ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

60 جىلدىق ارشىندى قادامدى ەسكە العاندا

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/9/10 13:00:25

بايقوجا مەركىتباي ۇلى

  بيىل شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ قۇرىلعاندىعىنىڭ 60 جىلدىق مەرەي تويى. وسى 60 جىلدا اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتى پارتيا ورتالىعىنىڭ قۋاتتى باسشىلىعى مەن شىنايى قامقورلىعىندا ءار ۇلت حالقىن باستاپ، ەركىن قاداممەن العا باسىپ، رەفورمانى تەرەڭدەتىپ، ەسىكتى ايقارا اشىپ، سوتسياليستىك قۇرىلىستىڭ بارلىق سالالارىنان كورنەكتى تابىستاردى قولعا كەلتىرىپ، نەشە مىڭ جىلدىق مەشەۋلىك جايلاعان فەودالدىق تۇزىمدەگى شينجياڭدى باستاپقى قادامداعى كوركەيىپ-گۇلدەنگەن، ءار ۇلت حالقىنىڭ ىنتىماعى جاراسقان سوتسياليستىك جاڭا شينجياڭ ەتىپ قۇرىپ شىقتى. وسى 60 جىلدا شينجياڭدا ادام ماقتاناتىن دا، شاتتاناتىن دا داستاندار جازىلدى.

  ايماعىمىزدىڭ 900 مىڭنىڭ ۇستىندەگى ءار ۇلت حالقى پارتيانىڭ دانا باسشىلىعىندا، ورتالىقتىڭ ۇندەۋىنە بەلسەنە ءۇن قوسىپ، 60 جىل بويى بەرەكە-بىرلىكتە بولىپ، سولاقاي ساياساتتىڭ جانە حالىقارالىق الاۋىزدىقتىڭ ۇزاق جىلدىق كەدەرگىلەرىنەن تۋىلعان قيىنشىلىقتى جەڭىپ، مەملەكەت پەن شينجياڭنىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسىپ، ىنتىماعى جاراسقان، ەكونوميكاسى دامىعان، حالىق تۇرمىسى جاقسارعان، مادەنيەتى گۇلدەنگەن جاڭا تارباعاتايدى بارلىققا كەلتىردى. مەن وسى 60 جىلدىق بارىستى شىندىقتى ءىس جۇزىنەن ىزدەپ، امالياتتى نەگىز ەتىپ، قوماقتى تابىستاردى جاريالاعان گازەتتى وقىپ وتىرمىن. گازەت تابىستار مەن قولعا كەلگەن ناتيجەلەردى بۇلتارماس فاكت، ناقتىلى ساندى مالىمەتتەر ارقىلى الدىعا جايىپ سالىپتى. ايتالىق، ايماعىمىزدىڭ 1955-جىلعى ءوندىرىسىنىڭ جالپى ءونىم قۇنى 75 ميلليون يۋان بولسا، 1978-جىلى 203 ميلليون يۋان بولىپ، جىلىنا %4.4 ارتىپ وتىرعان. ال رەفورما جۇرگىزىپ، ەسىك اشىلعان 36 جىلدا   جىلدىق   ارتۋ   قارقىنى %12.6 بولىپ، 50 ميلليارد يۋاندىق وتكەلدەن ءوتىپ، ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى تومەن دارەجەدەن جوعارى دارەجەگە، دامۋى ءار كەلكىدەن ءبىر كەلكىگە تەڭشەلىپ، دامۋدىڭ سايكەستىلىگى كورنەكتى ارتىپ، ءونىم ساپاسى جوعارىلاعان. اۋىل شارۋاشىلىعىندا «ءوندىرىسى دامۋ، ەگىنشىلەر كىرىمى ارتۋ، ورتا جاقسارۋ، ساپاسى جوعارىلاۋ، ۇيىم كۇشەيۋ» تالابى بويىنشا، ءداستۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعى وسىزاماندانعان اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەت العان. 1955-جىلعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءوندىرىس قۇنى 102 ميلليون يۋان بولسا، 2014-جىلى 24 ميلليون 580 ميلليون يۋانعا جەتىپ، 1955-جىلدان 33 ەسە ارتقان.

  ونەركاسىپتە 1955-جىلدان بۇرىن ازداعان وتباسىلارىندا قولونەر كاسىبى عانا بار بولسا، 60 جىل بارىسىندا، اسىرەسە رەفورما جاساپ، ەسىك اشىلعاننان بەرى قۇرىلىم جاڭالانىپ، مەملەكەت، كوللەكتيۆ، جارنا، سەرىكتىك، جەكەلەر بىرلەستىگى، جەكە مەنشىك ءتۇزىمى سىندى كوپ فورمالى مەنشىك ءتۇزىمى قاتار ءومىر سۇرگەن، تولىق قۇرىلىم بەتالىسىنا  قاراي  ويىسقان. 1955-جىلعى ونەركاسىپ ءوندىرىس قۇنى 7 ميلليون 964 مىڭ يۋاننان 2014-جىلى ءوندىرىستىڭ ارتقان قۇنى 15 ميلليون 880 ميلليون يۋانعا جەتكەن. 60 جىلدا مادەنيەت، وقۋ-اعارتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنىڭ باياندى دامۋى ادامدى شاتتاندىراتىن تەز قارقىنمەن ارتىپ وتىرعان. حالىق تۇرمىسى كورنەكتى دارەجەدە جاقسارىپ، ايماقتىڭ بەت-بەينەسىندە شىت-جاڭا وزگەرىستەر بارلىققا كەلگەن. وسى 60 جىل بارىسىنداعى قولعا كەلگەن ناتيجەلەر مەن تاجىريبە ساباقتار ءبىز سياقتى ءۇش ءداۋىردى باستان وتكىزىپ  (سوتسياليستىك  وزگەرتۋ ءداۋىرى، سولاقايلىق سولقىلداعان ون جىلدىق اپات   ءداۋىرى،  رەفورما  جاساپ، ەسىكتى ايقارا اشىپ، بازار شارۋاشىلىعىن جۇرگىزگەن ءداۋىر)، ەل ىسىنە ارالاسقان قارتتاردىڭ كوكەيىندە سايراپ، كۇنى كەشەگىدەي كوز الدان تىزبەكتەلىپ ءوتىپ جاتادى. قولعا كەلگەن تابىستارعا قاراپ ماقتانامىز دا. نۇرلى بولاشاققا قاراپ، الدىعا قاراپ شاتتانامىز دا. بارلىق قارت جولداستار وسى 60 جىلدا ءوز  مەكەنىن گۇلدەندىرۋگە بولماشى  بولسا دا ۇلەس قوسىپ، قوس قولىمەن كەيىنگى ۇرپاقتارعا از دا بولسا باقىت جاراتا العاندىعىمىزدى ماقتانىش سەزىنەمىز.

  تاريح ايتپاسا وشكىندەمەيدى. دەگەنمەن، ايتپاساڭ كەيىنگىلەر بىلە بەرمەيدى. «باۋرايىنا كۇندە بارىپ جۇرمەگەن سوڭ، تاۋلاردىڭ بيىكتىگى بايقالمايدى» دەگەندەي، ءتىپتى، ارالاسىپ باسى-قاسىندا بولىپ جۇرگەن، ءوز قولىمەن ىستەسىپ جۇرگەن ادامدار جونىنەن العاندا دا، دامۋ بارىسى سالىستىرماسا ويىندا وشكىندەيدى دە تەگىننەن وسىنداي دەگەن جاڭساق سەزىم كەلتىرىپ شىعارادى. تەك وتكەن مەن بۇگىنگىنى، وزگە مەن ءوزىڭدى سالىستىرعاندا عانا باسقان ءىزىڭنىڭ جاعدايىن تولىق سەزىنەتىن بولاسىڭ. مەن 60 جىلدىق بارىستى ويلاعاندا، ويىمنان وشپەستەي ورىن العان ەكى ورىننىڭ جاعدايى كوز الدىما ورالا كەتەدى.

  مەنىڭ قوعامدىق قىزمەتكە ارالاسۋىم وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىنىڭ باسىندا شاعانتوعايدا باستالدى. سول كەزدە شاعانتوعاي اۋدانى تاۋ ىشىنەن قارابۋراعا كوشىپ تۇسكەنىنە ەكى-ءۇش جىل عانا بولىپ، جاتار ورىن، ىشەر تاماق، جول قاتىناسى بارلىعى دا وتە قيىنشىلىق قىسپاعىندا بولاتىن. مەكتەپ وقۋشىلارى جەردى ەكى مەتر تەرەڭدىكتە ءتورت بۇرىشتاپ قازىپ، جاعاسىنا جارىم مەتر كەرپىش قالاپ، توبەسىن جاۋىپ، قىستا تەمىر مەشكە ءبىر-اق ۋاقىت قامىس جاعىپ جىلىنىپ، سوندا جاتاتىن. سونداي جەر كەپەدە وقيتىن. كادرلار جارىم كۇن قىزمەت ىستەسە، جارىم كۇن ەڭبەك ىستەپ، قۇرىلىس سالاتىن. ءار مەكەمە ات اربا ۇستاپ، جازدا ءشوپ شاۋىپ، قىستا جيەكتەن قي، تاۋدان وتىن تاسىپ، ءوزىن-ءوزى قامدايتىن.

   قالا حالقىنىڭ ەڭ قيىنشىلىعى  اۋىز  سۋ قيىنشىلىعى بولاتىن. بارلىق مەكەمەلەر وزدەرىنىڭ ورتاسىنان جەر قازىپ، لاۋبا جاساپ، سوعان سۋ تولتىرىپ، قىسى-جازى سول سۋدى ىشەتىن. سۋ جازدا ءبىر جەتىدەن كەيىن بورسىپ كەتىپ، تۇبىنە جامباس قۇرت قاپتاپ كەتسە دە، ىشىنە مال   ءتۇسىپ  كەتسە دە ارامسىنباي قايناتىپ ىشە بەرەتىن ەدىك. جول قاتىناسى وتە قولايسىز، جازعىتۇرىم مەن كۇز مەزگىلىندە، قىستاعى قارلى بوران كەزىندە شاۋەشەك-شاعانتوعاي جولى بىتەلىپ، قاتىناس توقتاپ، شاۋەشەككە جيىنعا اتپەن، شانامەن ەكى كۇن ءجۇرىپ كەلەتىنبىز. مەن مىنا تۇرعان جەتپىسىنشى جىلدىڭ باسىندا قىزمەتىم شاۋەشەككە اۋىسقاندا، قىستا ءۇي كوشىرەم دەپ باسباي كوپىرىندە توسىلىپ، ءۇش تۇنەپ، ءتورتىنشى كۇنى شاۋەشەككە ارەڭ جەتكەنىم بار.

  سول كەزدەگى اۋدان باسشىلارى دا قاي جەردە قيىنشىلىق بولسا، كوپشىلىكتى باستاپ سوندا بىرگە جۇرەتىن، ءتىپتى، وتباسىلارىنا وتىن الۋعا دا اۋدان باسشىلارى كوڭىل ءبولىپ، ۋاقىت شىعارىپ، قاتىناسۋشى ەدى. مەن جاڭ بيڭشاڭ دەگەن اۋداننىڭ ورىنباسار شۋجيىمەن بىرگە تاۋدا، شاتىر استىندا 10 كۇندەي وتىن شاپقانىم ءالى ەسىمدە. وسىنداي قيىنشىلىقتان قورىقپاي، ونىمەن كۇرەسۋ، باسشىلار بۇقارانى باستاپ الدا ءجۇرۋ  كوممۋنيستىك رۋح  سول كەزدەگى شاعانتوعاي رۋحى ەدى. شاعانتوعاي حالقى سۋ قيىنشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن قالانىڭ ەڭبەككە جارايتىن ازاماتتارى اتتانىسقا كەلىپ، 1960-جىلدان باستاپ قارابۋرا وزەنىنىڭ  جوعارعى اعىسىنان كانال قازىپ، ەشقانداي تەحنيكتەردى قاجەت ەتپەي، وزدەرى قۇبىر جاتقىزىپ،  11 جىل دەگەندە قالاعا قۇبىرمەن سۋ جەتكىزىپ، سۋ قيىنشىلىعىن شەشتى. شاعانتوعاي حالقى ۇزاق جىلدىق توقتاماي كۇرەس جۇرگىزۋ ارقىلى بىرنەشە ۇرپاق باسشىلاردىڭ باستاماشىلىعىندا، ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ، قوس قولىمەن قۇرىلعىلارى تولىق، تاسپاداي تارتىلعان جولى جان-جاققا تاراعان، كىرشىكسىز تازا، ورمانمەن كومكەرىلگەن، قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي قالاشىقتى قۇرىپ شىقتى. دامۋدىڭ نەگىزىن قالاعان، سول كۇرەستەگى باس بولعان، ءوز مۇددەسىن تيتتەي دە كوزدەمەي، بۇكىل ءومىرىن شاعانتوعايدى قۇرۋعا ارناعان الدىمىزداعى اعا بۋىندار بۇگىن نەگىزىنەن ومىردەن ءوتىپ كەتتى. ءبىز بۇگىن 60 جىلدىقتى قارسى الىپ وتىرعان ءساليقالى تۇستا ولارعا العىس ايتپاي، ولاردى ەسكە الماي، ولارعا قۇرمەت ەتپەي تۇرا المايمىز.

  ەندى ءبىرى، مەنىڭ قىزمەتىم 1980-جىلدىڭ ورتالارىندا شاۋەشەك قالاسىنا اۋىستىرىلدى. سول كەزدە شاۋەشەك قالاسى 10 جىلدىق اپاتتىڭ ىقپالىنان بۇلدىرىلگەن ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرىپ، رەتتەپ، جاڭا دامۋدىڭ تىڭ جوسپارىن جاساي باستاعان كەزى بولاتىن. ءبىراق، ۇزاق جىل حالىقتىق وندىرىسكە جوعارىدان قارجى قوسىلماعاندىقتان، ونەركاسىپتىڭ دامۋى وتە باياۋ، قازىناسى ءالسىز، قالا باسقارۋدىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلارى جوقتىڭ قاسى ەدى. ايتالىق، 1986-جىلعى قازىنا كىرىسى 8 ميلليون 420 مىڭ يۋان بولىپ، قازىنا شىعىسى 45 ميلليون يۋان ەدى. قالانى قورعاۋ قاراجاتى ءبىر ميلليون 250 مىڭ يۋان ەدى دە ونىڭ 750 مىڭ يۋانى قالانى باسقارۋ، قورعاۋ، تازالىق ىستەۋ جۇمىسشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىنا جۇمسالىپ، قالا قۇرىلىسىن جوندەۋگە ارەڭ 500 مىڭ يۋان قالىپ، ءبىر كوشەنىڭ جولىن رەمونتتاۋعا دا جەتپەيتىن.

  كوشەنى اسفاليتتاندىرۋ قۇرىلىسى تىم قاراپايىم بولىپ، وت جاعاتىن ءبىر توننالىق ەكى قازان ەدى. 24 ساعات توقتاتپاي قاراماي قايناتىپ، قۇم ارالاستىرعاندا، ارەڭ 40 تا 50 مەتر جولدى اسفاليتتاندىرۋعا ارەڭ جەتەتىن. وسىنداي سەبەپتەردەن قالا قۇرىلىسىنىڭ دامۋى باياۋ بولىپ، ءوندىرىستىڭ دامۋىنا، حالىق تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا مۇلدە سايكەسپەي، قالانىڭ سەنترلىك رولىن ساۋلەلەندىرە المايتىن-دى.

  پارتيا ورتالىعى مەن مەملەكەتتىك كەڭەس ءۇشىنشى جالپى ماجىلىسىنەن كەيىن رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋ كەزىندە از ساندى ۇلت رايونىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ، ساياسي جاقتان، ەكونوميكالىق جاقتان، دارىندىلاردى جەتىلدىرۋ جاقتان باسقا ىشكى رايونداردان دا كەڭ ساياسات قولداندى. ايتالىق، 1989-جىلى شاۋەشەك قالاسىن اشىق قالا ەتىپ بەكىتىپ، شەتكە زات شىعارىپ، كىرگىزۋ ۇقىعىن، شەتكە ەڭبەككۇش شىعارۋ ۇقىعىن قالانىڭ وزىنە بەردى. بۇل شاۋەشەك ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا، حالىق تۇرمىسىنىڭ تەز قارقىنمەن جاقسارۋىنا ەرەكشە دەمەۋ بولدى. سول كەزدە وزىمىزدە شەتكە شىعاراتىن زات از بولعاندىقتان، شىعىستان كىرگىزىپ، باتىسقا شىعارۋ، باتىستىڭ وزىمىزگە قاجەتتى زاتتارىن مولىنان كىرگىزۋ شاراسىن قولدانعاندىعىمىزدان، ەكى ەلدىڭ زاتتارى توقتاۋ سۋدىڭ بوگەۋىن اعىتقانداي ەكى ەل ورتاسىندا توقتاۋسىز اعىلدى. جاڭا ءبىر ۇرپاق ساۋداگەرلەرى ورتاعا شىعىپ، تىرىسشاڭدىقپەن ساۋدا جولدارىن اشىپ، شاۋەشەك ەكونوميكاسىن دامىتۋعا وزىندىك ۇلەس قوستى. ءبىز شەتكە ەڭبەككۇش شىعارۋ ۇقىعىمىزدان پايدالانىپ، ۇدايى ەكى جىل 200 دە 300 ادامدى شەتكە شىعارىپ،  جەر  كوتەرىپ، ەگىن   ەگۋگە ۇيىمداستىرىپ، كوپ-كورىم حالىق تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىن جەبەدىك. بۇل جىلدار شاۋەشەك ەكونوميكاسىنىڭ ارشىندى قاداممەن دامۋىنا العاشقى نەگىز قالانعان كەزدەر بولىپ، قازىنا كىرىسى جىلىنا 20 پايىزدىڭ ۇستىندە ارتىپ، نەگىزدىك قۇرىلىس جۇرگىزۋگە نەداۋىر مۇمكىندىكتەر جاراتىلدى. قازىر شاۋەشەك قالاسى وتكەن ءارقانداي ۋاقىتپەن سالىستىرۋعا كەلمەيتىن دامۋ كەزەڭىندە تۇر.

  1974-جىلى شاۋەشەكتە تەك قانا اكىمشىلىك مەكەمەسىنىڭ بەس قاباتتىق عيماراتىنان باسقا قابات ءۇي جوق ەدى. ال بۇگىنگى كۇندەرى عيماراتتار كوككە بوي سوزعان، بۇرىنعى 9 شارشى كيلومەترلىك اۋماقتاعى كىشى قالاشىقتان اۋماعى 20 شارشى كيلومەترگە جەتەتىن ورتاشا قالاعا اينالدى. جولدارى اسفاليتتالعان، قالا قۇرىلعىلارى كەمەلدەنگەن، وسى زامانعا بەت العان قالاعا اينالىپ، عاسىرلاردان وتاننىڭ بىرلىگىنىڭ تۋىن ۇستاپ تۇرعان شاۋەشەك قازىر شەكارادا شولپانداي جارقىراپ، ءوزىن الەمگە ايگىلەپ تۇر. ءبىز وسى ەكى مىسالدان 60 جىلداعى تارباعاتايدىڭ دامۋ قارقىنىنىڭ قانداي ەكەندىگىن انىق كورە الامىز.

   بۇكىل ايماعىمىزدان العاندا وسى 60 جىلدا پارتيا ورتالىعىنىڭ دانا باسشىلىعى مەن پارمەندى قولداۋىندا، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ  تۋرا  جەتەكشىلىگىندە، تارباعاتاي اۋىل شارۋاشىلىعى ءتىس اعاشپەن ەگىن سالاتىن وندىرىستەن كەمەلدى ماشينالاسقان ءىرى وندىرىسكە، ونەركاسىبى بۇرىنعى وتباسىلىق قولونەر كاسىپتەن  سالالارى  تولىق، كوپ ءتۇرلى مەنشىك تۇزىمى قاتار ءومىر سۇرگەن، وسىزاماندانعان وندىرىسكە، قاتىناسى كادىمگى اۆتوموبيلدەن، ات اربا وندىرىسىنەن اسفاليتتانعان، قۇرلىق-اۋە  قاتىناسى  ىركىلىسسىز اعىلعان زاماناۋي وندىرىسكە، ساۋاتسىزدىق جايلاعان ايماقتان ساۋاتسىزدىق جويىلعان، حالىق مادەنيەتكە ۇمتىلعان ايماققا وزگەردى. بۇل پارتيانىڭ ۇلى ساياساتىنىڭ جەڭىسى، جۇڭگوشا سوتسياليزم جولىنىڭ ابزالدىلىعىنىڭ جەڭىسى، 900 مىڭنان استام ءار ۇلت حالقىنىڭ بەرەكە-بىرلىكتە بولىپ، بەل شەشپەي كۇرەس جاساۋىنىڭ جەمىسى. بۇل 60 جىلدىق دامۋ كوممۋنيستىك پارتيانىڭ قايدا بولسا، جەڭىس سوندا دەگەن بۇلجىماس اقيقاتىن بارىنشا ايقىنداي ءتۇستى.

  ءبىزدىڭ تارباعاتاي كورىكتى دە كوركەم، ىنتىماقتى بىرلىگىمەن، مادەنيەتتى، ەڭبەكشىلدىك تىرلىگىمەن تالايلاردى تامساندىرعان، تالايلارعا ءان سالدىرعان قۇتتى مەكەن. مەملەكەتتىك كەڭەس اشىق قالا دەپ بەكىتكەننەن كەيىن ءوزىنىڭ اتاعىمەن ەلدىڭ ءىشى-سىرتىنان كوپتەگەن قوناقتاردى باۋراپ، وزىنە تارتتى. ولارعا ۇمتىلماستاي اسىرەلەر قالدىردى. سونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ءبىر قوناقتىڭ 1990-جىلدارى ماعان ايتقان ءبىر ءسوزى ءالى ەسىمدە. ول ماعان بىلاي  دەگەن  ەدى: «باكە، مەنىڭ جۇڭگوعا ءبىرىنشى رەت كەلۋىم، كەلىپ كوردىم دە ەكى نارسەگە تاڭ قالدىم. ءبىرى، 5 تە 6 حانزۋ ازامات ‹ءاي-و، ءاي-د› دەپ ايعايلاپ سەمەنت تاقتايدى قابات ءۇيدىڭ توبەسىنە كوتەرىپ شىعىپ كەتەدى ەكەن. ولاردا ءبىر تەحنيكانىڭ (كراندى ايتپاقشى) كۇشى بار ەكەن. بىزدە تەحنيكا بولماسا ون جىل بولسا دا جاتا بەرەدى. ەندى ءبىرى، سىزدەردىڭ انەۋ كىشكەنە قول تراكتورلارىڭ دا ءبىزدىڭ ءبىر كامازدىڭ كۇشى بار ەكەن». سوندا مەن وعان: «ءبىزدىڭ ميلليارد ادامىمىز ميلليارد تەحنيكا، ءبىز وسى قوس قولىمىزدىڭ كۇشىمەن مەكەنىمىزدى گۇلدەندىرەمىز. وسى قوس قولىمىزدىڭ كۇشىمەن جۇڭگودا ءتورتتى وسىزامانداندىرامىز، ءسىز بەس-ون جىلدان كەيىن كورسەڭىز ەكىنشى ءبىر جاڭا دۇنيەگە كىرگەندەي بولاسىز» دەگەن ەدىم.  ول «بولار، بولار» دەپ باسىن يزەگەن ەدى.

  قازاق «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا، ءجۇز جىلدا قازان» دەيدى. اۆتونوميالى رايون قۇرىلعالى 60 جىلدان بەرى، اسىرەسە رەفورما جاساپ، سىرتقا ەسىك اشقان 36 جىلدان بەرى تارباعاتاي حالقى ءوزىنىڭ قوس قولىمەن يگىلىك جاراتىپ، مەكەنىن گۇلدەندىرىپ، ەڭبەگىمەن داستان جازىپ، راسىندا دا ەلدى تاڭ قالدىراتىن يگىلىكپەن العا باسىپ كەلەدى. قازىر قولىمەن سەمەنت تاقتاي كوتەرەتىن جاعداي كەلمەسكە كەتتى. ءار سالانىڭ بارلىعى وسىزاماندانۋعا قاراي ارشىندى قادام تاستادى. ىنتىماقتى دا مادەنيەتتى، ەڭبەكشەل تارباعاتاي حالقى وسى قارقىنمەن ۇدىرە العا تارتىپ، پارتيا ورتالىعى العا قويعان ەكى ءجۇز جىلدىق نىسانانى ەلىمىزبەن بىرلىكتە  جۇزەگە  اسىرا الاتىندىعىنا ەشكىم شۇبالانباسا كەرەك.




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn