» اتتى بايگەسىندە «جاسىل كوكتەم» اتتى تۋىندىم (تابيعات كورىنىسى) باس بايگەنى ەنشىلەدى. 2011-جىلى قازاقستان مەملەكەتىنەن قازاق ۇلتىنىڭ سالت-داستۇرىنە ۇلەس قوسۋشى اتتى سيلىق پەن ماراپاتتاۋ حاتىن تاپسىرىپ الدىم. 2014-جىلى حانزۋ تىلىندە شىعاتىن «حالىق فوتوسۋرەتشىلەرى» گازەتىندە  باسىلعان   «اققۋلى مەكەن» اتتى جەلىلەس تۋىندىم وسى جىلدىڭ سوڭىنداعى باعالاۋدا ماقالا مەن فوتو تۋىندى سايكەسىمدىلىك جاعىنان كوزگە ءتۇسىپ، حالىقارالىق كورىنىستى فوتوسۋرەت تۇرىندە «ۇزدىك تۋىندى» سيلىعىن ەنشىلەدىم. 2014-جىلى وبلىستىق مادەنيەت مەكەمەسى مەن «ىلە گازەتى» باس بولىپ وتكىزگەن 8 اۋدان، 2 قالاداعى فوتوسۋرەتشىلەر قاتىناسقان ىلەدەگى ەڭ  كولەمدى باسەكەدە «ەگىنشىنىڭ ارمانى» اتتى تۋىندىم باس بايگەنى ەنشىلەدى. وسىنداي سيلىقتارمەن ءوز ءالىمدى كورسەتىپ، باق سىناپ جۇرگەن جايىم بار. بۇل ماراپاتتاردىڭ ءبارى مەن ءۇشىن جەكە باسىما ەمەس، قازاق ۇلتىنىڭ فوتو ونەر سالاسىنداعى ورنىنىڭ بيىكتەپ كەلە جاتقانىنا ۋاكىلدىك ەتەدى. ەڭ العاشقى فوتو تۋىندىم ەسىمنەن كەتپەيدى. ونىڭ قىزىعى بار. العاش لەنتالى فوتو اپپارات ۇستاپ ۇيرەندىك.

2005-جىلى كوكتەم كەزى   ەدى. فوتو اپپاراتىم مويىنىمدا، كوشەگە شىقتىم. ءتورت كوشەنىڭ مۇيىسىندە ەكى ادەمى كاريا سوزگە كىرىسىپ-اق كەتىپتى. ەكەۋىنىڭ دە اسا تاياعى بار،ءبىرى، اق كوزىلدىرىك، ەندى ءبىرى، قار كوزىلدىرىك تاققان، شوقشا ساقالدى،تاقيالى ادەمى كاريالاردىڭ بۇل وتىرىسى ماعان ەرەكشە ۇنادى. سونان قارسى بارىپ فوتوعا تارتىپ الا قويايىن دەسەم جاڭاعى كەلىستى بەينەسى بۇزىلىپ كەتەتىندەي، دەرەۋ جانىمداعى جولداسىمدى جاقىنداپ بارىپ ءسوز تىڭداۋعا بۇيىردىم دا سول دوسىمنىڭ ارتىنا قالقالانىپ بارىپ، فوتو اپپاراتىمدى ونىڭ يىعىنا قويىپ تۇرىپ، الگى ادەمى كورىنىستى سەكەم الدىرماي ءتۇسىرىپ ۇلگىردىم. «سىرلاسۋ» اتتى وسى تۋىندىم سول جىلى وبلىس كولەمىندە وتكىزگەن فوتو بايقاۋدا 2-دارەجەلى ۇزدىك تۋىندى بولىپ ماراپاتتالدى. سودان باستاپ فوتوشىلىق ساپارىمدى باستاپ كەتتىم.

  _ وزىڭىزگە اسەر ەتكەن فوتوگرافتار بولدى ما؟قازاق فوتوگرافتارىنان كىمدەردى اتايسىز؟بۇگىنگى قازاق فوتوگرافتارىنىڭ قوسىنى قالاي؟
 
   _ ارينە،الدىڭداعى تۇلعالارعا،   ولاردىڭ شىعارماسىنا اسەرلەنبەيتىن جان بولماس. دەسەدە،ءارقانداي ءبىر اۆتور وزىنە دارا ستيل قالىپتاستىرعانى ورىندى دەپ بىلەمىن. ءبىزدىڭ قازاق فوتوگرافتارىنان الدىمىزدا جەلكەنىن جايىپ، وسى ونەردىڭ كەمتىگىن تولىقتاپ، بەرىلە كىرىسىپ فوتو ونەرىنىڭ ىرگە تاسىن بەكەمدەپ جۇرگەن اعالارىمىز اسىلقان  بەگەن  ۇلى، تۇسىپبەك    ءسىلامقۇل ۇلى، زينات ابدىقاميت  قىزى،سەرىك مۇقىش ۇلى، ءوزىمنىڭ ءتول ۇستازىم باقىتبەك جۇمادىل ۇلى،سەرىك نۇردىباي ۇلى قاتارلى فوتو شەبەرلەرىنىڭ بىزگە بەرگەن اسەرى ايرىقشا بولدى. بالا كەزدەن گازەت-جۋرنالعا قۇمارمىز عوي. سول كىسىلەر ءتالىم-تاربيە مەكتەبىمىز بولدى. قازىرگى قازاق فوتوشىلارىنان ەرەكشە كوزگە ءتۇسىپ، ءوز الدىنا دارا ستيل قالىپتاستىرىپ جۇرگەن التايدان باقىتبەك ءاشىمقان ۇلى، باقىتقان اسەت ۇلى قاتارلى بىرنەشە فوتو شەبەرلەرىمىز حالىقارالىق ساحنالاردان تۋىندىلارى جۇلدە الىپ، ۇلتىمىزدىڭ مارتەبەسىن فوتو تۋىندىلارى ارقىلى ءبىر بيىككە كوتەرىپ جۇرگەن تالانت يەلەرى شىقتى. ال التايداعى فوتوشىلار قوسىنىنىڭ ىرگەسىن بەكەمدەپ جۇرگەن سەرىك مۇقىش ۇلى باستاعان كوشتىڭ قاتارى مولايىپ وتىر. ونداعى باسشىلاردا قولداۋ كورسەتىپ ءار اۋداندارداعى كوركەم جايلاۋلار مەن ۇلتتىق سالت-داستۇرگە بىرنەشە رەت فوتو ساپارىن ۇيىمداستىرىپ،جاقسى اڭىستار قوزعادى. ىلەدە باقىتبەك جۇمادىل ۇلى، جارقىن نۇرابدىلدا ۇلى جانە مەنەن باسقا فوتوشىنىڭ كوزگە  تۇسپەۋى  ادامدى  قىنجىلتادى. فوتو ونەرىنە دە كوش باسشى كەرەك ەكەنىن، قولداپ-   قۋاتتايتىن باسشىلاردىڭ بولعانى ۇلت ءۇشىن ۇلكەن يگىلىكتى ءىس بولماق. ءبىز جاقىندا ىلەدەگى «فوتو ونەر    قىراندارى»اتىندا فوتو تۋىندىلاردى ساراپقا سالاتىن، ءوزارا ۇيرەنەتىن ۋيچات ۇيىمىن قۇردىق. وسىندا نۇرمانباي جەتپىسپاي ۇلى،ەرنۇر ماناپقان ۇلى، شالقار سىلامبەك ۇلى قاتارلى تالانتتى فوتو اۋەسكەرلەرىنىڭ بار    ەكەنىن ءبىلىپ، قۋانىپ ءجۇرمىز. قازىر 20 دان ارتىق فوتوعا قىزىعاتىن اۋەسكەرلەرىمىز بار. ىلە گازەتىندەگى جارقىن نۇرابدىلدا ۇلى قولداۋ كورسەتىپ، جوعارىداعى اتى اتالعان فوتو شەبەرلەرىنىڭ شىعارمالارىن 2 رەت گازەتتىڭ فوتو البوم بەتىنە ۇيىمداستىرىپ بەردى،قوعامداعى اڭىسى دا كۇشتى بولىپ وتىر. قايتالاي ايتارىم، ىلەدەگى اتقا مىنەر اعالارىمىز بەن باۋىرلارىمىز فوتو شىعارمانى قۇندىلىق رەتىندە ءتۇسىنىپ قولداۋ كورسەتۋىن ءۇمىت ەتەمىز. 

  _ فوتو ءتىلشىسى ءبىر وقيعانى بايانداۋدا اپپاراتتىڭ كوزىنە سۇيەنۋ كەرەك پە ؟جوق الدە، قالام قۋاتى بالۋان قولىن سۇيرەۋ كەرەك پە؟

   _ باۋىرىم وسى سۇراقتى وتە    ورىندى قويىپ وتىرسىڭ،بارلىق فوتو تىلشىلەر بىلۋگە ءتيىستى ۇلكەن مازمۇن. مەن فوتو احپاراتىنا ايرىقشا كوڭىل بولەمىن. حابار-وشارلارىمنىڭ بارلىعى فوتو سۋرەتسىز بولعان ەمەس. فوتو احپاراتى، جوعارىدا ايتقانىمدى تاعى ءبىر قايتالايىن، فوتوسۋرەت گازەت -جۋرنالدىڭ جانى،اجارى. سوندىقتان فوتو تىلشىدە اسا قىراعىلىق،جاسامپازدىق قۋات بولۋ كەرەك. فوتو  ءتىلشىنىڭ سۋرەتى ءوزى سويلەپ تۇرعانى ەڭ ورىندى. مۇنداي فوتو سۋرەتكە كوپ ءسوزدىڭ قاجەتى شامالى،ورىن،ۋاقىت ءدال ايتىلۋمەن بىرگە، مازمۇنى تىق ەتكىزىپ   جەتكىزىلۋى كەرەك. قازىرگى وقىرمانداردىڭ ءبارى الدىمەن سۋرەتكە ۇڭىلەدى. سوندىقتان سۋرەتتى حابار سۋرەتىمەن تارتىمدى بولۋ كەرەك. ال ەندى ءوزىڭ ايتقانداي قالام قۋات فوتو تىلشىلەردە، ارينە، بولۋ كەرەك. سۋرەت ارقىلى تولىق مازمۇنىن بايانداۋ تۋرا كەلسە، ول ءۇشىن قالام قۋاتى ماڭىزدى بولادى. قازىر قوعامدا احپاراتسىز جۇمىس ىستەي المايدى. مىسالى، قازىر ساياحات كاسىبى ءۇرتىس دامىپ وتىر. وسى  ساياحات تۇيىندەرىن دۇنيەگە تانىتىپ  وتىرعان قۇرالدىڭ ءبىرى فوتواپپارات. فوتواپپاراتىنىڭ احپارات ءتىلى ارقىلى سان مىڭداعان ساياحاتشى تاڭداي قاقتىرىپ تامساندىرىپ، سۋلۋ دالانىڭ كەلبەتىن، ۇلتتىق ءداستۇرىمىزدى، قۇندىلىقتارىمىزبەن تانىستىرۋدا. سوندىقتان شەبەر فوتو تىلشىلەرى ارقىلى فوتو كوزىنە، قالام قۋاتىنا سۇيەنە   وتىرىپ قۇندىلىقتارىمىزدى ۇگىتتەۋ تەبىنىن بارىنشا كۇشەيتە ءتۇسۋىمىز كەرەك. سوندا عانا ءبىزدى الەم تانيدى.

  _ ادەبيەتتىڭ جاسامپازدىق ءادىسى،بەينەلەۋ ءتاسىلى قايتكەندە ءساتتى تۇردە فوتو تۋىندىعا اكەلۋگە بولادى؟

  _ ارينە، بولادى. فوتو  تۋىندى  ادەبي جاسامپازدىققا ءتان. ءبىر جاقسى فوتو تۋىندى بىرەر روماننىڭ، پوۆەستتىڭ رولىن وينايدى دەپ كوز قاراقتى اعالارىمىزدىڭ ايتقانى بار بولاتىن. ال كوركەم فوتو سۋرەت سويلەمەيتىن ولەڭ دەيتىن قاعيدامىز تاعى دا بار. ونىڭ كوركەمدىگىن كوزبەن كورىپ -اق ءلاززاتتاناسىڭ، تامساناسىڭ، تاڭداي قاعاسىڭ، فوتوسۋرەتشىنىڭ شەبەرلىگىنە سۇيىنەسىڭ. ۇلتتىق تىلگە بولىنبەيدى.

فوتو تۋىندى كوركەمدىك وبرازى ارقىلى مازمۇنىن بەينەلەپ بەرەدى. فوتو تۋىندىنىڭ ءتىلى-نۇر. نۇر ارقىلى ورنەكتەپ، تۋىندى جاراتامىز.

  _ءسىز تارتقان تۋىندىلارىڭىزدىڭ ماقساتى مەن تىنىسى نەدە ؟

  _ مەن كوبىندە تۇرمىس-سالت فوتو تۋىندىلارىن ءتۇسىرۋدى وزىمە باستى ماقسات ەتە ءبىلدىم. تىنىسى وشكىندەپ بارا جاتقان دالا مادەنيەتىمىزدى فوتو شىعارمالار ارقىلى قورعاپ قالۋ.

  _ قايتكەندە جاقسى فوتو تۇسىرۋگە بولادى؟ بۇل جونىندە ءبىراز جايمالاپ تۇسىندىرە كەتسەڭىز؟

  _قازىر دۇنيە جۇزىندەگى فوتوسۋرەتشىلەردىڭ كوبى تابيعات فوتوسۋرەت تۋىندىلارىن دۇنيەگە اكەلۋ بارىسىندا تاڭ مەن كەشتىڭ، تابيعات قۇبىلىستارىن قاداعالاي باقىلاۋ ارقىلى الۋان نۇر رەڭىنەن تۋىنداتىپ، عاجايىپ اسەم فوتو تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلىپ جاتىر. سوندىقتان الدىمەن تابيعات دۇنيەسىندەگى نۇر وبرازىن دۇرىس ءتۇسىنىپ الۋىمىز كەرەك. تابيعات فوتو  تۋىندىلارىن ءتۇسىرۋ ءۇشىن قولىمىزدا جاقسى فوتواپپارات، كەڭ كوزدى، ۇزىن كوزدى كاسىپتىك ءدۇربى كوزدەر بولۋمەن بىرگە، فوتو اپپارات قوندىرعىسىن دۇرىس ىستەتۋىمىز كەرەك. مۇندا اپپاراتتا سىلكىنىس، قوزعالىس بولىپ جاتسا سۋرەتتىڭ ساپاسىنا نۇقسان جەتەدى. جارىقتى ارتىقشا سەزدىرمەۋىمىز كەرەك. جارىقتى ارتىقشا سەزدىرمەۋ دەگەنىمىز فوتواپپاراتتىڭ كوزىنە كۇن نۇرىنىڭ جانامالاي كىرىپ كەتۋىنەن ساقتانۋ. سوندىقتان اپپاراتتىڭ جانارىن كۇن نۇرىنان قولمەن نەمەسە لايىقتى نارسەمەن كولەگەيلەپ، ارتىق ساۋلە تۇسىرمەي پايدالانعان ءجون. مۇنداي ارتىق ساۋلە شىعارمانىڭ شىرايىنا نۇقسان كەلتىرەدى دە ءسىزدى  وكىنىشكە قالدىرادى. وبرازدان وي  تۋىنداتۋ، فوتوسۋرەتتى جانداندىرۋ،شىرايىن كىرگىزۋ ءۇشىن ادام، قۇس، حايۋانات سياقتى تىرشىلىك يەلەرىنە دە نازار سالعان ابزال. كەيدە ۇزىن كوزدى باعالى فوتواپپارات قولىڭدا بولعانمەن، ۋاقىتتى ورىندى پايدالانا بىلمەسەڭىز، فوتوڭىز حۇجاتقا ارنالعان سۋرەت    سياقتى اسەرسىز شىعادى. ال اقىل-وي مەن فوتو تەحنيكانى ۇيلەستىرە العان شەبەر فوتوسۋرەتشى مىقتى تۋىندى جاسايتىنى داۋسىز. فوتو سۋرەتشىنىڭ جاقسى ءبىر تۋىندى جاراتۋى وڭايعا سوقپايدى. سەزىمدىك جاقتاعى قىراعىلىعى،قۇشتارلىعى، تابيعات تانىمى، سابىرلىلىعى،دارالىعى،شىدامدىلىعى، دارىندىلىعى قاتارلى ونەر ولشەمىن ءوز بويىنان كورنەكتىلەندىرگەن ادام عانا ناعىز فوتوگراف بولا الارى حاق. جەر ۇيىعىن ىزدەگەن اسان قايعىشا ماڭگىلىك ارمانىن كوكجيەككە جالعاعان ناعىز فوتوگرافتاردىڭ تىرشىلىك تىنىسى دا    اسان قايعىشا ءومىر ءسۇرۋ... فوتوگراف جانە مەندە سولاي.

  _ ادەبي جاسامپازدىققا دا كوبىرەك ات باسىن بۇرىپ جۇرگەنىڭىزدى كوز قاراقتى وقىرمان بىلەدى، قايسى تاقىرىپقا كوبىرەك دەن قويىپ ءجۇرسىز؟

   _ مەن بالا كەزىمنەن ادەبيەتكە قۇشتار بولىپ ءوستىم. العاشقى تالانتىم بۇل ساپارعا ولەڭمەن كەلدىم. دەسەدە ماعان ادەبيەت كاسىبىن وقۋ بۇيىرمادى. ورتا مەكتەپتىڭ 2-جىلدىعىن وقىپ جاتقانىمدا اۋىلدا وقيعاعا ۇشىراپ،ءبىر جىل ۇيدە توسەك تارتىپ جاتتىم دا وقۋدى جالعاستىرا المادىم. وقۋدا     كلاستاعى 3 ۇزدىك وقۋشىنىڭ ءبىرى بولاتىنمىن. وسى وقيعا جانىما قاتتى باتتى، ەكى جىل دەگەندە قالپىما كەلدىم. سونىمەن تۋعان جەرىمدەگى مەكتەپكە مۇعالىم بولۋ بۇيىرىپتى.     اكەم دە وقىتۋشى بولاتىن، مەن دە اكە جولىن قۋدىم. سول 1988-جىلى قىزمەتكە تۇرعاننان بەرى ىزدەنۋمەن كەلەمىن. ءبىر كۇندى بوسقا وتكىزگەمىن جوق. ارادا ىلە پەداكوگيكالىق ينستيتۋتىنان 2 جىل حانزۋ تىلىنەن   ءبىلىم الدىم. سودان بەرى شينجياڭداعى ءتۇرلى باسىلىمداردا ولەڭ، اڭگىمە، عىلمي ماقالار جاريالاپ ءجۇردىم. «ىلە ايدىنى» جۋرنالىندا «قىز بەلگىسى»،    «كيەلى اڭ-قۇس» قاتارلى 2 داستانىم، «اق الباستىنىڭ ازعىنى»،«ىلە كەشى» گازەتىندە «كوز» دەگەن اڭگىمەم، كوپتەگەن ولەڭدەرىم جاريالاندى. 2003-جىلدان باستاپ اۋىلدىق ۇكىمەتكە ۇسىنىسپەن ىستەدىم دە سودان باستاپ احپارات سالاسىنا ات باسىن بۇردىم. فوتو ساپارىمدى باستادىم. ءدال قازىرگە دەيىن 2 مىڭنان ارتىق حابار، ماقالام، فوتو تۋىندىلارىم جاريالانىپ ۇلگىردى. جاقىنعى جىلداردان بەرى قازاق ۇلتىنىڭ سالت-داستۇرىنە بولعان تانىمىم، سەزىمىم،اۋەستىگىم بارعان سايىن تاسقىنداي ءتۇستى. حالىق اراسىنداعى ۇلكەن بەت-بەدەلدى كىسىلەرمەن، اپالارمەن كوپ تىلدەسۋ   ورايىندا جۇرگەندىكتەن، اۋىل تۇرمىسى ماعان ورتايمايتىن ءبىلىم قورىن بەردى. سول سەبەپتى كولەمدى ماقالالارعا ات باسىن بۇرىپ «نارەستەنىڭ قۋانىشى مەن شاتتىعى»،«ۇلتىمىزدىڭ اۋا رايى قۇبىلىستارىنا ات قويۋى جانە جىل ەسەبى»،«قازاق ۇلتىنىڭ جەتى سانى جانە جەتىلەردەگى جەتەلى اقىل-ءبىلىم»،«قۇسبەگىنىڭ قۇپياسى» قاتارلى 20 عا تاياۋ ماقالام «شينجياڭ از ۇلتتار جۋرنالى»،«شينجياڭ گازەتى»،«تارباعاتاي گازەتى»،«التاي گازەتى»،«ىلە گازەتى»،«ىلە كەشى» قاتارلى باسىلىمدا جامىراي باسىلىپ، ەل-جۇرتتىڭ جاقسى باعاسىن الدى. جالعاستى ۇلتىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى جونىندە ءوز الدىما ستيل قالىپتاستىرىپ جازىپ جاتىرمىن. جان اماندىعى بولسا سالت -ءداستۇر جونىندە جەلىلەس ماقالاسىمەن فوتو تۋىندىلارى قابىسقان كىتاپتار شىعارۋ ويىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا   ايانباي تەر توگۋگە بەل بايلاپ ءجۇرمىن.

  _ فوتو سۋرەتشىلىككە قىزىعىپ جۇرگەن اۋەسكەرلەرىمىز جۇمىستى نەدەن باستاپ، قالاي ۇيرەنسە تيىمدىرەك بولادى؟

  _ فوتو اپپارات ۇستاعاننىڭ ءبارى فوتوگراف ەمەس. بۇل ونەردى جالىقپاي ىزدەنگەن،ۇيرەنگەن،سابىرلى ادامداردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن شارۋا. سوندىقتان توق ەتەرىن ايتساق، العاش فوتو اپپاراتتى قولىنا ۇستاعان اۋەسكەر وسى ۇزاق جولدى ءتۇسىنۋى كەرەك. كوپ ادامداردىڭ ويىندا تابيعاتتى فوتوعا ءتۇسىرۋدى فوتوشى دەپ بىلەتىن كورىنەدى. امالياتىندا ول جاڭساقتىق. مەنىڭ تاجىريبەم دە تابيعات پەن ۇلتتىق بولمىستى سايكەستىرۋ باستى ءتۇيىن. بۇلاي دەيتىنىم، جالاڭ تابيعاتقا بەرىلۋ شىعارماشىلىققا ۇزاق عۇمىر سيلامايدى. ۇلتىمىزدىڭ مول قازىناسى بولعان سالت-ءداستۇردى فوتوعا ءتۇسىرۋ شىعارماشىلىقتىڭ ەڭ بيىگى. دۇنيە جۇزىندە دە تۇرمىس-سالت تۋىندىلارىن جوعارى باعالايدى. سوندىقتان قايتالاي ايتارىم فوتو اۋەسكەرلەرى جالاڭ تابيعات كورىنىسىن تارتۋدان ۇلتىمىزدىڭ تۇرمىس داعدىسىن،كوشى-قون شارۋاشىلىق تىرلىگىن تابيعات كورىنىسىمەن سايكەستىرۋ، سالت-سانا،مادەنيەتىمىزدى، پورترەت تۋىندىلاردى كوبىرەك ومىرگە اكەلىپ،ۇلتتىق قازىنامىزدىڭ مايەگىنەن ءنار الۋىمىز كەرەك. «ىزدەنگەنگە قۇت ءۇيىر» دەپ اتامىز قازاق تەگىن ايتپاعان عوي. فوتو      اۋەسكەرلەرىمىز ىزدەنىپ ءوزىن اۋلەتتەندىرىپ جاتسا، شىعار بيىكتەرى الدا قاسقايىپ تۇر.

  _ قازىر فوتو جاسامپازدىعى جونىندە قانداي جۇمىستار ىستەپ ءجۇرسىز،جوبا-جوسپارلارىڭىزبەن بولىسسەڭىز؟

  _ فوتو جاسامپازدىعى جونىندە الدە ىزدەنۋ ۇستىندەمىن. ۋاقىت شىعا قالسا فوتو ەستەلىكتەرىن جازىپ ءجۇرمىن. تۇرمىس جاعدايىمىز جار بەرىپ،قالتامىز قامپايىپ جاتسا ءبىر ەمەس، ەكى فوتو البوم شىعارسام دەگەن ارمانىم بار. سوعان جەتسەم دەپ ويلايمىن ءارى قۇلشىنامىن.

  _ مەندە ءسىزدىڭ ارمانىڭىزدىڭ ەرتەرەك ورىندالۋىنا تىلەكتەسپىن.ءيا،اعا، شاكىرتتەرىڭىزگە تاماشا ساباق، كاسىپتەستەرىڭىزگە سىر-سۇحبات بەرگەنىڭىزگە راقىمەت! ءارقاشان فوتو كوزىڭىزدىڭ جارىق ەتكەن جانارىمەن تاماشا ساتتەردى تاريحتىڭ كۋاسىنا قالدىرا بەرىڭىز،سىزگە قىران كوز قاعىلەزدىلىك،قالامىڭىزعا قۋات،شىعارماشىلىق تابىس تىلەيمىن. حالقىڭىزعا بەرگەنىڭىزدەن بەرەرىڭىز كوپ بولسىن.     _ راقىمەت!


سۇحباتتاسقان-
بەكتۇرسىن نۇرادىلقان ۇلى




 
رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.




 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn