ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

جۇڭگو قازاقتارىنىڭ كينو-تەلە ادەبيەتى تۋرالى از ءسوز

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/9/10 13:04:18

مۇرات قاسەن ۇلى

  كينو-تەلە فيلم  ادەبيەتى(影视文学) دەگەنىمىز  ادەبيەتتىڭ جاڭا ءبىر جانرى،  كينو ادەبيەتى(电影文学) مەن تەلە ادەبيەتىنىڭ(电视文学) قوسىلىپ ايتىلۋى. كينو ادەبيەتى  (电影文学، اعىلشىنشاسى: Movie Literature) دەگەنىمىز كينو سەنەرياسى، كينو تۇسىندىرمەسى مەن كينوداعى قوسالقى ءان-كۇيلەردى  ءوز  ىشىنە  قامتيدى. تەلە ادەبيەتى (电视文学)  ءوز ىشىنە تەلە سەنەرياسى،  تەلە حيكاياسى (بەلگىلى پروزالىق شىعارمانى مۋزيكا، كورىنىستىڭ سۇيەمەلىندە وقىپ بەرۋ)، تەلە شالقىماسى، تەلە ولەڭى، تەلە احپاراتتىق ادەبيەتى قاتارلىلاردى قامتيدى.    جالپى دۇنيە ءجۇزى  بويىنشا  كينو-تەلە ادەبيەتىنىڭ  پايدا بولۋى، دامۋى پروزالىق، پوەزيالىق شىعارمالارعا قاراعاندا  وتە   كەش.  كينو، تەلەۆيزوردىڭ ادامداردىڭ تۇرمىسىنا زور ىقپال كورسەتۋىنە ىلەسە وتىرىپ، ءبىر عاسىر ىشىندە ايرىقشا دامىپ، ماڭىزدى ورىن ۇستاپ، وسىزامانعى ادەبيەتتىڭ ماڭىزدى ءبىر سالاسى بولىپ قالىپتاسقان. كينو-تەلە   ادەبيەتىنىڭ   باستى ەرەكشەلىگى:

  1. رەال تۇرمىستى جيناقتاعان  تۇرعىدا بەينەلەپ بەرەدى، رەال  دۇنيەنىڭ كورىنىستەرىن كوركەمونەرلىك ەرەكشەلىككە سيدىرا وتىرىپ، كورەرمەندەردىڭ كوز الدىنا ءوز بەينەسىندە جايىپ سالادى.

  2. ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ بەينەلەۋ فورماسىن بىرلەستىرە وتىرىپ، ءوزى جاراتقان ەكراندىق وبرازدى  ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ توعىسۋى ارقىلى قالىپتاسقان كوركەمونەرلىك وبرازعا اينالدىرا الادى. كينو-تەلەفيلم ادەبيەتى دە ادام مەن ادام جانىن، ادامنىڭ كوڭىل كۇيىن، سەزىمىن زەرتتەۋ مەن سۋرەتتەۋدى ماقسات قىلادى ءارى وسى ماقساتقا  جەتۋ ءۇشىن وقيعانى بايانداپ،  ادەبي تاسىلدەردەن پايدالانا وتىرىپ، كەيىپكەر وبرازىن جاراتادى، تۇرمىستى بەينەلەپ بەرەدى. ديالوگ، قوسىمشا تۇسىندىرمە  ارقىلى كەيىپكەر وبرازىن جاراتاتىندىقتان، ول كينو ونەرى مەن ادەبيەت ونەرىنىڭ ەرەكشەلىگىن ءوز بويىنا توعىستىرعان دەپ اتاۋعا بولادى.

  كينو ادەبيەتى نەمەسە تەلە ادەبيەتى بولسىن ەكەۋىنىڭ دە سۇيەنەتىنى سەنەريا. كينو ادەبيەتى مەن تەلە ادەبيەتىنىڭ اراسىندا ۇقساماستىق، پارىق بولادى:

  1. كينو كورەرمەندەرگە «كينو ەكرانى» ارقىلى كورسەتىلسە، تەلە فيلم كورەرمەندەرمەن تەلەۆيزور، تاعى باسقا وسىزامانعى مەديالار ارقىلى بەت كورىسە الدى.

  2. تەلە فيلم قاراپايىم كەسكىنگە الۋ اسپاپتارى ارقىلى ەكرانعا ءتۇسىرىلىپ، وڭدەۋدەن وتكەن سوڭ، كورەرمەندەرىنە كورسەتىلە بەرەدى. ال كينو ارنايى كينو الۋ اپپاراتىمەن كەسكىنگە الىنىپ، نەگاتيۆتى  جۋۋ، باس-اياعىن كەسۋ قاتارلى ءبىر مۇنشا تەحنيكالىق وڭدەۋدەن وتكەن سوڭ بارىپ، كورەرمەندەرمەن بەت كورىسە الادى. وسى  جاعىنان الىپ قاراعاندا، كينونىڭ جاسالۋى تەلە فيلمنىڭ جاسالۋىنا قاراعاندا كۇردەلى دە ەكونوميكالىق قۇنى قىمباتقا توقتايدى.

  3. تەلە فيلمدى وتباسىندا تاماشالاۋعا بولادى، ۇزاق مەتراجدى، كوتەرگەن تاقىربى الۋان ءتۇرلى بولادى. ال كينونى كينوحاناعا بارىپ تاماشالاۋعا بولادى، مەتراجى  قىسقا بولادى. ەلىمىز قازاقتارىندا كينو ادەبيەتى 1955- جىلعى «قاسەن-جاميلا» كينو فيلمىنەن باستاۋ العان دەسەك، ال تەلە ادەبيەتىنىڭ باستالۋى وتكەن عاسىردىڭ 90- جىلدارىنان باستاپ باستالدى دەپ ايتۋعا بولادى. تومەندە كينو ادەبيەتى مەن تەلە ادەبيەتىمىز تۋرالى ارنايى جەكە-جەكە توقتالىپ وتسەك:

  كينو ادەبيەتى

  كينو سەنەرياسى كينو ادەبيەتىندە ماڭىزدى ورىندى ۇستايدى، سەنەريا اۆتورىن كينونىڭ سەنەرياسىن جازۋشى دەپ اتايدى. كينو سەنەرياسىن جازۋ وڭاي بولعانمەن، ونىڭ كينو بولىپ جاسالۋىنا، ەكونوميكالىق دەمەۋ، ساياساتتىق سۇيەنىش دەگەندەي، كومەكتەر بولماسا، اپپاراتقا ءتۇسىرىلىپ، ەكران بەتىنە شىقپايتىنى كوپكە ايان.  كينو سەنەرياسىن كينو ونەرىنىڭ ەرەكشەلىگىنە لايىقتاپ جازادى. سەنەريا اۆتورى كينو سەنەرياسىن ءوزى قۇراستىرىپ جازۋىنا دا، باسقالاردىڭ شىعارمالارىن كينوعا لايىقتاپ وزگەرتىپ جازۋىنا دا بولادى. نەسى بولسا دا كينونىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي وتىرىپ، كينو جاساۋشىلاردىڭ تاپسىرماسىمەن جازسا، كەي جاعدايلاردا جازۋلى دايار سەنەريا بويىنشا كينو تۇسىرىلەدى.

   وسى ارادا باسىن اشىپ، انىقتاپ الار ءبىر ماسەلە: جۇڭگو قازاقتارىندا ءالى كۇنگە دەيىن مىناۋ قازاقتار سەنەرياسىن وزدەرى جازىپ، وزدەرى جاساپتى   دەپ ماقتانا قوياتىنداي كينو بولعان ەمەس. بۇلاي دەۋىمىزدەگى سەبەپ، مەيلى وسىدان 60 جىل بۇرىن تۇسىرىلگەن «قاسەن-جاميلا» بولسىن، كەيىنگى كۇندەردە تۇسىرىلگەن باسقا دا كينولار بولسىن بارلىعى دا مەملەكەت جاعىنان نەمەسە وزگە ۇلت ۋاكىلدەرىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن تۇسىرىلگەن، كينونىڭ رەجيسسەرى دە  وزگە  ۇلت ۋاكىلى.  كينونى ءوزىمىز جاساپ تۇسىرە الماعانىمىزبەن، جۇڭگو قازاق ادەبيەتىندە كينو ادەبيەتى اق قالماعان ەكەن. 1950- جىلداردان بەرى   جۇڭگوداعى قازاق قالامگەرلەرى سان جاعىنان مول بولماسا دا  ءبىر مۇنشا كينو سەنەريالار جازىپ جاريالاعان .

  1955- جىلى شاڭحاي كينو ستۋدياسى جاعىنان تۇسىرلگەن جۇڭگو قازاقتارىنىڭ تۇرمىسىن بەينەلەگەن   تۇڭعىش   كينو   فيلم «قاسەن-جاميلا» ءوز كورەرمەندەرىمەن بەت كورىستى. ۋاڭ يۇحۋ «قاسەن-جاميلا» سەنەرياسىن جازۋ ءۇشىن سول تۇستاعى شينجياڭ  مادەنيەت مەڭگەرمەسىنىڭ باستىعى، شينجياڭ ادەبيەت يسكوستۆوسى جۋرنالىنىڭ جاۋاپتىسى بۇقارا تىشقانبايەۆپەن بىرلەسكەن.  سەنەريانىڭ ءساتتى جازىلىپ، ۇلتتىق بوياۋىنىڭ قانىق بولۋىنا سول تۇستاعى شينجياڭ ويىن-ساۋىق ۇيىرمەسىندەگى  قاۋسىلقان قوزىبايەۆ، سولتان ءماجيت ۇلى، تايىر بەلگىلباي ۇلى قاتارلى ونەر ادامدارى دا  ءوز كومەكتەرىن اياماعان. كينو سەنەرياسى  «ۋاڭ يۇحۋ، بۇقارا تىشقانبايەۆ، ت. ب » اتىندا «ادەبيەت-كوركەمونەر يسكوستۆوسىنىڭ» (قازىرگى «شۇعىلا» جۋرنالى) 1954- جىلعى 9-،10-،11-ساندارىنا جاريالانعان.

  ونان كەيىن ون جىلعا سوزىلعان اتى شۋلى «مادەنيەت توڭكەرسى » اياقتالعان سوڭ، قازاق قالامگەرلەرى كينو سەنەرياسىن  جازۋ جاعىندا كوپ ەڭبەكتەنگەن ەكەن. قازاق قالامگەرلەرىنەن كينو سەنەريا جازۋمەن كوپ شۇعىلدانعان جازۋشىلاردىڭ ءبىرى، ءالىمجان قاتپايەۆ. ول كىسىنىڭ «قىز بەيىتى»، «كۇن استىنداعى كۇنىكەي  قىز»  اتتى  ەكى  كينو  سەنەرياسى «شۇعىلا» جۋرنالىنا جاريالانسا،   «اققۋلار قايدا بارادى» اتتى كينو  سەنەريا-درامالار جيناعى 1992- جىلى  شينجياڭ  جاستار-ورەندەر باسپاسى جاعىنان جارىق كورگەن. ءالىمجان قاتپايەۆ كينو سەنەرياسىن جازۋمەن بىرگە، كينو سەنەرياسى ۇگىتشىسى دە بولعان.

  «ادەبيەت باقشاسىندا كينو سەنەرياسى دا قۇلپىرىپ تۇرسا ەكەن» اتتى ماقالاسى «شۇعىلا» جۋرنالىنىڭ  1982- جىلعى 5-سانىندا جارىق  كورىپ، ۇلتىمىزدىڭ  كينو ادەبيەتىنىڭ دامۋىنا تۇرتكىلىك رول اتقارعان دەۋگە بولادى.  «قىز بەيىتى» كينو سەنەرياسى ءۇشىن   اۆتونوميالى  رايوندىق ادەبيەت-كوركەمونەرشىلەر بىرلەستىگى جاعىنان 1- دارەجەلى سيلىقپەن ماراپاتتالعان، تيانشان كينو ستۋدياسى جاعىنان 1982- جىلى  كينو بولىپ جاسالۋمەن بىرگە،  حانزۋ، قازاق، ۇيعۇر تىلدەرىندە اۋدارىلىپ، كورەرمەندەرمەن بەت كورىسكەن.

  ودان كەيىن دە جازعان كينو سەنەريالارى جەردە قالماي، باعى جانعان قازاق جازۋشىسى ەركەش قۇرمانبەك قىزى.  شىعارمالارى نەگىزىندە سەنەرياعا وزگەرتىلگەن «اق سارباس»، «قارا تورعاي» كينولارى ورتالىق حۇجاتتى فيلم- كينو ستۋدياسى مەن بەيجيڭ چيڭجيڭ مادەنيەت مەدياسىنىڭ بىرلەسىپ جاساۋىندا 2009- جىلى كورەرمەندەرىمەن بەت كورىستى. فيلمنىڭ سەنەرياسىن كينو جاساۋشى جاقتىڭ تالابىنا ساي اۆتورى ءوز شىعارمالارى نەگىزىندە سەنەريالاستىرعان.

  جوعارىدا كينو ەكرانىنا كوتەرىلگەن كينو سەنەرياسىنان تىس، ۇلتىمىزدىڭ قالامگەرلەرىنەن تۋىندىعان كينو سەنەريالارى دا ءبىر مۇنشا، ايتسە دە بارلىعىنىڭ باعى جانىپ، كينو بولىپ ءتۇسىرىلۋ بۇيىرماعان.

  كوبەن اسقار ۇلىنىڭ «ارقالىق باتىر»، قاجىبەك توتەكيننىڭ «مىقيا سوتى» ، قۇرمانالى جۇنىسقانوۆتىڭ «اكبار باتىر»، ماقاتان ءشارىپقاننىڭ «ەرتىس جۇلدىزى»، «ءساليقا-سامەن»، ورازانباي ەگەۋبايەۆتىڭ «تاۋ ۇلى»،  تۇرسىنالى ىرسكەلديەۆتىڭ  «تاڭجارىق»، اۋەسقان نۇرقوجا قىزىنىڭ « كۇدىك»، «جاڭا تۇراق»، «كوكجيەك»، ايتقالي وسپان ۇلىنىڭ «قارا ۇڭگىر مەكتەبى»،  ءالىمجان قاتپايەۆتىڭ «اققۋلار قايدا  بارادى»، بالاپان  راباتوۆتىڭ «دومبىرا»، جاقاي اقىمەت ۇلىنىڭ «قويلىباي»، عالىم قاناپيا ۇلىنىڭ «قوس قاراعاي»، ت.ب كينو سەنەريالارىن اتاۋعا بولادى. «جوقتان بار جاقسى» دەمەكشى،  ۇزىن سانى 20 عا جەتپەيتىن كينو سەنەريالارىنىڭ باستى مازمۇنى، كوتەرگەن تاقىرىبى، جەتكەنى مەن كەتكەنى تۋرالى توقتالۋعا   مۇمكىندىك بولسا، كەلەسى ماقالاعا مىندەتتەي تۇردىق.

  كينوداعى قوسالقى ءان-كۇيلەرگە توقتالار بولساڭ، ەڭ اۋەلى، «قاسەن-جاميلا» كينوسىن اتاۋعا بولادى. دانەش راقىش ۇلىنىڭ ورىنداۋىندا  «قويشى ءانى » كينونىڭ ۇلتتىق بوياۋىن ونان ارمەن اسپەتتەپ، ءسانىن ارلەي تۇسكەن. بۇل ءاننىڭ  ءماتىنىن بۇقارا تىشقانبايەۆ، مۋزيكاسىن مالىك شيپان ۇلى جازعان. فيلمدە تاعى تايىر بەلگىباي ۇلىنىڭ فيلم ءتۇسىرۋ بارىسىندا جاساعان «سالكۇرەڭ» اتتى كۇيى بار.

  «قويشى ءانى»، «سالكۇرەڭ» كۇيى ارادا سونشا جىل وتكەن بولسا دا كورەرمەن كوڭىلىنەن ورىن الىپ، كەڭىنەن تارالعان. 1964- جىلى تۇسىرىلگەن «تيانشان قىزىل گۇلى» فيلمىندە تۇران قۇسايىن قىزىنىڭ ءوزى جازىپ، ورىنداعان  «قىزىل گۇل»، باتيما قىزدانايوۆانىڭ   ءوزى    جازىپ،  ورىنداعان «جايلاۋ ءانى» كەڭىنەن تارالىپ، تىڭدارماندارىن ءتانتى    ەتكەن  ءان  دەۋگە  بولادى. «جەتىم قىزدىڭ ماحابباتى» كينوسىنداعى جۇمان ءابىش ۇلى ءماتىنىن جازىپ، كادەك قىرعىزباي ۇلى مۋزيكاسىن جازعان «تۋعان جەر» ءانى اۆتونوميالى جانە مەملەكەتتىك بايقاۋلاردا 1-، 2- دارەجەنى جەڭىپ السا، 1995- جىلى بۇكىل مەملەكەت بويىنشا «ون اسەم ءاننىڭ ءبىرى » بولىپ باعالانعان. 1997- جىلى شينجياڭ قازاق تەلەۆيزياسىندا تۇڭعىش رەت MTV عا الىنىپ، كۇمىس مەدالمەن سيلاندى. ەڭ كەرەمەت جەرى، جاستار اراسىندا ۇلكەن اڭىس قوزعاپ، كەڭ تارالعان اندەردىڭ بىرىنە اينالعاندىعى.

  تەلە فيلم ادەبيەتى

  تەلە فيلم سەنەريالارى ءسوز بولا قالسا تاعى دا قابىرعالى قالامگەرىمىز ەركەش قۇرمانبەكتىڭ اتى بارلىعىنان وزا شاپقان ەكەن. ەركەشتىڭ سەنەريالاستىرۋىمەن جارىق كورگەن، كوكتوعايلىق سەرجان باتىردىڭ ىزگى ىستەرىن بەينەلەۋدى ماقسات ەتكەن «سەرجان» اتتى 5 سەريالى تەلە فيلم 1990- جىلدار كورەرمەندەرىمەن بەت كورىسسە، «اق سارباس» اتتى 5 سەريالى تەلە فيلمى جاقىن ارالىقتا عانا تەلەۆيزوردا قويىلدى. ەركەش قۇرمانبەك قىزىنىڭ كينو-تەلە ونەرىندە وزىندىك ەڭبەگى ءبىر مۇنشا. بۇدان تىس، تەلە ەكرانىندا كورەرمەندەرگە كورسەتىلگەن  كولەمدى  دۇنيەلەردەن  ورازانباي ەگەۋبايەۆتىڭ   «تاڭجارىق» (5 سەريالى)، ءشامىس  قۇمار  ۇلىنىڭ  «جۋساندى  دالا»، «جانىبەك باتىر» فيلمدەرىن اتاۋعا بولادى.

  تەلە فيلمنىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن سالاسى حۇجاتتى فيلم جاساۋ. ءوز قانداستارىمىزدىڭ بۇل جاعىنداعى قۇلشىنىستارى جاقىنعى جىلداردان بەرى تەككە كەتپەي، ءوز كورەرمەندەرىن تاۋىپ وتىر. حۇجاتتى فيلمدەردەن كولەمدىلەرىن اتاپ وتەر بولساق:  جۇمادىل مامان ۇلىنىڭ «العا باسۋ جولىنداعى ىلە» (3 ءبولىمدى)، قاسىمقان ۋاتقان ۇلىنىڭ «ىلە سالتاناتى» (5 ءبولىمدى)، «ىلە  سازى» (3 ءبولىمدى)؛  قۋاندىق كوبەن ۇلىنىڭ «تاريح تاڭبالارى» (8 ءبولىمدى)، «ساحارا مۇراعاتتارى» (2 ءبولىمدى)؛ قۋانىش ءىلياس ۇلىنىڭ «دالا ءدانىشپانى» (4 ءبولىمدى)، «جەز بۇيدالى بۋىرشىن» (2 ءبولىمدى)، «جىلقى جالىنداعى مادەنيەت» ( 3 ءبولىمدى)، ت.ب  اتاۋعا بولادى. بۇدان تىس، شينجياڭ تەلەۆيزياسىنىڭ قازاق ءبولىمى جاعىنان جاسالعان ءبىر ءبولىمدى حۇجاتتى فيلمدەر الۋان ءتۇرلى بولىپ، سان مەن ساپا جاعىنان ءوز ەرەكشەلىگىن قالىپتاستىرعان دەۋگە بولادى. 

  كينو-تەلە ونەرىمىزدىڭ تاعى ءبىر جالعاسى ميكرو فيلم. ميكرو فيلمنىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلگى ونىڭ ميكرولىعىندا، ياعني شاعىندىعىندا. ماسەلەن، ميكرو فيلمنىڭ ۋاقىتى قىسقا، 3 سەكۋندتان 300 سيكنود ارالىعىندا بولادى. فيلم جاساۋعا كەتەر ۋاقىت قىسقا، ۇزاعاندا ءبىر اپتا ۋاقىت قاجەت بولادى. كەتەر قارجى دا از، ەڭ كوپ بولعاندا ون مىڭ يۋان شاماسىندا عانا قارجى جۇمسالادى.

  ميكرو فيلم مازمۇننا قاراي وتىرىپ يۋمور-كۇلدىرگى، الەۋمەتتىك جارنامالار، ساۋدالىق جارنامالار، زاماناۋي نارسەلەر سياقتى مازمۇندارعا بولىنەدى. ميكرو فيلمدە ادەتتەگى كينولاردا بولاتىن: ۋاقىت، ورىن، كەيىپكەر، باستى تاقىرىپ، اڭگىمە وقيعاسى قاتارلى ماتەريالدار تولىق بولادى. ميكرو فيلمدى كەسكىنگە الۋعا ءداستۇرلى كينو-فيلمدەردى كەسكىنگە الۋ سياقتى كينو الۋ اپپاراتى، كەسكىن اپپاراتى بولۋ شارت ەمەس، قىزىعۋشىلار كەسكىن اپپاراتى، كوپ يقۋاتتى قولفون قاتارلىلارمەن كەسكىنگە الىپ جاساي بەرۋىنە دە، فيلمگەر باسقا كينو، تەلە فيلمدەردىڭ كورىنىستەرىن پايدالانىپ، سىرتتاي دىبىس كىرىستىرىپ جاساۋىنا دا، ءار ءتۇرلى فوتو سۋرەتتەردى فيلم جاساعىش جۇيەلەرگە رەتىمەن قوسىپ جاساي بەرۋىنە دە بولا بەرەدى، فيلم ۋاقىتى  قىسقا،  كورىنىسى  قىزىقتى دا اسەرلى بولعاندىقتان، قازىرگى جاستاردىڭ قارسى الۋىنا يە بولىپ وتىر.

  جۇڭگو قازاقتارىنان ميكرو فيلم جاساۋمەن ەڭ كوپ اينالىسقان ادام جەڭىس ىرىسحان ۇلى. جەڭىستىڭ ءوزى سەنارياسىن جازىپ، ءوزى رەجيسسەرلىك ەتىپ، باستى رولدا ويناعان ميكرو فيلمدەرى ەرەكشە كوپ. جەڭىستىڭ ميكرو فيلمدەرىن  جاساۋ ەرەكشەلىگى كوپ ساندىلارى ەل اراسىندا تارالىپ جۇرگەن كۇلدىرگى، انەكدوتتاردى ارتيستەر رول الۋ ارقىلى تىپتەن دە تۇسىنىكتى، كۇلدىرگى ەتىپ جاسايتىنى.

  «قامىسبايدىڭ قىزىقتارى» ءوزىنىڭ وقيعاسىنىڭ قىزىقتىلىعى مەن قاراپايىمدىلىعى ارقىلى كورەرمەندەرگە كۇلكى سيلاۋمەن بىرگە، تاربيەلىك قۇنعا يە تاماشا شىعارمالار دەسەدە بولادى. 

  جەڭىس ىرىسحان ۇلىنان باسقا ميكرو فيلم جاساۋ جاعىندا كوپ ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن توپ «ادىرنا» كومەديا توبى. بۇدان تىس، كەسكىن توراپتارىن اقتارا بەرسەڭىز، اۆتورلارىن تابا الماعانىم     بولماسا، «گيتلەر  كوكتوعايدا»، «قازاقتاردىڭ سوعىم سويۋى تۋرالى» ميكرو فيلمدەر جانە «باتىسقا ساياحات» فيلمىنەن وزگەرتىلىپ جاسالعان، «سۋ بويىندا » فيلمىنىڭ ۇزىندىلەرىنەن وزگەرىس ەنگىزىلىپ جاسالعان ميكرو فيلمدەر كوپ.

  قازىرگە دەيىن جەڭىس ىرىسحان ۇلى مەن ادىرنا توبى عانا سەنەريالارىن وزدەرى جاساپ، وزدەرى رول الىپ ويناعانى بولماسا، قالعاندار نەگىزىنەن باسقا كينو-فيلمدەردىڭ ۇزىكتەرىنە دىبىس بەرۋ ارقىلى جاسالعان بولىپ سانالادى. مەيلى قالاي جاسالسا دا جوعارىداعى ميكرو فيلمدەردى مازمۇنى اقاۋسىز، كارى-جاستىڭ تەڭ وتىرىپ كورۋىنە ۇيلەسەتىن كۇلدىرگى، تاربيەلىك ءمانى بار دۇنيەلەر دەۋگە بولادى.

    ۇلتىمىزدىڭ كينو-تەلە ونەرىنىڭ قالىپتاسۋى باسقا ۇلتتارعا قاراعاندا وتە كەش دەسەك تە، باردان جوق جاقسى دەگەندەي، ءبىر مۇنشا دۇنيەلەردى جاراتىپ، وسى ونەر سالاسى اق قالماۋعا سەپتىگىن تيگىزدى دەپ ايتار ەدىك.




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.


 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn