ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

زاماننان قالما،سالتىڭدى ۇمىتپا

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/9/1 11:59:31

تۇركىستان قايىسپاي ۇلى

  زامانىمىزدىڭ  دامۋى مەن تۇرمىس ورەمىزدىڭ شالقۋىنا ساي قانداي كيىم  كيۋ، كيىمدى قالاي تاڭداۋ جونىندە جاستار مول بىلىمگە يە. ويتكەنى كيىم دۇكەندەرىنەن سىرت، ۇيدە وتىرىپ- اق، توراپتان قانداي ءتۇرىن كيەمىز دەسە،ۇل- قىزدارىمىز وزدەرىنەن تىس، تۇتاس ءبىر وتباسىنداعىلاردى دا لايىقتى باعاداعى ءار ماۋسىمدىق كيىمدەرمەن تالابىڭىز بويىنشا قامداپ كەلە جاتقانىن ينتەرنەتتەن حابارى بارلارىمىز تولىق تۇسىنەمىز. ال، وسى كيىم كيۋ مادەنيەتىمىز قانشالىق دەڭگەيگە جەتتى؟ ءوزىمىزدىڭ تابان ەت، ماڭداي تەرىمىزبەن تاپقان اقشامىزعا قوعامدىق ورتاعا ۇيلەسكەن، جاراسىمدىلىعى تاماشا، باسقالاردىڭ سىن كوزىنەن جاقسى كيىنگەن دەگەن اتقا يە، اسىپ تا، تاسىپ تا كەتپەگەن، كيىم كيۋ مادەنيەتتى، ءماندى ادەبىمىزدى كورسەتە الىپ ءجۇرمىز بە؟ ۇلتتىق كيىم كيۋ سالتىمىزدى زامانعا قانشالىق ۇيلەستىرىپ ءجۇرمىز؟ بۇل ءبىر ويلاناتىن ءجايت. مەنشە بولعاندا، قازىرگى جالپىلاما جاقتاعى قوعامدىق كيىم كيۋ بەت بۇرىسىنا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. الايدا، ايرىم ءساندى كيىم كيۋ سولەكەتتىگىمىزدى تۇزەتەتىن جايتىمىز دە بار ەكەنىن كوزىمىز شالىپ ءجۇر.

  «اعاش كوركى - جاپىراق، ادام كوركى – شۇپەرەك» دەگەن حالىق ماقالى بەكەرگە ايتىلماعان. ادام  بولىپ  جارالعاننان  كەيىن ءساندى ءجۇرۋ، جاساپ وتىرعان ورتامىزعا قاراي كيىم كيۋدى تابيعاتتىڭ ءوزى بەرگەن  سىمباتىنا اينالدىرۋ ەستى ادامداردىڭ قولىنان كەلەتىن  قاراپايىم  ادەت.

  ادام ءۇشىن كيگەن كيىمى - دارالانعان تۇلعا بولىپ كورىنۋدىڭ، جۇرتتىڭ، قاتارلاس قۇربى-قۇرداستاردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارۋدىڭ، جابىق جان سىرىن ءبىلدىرۋدىڭ ءبىر جولى. ادام كيىممەن ءوزىنىڭ ماحابباتىن، باسقاعا دەگەن سيلاستىق سەزىمىن، كوڭىلىندەگى قۋانىشىن، باسقا تۇسكەن قايعىسىن بىلدىرە الادى. كيىمدى ءساندى كيۋ -ادامدار ارا قاتىناستىڭ ءبىر ءتۇرلى ۇناسىمدى كورىنىسى دەسە دە بولادى.

  ءبىر نارەستەنى ادام ساناتىنا قوسۋ جونىنەن العاندا دا كيىم   كيگىزۋدىڭ  زاڭدىلىعى  بار. «بالانىڭ دۇرىس ءوسۋىنىڭ ءبىر شارتى كيىم دۇرىس كيگىزىلگەن بولۋى كەرەك»دەيدى پەداگوكتار. بالانى جەلگە، كۇنگە تيگىزبەيمىن دەپ، وراپ شىمقاپ، ۇلبىرەتىپ ءوسىرۋ دە بالانىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىنە كەسىرىن تيگىزەتىن قىلىق.
 
  كيىم دەنەنىڭ جىلىلىعىن سىرتقا، سىرتتىڭ سۋىعىن دەنەگە جىبەرمەيتىندەي بولۋى كەرەك. وسىنداي كيىمدەردى دۇرىس تاڭداپ كيۋدىڭ ءوزى دۇكەنگە تولى كيىم ورتاسىنان كيىم تاڭداۋ ءبىلىمىن قاجەت ەتەدى. كورىنگەندى دەنەگە جاپسىرىپ الىپ كەتە بەرۋ مىنا دامىعان قوعامعا سايكەستى قىلىق ەمەس.

  ال، قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىم-كەشەك تۇرلەرى دە كىمدى بولسا دا قىزىقتىرادى. ەرتەدە ءار رۋدىڭ كيىم كيۋ وزگەشەلىكتەرى مەن ۇلگىلەرى بولعان، كيىمىنە قاراپ-اق قاي رۋدىڭ، قاي جەردىڭ ادامى ەكەنى پارىقتالعان. قازاق ۇلتىنىڭ باسقا كيىمدەرىنە دە نازار سالساق، قىسقى كيىمدەر جىلۋلىقتى، جازعى كيىمدەر سۇلۋلىقتى كوزدەپ جاسالعان. كۇندەلىكتى كيىلەتىن كيىمدەر، ءبىر  كيەر ءساندى كيىمدەر، جاعالى كيىمدەر، جەڭىل كيىمدەر، سي كيىمدەر، جاس پارقىنا قاراي كيىلەتىن كيىمدەر... مىنە، وسى كيىمدەردى كيۋدىڭ وزىندە دە سال-سەرىلىك، ۇلكەن ونەرى قالىپتاسقان.

  قازاق ۇلتىنىڭ ايەلدەرى جونىنەن العاندا، ارلىلىقتى كيە تۇتقان قازاق قىزدارى كەۋدەلەرىنە كويلەك، ونىڭ سىرتىنان وڭىرشە كيگەن. بۇل كيىم جابدىعى ءتورت بۇرىش فورمالى بولىپ تىگىلىپ، جيەكتەرى كەستەلەنىپ كومكەرىلەدى دە باۋ ارقىلى مويىنعا  ءىلىنىپ، كەۋدەگە ءتۇسىپ تۇرادى.  كەستەلى، ورنەكتى وڭىرشە قىز كەۋدەسىن جۇرت كوزىنەن جاۋىپ، كويلەككە ءسان، وزىنە جاراسىمدىلىق بەرەدى.

  قازاق قىزدارىنا ءتان قاسيەت - ارلىلىق پەن نامىس. ال، قىزدىڭ ارى مەن نامىسى ونىڭ تابيعات سيلاعان ءوز سۇلۋلىعىن سۇق كوزدەردەن ساقتاۋى. بۇل، ەڭ الدىمەن، قىزدىڭ كيىم كيۋ ادەبىمەن بايلانىستى.

  قازاق قىزى دەنە ءبىتىمىن كورسەتپەيتىندەي كەڭ دە ۇزىن كيۋدى ۇلت ادەتىنە اينالدىرعان.

  وتكەندە بولسىن، قازىر دە بولسىن الەم-جالەم بولىپ كيىنۋ - قازاق قىزىنىڭ ادەپتىلىگىنە داق تۇسىرەتىن جاعىمسىز قىلىق. ولاي بولسا، ءاربىر قازاق قىزى قازاقى يناباتتىلىعىنا ادالدىق تانىتىپ، ءوزىنىڭ ۇلتتىق ادەپتىلىگىن ساقتاي ءبىلۋ ءتيىس. ەر مەن ايەل جونىندە الدىمەن كەلە جاتقان قىز  نە ايەلدىڭ كيىم كيىسى، ونىڭ كوركى بوگدە ادامداردىڭ كوزىنە تەز باسىلاتىن شوق.

  كيىمدەردىڭ   ءاربىرىنىڭ   جولى، ىرىمدارى، ادەت-عۇرىپتارى بار. ادەمى كيىنە ءبىلۋ ادامنىڭ مادەنيەتتىلىگىن كورسەتەدى. جالپىمىز جونىنەن الىپ ايتقاندا، تالعامدى كيىنۋ، قىمبات باعالى كيىم كيۋ ەمەس، بويعا ءدال، كەلبەتتى اشاتىن، اركىمنىڭ وزىنە جاراساتىنىن كيۋ.

  ال، ۇلتتىق كيىم كيۋ ءداستۇرى كيىم ۇلگىلەرىمەن عانا شەكتەلمەيدى، كيىمگە قوسالقى ءتۇرلى اشەكەيلەر تاعىنۋ دا، شاش قويۋ ۇلگىلەرى دە ۇلتتىق ءداستۇردىڭ، كيىنۋ مادەنيەتىنىڭ ءبىر بولەگى.

  حالىق دانالىعى ارۋلاردى «شاشىنىڭ ۇزىندىعى ءىزىن باستى»، «شاشتارىن ون كۇن تاراپ، بەس كۇن ورگەن» دەپ نەمەسە «قىز وسسە، ەلدىڭ كوركى» دەپ  سيپاتتاپ، ولاردىڭ كورىكتى بولۋلارىنا ەرەكشە ءمان بەرگەن. قىز بالاعا قىناما كامزول، ءدۇريا مەشپەت، كامشات بورىك، بيىك وكشە ەتىك كيگىزگەن. سىرعا، مونشاق، القا-بىلەزىك، جۇزىك ءوز الدىنا ءبىر توبە. ال، قازىرگى ايىرىم قىزدارىمىزدىڭ بەتى باتتاسقان مايدان وزگەرىپ، ەكى قولى ساقينادان كورىنبەيدى. قانداي مادەنيەت ەكەنىن كىم ءبىلسىن!
 
  ءار ءتۇرلى كيىم كيۋدىڭ ءوز ورنى بار. مىسالى، قاراپايىم جۇمىسقا ينەدەن جاڭا شىققان كيىمدى كيىپ بارۋ، ءبىر كيەر ءساندى كيىممەن لاس جۇمىسقا ءتۇسۋ جارامايتىن ادەت ەكەنىن اركىم بىلەدى. سوندىقتان قاي جۇمىستا بولماسىن، وزىنە ىڭعايلى، ىقشام، جاراستى كيىم كيۋ كەرەك. سوندا عانا ءىس جاعىنان، كيىم كيىس جاعىنان كوزگە قونىمدى بولماق. ۇيلەسپەيتىن كيىم كىسىنىڭ ەبىن قاشىراتىنى، اينالاداعى ادامدارعا ىڭعايسىزدىق تۋدىراتىندىعى داۋسىز.

  ەجەلدەن كيىم ادام  ورگانيزمىنىڭ، ءتانىنىڭ جانە ونىڭ ەڭبەك ارەكەتىنىڭ بولمىس قىزمەتىن  كورسەتسە، بۇگىن ونىڭ  الەۋمەتتىك  مادەني  مىندەتىن، ادامزاتتىڭ ەستەتيكالىق، كاسىبي، ەتنيكالىق قۇرامىن، بەلگىلەرىن بىلدىرەدى. ءيا، ادام كيىمدى جاساپ شىعارادى، ال كيىم ءوز كەزەگىندە ادامعا ۇستەمدىگىن جۇرگىزەدى.

  كيىم، ارينە، ادامگەرشىلىكتىڭ، ءبىلىمنىڭ ولشەمى ەمەس. الايدا، كيگەن كيىمىنە قاراپ ادامنىڭ مادەنيەتىن، تالعامىن، ۇقىپتىلىعىن  بايقاۋعا  بولادى. ولاي بولسا، كيىنگەن كەزدە وسى جاعىنا دا اسا نازار اۋدارعان ءجون.

  شىنىندا دا ءبىر ادامنىڭ  سىمباتىن، ادەمىلىگىن وزىنە قۇپ جاراسقان كيىمى ايقىنداپ تۇرادى. كيىمنىڭ جاراسىمدى، ۇيلەسىمدى بولۋى كوبىنەسە ءاربىر ادامنىڭ مۇقياتتىلىقپەن ءوزىن تاربيەلەپ، جەكە باسىنىڭ كيىنە بىلۋىنە بايلانىستى.

  جازدا، كۇزدە،  قىستا، كوكتەمدە كيەتىن كيىمدەردى ءوز رەتىمەن كيمەسە، سونداي-اق جۇمىستا، ۇيدە، جاتاردا، قوناققا بارعاندا، ساياحاتقا شىققاندا، سپورتپەن شۇعىلدانعاندا، تاماق جاساعاندا جانە سول  سياقتى  ءار ءتۇرلى جاعدايلاردا وزىنە ىڭعايلى كيىم كيمەسە، جاراسىمدى، كيىم كيۋ ادەبى كورىنىپ تۇراتىن سالاۋاتتىلىق تا بولمايدى.

  جاقسى كينۋ ءۇشىن كيىمدى كۇتە ءبىلۋ كەرەك ءارى كيىمدى اياق استىنا تاستاماي، ونى ءوز ورنىنا ۇقىپتىلىقپەن قويۋ كەرەك. كيىمدى ۇنەمى تازالاپ، تازا قالپىندا كيگەن ءجون. ۇستىنە قالاي بولسا سولاي ىلە سالاتىن سالاقتىق سالاۋاتتى كىسى ءۇشىن ادەپتىلىككە جاتپايدى.

  كيىم دە ماماندىق، كاسىپ تاڭدايدى. اركىم ءوزىنىڭ قىزمەتىنە ساي كيىنگەنى دۇرىس. ماسەلەن، وقۋشى مەكتەپتە جيناقى، ۇقىپتى كيىنۋگە تىرىسۋ قاجەت. ويتكەنى، ۇستازدارىنىڭ الدىندا القام-سالقامى شىعىپ تۇرسا، ۇستاز سۇيىسپەنشىلىگى سۋيدى. كوشەدە كيەتىن كيىم مەن قىزمەت بابىنداعى كيىمدى، قوناق كيىمىن دۇرىس كيۋ كەرەك. بارلىق جاعدايدا ءبىر سارىندى كيىنۋ دە لايىقسىز. ءسان قۋىپ كيىنۋ دە دۇرىس ەمەس. ويتكەنى ول  كيىم  ءسان  ساحناسىنان ءتۇسىپ قالعاندا، قانشا جاڭا بولسا دا قۇنىن جويادى.

  ەڭ ماڭىزدىسى، تالعاممەن، زامان اعىمىنا لايىق جانە ۇقىپتى كيىنۋ. حالقىمىزدىڭ: «كيىمىنە قاراپ قارسى الىپ، اقىلىنا قاراپ شىعارىپ سالادى» دەگەن اقىلياسىن ۇنەمى ويدا ساقتاعان ءجون. تالعامسىز، تاڭداۋسىز ساندىلىككە بوي ۇرۋ كىسىنى جۇرت الدىندا كۇلكىگە قالدىرادى. سوندىقتان ءارقانداي ادام قوعامدا   بەلەڭ    بەرگەن،  ساندىلىك كيىمدەردى وزىنە جاراسسا كيگەنى لايىق تابادى.

  ءار زاماننىڭ، ۋاقىتتىڭ جاڭالانعان كيىم ۇلگىسى بولادى. ءبىراق ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق كيىم فورمىمىزدى ءدال قازىرگى زامانعا ساي بەيىمدەپ كيۋىمىز كەرەك. سوندا عانا زامان كوشىنەن دە كەرى قالمايمىز ءارى ءوز سالتىمىزدى دا ۇمىتپايمىز.




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.




 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn