ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

شەجىرەنى قالاي تۇسىنەسىز

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/7/2 11:13:21

تولەۋ بازارباي ۇلى

  قازىر كەيبىرەۋلەر شەجىرە جازۋدى رۋشىلدىق، جىككە، توپقا ءبولىنۋ دەپ قارايدى، ءتىپتى، اسىرا سىلتەپ ۇلتشىلدىققا دەيىن اپارىپ جاتقاندارى جوق ەمەس. سوندا ءبىز شەجىرەنى قالاي تۇسىنگەنىمىز ءجون؟

  شەجىرە قاي كەزدەن باستاپ باستاۋ العان؟ شەجىرەنىڭ تۇپكىلىكتى ماقساتى نە؟ ول بىزگە نەنى ۇعىندارادى؟.. مەن تومەندە وسى ماسەلەلەر تۋرالى قىسقا كولەمدە ءوز تۇسىنىگىمدى  كوپتىڭ  تالقىسىنا  ۇسىنباقشىمىن. وقىرمانداردىڭ دۇرىسىن لايىعىندا پايدالانىپ، كەمىن تولىقتاپ، جەتەسىز جەرىنە تۇزەتۋ جاساپ، سىن كوزبەن قاراۋلارىن وتىنەمىن.

  قازاق حالقى تۋىسقان تۇركى حالىقتارى ىشىندە اتا تەكتى بىلۋگە ەرەكشە ءمان بەرگەن ۇلت، ال قازاق ۇلتىنىڭ شەجىرەسىنەن العاندا، ءوز ۇلتى پايدا بولعاننان باستاپ تاريحى مەن شەجىرەسى باستاۋ العان.

  شەجىرەدەن العاندا حالقىمىزدىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا انا تىلىندە قالدىرعان  بىردەن-ءبىر اسىل اماناتى، حالقىمىزدىڭ تاڭداۋلى مادەنيەت بايلىعى، بەيزاتتىق ساحارا مادەنيەتىنىڭ ءبىر بولشەگى، ءبىزدى عاسىردان-عاسىرعا جالعايتىن، ماڭگى ۇزىلمەيتىن التىن شىنجىر، ۇلت تانۋ عىلىمىنىڭ ماڭىزدى ءبىر سالاسى. ول زاماننان-زامانعا جالعاسىپ كەلە جاتقان حالىق تاريحى  ءارى  ول  تاريحتان  اتى ءوشىپ، كوز جازىپ قالعان اتا-بابا ەسىمدەرىن قايتا ەسىمىزگە سالۋمەن بىرگە، تۇتاس قازاقتى ءبىر التىن دىڭگەككە بايلايتىن اسىل ءجىپ ەسەپتى. وسىلايشا، قازاق ءوز اتا شەجىرەسىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاپ، ەڭ قىمباتتى مۇرا رەتىندە ساقتاپ بۇگىنگە جەتكىزگەن. سوندىقتان دا حالىقتىق شەجىرەمىز تالاي-تالاي عاسىردى، قيلى-قيلى زاماندى باستان كەشىرسەدە بۇگىنگى كۇنگە جوعالماي، وشپەي، قايتا مازمۇنى بايىپ، جاڭالانىپ ساقتالىپ قالعان.

  شەجىرە (شەجىرەنى جازۋ) رۋعا ءبولىنۋ ەمەس. وندا زارەدەي دە ۇلتشىلدىق نىساي جوق، قايتا ونىڭ ۇرپاق تاربيەسىندە ۇستايتىن تاربيەلىك رولى جوعارى. جاس ۇرپاقتار وسى شەجىرە ارقىلى عانا ءوزىنىڭ كىم ەكەندىگىن، جەتى اتاسى كىمدەر بولاتىندىعىنان دۇرىس ءتۇسىنىك الا الادى. اشالاپ ايتقاندا، ءبىرىنشى جاقتان، جەتى اتانى ءبىلۋ ۇلت تازالىعىن ساقتاۋ سىندى پەداگوگيكالىق دۇرىس كوزقاراستى قالىپتاستىرادى. ول بىزگە جەتى اتاعا تولماي قىز الىسپا، قىز الىسساڭ، ۇرپاعىڭ ازىپ، ساپاسى (ءناسىلى) تومەندەيدى دەپ ەسكەرتۋ بەرەدى. بۇگىنگى تاڭداعى عىلىم دا مۇنى تالاسسىز مويىنداپ وتىر. ەكىنشى جاقتان، شەجىرە تۇتاس قازاقتى ءبىر اتانىڭ بالاسىسىڭ، ءتۇبىڭ، تەگىڭ ءبىر دەپ ءبىر قازىققا بايلاپ، بەرەكە-بىرلىككە تۇتاستىرادى. ءۇشىنشى جاقتان، ۇلتىمىزدىڭ باي دالا مادەنيەتىن رۋ، تايپالاردىڭ ايگىلى ادامدارىن، ءتىپتى، ەڭ قاراپايىم ادام اتتارى مەن جەر-سۋ اتتارىن، تاريحي وقيعالاردى تانىستىرۋمەن كوز اياڭدى كەڭەيتەدى. تاريحتان سىر شەرتىپ، مول  بىلىممەن  قامدايدى. ءتورتىنشى جاقتان، ۇلتىمىزدىڭ ەجەلگى سالت-داستۇرىمەن تانىستىرادى. رۋ بولۋ ءۇشىن جەتى اتاعا تولۋ كەرەكتىگىن، رۋ بولۋشى ەلدىڭ جەر-سۋى، بايلىعى بولۋى كەرەكتىگىن، رۋ بولۋشى ەلدىڭ ەل باسقاراتىن ادامى، باتىرى  بولۋى  كەرەكتىگىن ۇعىندىرادى.

  ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدا سونداي ءبىر ادەت بار. جاسى ۇلكەندەر بەيتانىس ادامعا جولىققاندا ەڭ الدىمەن ءجون سۇرايدى. ونداعى ماقساتى ءوز ەلىمە، ناعاشى جۇرتىما، جوق الدە قايىن جۇرتىما نەمەسە قۇدا-جەگجاتىما دەگەن ماسەلەنىڭ بەتىن اشۋ ءۇشىن بولادى.  بۇل ءوزىنىڭ كىم ەكەندىگىن ءبىلۋ ءۇشىن وزگەنى دۇرىس تانۋدى ماقسات ەتۋ بولىپ، وسى جاعىن انىقتاپ العان سوڭ بارىپ ولارعا قالاي مامىلە جاساۋدى، قالاي ءسوز ساپتاۋدى (ءسوز باستاۋدى) ويلاستىرادى. ەرجىگىتتە ءۇش جۇرت بولادى. ءبىر قازاق  ازاماتى ءوزى بىرەۋگە قۇدا بولعانشا وسى ءۇش جاقتاعى ەل-جۇرتپەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولادى.

قانداي ءبىر قازاق ازاماتى ءوزىنىڭ جەتى اتاسىنا دەيىن بىلگەننىڭ سىرتىندا ناعاشىلارىنىڭ، قايىن جۇرتىنىڭ دا جەتى اتاسىن ءبىلۋى كەرەك. بۇنداي ادامدى قازاقتار شەجىرە- شەشەن دەپ اتايدى. ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى قوعامدىق ومىرىمىزدە قارىم-قاتىناس جاسايتىن كوپتەگەن ادامدارىمىز بولادى. بۇلاردىڭ ءارقايسىسىمەن قالاي مامىلە  بولۋدىڭ ءبارىن دە وزىندىك قازاقى جوسىن بولادى. ول جوسىننان اتتاۋعا بولمايدى. بۇنىڭ ءوزى ءبىز ءۇشىن العاندا بىلۋگە ءتيىستى ءبىر ۇلكەن ساباق. ءبىز وسى ساباقتى تەك اتا-تەك شەجىرەسىنەن عانا الا الامىز. سوندىقتان دا شەجىرە دۇرىس ادامدىق قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ تۋرا جولى بولىپ تابىلادى. ونى تار شەڭبەردە باسقالاي كوزقاراسپەن تۇسىنبەۋىمىز كەرەك. اتا-بابالارىمىز ءوز اتا-تەكتەرىن بىلايشا اتاپ كورسەتىپ، سوڭعىلارعا سول بويىنشا ايتۋدى قالدىرعان ەكەن.

  بالادان اتاعا دەيىنگى جەتى اتا:

  1- اتالۋى: بالا، اكە، اتا، ارعى اتا، بابا، ءتۇپ اتا، تەك اتا.

  2- اتالۋى: اكە، اتا، ءاز اتا    (بۇل ۇشەۋىن اتالار دەپ)، بابا، تەكتىن، توركىن، ءتۇپقيان (بۇل تورتەۋىن بابالار دەپ اتاعان).

  اتادان بالاعا دەيىنگى جەتى اتا:

  اتا، اكە، بالا، نەمەرە، شوبەرە، شوپشەك، نەمەنە. بۇلاردى جانە نەمەرە اعايىن، جاماعايىن، قالىس اعايىن دەپ ۇشگە  بولگەن.

  نەمەرە اعايىنعا جاتاتىندار: بالا، نەمەرە، شوبەرە، شوپشەك، نەمەنە، تۋاجات، جۇرەجات.

  جاماعايىنعا جاتاتىندار: جەگجات، جۇراعات، جاماعات.

  3-قالىس اعايىنعا جاتاتىندار: وركەن، اۋلەت، ءزاۋزات، جاران، قالىس.

  سوندا بۇلار ون بەس ۇرپاق بولىپ قۇرالادى.

  ولار: بالا، نەمەرە ، شوبەرە، شوپشەك، نەمەنە، تۋاجات، جۇرەجات، جەگجات، جۇراعات، جاماعات، وركەن،  اۋلەت،  ءزاۋزات، جاران، قالىس قاتارلىلار...




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn