ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

جاپونعا قارسى سوعىس كەزىندەگى شاۋەشەك

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/9/1 11:57:01

كارىم دۇيسەنباي ۇلى

  تاياۋ جىلداردان بەرى جەرلىك تاريحتى، جەرلىك مادەنيەتتى زەرتتەۋ ارقىلى ءوز جەرىن سىرتقا ۇگىتتەۋ ۇلكەن اۋقىمعا اينالىپ، وسى ارقىلى قارجى قوسۋشىلار مەن ساياحاتشىلاردى باۋراۋ تىڭ ءبىر قىزمەت تاسىلىنە اينالدى. بۇل زەرتتەۋلەر اڭىزداردان ارحيۆتەگى اقيقاتقا قاراي دامىپ، ءاربىر ادامنىڭ ءوز تۋعان جەرىن، ءوزى جاساپ جاتقان ءوڭىرىن بىلۋگە ۇلكەن وراي جاراتىپ بەردى. بۇل بارىستا كەيبىر بۇرىن-سوڭدى ەستىپ بىلمەگەن دۇنيەلەر جاريالانا باستادى. بيىل جاپونعا قارسى سوعىستىڭ جەتپىس جىلدىعىن ەلىمىز ەرەكشە ماراپاتپەن ەسكە الىپ، اتاپ ءوتىپ جاتىر. بۇل بارىستا كوپتەگەن مۇراجايلار، كورگىزبەحانالار اشىلدى. ارحيۆتەر اقتارىلدى. جاريالانىپ جاتىر. مەن جاپونعا قارسى سوعىس كەزىندەگى ەلىمىزدىڭ ەڭ  باتىسىنداعى  از ۇلتتار ءجيى قونىستانعان شەكارا رايونىنداعى شاعىن قالا شاۋەشەكتەگى ءار ۇلت حالقىنىڭ جاپونعا قارسى سوعىس كەزىندە العى شەپكە قالاي  كومەك اتاعانىن ايتايىن دەپ وتىرمىن.   

 1933-جىلى جالپى جان سانى وتىز مىڭعا جەتپەيتىن شاۋەشەك (شاعانتوعاي ءالى اۋدان بولىپ شاۋەشەكتەن بولىنبەگەن كەز) سول جىلى 2-ايدان 8-ايعا دەيىن سوۆەت وداعىنان قايتقان وتىز مىڭنان استام (كەي جازبالاردا ون مىڭ دەپ ءجۇر، دۇرىسى وتىز مىڭ) ەرەكشە اسكەري قوسىندى قارسى الادى. كەي جازبالار ولاردى ەلىمىزدىڭ شىعىس سولتۇستىگىندەگى جاپونعا قارسى ەرىكتى ارميا دەسە، كەي جازبالاردا ولاردى ەلىمىزدىڭ شىعىس سولتۇستىگىندەگى جاپونعا قارسى بىرلەسپە ارميا دەيدى. مەيلى قالاي بولسىن،  1931-جىلى 18- قىركۇيەكتە جاپون ارمياسى ەلىمىزدىڭ شىعىس ءۇش ولكەسىنە تۇتقيىل شابۋىل جاساپ باسىپ كىرەدى، بۇعان كەكتەنگەن حالىق جاپونعا قارسى قوسىن ۇيىمداستىرىپ، نەشە اي شايقاس جاسايدى، ءبىراق مۇزداي قارۋلانعان جاۋعا توتەپ بەرە الماي، سوۆەت وداعىنا شەگىنەدى، ەلىمىز سوۆەت وداعىمەن  اقىلداسۋ ارقىلى مىناعان كەلىسەدى. شەگىنگەن اسكەرلەر ىشىندەگى جارالى اسكەرلەر سوۆەت وداعىندا قالىپ ەمدەلىپ، باسقا اسكەرلەر سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ ءبىر تۇتاس ورنالاستىرۋىمەن پويەزبەن سبەريا، ونان اياكوزگە جەتكىزىلىپ، باقتى ارقىلى جۇڭگوعا   وتەتىن    بولادى.

  قىرىق گرادۋستىق سۇيەكتەن وتكەن شاقىلداعان اياز بەن «تۇتقىندىق» اۋىر تۇرمىس،  ايعا جالعاسقان ۇزاق جول ازابى  ون مىڭداي ادامنىڭ جانىن جالمايدى. بۇل حابار شاۋەشەككە جەتىسىمەن   ۇكىمەت  دەرەۋ  اتتانىسقا  كەلىپ،«شىعىس   سولتۇستىكتەگى  جاپونعا  قارسى ەرىكتىلەر ارمياسىن قارسى الۋ  ءىس باسقارماسى» ۇيىمداستىرىلادى.  ەلگە قايتقان بۇل اسكەرلەردىڭ ءمانىن تەرەڭ تۇسىنگەن شاۋەشەكتەگى ءار ۇلت حالقى ارت-ارتىنان جىلۋ اتايدى. قىپ-قىسقا جارىم ايعا جەتپەيتىن ۋاقىتتا تون- شالبار، مالاقاي، ەتىك، پيما، ماقتالى شاپان   سياقتى   زاتتارمەن  بىرگە، ءىشىپ- جەم، ازىق- تۇلىك ءۇش ۇلكەن سكلاتقا تولىپ، 4000 نان استام كورپە- جاستىق، جاتار ورىن، 3000 نان ارتىق شانا دايار بولدى.  1933  -جىلى 2- ايدىڭ سوڭىندا شاۋەشەكتەگى سوۆەت كونسۋلى تارباعاتاي اكىمشىلىك باستىق مەكەمەسىنە جۇڭگو اسكەرلەرىنىڭ شەكاراعا كەلگەنىن ۇقتىرادى، قارسى الۋ باسقارماسى قىستىڭ قاقاعان ايازىندا قار ومبىلاپ جاياۋ-جالپى جەتكەن ءبىرىنشى توپتاعى بەس ءجۇز اسكەردى باقتىدا قارسى الىپ، ات اربا، شانامەن شاۋەشەككە جەتكىزەدى. سونىمەن ىلگەرىندى-كەيىن سەگىز توپقا ءبولىنىپ جەتكەن جيىنى وتىز مىڭنان استام اسكەردى (كەيى سەمياسى، بالا-شاعاسىمەن بىرگە) ءبىراز كۇن تىنىقتىرىپ، ارت-ارتىنان  ءار ءتۇرلى كولىكتەرمەن ۇرىمجىگە جەتكىزەدى. قوسىنعا ىلەسىپ جۇرە المايتىن جاسى ەگدە، اۋرۋ-سىرقاۋلارىن  جەرلىك ۇكىمەت ءبىر تۇتاس ورنالاستىرادى، ءومىرى تراگەدياعا تولى بۇل ەرەكشە قوسىن ميليتاريس شىڭ شىسايدان دا كوپ قورلىق، زورلىق- زومبىلىق كوردى، اسىرەسە ولاردىڭ باسشىلارىنا سەنىمسىزدىك تانىتىپ،   بىتىراتىپ ورنالاستىرادى، تالاي جاۋىنگەرلەر ءتۇرلى سوعىستاردا قازا بولادى. قالاي بولماسىن وسى قوسىن شينجياڭنىڭ ءار سالاسىنا ءوز ۇلەسىن قوسىپ، قان-تەرىن توكتى. سولار نەگىز بولعان شينجياڭنىڭ ءبىرىنشى رەتكى شەكارا قورعانىس تۇراقتى قوسىنى قالىپتاستى. ولار شينجياڭنىڭ مادەنيەت، وقۋ- اعارتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، قۇرىلىس، جول- قاتىناس، ماشينا جاساۋ،ءتىپتى سابىن جاساۋ ىستەرىمەن شۇعىلداندى، سونداي-اق وسى كاسىپتەردىڭ دامۋىنا نەگىز قالادى.

  ەلىمىزدىڭ شىعىس سولتۇستىگى مەن باقتى وتكەلى التى مىڭ كيلومەتردەن استام شالعاي بولسا دا تاعدىر ايداعان وسى ءبىر ەرەكشە قوسىنعا شاۋەشەكتىڭ ءدامى تارتتى، ءدال سول جىلى كەلگەن «قوناق» پەن قوناق يەسىنىڭ سانى ۇقساس ەدى ( ەكەۋى دە وتىز مىڭ). بۇل ءبىر ادامعا ءبىر ادام كۇتۋشى بولدى دەگەندىك ەدى، جەرلىك حالىقتىڭ قالادا تۇراتىندارى ون مىڭداي عانا بولاتىن. قىستىڭ قاقاعان ايازىندا تۇتقيىل كەلگەن وسىنشاما كوپ قوناقتى جاتار ورىن، ىشەر اس، كورپە- جاستىق، كيىم- كەشەكپەن قامداۋ قۇلىستايداعى حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ ايتا قالارلىق ەكەنىن كورسەتىپ قالماستان،  حالىقتىڭ وتانشىلىق يدەياسىن، كۇيزەلگەنگە مەيىر- شاپاعاتىن، پەيىلىن بىلدىرەدى. «ەرىننەن ەنشى ءبولىپ بەرۋ» دەگەن وسى بولار. ونىڭ ۇستىنە 1932-،1933- جىلدارى بۇرىنعى سوۆەت وداعىنداعى بايلاردى  كامپەسكەلەۋ، اشارشىلىق، قۋعىن-سۇرگىن كورگەن حالىقتىڭ شەكارادان زاڭسىز ءوتىپ، شاۋەشەككە اش-جالاڭاش كەلىپ جاتقانى قانشاما. وسىعان جالعاس وتكەن-كەتكەنگە وي جۇگىرتەر بولساڭىز، شاۋەشەك تاريحتا شەكاراداعى جاي عانا قالا ەمەس، بوسقىنداردىڭ باس ساۋعالايتىن ورنى دا بولعان. 

  «7-شىلدە» وقيعاسىنان كەيىن شاۋەشەكتىڭ جاپون باسقىنشىلارىنا بولعان كەگى ءتىپتى ارتىپ، وتانعا ءوزىن ارناۋ جىگەرى تاسقىندادى، بۇرىننان ورنى بولەك باقتى وتكەلىنىڭ ماڭىزى ءتىپتى ارتا ءتۇستى.
  مۇنداعى «7- شىلدە» وقيعاسى دەگەن مىناداي وقيعا ەدى:

  1937-جىلى 7- شىلدە كۇنى تۇندە لۋگۋشياۋدا تۇراتىن جاپون اسكەرلەرى جۇڭگو جاققا مالىمدەمەي، جۇڭگو اسكەرلەرى تۇراتىن جەرگە تاياپ كەلىپ اسكەري ماشىق وتكىزگەن. ونىمەن قويماي ءبىر جاپون اسكەرى ماشىق كەزىندە جوعالىپ كەتتى دەپ سىلتاۋراتىپ، بيپيڭنىڭ (بەيجيڭنىڭ) باتىس وڭتۇستىگىندەگى ۋانپيڭ قالاسىنا ( بۇگىنگى لۋگۋشيۋ قالاشىعى) كىرىپ ءتىنتۋ جۇرگىزەمىز دەپ تالاپ قويادى. جۇڭگو اسكەرلەرى ولاردىڭ تالابىن قابىلداماي تويتارىس بەرەدى. سونىمەن جاپون اسكەرلەرى لۋگۋشياۋعا وق اتىپ قالا ىشىندەگى جۇڭگونىڭ اسكەرلەرىنە شابۋىلدايدى. وعان جۇڭگو اسكەرلەرى قايتارما سوققى بەرەدى. ءدال وسى قاقتىعىس تۇتاپ ەل كولەمىندە جاپونعا قارسى سوعىستى بۇرق ەتكىزەدى.

  1931-جىلعى «18-قىركۇيەك» وقيعاسى جاپون اسكەرلەرىنىڭ شىعىس ءۇش ولكەگە شاپقىنشىلىق جاساۋ وقيعاسى بولىپ، وندا جۇڭگو جاق وڭىرلىك بولماسا بۇكىل ەل بويىنشا قارسى   سوعىس  قوزعاماعان  بولاتىن. «7-شىلدە» وقيعاسىنان كەيىن حالىقارالىق تاسىمالدىڭ ۇلكەن وتكەلى بولىپ تۇرعان شاۋەشەك باقتى وتكەلى ەكى جىل ىشىندە سوۆەت وداعىنىڭ جاپونعا قارسى سوعىستىڭ الدىڭعى شەبىنە كومەككە بەرگەن قۇرالدارىن وتكىزىپ تۇرعان. سول ەكى جىل ىشىندە 985 سوعىس ايروپلان، 82 تاڭكى، 1300 زەڭبىرەك، 14 مىڭنان استام پليموت جانە سانسىز وق-دارىلەر باقتى مەن قورعاستان وتكىزىلگەن.

  وتان ءۇشىن وتقا  ءتۇسۋ بۇل  ولكەنىڭ ەجەلگى سالتى. 1943-جىلى قىركۇيەكتە جوعارىنىڭ بۇيرىعىمەن  التى ايروپلاندىق جىلۋ اتاپ، جاپونعا قارسى سوعىسقا كومەك بەرۋ مىندەتى بولىنەدى. سونىمەن تارباعاتاي رايونىندا ءبىر اۋدان ءبىر ايروپلان اتاۋعا  جۇمىلدىرۋ القاسى قۇرىلادى. كەلەسى جىلى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا اتالعان جىلۋ ون ءتورت ايروپلاندىق بولىپ، شينجياڭ بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا بولعان ەكەن.

  مۇندا شيحۋ ءتورت،  شاۋەشەك ءۇش،   ساۋان   ءۇش، ءدوربىلجىن (تولى اۋدان بولىپ بولىنبەگەن كەز) ەكى، شاعانتوعاي ءبىر، قوبىق ءبىر ايروپلاندىق جىلۋ اتاعان، ءتىپتى شاۋەشەك تۇرمەسىندەگى وتىز التى قىلمىسكەر كۇندەلىك جەيتىن تاماعىن ازايتىپ، ۇنەمدەلگەن تاماق قاراجاتىن سوعىسقا اتاۋدى ءوتىنىپتى.  باسباي اتامىز دا وسى جولى ءبىر سوعىس ايروپلانىن اتاعان دەيدى، ءبىراق ناقتىلى دالەل تابا المادىم.

  تارباعاتاي ەجەلدەن شاپقىنشىلارعا قارسى تۇرىپ، مەملەكەت تۇتاستىعىن قورعاپ، قوعام تىنىشتىعىن ساقتاۋدا ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتىپ، ءار ۇلت حالقى ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ، جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، ايتقاندى ەكى ەتكىزبەي اتقارىپ وتىرعان ءوڭىر. بۇگىنگى كۇنگى تارباعاتاي حالقىنىڭ ىنتىماقتى، بەرەكە- بىرلىكتە بولۋى وسىنداي تاماشا ءداستۇرىنىڭ  جالعاسىپ كەلە جاتقانىنان بولە قاراۋعا بولمايدى.

  تامىرىن تەرەڭگە تارتقان اعاش سىرتقى اتموسفەرانىڭ اسەرىنە وڭاي ۇشىراي قويمايدى. ءبىز سول اعاشتىڭ ساياسىندا وتىرمىز.



رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.



 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn