ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

ايتىستىڭ ءتىلسىم قۇپياسى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/7/21 13:15:49

ايىمحان ءادىلحان قىزى

  اقىندار ايتىسىن جاراتۋشىلار ــ ايتىس اقىندارى. ايتىس ورەسىنىڭ جوعارى-تومەن بولۋى ايتىس اقىندارىنىڭ ورەسىنىڭ جوعارى-تومەن بولۋىمەن تىكە قاتىستى.

  ايتىس اقىندارىندا تۋما تالانت بولادى،ال تالانتسىز،قۇر ەلىكتەپ جۇرگەن نەمەسە وقىعان-بىلگەنىن جاتتاپ الىپ ورتاعا سالىپ جۇرگەن اقىن ناعىز ايتىس اقىنى بولمايدى. مۇنداي اقىن ارىپتەسىمەن ءبىر ايتىسپاي اپتىعى باسىلمايتىن شابىتتىڭ يەسى.

  شىنايى اۋەس  تەرەڭ سۇيۋگە باستايدى، تەرەڭ ءسۇيۋ ونەر ورىسىنە جەتەلەيدى.  قولباسى قانشا سوعىس نازارياسىنا جەتتىك بولعانىمەن،سوعىستا  تاكتيكا  قولدانباسا،  ءسوزسىز،جەڭىلەدى. سول سەكىلدى ايتىس اقىنىندا مول ءبىلىم بولۋىمەن بىرگە،مەرگەندىك بولۋ قاجەت. مىسالى،ەكى اقىن ايتىسىپ جاتىر دەلىك،ايتىسۋ بارىسىندا ولار ءوزارا ءبىر-ءبىرىنىڭ السىزدىگىن كورىپ وتىرۋ كەرەك. اتقاندا الباتى بىتىراتىپ الماي، تالماۋ جەرىن ءدال تاۋىپ اتۋ كەرەك. ايتىس بەينە سوعىس سەكىلدى،وندا دا شابۋىلداۋ،قورعانۋ بولادى. بالكىم،ارىپتەس كۇنى بۇرىن ءمالىم ماسەلە جونىندە وي قورىتىپ،دايىندالىپ كەلۋى مۇمكىن. ول وسى ويىنا جەتەلەپ كەتپەي تۇرعاندا  دەرەۋ  توتە شابۋىلداپ،قۇرعان قامالىن بۇزىپ،ونى تىڭ سونىعا  جەتەلەۋ كەرەك.

  ال قورعانۋ دەگەندە بەينە نايزاعا قالقان توسەگەن سەكىلدى. قارسى ارىپتەسىڭ شابۋىلداي باستاعان كەزدە ونىڭ اتقان وعى بويىڭا دارىماي تۇرعاندا ونىڭ سوزىنە قاراتا تولىمدى جاۋاپ ويلاپ وتىرۋىڭ،مۇمكىندىگىنشە ونىڭ پىكىرىن تەرىسكە شىعارۋىڭ نەمەسە تولىقتاۋىڭ،ءسويتىپ،ءوز جۇلگەڭە قاراي جەتەلەۋىڭ كەرەك.

  ايتىس اقىندارىمىز ايتىس بارىسىندا بىرنەشە ءتۇرلى ايتىس فورمالارىن بارلىققا كەلتىردى:

  (1) قۋىپ ايتۋ. بۇل نەگىزىنەن  ءسوز جۇيەسىن  قۋىپ ايتۋعا  قاراتىلعان. ايتىس بارىسىندا بايقالعان ءبىر وي ۇستىندە پىكىر تالاسىن ورىستەتىپ،سودان ءبىر قورىتىندى شىعارۋ. (2) بۋىپ ايتۋ. بۇل قارسى ارىپتەستىڭ جولىن توسۋ،ياعني وعان شىعار جول قالدىرماۋعا قاراتىلعان. (3) جەتەلەپ ايتۋ. بۇل نەگىزىنەن ۇلكەن اقىندار مەن جاس اقىندار، تاجىريبەلى اقىندار  مەن  جاڭا  بۋىن  اقىندار  اراسىندا ورىستەتىلەدى. جەتەلەپ، جەبەپ، دەم بەرىپ ايتىسۋ فورماسى. (4) ماداقتاۋ. مۇندا  قارسى  جاقتىڭ  ەلىن، جەرىن،ءوزىن (ارىپتەستى) ماداقتاۋ،بۇدان جاعاتسۋ دەگەن ماعىنا كەلىپ شىقپايدى. كەيدە ورىندى ماقتاۋ اقىن ءسوزىنىڭ قۇندىلىعىن اسىرىپ،بەدەلىن ارتتىرادى. شىنايى ماقتاۋعا ءتيىستى ءىس بولسا ناقىشىنا ءتۇسىرىپ ماقتاي الۋدىڭ  ءوزى  ۇلكەن  شەبەرلىك. جاڭالىقتاردى،ەرلىكتى  ماداقتاۋ. (5) ايىپتاۋ.

بۇل فورماداعى ايتىسۋدا ورىندى قولدانىلسا بولادى. ايىپتاۋ دەگەندە بىرەۋدىڭ ءتۇر-تۇلعاسىنداعى نەمەسە دەنە بىتىمىندەگى كەمىستىگىن بەتىنە باسۋ ەمەس، ونى كوزگە ىلمەي،كەمسىتۋ دە ەمەس،سول ارىپتەستىڭ ءسوز الىمىندا،قوعامدىق كوزقاراسىندا كەمشىلىك بولسا،سول اقىن تۇرعان وڭىردە،ەل ورتاسىندا ناشار سىڭايلار بايقالسا،ايىپتاپ ايتۋعا بولادى. ەندى بىردە قوعامدىق ورتادا ءجۇز بەرگەن ادامزاتقا الاپات اكەلەتىن،ىزگىلىكتەن اۋلاق ناشار سىڭايلاردى  شەنەۋگە قاراتىلعان.

   ايتىس اقىندارىنىڭ ورەلى ايتىس جاراتۋدا ازىرلەيتىن شارتتارى:

  (1) ءوز انا ءتىلىنىڭ ۋىزىن تولىق قانىپ ەمگەن بولۋى كەرەك. (2) ەتنوگرافيالىق ءبىلىمى باي بولۋ كەرەك. (3) كىتاپ وقۋدان قول ۇزبەۋى،قوعامدىق،جاراتىلىستىق بىلىمدەردى تولىقتاۋمەن قاتار،ساياسيدان دا حابارى بولۋى كەرەك. «ساياسي ءبىلىمى جوق ادام ــ ءبىزى جوق ەتىكشى سەكىلدى» دەيدى بەلينسكي. (4) اقىندا شەشەندىك،تاپقىرلىق، تاپ بەرمەدە ءدال تاۋىپ ايتاتىن شەبەرلىك بولۋى كەرەك. اقىندىق كوپ  سوزدىلىكتە ەمەس، شەشەندىكتە. (5) اقىندا ىزدەنگىشتىك رۋح بولۋى كەرەك. كوپ  ىزدەنىپ،ۇزدىكسىز ۇيرەنىپ،قور توپتاپ،ورە جاراتۋعا قۇلشىنۋ. « جاتتىعۋدان شەبەرلىك تۋادى » دەيدى، قاجىماي-تالماي كاسىپتىك ءبىلىمىن تولىقتاۋعا باسا نازار اۋدارۋى كەرەك. «ءىنجۋ ىزدەگەن تەرەڭگە سۇڭگيدى» دەمەكشى،ءوز كاسىبىن جەتىك يگەرۋ ءۇشىن،الىستى شالاتىن قابىلەت بولۋى كەرەك.
ايتىس اقىندارىنىڭ  ادامدىق  تۇرعىدان وزدەرىنە قوياتىن ولشەمدەرى  جانە ايتىس بارىسىندا كوڭىل بولەتىن ىستەر:

  (1) ۇلتتىق ار-نامىس. اۋەلى ،ءاربىر اقىن ءوز ۇلتىن ءسۇيۋ. ساحناعا شىعۋ دەگەنىمىز ــ الەمگە شىعۋ دەگەن ءسوز. ايتىس دەگەنىمىز ــ ۇلتىمىزدىڭ بۇكىل بولمىسىن الەمگە جايىپ تاستايدى. مۇنىڭ ىشىندە، قانداۋىر ۇرمايتىن ماسەلە بولادى، ۇلتتىق سەنىم-نانىمعا شابۋىل جاساۋعا بولمايدى. قايسى اقىننىڭ ۇلتتىق ار-نامىسى كۇشتى بولسا، سونىڭ شىعارماسى ەڭ بيىك بولادى. (2) ءدىن ادامزاتتىڭ جازمىشتاعى مادەنيەتى،ايتىس اقىندارىنىڭ بۇل تۋرالى ءسوز قوزعاپ، تالاس ورىستەتۋىنىڭ قاجەتى جوق. بۇعان دا  قانداۋىر  ۇرماۋ  كەرەك.  (3) ۇلتتىق ساناسىمەن بىتە قايناسقان داستۇلەرگە ايدار تاقپاۋىمىز كەرەك. سالت-سانا تۋرالى ءوز ۇلتىمىزدىڭ نەمەسە وزگە ۇلت ۇستىنەن دە  قانداۋىر  ۇرماۋىمىز  كەرەك.  (4) اقىن،ەڭ اۋەلى،ءوزى شۇعىلدانىپ جاتقان ونەرىنە دەگەن تۇسىنىگى ايقىن بولۋى كەرەك. اقىندار ايتىسى ــ العاباسار مادەنيەتكە ەش تالاسسىز كىرەدى. ەندەشە،اقىن سول العاباسار مادەنيەتتىڭ جاۋىنگەرى ءارى جاراتۋشىلارى بولماق. (5) اقىن ءوزىن -ءوزى  ءتۇسىنۋى،ءوزىن-ءوزى جەڭۋى كەرەك.  (6) اقىن ەلىن،جەرىن،وتانىن،ورمانىن،سۋىن ءسۇيۋ،تابيعاتتان ايرىلىپ قالعان اقىن اقىن بولۋدان قالادى. (7) اقىن باتىل بولۋى كەرەك. ەل مويىنداعان  شىندىقتى  ايتۋى كەرەك. ءوز جان ەتىن جەپ،داتتانعان جەرىن ىسقىلاپ تۇرۋى،ءوزىن  - ءوزى  وياتۋى  كەرەك. (8) كىشى پەيىل،كىسىلىكتى بولۋى كەرەك. ونەرى بار،كىسىلىگى  جوق ادام اقىن  بولمايدى،نازاردان قالادى. (9) اقىن ءوز  ءمىنىن بىلەتىن، جەڭىلگەنىن مويىندايتىن،جەڭىلگەنىن مويىنداي وتىرىپ،ايتىس  بارىسىندا  جول تاۋىپ شىعىپ  كەتەتىن  تاپقىشتىعى دا بولۋ ماڭىزدى،ياعني جاستىعىن الا جاتۋ.
 ايتىس بارىسىنداعى سايكەسە الماۋشىلىقتىڭ كەلۋ قاينارى:

  ايتىستىڭ ءساتتى بولۋ-بولماۋىن كەيدە ايتىس بارىسىنداعى قوس ارىپتەستىڭ ءوزارا سايكەسە الۋ-الماۋى بەلگىلەيدى.

  نەگىزگى سايكەسە الماۋدىڭ سەبەبى: ارىپتەستەر ءبىر-ءبىرىن جەتە تۇسىنبەۋدەن كەلىپ شىعادى. ارىپتەستەر ءوزارا سىر-سيپاتقا قانىق بولسا ەڭ جاقسى، سونداي-اق ارىپتەسكە دەگەن تانىم،كوزقاراس ايقىن بولۋى كەرەك. ارىپتەستىڭ مىنەزدەمەسى،ياعني ايتىستا ۇستانعان جولى قالاي،مۇنى ءبىلۋ دە ماڭىزدى. ءار اقىننىڭ  جاراتىلىسى  ءار قالاي،مۇنى   يگەرۋگە ۋاقىت جانە جاعداي كەرەك.
ايتىس ونەرى ،شىنىندا،وتە قىزىقتى،ونىڭ ءتىلسىم سىرى وتە مول ونەر.

  ايتىس  قازاق  حالقىنىڭ  ءتول  ونەرى.  ادامزات مادەنيەتىنە ۇلەسى زور، ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىنا، جارقىن تىرلىگىنە ساۋلە شاشىپ تۇراتىن سونبەس جۇلدىز.

  « مايدانى جوقتان مايتالمان شىقپايدى » دەمەكشى،اقىنعا مايدان كەرەك. كوپتەگەن ايتىس باسەكەلەرىن وزدىرىپ،باعالاۋ فورمالارىنا وزگەرىس ەنگىزىپ  وتىرۋ  كەرەك. ءادىل باعاعا يە بولۋ ايتىس اقىنىنىڭ باستى ارمانى. ەلگە،جەرگە ءبولىنۋ نەمەسە اكىمشىلىك ارالاسۋ،ءبىر ادامنىڭ ايتقانى ەسەپ بولۋ سىندى كوپتەگەن  فاكتورلاردىڭ  سەبەبىنەن  ايتىس اقىندارىنىڭ  كوڭىلىنە  كىربەڭدىك ورناعان جاعداي بولمادى دەپ تە ايتا المايمىز. سول ءۇشىن ءادىلقازىلارعا،ءسوزسىز،قاتاڭ تالاپ قويىلۋى كەرەك.  




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn