ەەڭ جاڭا مازمۇندار
ايماق ءبىرىنشى توقسانداعى ەكونوميكالىق اينالىم جاعدايىنا تالداۋ جاساۋ ءماجىلىسىن اشتى
كۇش-قۋاتتى شوعىرلاندىرىپ،باس نىسانانى جۇزەگە اسىرۋعا ۇلەس قوسايىق
ۇيعۇر جاستارىنا بەس سۇراۋ
پارتيالىلىقتى دارىپتەپ، جاۋاپكەرشىلىكتى باتىلدىقپەن ارقالاپ، باستان-اياق بولشەكتەۋشىلىككە قارسى تۇرىپ، ىنتىماقتىلىقتى دارىپتەۋدىڭ ۇلگىسى بولايىق
«ءۇش ءتۇرلى كۇشپەن» سوڭىنا دەيىن باتىل كۇرەسەيىك
بوستوڭكە فەرماسى جەر سىلكىنىسىنە ءتوزىمدى بەيقۇت ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزە باستادى
زاڭدى ۇگىتتەۋ قيمىلىن ورىستەتتى
اۋىل-قىستاق وقىتۋشىلارى تۇرمىستىق قوسىمشا قاراجاتتان كەنەلدى
قىزمەت اترەتىنىڭ سەنىمى بەكەم،سەرتى انىق
ەرەكشە باعىمشىلىق ەگىنشى-مالشىلاردىڭ كەدەيلىكتەن قۇتىلۋىنا جەبەۋشى بولدى
2017-جىلى 28-ءساۋىر 92-سان
اۆتونوميالى رايوننىڭ ورىنباسار ءتوراعاسى جاۋ چۇڭجيۋ ايماعىمىزدا تەكسەرۋ-زەرتتەۋ جۇرگىزدى
لياۋنيڭ ولكەسىنەن العاشقى توپتا كومەككە كەلگەن 24 ەمدەۋ مامانى اۋىلدارىنا اتتاندى
ۇيعۇر كادرلار ايقىن تۋ ۇستاي وتىرىپ بولشەكتەۋشىلىككە،ۇشقارىلىققا،زورلىقتى كۇشكە قارسى تۇرۋدىڭ ەڭ الدىڭعى شەبىندە تۇرۋى كەرەك
ساياسي مايداندا بەرىك تۇرىپ، قوعام ورنىقتىلىعىن قورعايىق
ەڭبەك شاتتىققا كەنەلتەدى، ىنتىماق جەڭىسكە جەتكىزەدى
شۋە بين ساۋان اۋدانى مەن شيحۋ قالاسىندا تەكسەرۋ-زەرتتەۋ جۇرگىزدى
ايماق « 1-مامىر» حالىقارالىق ەڭبەكشىلەر مەرەكەسىن قۇتتىقتاۋ بايلانىسىمەن «جۇڭگو ارمانى. ەڭبەك داڭقتى. كورىكتى تارباعاتاي» اتىنداعى ماداقتاپ-سيلاۋ جينالىسىن وتكىزدى
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ جانە تياناقتاندىرىپ،شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن ىسكە اسىرۋعا ساياسي كەڭەستىڭ كۇشىن قوسايىق
بىرلىكساپ جۇيەسىندەگى از ۇلت كادرلارىنىڭ ەرەكشە رولىن ساۋلەلەندىرۋ كەرەك
ۇلتتار ىنتىماعىن قورعاپ، باي-باقىتتى تارباعاتاي قۇرايىق
ايماقتىق بىرلىكساپ جۇيەسى «ءۇشتى قىزۋ ءسۇيۋ،ۇشكە قارسى تۇرۋ» اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
قىزمەت اترەتتەرى «ۇيرەنۋ،بۇرىلىس جاساۋ،جەبەۋ» ارناۋلى قيمىلىن قىزمەت بارىسىندا تياناقتاندىردى
«قالاي ىستەۋىم كەرەك» تاقىرىبىندا لەكسيا جارىسىن وتكىزدى
بالالار باقشاسى وقىتۋشىلار قوسىنى تولىقتاندى
ەلەكتر قۇرىلعى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتتى
التىن ەمىلدىڭ اماندىق قىزمەتى ايتارلىقتاي
حاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىزداندىردى
بەتاشار
قازاقتىڭ تەرىدەن جاسايتىن ىدىستارى

توپىراقتى قۇنارلاندىرۋ توپىراقتىڭ اۋا وتكىزگىشتىك قاسيەتىن جاقسىلايدى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/10/27 11:00:23

ءسادىقان بايتۋلاق ۇلى
 
  توپىراقتى قۇنارلاندىرۋ  شارالارى  دەگەنىمىز جەر اۋدارۋدان بۇرىن اتىزعا تولىق شىرىگەن اۋلا تىڭايتقىشىن جەتەرلىك بەرۋ؛  ءونىمدى جيناپ العان سوڭ اڭىزدى كۇزدە اۋدارىپ كۇن قاقتىرۋ؛جۇگەرى،كارتوپ سىندى كونتۋاتسيا جۇرگىزىپ توپىراعىن قوپسىتاتىن داقىلداردى الماستىرىپ ەگۋ؛ جوڭىشقا (بەدە)،بۇرشاق تۇرىندەگى تامىر جۇيەسىندە ازوت گازىن تۇراقتاندىرۋشى تۇينەك تامىرى بار جاسىل تىڭايتقىشتىق داقىلداردى ورىن  الماستىرىپ ەگۋ سياقتى توپىراقتى قۇنارلاندىرۋدى ماقسات ەتكەن ءونىمدى شارالاردىڭ جالپى اتالۋى. ال توپىراقتىڭ اۋا وتكىزگىشتىك قاسيەتى بولسا _ توپىراقتىڭ ۇساق تۇيىرشىكتەرى اراسىنداعى اۋا ساقتايتىن ۇساق ساڭلاۋلاردىڭ از-كوپتىگىن بەلگىلەيتىن كوەففيتسەنتتىك سيفر دەگەن ءسوز.

  توپىراعى قۇنارلى، مول ءونىمدى اتىزداردىڭ توپىراعىنىڭ اۋا وتكىزگىشتىك ( اۋا ساقتاۋ) قاسيەتى ايتارلىقتاي جاقسى بولادى. كەرىسىنشە بولعاندا، توپىراق وتە نىعىز، جابىسپاق نەمەسە توپىراق تۇيىرشىكتەرى وتە ءىرى بولىپ، داقىلداردىڭ وسۋىنە توسقىندىق جاساۋدىڭ سىرتىندا، قاجەتتى اۋامەن جەتەرلىك قامداي الماي نەمەسە اۋا مول،سۋ ساقتايتىن ۇساق بوستىقتار كەمشىل بولىپ، سىڭىرگەن تۇقىم توپىراقپەن جىمداسپاعاندىعى سەبەپتى ءوت جارىپ جەر بەتىنە شىعا المايدى،شىققان كۇندە تامىردىڭ قالىپتى ءوسۋى شەكتەمەگە ۇشىرايدى. ناتيجەدە داقىلداردىڭ جەر ءۇستى بولىمىنە ازىقتىق جەتىسپەۋ سەبەبىنەن بويىنىڭ ءوسۋى باياۋلاپ،رەڭى سارعايىپ،كۇنى بۇرتىن قارتايىپ،بىرلىك ونىمگە اۋىر دارەجەدە نۇقسان جەتكىزەدى. بۇل ماسەلەنى ءونىمدى شەشۋ ءۇشىن جوعارىدا ايتقانىمىزداي،توپىراقتى قۇنارلاندىرۋ شارالارىن قولدانۋ ءتيىس. تومەندە توپىراقتىڭ اۋا وتكىزگىشتىك قاسيەتى مەن داقىلداردىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى   اراسىنداعى قاتىناسقا توقتالامىز.

  1. اتىزدىڭ  اۋدارما  قابات توپىراعىنداعى اۋا (وتتەگى) مولشەرىنىڭ از نەمەسە كوپ بولۋى توپىراق   قۇرامىنداعى   تىرشىلىكتەگى         ورگانيزمدەردىڭ ارەكەتتەۋىنە كورنەكتى تۇردە ىقپال كورسەتەدى. وتتەگى جەتەرلىك بولعاندا،ورگانيكالىق قوسىلىستاردىڭ ىدىراۋى تەز ءارى تۇبەگەيلى بولىپ،امياكتانۋ  بارىسىن تەزدەتكەندىكتەن،ازوتتانۋ بارىسى پايدا بولادى. توپىراقتا كومىرتەگى  قوس  توتىعى  مول بولعان جاعدايدا كالتسي،ماگني، فوسفور،كالي سياقتى قاجەتتى زاتتاردىڭ ەرۋىن  تەزدەتكەنىمەن، كەرىسىنشە   وتتەگى جەتىسپەۋ   سالدارىنان، تامىردىڭ   مينەرال   ازىقتىق زاتتاردى ءسىمىرۋى كەدەرگىگە ۇشىرايدى. مايساعا قاجەتتى ازىقتىق زات تاپشى بولعاندىقتان، تامىردىڭ، ساباقتىڭ ءوسۋى باياۋلايدى.

  2. ءار جىلى اۋلا تىڭايتقىشىمەن جەتەرلىك قامداپ، كۇزدە اتىزدى اۋدارىپ جەل قاقتىرىپ، كۇنگە قاقتاپ وتىرعان اتىز توپىراعىنىڭ اۋا وتكىزگىشتىك قاسيەتى  ايتارلىقتاي جاقسى بولادى. بۇنداي قۇنارلى  توپىراقتا  وسكەن داقىلداردىڭ تامىرى  ۇزىن، رەڭى  قانىق، تامىر تۇكشەلەرى مول بولىپ، توپىراق قۇرامىنداعى مينەرال ازىقتىق  زاتتاردى جەتەرلىك مولشەردە ءسىمىرىپ، داقىلداردىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىنە قاجەتتى بولعان قورەكتىك زاتتارمەن قامداي الادى. كەرىسىنشە بولعاندا،تامىر جۇيەسىنىڭ ءوسۋى باياۋلاپ،ءارى نازىك، ءارى قىسقا بولىپ،توپىراققا بويلاپ تامىر تارتا الماعاندىقتان،ماندىمدى ازىقتىق سىمىرە المايدى. ادەتتە  وتتەگى %13 تەن تومەن      بولعان توپىراقتاعى داقىل  تامىرىنىڭ ءوسۋى توسقىندىققا ۇشىرايدى. توپىراق بوستىعىنداعى   اۋا سيرەك، الماسۋى باياۋ بولسا، ءوت جارۋ الدىنداعى تۇقىمعا اۋا جەتىسپەۋ سەبەبىنەن، وتتەكسىز تىنىس الۋ بارىسىندا تۇقىم كوگەرىپ، سوڭىندا ءشىريدى. ەكىنشى جاقتان، اۋاسىز (وتتەكسىز) ورتادا ارەكەت جاسايتىن ميكروورگانيزمدەردىڭ قيمىل ارەكەتى كۇشەيەتىندىكتەن،تۇقىمنىڭ ءوت جارۋىن تەجەيتىن  ورگانيكالىق  قىشقىل  زاتتاردىڭ پارشالانۋىن تەزدەتىپ، مولشەرىن ارتتىرىپ جىبەرەدى. سول سەبەپتى تۇقىم ۇزاق ۋاقىتقا دەيىن ءوت جارا الماي سوڭىندا ءبارىبىر  ءشىريدى. ەگەردە ءونىپ شىققان مايساعا   وتتەگى جەتىسپەسە،تىنىس  الۋى  ناشارلاپ، ەنەرگيا قاينارى ازايىپ، سۋدا ەرىگەن مينەرال ازىقتىق زاتتاردىڭ ءسىمىرىلۋى توسقىندىققا ۇشىراعاندىقتان، مايسانىڭ  ءوسۋى  باياۋلايدى،سالماقتى بولعاندا وسۋدەن قالادى.

  3. جەر استى سۋ دەڭگەيى جوعارى ورىنداردىڭ توپىراقتىڭ  اۋا  وتكىزگىشتىك  قاسيەتى ناشار بولۋ سەبەپتى، داقىلدار وڭاي  دەرت-دەربەزگە  شالدىعادى. مۇنداعى باستى سەبەپ، وتتەگى تاپشى، كومىرتەگى  كوپ  بولعاندىقتان، توپىراقتىڭ قىشقىلدىق قاسيەتى  ارتىپ،دەرت-دەربەز قوزدىرعىش  باكتەريالاردىڭ ءوسىپ-وربۋىنە  قاراتا تاماشا شارت-جاعداي جاراتىلىپ بەرىلەدى. سوندىقتان داقىلداردىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى ناشارلاپ،دەرت-دەربەزگە قارسىلىق قۋاتى تابيعي تۇردە تومەندەيدى.

  4. سازداۋىت جەرلەردىڭ توپىراعىنىڭ  اۋا  وتكىزگىشتىگى  ناشار  بولعاننىڭ سىرتىندا، توپىراقتا  كۇكىرتتى سۋتەگى گازى مەن مەتان گازىنىڭ مولشەرى ارتىپ  كەتىپ، داقىلداردىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىن  شەكتەۋمەن بىرلىكتە، گازدەن ۋلانۋىنا سەبەپشى بولادى.

  5. ءار جىلى حيميالىق تىڭايتقىشتاردىڭ مولشەرىن ارتتىرىپ بەرىپ، ورگانيكالىق  تىڭايتقىش بەرۋگە ءمان بەرىلمەگەن،سونداي-اق كۇزگى جەر اۋدارۋدى جولعا قويماعان ورىنداردىڭ اتىز توپىراعىنىڭ قۇنارلىعى جىلدان-جىلعا شەگىنىپ، جابىسپاقتىق قاسيەتى ارتىپ،حيميالىق تىڭايتقىشتى مولشەردەن ارتتىرىپ بەرگەن كۇندە دە ماندىمدى ءونىم الا المايدى. مىسالى،چاڭجاڭنىڭ تومەنگى   اعارىنداعى ءىشىنارا ورىنداردىڭ اتىزدارى تاستاندى اتىزعا اينالىپ، اشۋ رايوندارىنا   اينالسا،ەندى ءبىر ءبولىم اتىزدار تىنىقتىرۋعا اجىراتىلىپ،كوزسىزدىكپەن بۇزىلعان ەكولوگيالىق ورتانى قالپىنا كەلتىرۋگە قاراتا قۇلشىنىس جاسالۋدا. بۇل اتىزدىڭ نەگىزگى كەمىستىگى توپىراعى اۋىر دارەجەدە ساعىزدانۋ، داقىل تامىرىنا اۋا جەتىسپەۋ، سورتاڭدانۋ سەبەبىنەن تۋىنداپ وتىر.

       
رەداكتورى: پارزانا عادىلبەك قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.