ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

قىلىش جەتكەرۋ

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/7/16 12:36:59

تالاسبەك اسەمقۇلوۆ  (قازاقستان)

  قىلىش - قازاق حالقىنىڭ سوعىستا كوپ قولدانعان ەڭ قاستەرلى قارۋلارىنىڭ ءبىرى. ءوزىم كورگەن جانە ەستىگەن نارسەلەرىمدى، ياعني «قىلىش جەتكەرۋ» دەپ اتالاتىن بايىرعى شىڭداۋ تەحنولوگياسىنا قاتىستى دەرەكتەردى جيناقتاپ بەرىپ وتىرمىن. قىلىش جەتكەرۋ ءۇشىن ءتورت نارسە كەرەك بولعان. ولار:

    تەمىردىڭ كەنى، وت، سۋعارۋ، قاسات. ەندى وسى اتالمىش نارسەلەردى جەكە-جەكە ايتايىق.

    تەمىردىڭ كەنى. البەتتە قىلىشتىڭ ءناسىلى تەمىر بولعاندىقتان، ونى جاساۋدا  كەنىش ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى. قازاقتىڭ دارقاندارى قولدان كەلسە شىن-ماشىننان (قازىرگى ينديا مەن تسەيلون بولۋى كەرەك) نەمەسە يراننىڭ يسفاحان دەگەن جەرلەرىندەگى تەمىردىڭ وردالارىندا قورتىلعان تايتۇياق تەمىردى پايدالاناتىن بولعان. سالماعى شامامەن 300 گرام، سىرتى مايلانعان جانە بىلعارىمەن قاپتالعان بۇنداي تايتۇياق ورتا ازيا بازارلارىندا وتە قىمبات تۇرادى ەكەن. بۇنىڭ سىرتىندا قازاقتىڭ ءوز جەرىندە بۇرىنعى سكيفتەردەن قالعان تەمىر كەنىشتەرى بولعان. كەيبىر قازاقتىڭ    دارقاندارىنىڭ  ايتىستارىنا  قاراعاندا (مىسالى، دارقان داركەمباي شوقپار  ۇلى، اعايىندى تۇرسىنجان، ماحمۇت، ايتبەرگەن قۇلمانوۆتار) قازاق ساحاراسىنداعى كەنىشتەردە وندىرىلگەن تەمىر ساپاسى جاعىنان يسفاحاننىڭ تەمىرىنەن ارتىق ەكەن.

    تەمىردىڭ  كەنىن  كومىرمەن  ارالاستىرىپ «قوزاتام» دەپ اتالاتىن بيىك پەشكە (بيىكتىگى شامامەن 2 مەتردەي) سالادى. وسى پەشتە قۇرامىندا قوسپاسى كوپ العاشقى تەمىر قورتىلادى.

     وت. ەندى وت ۇرلەيتىن كورىك جايىن ارنايى ايتىپ كەتەيىن. قازاق ۇستالارى (مەنىڭ ەستۋىمدە) ءۇش ءتۇرلى كورىك پايدالانعان. ونىڭ ءبىرىنشىسى، جاي كورىك نەمەسە ءبىر كومەيلى كورىك.

  ەكىنشىسى، قوس كومەي كورىك. مۇندا كورىكتىڭ بىرەۋى ءىشىن تارتىپ جاتقاندا، ەكىنشىسى وتتى ۇرلەپ جاتادى. ءبىر كومەيلى كورىكتە اۋانى سورىپ پەشكە ايداۋ ءۇشىن بىرنەشە سەكۋند ۋاقىت كەتەدى. ال قوس كومەي كورىكتە بۇل ۋاقىت ازايعان. الايدا بۇنى دا ءۇزىلىسسىز ۇرلەۋ دەپ ايتۋ قيىن. ال ەندى كورىكتىڭ  ەڭ  وزىق ءتۇرى - جەلبۋاز. مۇندا تۇڭعىش رەت دالالىق مەتاللۋرگيانىڭ تەڭدەسى جوق جەتىستىگى كورىنىس تاپتى.

     جەلبۋاز كورىكتە بۇگىنگى كومپرەسسورلارداعى اۋانى جيناپ، ۇزدىكسىز قىسىم تۋدىرىپ وتىراتىن رەسيۆەر سياقتى ارنايى كامەرا بولعان. جان-جاعىنان وسى كامەراعا بىرنەشە جاي كورىك اۋانى ۇرلەپ وتىرادى. مىنە، وسى ۇزدىكسىز اۋا ۇرلەۋ ارقىلى شامامەن قازىرگى كونۆەرتور پەشتەرىندەگىدەي پروتسەس جۇرگەن.

     العاشقى لاس تەمىردى بالشىقتان كۇيدىرىپ جاساعان «قوراما» دەپ اتالاتىن ۇزىنشاق قالىپقا قۇيادى. قورامانى ۇرىپ  سىندىرعاندا ۇزىندىعى ەكى قارىس (شامامەن 45 سم)، جۋاندىعى بالانىڭ بىلەگىندەي كەسپەلتەك پايدا بولادى. وسى جۇزدەگەن، كەيدە مىڭداعان كەسپەلتەكتى سۋ كوپ جينالاتىن ويپاڭداۋ، سورتاڭداۋ جەرگە ەكى تىزە بويىنداي تەرەڭدىككە تىكەسىنەن قويىپ كومەدى. ار جاعى اۋا رايىنا، سوردىڭ قۇرامىنا، توتىعۋ رەاكسياسىنىڭ جىلدامدىعىنا بايلانىستى. كەم دەگەندە 6-7 جىل، كەيدە ءتىپتى، ون جىل ۋاقىت كەتەدى. سوندىقتان تاجىريبەلى دارقاندار بۇكىل ومىرىنە جەتەتىن تەمىردى ءبىر-اق قورىتىپ الۋعا تىرىسقان. تەمىر ءشىرىپ، قۇرامىنداعى قوسپالار توتىعىپ بولعاننان كەيىن، كەسپەلتەكتى قازىپ الىپ اۋەلى بالعامەن ۇرىپ ۇگىتكەن. ارتىنشا قيىرشىق تەمىر توتىعىن ۇلكەن تاس تيىرمەنگە تارتقان. وسىلايشا تەمىر توتىعى ۇنعا اينالدىرىلعان.

   سوڭىرا وسى ۇندى قازانعا سالىپ سۋ قۇيىپ قايناتادى. توتىقتىڭ قۇرامىنداعى ءبىراز قوسپا سۋعا ەرىپ كەتەدى. قازاندى سۋىتقاننان كەيىن، سۋىن بولەك الىپ توگىپ تاستايدى. قايتادان سۋ قۇيىلادى، قايتادان قايناتىلادى. وسىلايشا بىرنەشە رەت قايتالانادى. تەمىر ۇنتاعىنىڭ قۇرامىنداعى سۋعا ەرىپ، قوسپالاردىڭ بارلىعى كەتكەننەن كەيىن، ەندى ونى كەپتىرىپ الىپ قايتادان قورىتادى. ءبىراق قوزاتامدا ەمەس، بولات قازاندا. وسىلايشا بارىنشا تازا تەمىر قورىتىلىپ بولادى. تەمىردى تايتۇياق قىلىپ قۇيىپ، سىرتىن قۇيرىق مايمەن سىلاپ، كيىزگە تىگىپ تاستايتىن بولعان.

   تازا تەمىر شىڭدالماي تۇرىپ وتە جۇمساق بولادى. وسىعان بايلانىستى ۇستالىق ونەرگە قاتىستى «تەمىردى قامىرشا يلەگەن» دەگەن بەينەلى ءسوز پايدا بولعان.

   قىلىش، ياكي قانجار سوعاردا ۇستا اۋەلى تەمىردى ولشەپ الادى. (قىلىشقا شامامەن 1 ك گ، قانجارعا سونىڭ جارتىسىنداي تەمىر كەتەدى). وسى كۇنگى سۋىق قارۋدىڭ كورمەلەرىندە پىشاق، ياكي قىلىش تۋرالى «1200 قابات، 1500 قابات» دەپ ايتىلاتىن قاباتتار قالايشا جاسالادى؟ كادىمگى بۇكتەۋ ارقىلى جاسالادى. ارينە، قىلىشتىڭ تەمىرىن 1500 رەت بۇكتەۋ ءۇشىن ءبىر ادامنىڭ عۇمىرى دا جەتپەيدى. بۇل جەردە ادامدار گەۋمەتريالىق، ماتەماتيكالىق پروگرەسسيا جايىندا ۇمىتىپ كەتكەن. 1500 نەمەسە 1200 قابات جاساۋ ءۇشىن تەمىردى سونشا رەت بۇكتەۋ شارت ەمەس. پلاستيكالىق قاسيەتى جوعارى جۇمساق تەمىردى 12 رەت بۇكتەگەندە بولاشاق قىلىش نەمەسە قانجار 4096 قابات پايدا بولادى. ارينە، ءار بۇكتەگەن سايىن قايتا قىزدىرىپ ونىڭ كريستالدىق توقىماسىن جايمالاپ تەگىستەپ وتىرادى. مۇنشاما قابات قىلىشقا نە ءۇشىن كەرەك؟ بۇل قاباتتار بولاشاق قارۋدىڭ ارماتۋراسى، كونسترۋكتسياسى قىزمەتىن اتقارادى.

   سۋعارۋ جانە قاسات . قارۋدىڭ نوبايى جاسالعاننان كەيىن ەندى سۋعارۋ كەرەك. بۇل - تەمىردى قورىتۋدان ەش كەم ەمەس قيىن تەحنولوگيالىق بارىس. بۇل جەردە ەڭ باستى ماسەلە - قاسات دايىنداۋ. قازاق شەبەرلەرى قاساتقا قاجەتتى توپىراقتى قازىرگى شىمكەنت وبلىسىنىڭ سايرام اۋدانىنداعى ءبىر جەردەن الدىرعان. ەرتەدە سول جەردە قىشتىڭ كەنىشى بولعان دەسەدى. ال وعان قول جەتپەسە جەرگىلىكتى جەردەن سوعان ۇقساس توپىراق تاۋىپ، قاساتتى سودان جاساعان.

   كەرەكتى توپىراق تابىلعاننان كەيىن ونى قازانعا سالىپ سۋ قۇيىپ قايناتادى. ارتىنشا سۋىتىپ قويادى. اۋىر بولشەكتەر شوگىپ، سۋدا بولاشاق قاسات قانا قالادى. وسى سۋدى باسقا قازانعا قۇيىپ، قايناتادى. قازان سۋالعاندا تۇبىندە پىشاقتىڭ قىرىنداي عانا توزاڭ قالادى. وسى توزاڭ قاسات دەپ اتالادى. قاسات نە ءۇشىن كەرەك؟

   قىلىش ءتۇرلى تەمپەراتۋرالىق رەجيمدە 16-17 رەت سۋعارىلادى. سۋعاراردىڭ الدىندا قاساتتى ازعانتاي عانا سۋعا ەزىپ قويمالجىڭ جاسايدى دا سونى قىلقالاممەن ءىلىپ الىپ وتىرىپ قىلىشتىڭ جۇزىنە سۋرەت سالادى. سۋرەتتىڭ نوبايىندا دا تەحنولوگيالىق سىر، لوگيكا بار. قاسات كەتكەننەن كەيىن تاستاي بولىپ قاتادى. بۇل جەردەگى شەبەردىڭ سىرى مىناداي: قاساتپەن قاپتالعان جەر وتقا قىزبايدى. قىلىش ساعاتتاپ جوعارى تەمپەراتۋرادا قىزدىرىلعانمەن قاساتپەن قاپتالعان جەر سۋىپ تۇرا بەرەدى. قىلىشتى وتتان الىپ سۋعارىندىعا سالعاندا وتقا قىزعان جەر عانا شىڭدالادى، ال قاساتپەن قاپتالعان جەر سۋعارىلماعان كۇيىندە قالادى. وسىلايشا 16 رەت سۋعارىلعاندا   قىلىشتىڭ  جۇزىنە 16 ءتۇرلى سۋرەت سالىنادى. ول سۋرەتتىڭ سىرى ءار شەبەردەن ءار ءتۇرلى بولۋى مۇمكىن. ءبىراق بارلىعىنىڭ كوزدەيتىنى - قىلىشتىڭ كەسەر ءجۇزى مەن سىرتقى بىرنەشە ميكرون قاباتى عانا شىڭدالىپ، قالعان جەرى جۇمساق كۇيىندە قالۋى كەرەك.

   قىلىشتىڭ جۇزىنە قاساتتان سۋرەت سالىنباي تۇتاستاي سۋعارىلاتىن بولسا، ول مورت بولادى، العاشقى شاپقاندا-اق سىنىپ كەتەدى، ياعني قىلىشتىڭ سىرتقى بىرنەشە ميكرون قاباتى عانا سۋعارىلىپ، جەتەسى جۇمساق كۇيىندە قالىپ، سول جۇمساقتىق بىرتىندەپ قاتايىپ كەسەر جۇزگە جەتكەندە شار بولاتقا اينالۋىن  كوزدەيدى.  قىلىشتىڭ ءجۇزى سۋعاراردان بۇرىن شىعارىلادى جانە ءبىر-اق رەت قايرالادى. قىلىشتى سۋعارعاندا وتىن رەتىندە قوي مەن ەشكىنىڭ قۇمالاعى، سەكسەۋىل مەن جىڭعىل پايدالانادى. قيدان بەتەگەگە جايىلعان قوي مەن ەشكىنىڭ سارى قيى پايدالانىلادى. ولەڭ شوپكە  جايىلعان سيىردىڭ قارا قيى جارامايدى. سارى قي مەن قۇمالاقتى شىجىعان كۇندەرى اق تاقىرعا جايىپ كەپتىرەدى.

   سۋعارىندى سۋ ءار  ءتۇرلى  ايماقتاردان الىنعان توپىراق تۇرلەرىنەن جانە شەبەرلەر وزدەرى بىلەتىن قۇپيا قوسپالاردان تۇرادى.

   ارقانىڭ شەبەرلەرى «ماي بالشىق»  دەپ اتالاتىن سۋعارىندىنى پايدالانادى. دارقاننىڭ كورىكتى، قوزعان وت ۇرلەيتىن كومەكشىسىن «جالىنگەر» دەپ اتايدى.

   وسىلايشا بارلىق تەحنولوگيالىق تالاپتارى ساقتالا وتىرىپ جەتكەرىلگەن قىلىش اتادان بالاعا مۇرا، بىرنەشە عاسىر كونەرمەي، ابدەن قانعا سۋعارىلىپ بارىپ سىنادى ەكەن.


دايىنداعان – قاجىبەك ايدارحان



رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.



 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn