ەەڭ جاڭا مازمۇندار
جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن اقىلداستى، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ مەن ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسادى
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولاردى ايالاپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزگىلىگىن ارداقتايمىز
باعىتتامالى كومەكتەسۋ ارقىلى شەشۋشى جەڭىسكە كۇش توپتايىق
ايماعىمىز ءتۇرلى شارا قولدانىپ، كوكونىسپەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
قوعامداعى قاۋىمنىڭ ماسكى ىستەتۋ تۋرالى باعدارلاما
اسقاق جىگەردى ساقتاپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزەمىز
رايونىمىزدىڭ كوپتەگەن تاراۋلارى شارا بەلگىلەپ، ىندەتكە قارسى اتتانۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسادى
ءبىرىنشى شەپتە ەرلىكپەن شايقاس جاساپ جاتقان كومپارتيا مۇشەلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ولاردىڭ جاستىق كوكتەمى «ىندەت» پەن شايقاستا الاۋلادى
«84» زارارسىزداندىرۋ سۇيىقتىعىن ورىندى پايدالانايىق
ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا، ولارعا قامقورلىق جاساۋعا، ولاردى ايالاۋعا، ءسوزسىز، وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىندەتتى جەڭۋ كۇرەسىنە ۇزدىكسىز ساۋ - سالامات ات سالىسۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ توسقاۋىل شايقاسىنىڭ جانە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىل قول جەتكىزۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ايماقتىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ-تىزگىندەۋ ورتالىعى لاباراتورياسىندا ۆيرۋسپەن «بەتپە-بەت شايقاس»جاساپ جاتقان لابارانتتار
ۇيدە وتىرىپ ۇيرەنۋدە كوزدى قورعاۋ ءبىرىنشى ماسەلە
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدى جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى عىلمي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جۇمىس باستاۋدى، ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋدى حاۋىپسىز، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدىق نىسانا مەن مىندەتتەردى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
ءبىرىنشى شەپتە شايقاس جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەت بىلدىرەمىز
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ كەزىندە كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەك
شاۋەشەك قالاسى: ىندەت جاعدايى «كوجە-قاتىققا» ىقپال جەتكىزە المادى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋدىڭ جانە ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قوس جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ سىندى قاتاڭ شايقاستى باتىل جۇرگىزەيىك
ۇلكەن شايقاستا اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ۇلكەن سىناقتا تولىمدى جاۋاپ قايتارايىق
رايونىمىزدىڭ قامداۋ - ساۋدا جۇيەسى ءتۇرلى شارالار قولدانىپ اۋىل شارۋاشىلىق ماتەريالدارىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ماماندارى: عىلمي، ۇيلەسىمدى بولۋ، كوزسىزدىكپەن ىستەتپەۋ، قالىپتان تىس قورعانباۋ
قىسىلتاياڭ كەزەڭدە وزىندىك قاسيەتتى ايگىلەپ، ”ىندەت“پەن شايقاسۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پارتيا تۋىن جەلبىرەتتى
ەكونوميكانىڭ ورنىقتى اينالىمىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن، ورنىقتىلىعىن ساقتايىق
قايتا ورالۋ ساپارىنداعى قورعانۋ باعدارلاماسى
شينجياڭداعى ەگىنشى - مالشىلاردىڭ ءۇي تىرلىگىنە نازار سالىڭىز
ەلەۋلى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ ءتۇزىلىس - مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ - باسقارۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە توتەپ بەرۋ قىزمەتىن زەرتتەگەندە سويلەنگەن ءسوز
قالىپتى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ءتارتىپتى شىنايى قورعايىق

ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى بايىرعى وتكەل - باقتى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/9/17 11:11:41

كارىم دۇيسەنباي ۇلى

  باقتى وتكەلى وتكەل عانا ەمەس، ەكى ەل، ءتىپتى ەكى قۇرلىق اراسىنداعى كوپىر. كوپىر كوتەرە الاتىنىنىڭ ءبارىن وتكىزەدى. وندا ادام دا، زات تا، مادەنيەت تە، رۋح تا بار.

  العاشقى باقتى

  باقتىنى قازاقتار ەجەلدەن  كوكتۇما  دەپ اتاپ كەلگەن، ونى جەرگىلىكتى حانزۋلار ۇيتاڭزى (苇塘子 ) دەيدى، قازاقشا بالاماسى قامىستى كول، قامىستى، قوعالى كول، سۋات دەگەندىك. تاعى سول كوكتۇما دەگەندى بىلدىرەدى. ارباكەشتەردىڭ «كوكتۇما جاقىن، كۇن سالقىن» دەيتىنى وسى جەر. ەلىمىزدىڭ باتىس قاقپاسى اتالعان باقتى وتكەلىنىڭ جازبا تاريحى 1764- جىلدان باستالادى. ءبىراق سول زاماندا شەكارا باسقارۋ قازىرگىدەي جۇيەلى ءارى قاتاڭ بولماعاندىقتان، شەكارا بويىندا مال شارۋاشىلىعىمەن شۋعىلدانعان قازاق حالقىنىڭ قايسى ەلگە تاۋەلدى ەكەنى ءالى تولىق تۇراقتاندىرماعان، قايسى ەل ءتيىمدى بولسا سولاي ءوتىپ مال باعىپ،ءداستۇرلى زات ايىرباس ساۋداسىمەن شۇعىلدانىپ، قولىنداعى مالىن شاي مەن ماتاعا ايىرباستاپ، قاجەتىن قاناعاتتاندىرىپ وتىرعان. بۇل ەركىن ساۋدانىڭ تاريحى 1760- جىلداردان الدەقايدا ۇزاق، بۇل بارىمىزگە بەلگىلى جاي ساۋات.

  چيڭ داۋىرىندەگى باقتى

  چيڭ ءداۋىرىنىڭ العاشقى جىلى جۇڭگو مەن شارروسسيا شەكارالاسپايتىن ەدى. سول كەزدا چيڭ حاندىعىنا قاراعان قازاق ءار جىلى كۇزدە تارباعاتاي سۇيجيڭشىڭنىڭ شىعىسىنداعى ۇكىمەت بەلگىلەگەن قازاق بازارىنا كەلىپ شاي- تۇز،   بۇلعا   مال،  تەرى  ايىرباستايدى ەكەن.  تارباعاتاي  سۇيجيڭشىڭ (塔尔巴哈台绥靖城) تارباعاتاي تىنىشتاندىرۋ قالاسى دەگەن ماندە. ونى جەرلىك حالىق كونە جامبىل دەيدى. قازىرگى شاۋەشەك اسكەري رايونى، ايماقتىق پارتكوم، اكىمشىلىك مەكەمەسى تۇرعان    جەر.   حانزۋ   تىلىندەگى   تاشىڭ ( 塔城 ) دەگەن اتاۋ حانزۋشا وسى سەگىز ارىپتەن   تۇراتىن  قالا اتاۋدىڭ قىسقارتىلعانى. كونە جامبىلدىڭ ەڭ اقىرعى ءبىر  بولەگى    اسكەري   ورىننىڭ ىشىندە بولاتىن. 1999-جىلى ايماقتىق 2-ورتا مەكتەپتە ءمۇدىر ەدىم. سول جىلى  5-ايدا اسكەري رايون جاڭا قۇرىلىس سالاتىن بولىپ، وسى كونە جامبىلدىڭ توپىراعىن قالا سىرتىنا تاسىپ جاتقانىن كورىپ، مەكتەپ اۋلاسىنا ءجۇز ماشينا توپىراقتى اقىسىز توكتىرىپ تەگىستەتكەن ەدىم. جاقىن جەرگە تاسىعانعا اسكەرلەر دە ريزا.  توپىراعى  ءبىر ءتۇيىر تاس جوق مايدا سارى توپىراق ەدى.

  چيڭ پاتشالىعىنىڭ سوڭعى كەزەڭىندە مەملەكەت قۋاتى السىرەپ، شارروسسيا باقتى وتكەلى سياقتى وتكەلدەردە جۇڭگو- شارروسسيا ساۋداسىن  تىكە  جۇرگىزدى.  بۇل ولاردىڭ قازاق ساحاراسىن باسىپ العانىنىڭ بەلگىسى ەدى. 18-عاسىردىڭ ورتاسىندا شارروسسيا ساۋداگەرلەرى ىلە، تارباعاتاي شەكاراسىنداعى تۇرعىندارمەن زات الماستىرۋ بەي رەسمي ساۋداسىن باستايدى. 1791-جىلى شارروسسيا ءوز ماقساتى بويىنشا ساۋدا ءادىسىن جاساپ شارروسسيا ساۋداگەرلەرىنىڭ تارباعاتايعا (شاۋەشەككە) كەلىپ ساۋدا جاساۋىن شابىتتاندىرادى. 1805-جىلعا كەلگەندە  ىلە، تارباعاتاي وتكەلدەرىن اشۋدى رەسمي تۇردە زەرتتەيدى.

  1850-جىلى شارروسسيا چيڭ پاتشالىعىنىڭ قارسىلىعىنا قاراماي ءۇشىنشى رەت ىلە، تارباعاتاي، قاشقار وتكەلدەرىن اشۋ تالابىن ورتاعا قويادى. سول جىلى 5-ايدا وتكەل اشىلادى. 1851-جىلى 8-ايدىڭ 6-كۇنى جۇڭگو مەن شارروسسيا «ىلە-تارباعاتاي ساۋدا كەلىسىمىنە» قول قويىسادى. وسىدان كەيىن جۇڭگونىڭ باتىسىنداعى ءتۇيىندى قالاشىق شاۋەشەك ساۋدانىڭ ماڭىزدى ورتالىعىنا اينالادى.   شەتەلدىڭ ۇكىمەت ادامدارى، ساۋداگەرلەرى، جاھانكەزدەرى (زەرتتەۋشىلەرى)، اسكەري قوسىنى، شەكارا حالىقتارى باقتى ارقىلى ارى-بەرى اعىلادى. 1891-جىلدان باستاپ باقتى ەلىمىزدىڭ شىعىس سولتۇستىك- بەيجيڭ-سوۆەت وداعى اراسىنداعى پوچتا-تەلەگراف كاسىبىندەگى ماڭىزدى تۇيىنگە اينالادى. ەل ءىشى-سىرتىن دۇرلىكتىرگەن كوپتەگەن تاريحي وقيعالار  ءدال  وسى  باقتىدا تۋىلادى. ونىڭ ءبىرى يارعۇلتى التىن كەن وقيعاسى، وسىعان قاتىستى بولعان شاۋەشەكتەگى ورىس بازارىن ورتەۋ وقيعاسى سياقتىلار.

  چيڭ ۇكىمەتىنىڭ سوڭعى مەزگىلىندە، ياعني 1907- جىلى شاۋەشەكتەگى شارروسسيا ساۋداگەرلەرى 291 ءتۇتىن،  3840  ادام بولسا، ونىڭ سىرتىندا قورعانىس اسكەرلەرى، ەگىن، مال شارۋاشىلىعى جانە دە باسقا كاسىپپەن شۇعىلداناتىن شارروسسيا گراجداندارى، مەملەكەت قاراستىلىعى جوق ادامدار بولىپ ون مىڭداي ادام بولدى. 

  جوعارىدا ايتىلعانداي باقتى ەڭ الدىمەن ساۋدانىڭ سارا جولى بولعان. ەكى ەل اراسىندا شەكارا، شەكارا ساۋداسى، گراجداندار (مۇھاجىرلار) تۋرالى كوپتەگەن كەلىسىمدەرگە ساي، شاۋەشەكتەگى ساۋدا جاندانا تۇسكەن. شارروسسيا ساۋداگەرلەرىن جەبەۋگە ونداعى سەگىز بانكە تىرەك بولىپ وتىرعان، ولار شاۋەشەك بازارىنا توقىما بۇيىمدار، تەمىر  قۇرالدار، شاي،  تەمەكى  سىياقتى   210 ءتۇرلى بۇيىم اكەلگەن، ءار جىلعى وتكىزىلەتىن مالدىڭ قۇنى 450 مىڭ ءسارى كۇمىس بولعان،  شاۋەشەكتەن   شارروسسياعا 16 ءتۇرلى مال، ەگىن شارۋاشىلىق   سىندى  جەرلىك ونىمدەر جوتكەلگەن،  وندا ءار جىلى ءبىر ميلليون سيىر-قوي تەرىسى، ءبىر ميلليون ءبىر مىڭ كيلوگرام قوي- تۇيە ءجۇنى، ەكى مىڭ جىلقى مەن سيىر، جەتپىس مىڭ قوي جانە كوپتەگەن ماقتا جوتكەلگەن.  قازىرگى باقتى وتكەلىنىڭ وڭتۇستىگىندە، باسباي كوپىرىنىڭ اياعىندا ءتىرى مال، تەرى،ءجۇن وتكىزەتىن تاعى ءبىر وتكەل بولعان. ول جەردە ءجۇندى جۋىپ، تايلاپ وتكىزەتىندەكتەن، مويكا دەپ اتاعان. مويكا جۋۋ، جۋىندىرۋ دەگەن ماندەگى ورىس ءتىلى. بۇل ساۋدا تەك شاۋەشەكپەن شەكتەلمەگەن، قاناتىن ءدوربىلجىن مەن شاعانتوعايعا جايعان. ءسويتىپ ءجۇز كيلومەترلىك وڭىرگە دەيىن كەڭەيگەن.

  شاۋەشەك شينجياڭنىڭ ءار جەرىنە تاۋار جەتكىزەتىن وتكەرمە بەكەت بولعان. ەكى ءجۇز جىلدىڭ الدىندا چيانلوڭ پاتشانىڭ ىلەدەن كەيىنگى شينجياڭداعى ەكىنشى ۇلكەن ساۋدا ورتالىعى ەتكەن. قارسى جاعى ەركىن قازاق ساحاراسى، ساۋدا فورماسى زاتقا زات ايىرباستايتىن بايىرعى ساۋدا ءتۇرى. ايىرباسقا باراتىن بۇيىمدار جىبەك پەن شاي. جىبەك جىلىنا 1500 بۋما (تەڭ)، ەڭ كوپ بولعاندا 1767-جىلى 5000 مىڭ بۋما (تەڭ) بولىپ، تۇتاس شينجياڭداعى جىبەك جالپى ساۋداسىنىڭ جارىمىنا تاياۋىن يەلەگەن. وعان ايىرباسقا الاتىن سيىر، جىلقى، قوي.  جىلقىنى ىشكى ولكەلەرگە كوپتەپ جوتكەپ، سويىس، شەگىس، ءمىنىس كولىگىمەن قامداپ وتىرعان. ايىرباسقا اكەلگەن مالدى باعاتىن ارناۋلى  مال  فەرماسىن (مۋشاڭ) قۇرعان، فەرمادا ايىرباسقا اكەلىنگەن جىلقى 4000 مولشەرىندە بولعان. سول كەزدە ساۋدا باستالىپ بىرنەشە جىلعا جەتپەي شاۋەشەكتىڭ ساۋداسى كۇرت ارتقان. مۇنىڭ ەڭ باستى سەبەبى قازاق ساۋدا قوسىنى بىرنەشە ساۋدا وتكەلدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ جاقىن ساۋدا جولى باقتىنى تاڭداۋى. بۇل ولار ءۇشىن ساحارا جىبەك جولىنداعى تاپتىرماس ساۋدا ورايىنا يە ەتكەن بازارعا اينالعان، سونىمەن ىلەدەگى ساۋدا ازايىپ ساۋداگەرلەر شاۋەشەككە شوعىرلانا باستاعان سوڭ چيڭ ۇكىمەتى شاۋەشەكتەگى جىبەكتىڭ باعاسىن كوتەرىپ، ساۋداگەرلەردىڭ ءبىر ءبولىمىنىڭ ىلەگە قاراي اعىلۋىنا امال جاساعان. وسى 31 جىلدا (1765—1795) چيڭ ۇكىمەتىنىڭ شاۋەشەكتەگى جىبەك ساۋداسى سەكسەن مىڭ بۋما (تەڭ) بولعان.
وسى ساۋدانىڭ دالەلى بولاتىن تاياۋدا ءوزىم كورگەن سۋرەتتى كىتاپتى قىسقاشا تانىستىرىپ وتەيىن.

  قازاقستان مادەني، ساياسات جانە ونەر تانۋ ينستيتۋتى جاعىنان 2008- جىلى الماتىدا باسىلعان «كونستكامەرا جيناعىنداعى  قازاقتىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتى» دەگەن البومعا 1880-1910- جىلدارى ارالىعىندا قازاقستاننىڭ ءار جەرىنەن فوتوعا تۇسىرىلگەن قازاقتىڭ بايىرعى كوشپەندىلىك تۇرمىسىن بەينەلەيتىن 116 فوتو سۋرەت كىرگىزىلگەن.  سول  سۋرەتتەردىڭ ىشىندە    «بايلاردىڭ  ايەلدەرى»  (1883)، «سۇلتان ايەلدەرىمەن جانە قىزدارىمەن بىرگە»(1909)، «باي قازاقتىڭ قىستاۋىنىڭ ءىشى»(1897) سياقتى باي-سۇلتانداردىڭ تۇرمىسىن بەينەلەيتىن سۋرەتتەردە ايەلدەردىڭ، جىگىتتەردىڭ كيىمىنىڭ تىسى نەگىزىنەن وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ اتىلاسى. بۇل البومداعى سۋرەتتەر قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىنان تۇسىرىلگەن، اتىلاستان تىگىلگەن كيىم بارلىعىنان كەزدەسەدى، وسىنىڭ ءوزى سول كەزدەگى ساۋدانىڭ شارپىعان كولەمىنىڭ كەڭ ەكەنىن كورسەتەدى.

  چيڭ پاتشالىعىنىڭ سوڭعى كەزدەرىندە تارباعاتاي وڭىرىندە ۇكىمەت جولدارى بولۋدان تىس، باسقا ايماق، قالالارمەن تۇتاساتىن كەرۋەن توعاناعى عانا جۇرەتىن سوقپاق جولدار دا بولعان. سونىڭ ءبىر تارماعى تارباعاتاي  جامبىلىنىڭ شىعىسىنان  سىبەتى  قاراۋىلى- ۇلانقادانى- ۇلانقوجىر قاراۋىلىنىڭ سولتۇستىگىندەگى تاعارعىنناي قاراۋىلى-شالشىقاي قاراۋىلى ارقىلى ەرتىس وزەنىنىڭ وڭتۇستىگىن بويلاپ، التاي تاۋىنىڭ باتىس شەكاراسىنا بارسا، ەندە ءبىر جول تارماعى تارباعاتاي قامالىنىڭ شىعىس سولتۇستىگىنەن قاراقىتان قاراۋىلىنان باقتى وتكەلىن باسىپ شارروسسياعا جالعاسقان. شىنىن قۋعاندا بۇل لەنيالار ساۋدا كەرۋەنىنىڭ جولى ەدى.

  ول كەزدەگى ساۋدا   بايىرعى، بىتىراڭقى، ساۋدا مويىنى ۇزاق، تارقاق، ۇرى- قارى، شاپقىنشى- بۇلاڭشىلار دا بىرگە جۇرگەن ساۋدا ەدى. 1851-جىلدان كەيىن بۇل جاعداي وزگەرە باستادى. ورتا ازياداعى قازاق ساحاراسىن شارروسسيا وزىنە قوسىپ الدى، چيڭ حاندىعىنىڭ ەندىگى كورشىسى قازاق ساحاراسى ەمەس، شارروسسيا بولدى. اپيىن سوعىسىنان كەيىن السىرەي باستاعان چيڭ حاندىعى شارروسسيامەن «ىلە- تارباعاتاي ساۋدا جۇرگىزۋ ەرەجەسىنە» قول قويىستى. بۇل ەلىمىزدىڭ باتىس شەكارا وڭىرىندەگى ءبىرىنشى ەرەجە. باقتى «تيانجيڭ شارتىنان» كەيىنگى سىرتپەن ساۋدا جاسايتىن التىنشى ساۋدا جولى بولدى، بۇدان باسقا بەسەۋى تۇگەلدەي تەڭىز جولى ەدى. قۇرلىق جولى  تەك  ىلە  مەن  تارباعاتاي (قورعاس پەن باقتى). بۇل تەڭسىز تۇزىلگەن ەرەجە، وندا شارروسسيا جاق ىلە مەن تارباعاتايدا كونسۋل قۇرادى، ونىڭ تورەلىك ۇقىعى بولادى. ساۋدادا باجى الىنبايدى، ىلە مەن تارباعاتايدا بازار سالادى، بازاردى ساۋدالاۋعا، ءۇي سالۋعا، زات ساقتاۋعا، قونىستانۋعا، مال باعۋعا، زيراتتىق تۇرعىزۋعا بولادى دەگەن. بۇل ەلدە جوق ەرەن «ۇقىق»ەدى، تەك ساۋدا جاساۋ ەمەس، بارلىعىنا ءوزى قوجا بولۋ دەگەندىك، بۇل تەڭسىزدىك ساۋدادا كورىلەدى. ماسەلەن، ورىستىڭ ءبىر مەتر بۇلى ءبىر قوي تەرىسى، ءۇش قاپشىق سىرىڭكە ءبىر قوي تەرىسى، ءبىر پروجەكتر ون بەس قوي، ءبىر باس سارىمساق ءبىر سۋىر تەرىسىنە ايىرباستالعان. ولار كەيدە «كەڭ قولدىلىق» ىستەپ  مالشىلارعا نەسيەگە زات بەرىپ، كەلەر جىلى نەشە ەسەلەپ قايتارىپ الاتىن بولعان،چيڭحاي توڭكەرىسىنەن كەيىنگى باقتى شاۋەشەكتەگى گراجدانداردىڭ ءبىر ءبولىمى ساۋاتتى، وقىمىستى، داۋلەتتى ساپالى ادامدار بولعان. ولار شاۋەشەكتىڭ (ءدوربىلجىن، شاعانتوعاي) مادەنيەت، وقۋ-اعارتۋ، زاڭ سالاسىندا قىزمەتتەر ىستەدى، شىڭ شىسايدىڭ التى ساياساتىنىڭ جەبەۋىندە قۇرىلعان مەكتەپتەرگە سولار جەتەكشىلىك ەتتى، وقىتۋشى تاربيەلەدى، مادەنيەت جەبەۋ قوعامىندا ىستەدى.   

  بۇل كەزدە ەلىمىزدە بولسىن، شارروسسيادا بولسىن، توڭكەرىستىك تولقۋلار كوپ بولعاندىقتان، باقتىدا ساۋدا جۇرىلۋمەن بىرگە، اقتاردىڭ قالدىق اسكەرى مەن قىزىلدىڭ اسكەرىنىڭ شەكارادان كىرىپ-شىعۋى، جاپونعا قارسى بىرلەسپە ارميانىڭ ەلگە قايتۋى، سوۆەت وداعىنىڭ ەلىمىزگە كومەككە اتاعان سوعىس قۇرالدارى مەن زاتتارى توقتاماي باقتىدان ءوتىپ تۇردى. بۇل تۋرالى «جاپونعا قارسى سوعىس كەزىندەگى شاۋەشەك» دەگەن ماقالامدا جازىلعاندىقتان مۇندا قايتالامادىم.

  1920- 1940- جىلدارى ارالىعىندا باقتى ارقىلى سوۆەت وداعىنىڭ جاڭا تۇرپاتتى تراكتور، ماشينا، اۋىل شارۋاشىلىق قۇرالدارى (ءشوپ ماشينا، ءشوپ تاراق، دارا بۇلىق، قوس بۇلىق، شالعى) ءناسىلدى مال، ەۆروپاشا ەمدەۋ، مال دوحتىرلىق، وسى زامان وقۋ-اعارتۋى، مادەنيەت كەلدى. كەلىسىمدەرىنىڭ بىرىندە ەكى ەل شەكاراسىنىڭ ءجۇز كيلومەترلىك وڭىرىندە باجى الىنبايدى دەپ كەلىسكەندىكتەن، ساۋدا جاندانىپ،  باقتىدان باسقا شاعانوبا، تاستى قاتارلى وتكەل، شەكارالىق قاراۋىلدار (边卡) اشىلادى. وندا بۇل، ماقتا ءجىپ، كارەسين، قىزىل شاي، قانت، تەمىر  جانە  تەمىر  قۇرالدار، تەمەكى ( 纸烟  ۇلكەندەردىڭ زيان دەيتىن تەمەكىسى)، سىرىڭكە جانە تۇرمىس بۇيىمدارى، كەيىن شىنى ىدىس، قول ساعات، پيالا، كوندى (يلەنگەن تەرى) جوعارى باعادا   ساتتى.  ساتىپ العان ءار جىلى ءتىرى مال، ميلليون   كيلو  قوي ءجۇنى، ميلليون دانا قوي  تەرىسى، قوي ىشەگى،  سيىر تەرىسى، ماقتا، قىمبات اڭ تەرىلەرىن باقتى، شاعانوبا، ەمىل ( مويكا، كەي جازبادا ەرگەيتى دەيدى) وتكەلدەرىنەن وتكىزگەن. ساۋدانىڭ وسىلاي دامۋىمەن شاۋەشەكتە ورىستىڭ قازىنا پۋنكتى دە قۇرىلعان.

  باقتىنىڭ   اشىلۋى ورىستىڭ ساۋداگەرلەرى مولداپ پايدا تابۋىنا وراي جاراتىپ بەرگەنىمەن، وبيەكتيۆ  جاقتان  قاراعاندا  ولار  بىزگە (شاۋەشەككە) ونەركاسىپ وركەنيەتىنىڭ تىنىسىن، ءبىرشاما وزىق جاڭاشا وقۋ-اعارتۋ فورماسىن جانە جاڭا ۇعىمدى الا كەلدى. ازيانىڭ ورتاسىندا تىپ-تىنىش جاتقان شاۋەشەك جۇڭگو مەن شەتەلدىڭ ەكونوميكا، مادەنيەت الماسۋىنداعى تەرەزەسىنە اينالدى.

  1928-جىلى ءۇرىمجى-شاۋەشەك- سەمەي ۇزاق جولدىق جولاۋشىلار اۆتوبۋزى قاتىنادى. 1945- جىلى 8-ايدان 1949- جىلى 9- ايعا دەيىن ءۇش ايماق اسكەرلەرى مەن گومينداڭ اسكەرى ماناس وزەنى بويىندا تىرەسىپ تۇرعاندىقتان، ىلە، تارباعاتاي، التاي جانە شينجياڭنىڭ باسقا دا جەتى ايماعىنداعى ادامداردىڭ بارىس-كەلىسى، زات اينالىمى جانە پوچتا تاسىمالى توسىلىپ قالادى. وسى كەزدە تارباعاتاي ايماعىنا قاجەتتى قۇرال، وق-ءدارى، ەمدەۋ ءدارى-دارمەگى، ءوندىرىس جانە تۇرمىس قۇرالدارى باقتى ارقىلى سوۆەتتەن كىرگىزىلدى.    

  قالايدا، شاۋەشەك ەكى ۇلى ەلدىڭ ەكى استاناسىنان ۇزاق وڭىردە تىنىش، بەيبىت، قوڭىرجاي ولكە بولعانى قاق. تاريحتا سوعىستان، نە قۋعىن-سۇرگىن كورگەندەر شاۋەشەشەكتى ۋاقىتتىق  باسپانا، ايالداي  تۇرۋ ورنى ەتكەن. شاۋەشەك حاۋىپسىز، قاتىناسى قولايلى بولعاندىعى ءۇشىن بۇرىنعى سوۆەت وداعىنىڭ ماڭىزدى قالالارىنا، ەۆروپاعا ساپار شەگەتىندەردىڭ بارلىعى باقتى ارقىلى وتكەن. ونىڭ كەيى جاسىرىن، كەيى اشىق جۇرگەن. ال ونىڭ ارحيۆكە تۇسپەي قالعانى قانشاما. قاتىستى  دەرەكتەرگە  قاراعاندا، بۇلاردىڭ ىشىندە ايگىلى مەملەكەت قايراتكەرلەرى دە بولعان.

  ايگىلى جەرلەر ايگىلى  ادامدار  تۋعىزۋى ەكىتالاي. ءبىراق ايگىلى ادامدار بەلگىسىز جەرلەردى ايگىلى جەرلەرگە اينالدىرادى. وسىناۋ ساياحات ەكونوميكاسى جاندانا باستاعان زاماندا ايگىلى ادامداردىڭ بارعان جەرلەرىن، سول ءوڭىر تۋرالى ايتقان سوزدەرىن، بەرگەن باعاسىن زەرتتەۋ ارقىلى جەرلىك ساياحاتقا تىڭ مازمۇىن قوساتىن بولدى. ەگەر ول ادام ەكى مەملەكەتتىڭ دوستىق قاتىناسىنا، دۇنيە بەيبىتشىلىگىنە ۇلەس قوسقان ادام بولسا، نۇر ۇستىنە نۇر. كەيدە ءبىر ادامنىڭ اقىل- پاراساتى مەن كۇش-قايراتى ءبىر ەل حالقىنا  باقىت جاراتۋمەن شەكتەلمەيدى، ونىڭ ۇلەسى ۋاقىت وتكەن سايىن ۇلكەيەدى.

  سول ۇلى ادام – جۋ ىنلاي زۇڭلي. جۋ ىنلاي زۇڭلي جۇبايى دىڭ يىڭشاۋمەن بىرگە باقتى ارقىلى موسكۋاعا   ەمدەلۋگە  بارعان ەكەن، ول جۋ زۇڭليدىڭ وڭ بىلەگى جارالانعان كەزى. جاڭا جۇڭگو قۇرۋدىڭ ۇلى جۇگىن كوتەرگەن ەكى يىق وسى  ساپارىندا ەكى ەلدىڭ ۇلى دوستىعىن،ۇلى يدەياسىن كوتەرىپ قايتىپتى. باقتى ارقىلى وتكەن تاعى ءبىر دۇنيەگە ايگىلى ۇلى ادام – حۋ جىميڭ. ول ۆەتنام ەڭبەك پارتياسىن  قۇرۋشى  عانا ەمەس، سوتسياليستىك ۆەتنام مەملەكەتىن ءوز قولىمەن قۇرۋشى. ول ادام كۋاڭشيداعى دوستىق وتكەلىنەن كىرىپ، باقتى ارقىلى سوۆەت وداعىنا ەمدەلۋگە بارعان. پارتيا مەن مەملەكەتتى ءوز قولىمەن قۇرعان ادام تەك ەمدەلۋ ءۇشىن مەملەكەت اتتاماس بولار. ودان باسقا لين بياۋ، ۋاڭ مىڭ، كاڭ شىڭ، يۇ شيۋسۇڭ قاتارلىلار دا وسى باقتىدان وتكەن. باقتىدان كىرىپ- شىققان تاعى دا كوپتەگەن توڭكەرسشىلەر بولعان. ولار ىلگەرىندى-كەيىندى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ شينجياڭدا تۇراتىن ۋاكىلى چىڭ يۇن، دىڭ پا، چىڭ تانشيۋ، شينجياڭنىڭ قازىنا-فينانسىن باسقارعان ماۋ زىمين، وقۋ-اعارتۋىنا ۇلەس قوسقان لين جيلۋ قاتارلىلار وسى باقتى ارقىلى ءوتىپ ەلىمىزدىڭ ازاتتىعى،ءبىر تۇتاستىعى ءۇشىن ولمەس ۇلەس قوسقان تۇلعالار. بۇرھان شايدي، احىمەتجان قاسىمي، سايپيدەن ازەز، دالەلقان سۇگىربايوۆ   وسى  باقتى  ارقىلى ءوتىپ، شينجياڭدى گۇلدەندىرۋگە ۇلەس قوسىپ، ءۇش ايماق توڭكەرىسىنە باسشىلىق ەتكەن جانە ۋاقىتتىق ۇكىمەتتىڭ باسشىلارى بولعان. ايگىلى ءبيشى قامبارحان، ايگىلى جازۋشى  ماۋ دۇن، تيانجيىن گومينداڭ ۇكىمەتىنىڭ سىرتقى ىستەر-زاڭ مينسترى لو ۋنگان، قازىنا ۋاليى شيە بين، كەن ىستەرى جوراسى ۋ حىچىن، شينجياڭ ميليتاريسى جين شۋرىن، شىڭ سىساي جانە شۆەتسيالىق جاھانگەز (زەرتتەۋشى، ساياحاتشى) سۇەن حىدين وسى باقتىدان كىرىپ-شىققان ەكەن. 1920-جىلداردىڭ الدىندا احىمەت بايتۇرسىن، مىرجاقىپ دۋلات   سىندى ايگىلى ادامدار كەلىپ- كەتكەنى بەلگىلى.

    مىنە وسىلايشا  اۋەلگى تۇرعىنى از شاۋەشەك ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى شەتەلدىكتەر كوپ قونىستانعان شەكارا قالاسىنا اينالدى. 1917- جىلعى وكتابردە لەنين باسشىلىق ەتكەن بولشەۆيكتەر پارتياسى قارۋلى كوتەرىلىس جاساپ، بۋرجۋازيا ۋاقىتتىق ۇكىمەتىن اۋدارىپ تاستاپ، سوۆەتتىك ۇكىمەت قۇرىپ، دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىردى. بۇل توڭكەرىس جەڭىسكە جەتۋدەن بۇرىن شارپاتشا جاعىنان قۋدالاندى بولعان توڭكەرىسشىلەردىڭ ءبىرازى شاۋەشەككە قاشىپ وتكەن بولاتىن. وكتابر توڭكەرىسىنىڭ جەڭىسكە جەتۋ حابارى شەكارا قالا شاۋەشەكتەگى توڭكەرىسشىلەردى ەرەكشە تولقىتتى، ولار كەلەسى جىلى، ياعني 1918-جىلى كوكتەمدە شاۋەشەكتەگى ورىس ساۋداگەرلەر دۇكەنىندە ىستەيتىن جاستارمەن، قوعامداعى جاستارمەن بايلانىس جاساپ،كوشەگە شىعىپ ەرەۋىل وتكىزىپ، وكتابر توڭكەرىسىنىڭ جەڭىسىن قۇتتىقتادى. سەگىز ساعاتتىق قىزمەت ءتۇزىمىن جانە جەكسەنبى كۇنى دەم الۋدى جولعا قويۋدى تالاپ ەتەدى. «جەر يەسى بۇرجۋازيالاردى جوعالتايىق، سوۆەتتىك ۇكىمەت قۇرايىق» دەپ ۇران شاقىرادى. بۇل روسسيا باي ساۋداگەرلەرىنىڭ جانە كونسۋلحاناداعىلاردىڭ اشۋ-ىزاسىن قوزعادى. كونسۋل ەلۋ كازاك اسكەرىن شىعارىپ كوشە-كوشەنى ءتىنتىپ، توڭكەرىستى قولداۋشىلاردى قۋدالايدى. اقىرى باستاۋشى بەسەۋىن ۇستاپ، ءبىر كۇنى تۇندە باقتى وتكەلىنەن وتە ساپ تىرىدەي كومەدى.

  - شينجياڭ ولكە بولىپ قۇرىلۋدىڭ الدىندا،- دەيدى اقىن مۇرالقان وتارباي ۇلى تاس جول تۋرالى ءبىر ماقالاسىندا،- تارباعاتايدا ەكى لەنيالى جول جەلىسى بار  بولىپ، بىرەۋى، قۇلجا مەن شاۋەشەك جولى، ياعني شاۋەشەك-شاعانتوعاي جولىمەن بارلىق تاۋىنىڭ باتىس ەتەگىن اينالىپ، الاكولدى جيەكتەپ، الاتاۋ ساعاسى ارقىلى بۇراتالا وڭىرىنە ءوتىپ، قۇلجاعا ات باسىن تىرەگەن، ەندى بىرەۋى، شيحۋ مەن شاۋەشەك جولى، ياعني شاۋەشەكتەن ءدوربىلجىن، كۇرتى، سارعۇسىن، تولى، جاماتى، تارعىن، كولدەنەڭ، ۇتىنى باسىپ، ودان وڭتۇستىككە كىلت بۇرىلىپ، قاراكىردىڭ شىناشاعى، سارجاق، شەپەيزى، شيحۋعا جەتكەن.

  1912-جىلى  شينجياڭنىڭ ىشكى ولكەلەرمەن بولعان زات تاسىمالىن تيانجين-كوكحوت- قوبدا- التاي-تارباعاتاي- ۇرىمجىگە جونەلتۋشى ەدى. 1921- جىلعا كەلگەندە سىرتقى  موڭعۇل ۇكىمەتى بۇل تاسىمال جولدارىنا توسقاۋىل ورناتىپ، ەسەلەپ باجى كىرىمىن العاندىقتان، بۇل ءىرى ساحارا جولى امالسىز توقتاتىلىپ قالادى. وسى سەبەپتى ساۋداگەرلەر كىرە جەلىسىن نيڭشيا- گانسۋ- شونجى- ديحۋاعا (ۇرىمجىگە) كىرۋدەي كىشى ساحارا جولىنا وزگەرتەدى. ءبىراق بۇل جولدىڭ جەلىسى سىرتقى موڭعۇلمەن جۇرگەننەن الىس ءارى جول بويىنداعى كولىككە قاجەتتى جەم-ءشوپ تاپشى بولعاندىقتان، تۇيەلى كەرۋەن جىلىنا ءبىر-اق رەت بارىپ-كەلۋگە قامدانادى. حىشي كاريدورىن - قۇمىل ساۋدا جولىن اسكەري قاراقشى شونجار ما جۇڭيىڭ ۇزدىكسىز شابۋىلداپ وتىرعاندىقتان، بۇل ساۋدا بايلانىسى 10 جىلعا تارتا توقتاپ قالىپ، بۇكىل شينجياڭنىڭ اسكەري قاجەتتەرى ەرەكشە تاپشىلىققا جولىعادى. سودان 1930- جىلدان كەيىن شينجياڭنىڭ زاتتىق تاسىمالى مەن تۇرمىستىق بۇيىمدارى تۇگەلدەي سوۆەت وداعىنان  باقتى  ارقىلى قامدالۋدان تىس، ۇكىمەت قىزمەتكەرلەرى مەن بۇقارالاردىڭ ىشكى ولكەلەرگە     بارىپ- كەلۋى، ءىسساپارى، تۋىسشىلاپ، جولاۋشىلاۋى تاعى دا وسى باقتىنى  باسىپ، سوۆەت وداعىنداعى كۇرە تامىر تۇركستان- سىبەر تەمىر جولى ارقىلى ەلىمىزدىڭ شىعىسىنداعى تيانجين قالاسىنا جالعاسىپ وتىرعان.

  1924-جىلى جۇڭگو-سوۆەت ەلى سىرتقى ىستەر بايلانىسىن ورناتتى، جاڭا كەلىسىمگە كەلدى. باقتى وتكەلىنىڭ  سوۆەت وداعىمەن ساۋدا جولى قايتا اشىلدى. شاۋەشەك سوۆەت كونسۋلحاناسى اشىلدى. ول ساۋدا ىستەرى مەن مۇھاجىرلاردى باسقاردى. 1930-جىلدارى ميليتاريس شىڭ شىساي سوۆەت وداعىنىڭ كەڭ كولەمدەگى كومەگىنە يە بولۋ ءۇشىن دوستىق پەيىل كورسەتتى. سوۆەت وداعى باقتى وتكەلى ارقىلى ماشينا، اۋىل شارۋاشىلىق، مال شارۋاشىلىق ماشينالارى، ءناسىلدى مال، سەمونت، بەس مەتال بۇيىمدارى جانە تۇرمىستىق بۇيىمدار ارقىلى شينجياڭعا كومەكتەستى. شاۋەشەكتىڭ اۋىل- قىستاعىندا، مال دوحتر پونكتىندە، دوحتىرحانالاردا سوۆەتتىڭ تەحنيكتەرى قىزمەت وتەدى. كىتاپحانالاردا سوۆەتتە باسىلعان  گازەت-جۋرنالدار، كىتاپتار ساتىلدى. باقتى شاۋەشەكتىڭ ەكونوميكا، مادەنيەت جاقتارداعى دامۋىنا تىڭ تىنىس اكەلدى، ساۋدا كەڭەيدى. تارباعاتاي كولەمىندە باقتىدان تىس شاعانوبا، اقشوقى، تاستى قاتارلى شەكارا ساۋدا وتكەلدەرى (قاراۋىلدارى) اشىلدى. 1940-جىلداردىڭ اياعىنا كەلگەندە باقتىنى باسقارۋ بوساڭسىعاندىقتان، اتكەزشىلىك اسقىنىپ كەتتى.

   جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىنگى باقتى

   1949-جىلى ەلىمىز قۇرىلعاننان كەيىن سوۆەت وداعىمەن جاڭا كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. ساۋدا ورنىقتى ءجۇردى. 1960-جىلى لانجۋ-شينجياڭ تەمىر جولى قاتىناعاننان كەيىن ىشكى ولكەنىڭ ونىمدەرى شينجياڭعا كىرىپ، باقىتىدان كەلەتىن زاتتار ازايا باستادى.  ازاتتىقتان كەيىن عانا دۇرىس ارناعا تۇسكەن. ايىرباسقا استىق، تەرى سياقتى جەرلىك ونىمدەر بەرىلىپ، وعان اۋىل شارۋاشىلىق ماشيىنالارى، مەتال بۇيىمدار، كۇندەلىك تۇتىناتىن ونەركاسىپ بۇيىمدارى الىنعان.   قارامايلى ءار جىلى مۇنايعا قاجەتتى اسپاپتاردى، بولات ترۋبالاردى باقتى ارقىلى  سوۆەت  وداعىنان اكەلىنگەن.

  1950-جىلدىڭ اياق كەزىنەن باستاپ ەكى ەل  اراسىندا بايلانىس  يدەولوگيالىق جاقتان شيەلەنىسىپ، قاتىناس بۇزىلا باستادى. سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ تالابى جانە جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ ورنالاستىرۋىمەن شينجياڭداعى سوۆەت ازاماتتارى ەلىنە قايتتى. تارباعاتايداعىلار باقتى ارقىلى ەلىنە قايتتى. 1955-جىلى 4-ايدان 1959-جىلى 7-ايعا دەيىن بەس توپقا ءبولىنىپ قايتقاندار (سوۆەت ازاماتى، ولاردىڭ سەمياسىنداعىلار، مەملەكەت قاراستىلىعى جوقتار. 1960-جىلدان كەيىندە ازداپ قايتقاندار بار) جيىنى 5000 وتباسى، 28049 ادام بولعان. 1962-جىلى 4-ايدىڭ 14-كۇنىنەن 5-ايدىڭ 16- كۇنىنە   دەيىن  بولعان «ىلە-تارباعاتاي وقيعاسىندا» شاۋەشەك، شاعانتوعاي، دوربىلجىننەن جيىنى 44795 ادام شەكارادان ءوتىپ كەتكەن.  دۇنيە ءبىر اينالسا، شىر اينالادى دەگەن سول بولار، وسى ادامداردىڭ ىشىندە 29 جىلدىڭ الدىندا، ياعني 1933- جىلى ەلگە قايتقان جاپونعا قارسى ەرىكتى ارمياداعىلاردىڭ بالالارى دا ايتقانعا كونبەي بىرگە ءوتىپ كەتىپتى. دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن وسى وقيعادان 29 جىل كەيىن، ياعني 1991- جىلى سوۆەت وداعى ىدىراعاننان  سوڭ ورتا ازياداعى ەلدەردىڭ ساياحاتشىلارى شاۋەشەككە كەلىپ زات ساتىپ الۋ ۇلكەن  دۇبىرىمەن  بىرگە  كەلىپ- كەتىپ ءجۇردى.  1962-جىلدان كەيىن باقتى وتكەلى جابىلىپ، تەك پوچتا عانا قاتىناپ تۇردى. باقتى وتكەلى 1988-جىلدان باستاپ قايتا اشىلدى. 1989- جىلى شاۋەشەك اشىق قالا بولىپ بەكىدى. 1990-جىلدان باستاپ ساۋدا باستالدى.  1995-جىلى 7-ايدىڭ 1-كۇنى باقتى ءۇشىنشى ەلگە اشىلدى. باقتىنىڭ گۇلدەنگەن ءداۋىرى ەڭ سوڭعى قايتالاي اشىلعان كەزى، ياعني 1990-جىلدان كەيىن جوقتان بارعا اينالعانداي بولدى.

  دۇنيەنىڭ قىرعي قاباق سوعىسى شەت شەكارادا جاتقان شاۋەشەكتى دە  قاعىس  قالدىرماعان ەكەن. ونى مىنا ساندىق مالىمەتتەن بىلۋگە بولادى:

  1990 -جىلى ەمپورت-ەكسپورت 88 توننا بولىپ، جالپى قۇنى 76 مىڭ 3  ءجۇز امەريكا دوللارى، شەكارادان كىرىپ-شىققان ادامدار 1643 ادام  بولسا، 2014-جىلعا كەلەگەندە ەمپورت-ەكسپورت 167 مىڭ 500 توننا، قۇنى 12 ميليارد 234 مىڭ 4 ءجۇز امەريكا دوللارى، شەكارادان كىرىپ- شىققان ادام 103 مىڭ 949 بولعان.  2010- جىلى 12-ايدا بۇرىنعى ءبىر كۇندىك ۆيزاسىز شەكارادان كىرىپ-شىعۋ ءۇش كۇندىككە وزگەردى. باقتى وتكەلى شاۋەشەكتەگى ساياحات ورنىنا اينالدى.

  باقتى شينجياڭنىڭ ماڭىزدى وتكەلدەرىنىڭ ءبىرى. قازىر شەكارادان كىرىپ-شىققانداردى تەكسەرۋ ورنى جاڭالانىپ سالىنىپ، ىسكە قوسىلۋ الدىندا تۇر. بۇرىنعى ورنى «باقتى وتكەلى مادەنيەت مۇراجايىنا» وزگەرتىلىپ جابدىقتالۋ ۇستىندە. وندا دۇنيە جۇزىندەگى شەكارا وتكەلدەرىن، ەلىمىزدەگى شەكارا وتكەلدەرىن، شينجياڭداعى شەكارا وتكەلدەرىن تانىستىرۋمەن بىرگە،  باقتىنىڭ تاريحى، رولى، اتقارعان مىندەتى، بولاشاعى، جاڭا جىبەك جولىنداعى ورنى سياقتىلارى تانىستىرىلعان ۋەنيۆەرسالدى وتكەل مۇراجايى بولماق.

  بۇرىنعى شەكارا وتكەلى بولعان باقتى بۇگىندەرى وسىزامانعى وتكەل، ساياحات، ساۋدا، مادەنيەت ورنىنا اينالىپ وتىر. 




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn