ەەڭ جاڭا مازمۇندار
شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ 150 مىڭ مۋلىق ماقسارىسى كوركەم كورىنىسكە اينالدى
شيحۋ توراڭعى ورمانى سۋ ءۇستى باقشاسى ءسىزدى جازدى كوڭىلدى وتكىزۋگە شاقىرادى
ءسىز اڭساعان جاز كەلبەتى وسىندا
شينجياڭعا كومەكتەسۋ بارىسىندا ءومىرىن ارلەندىرە ءتۇستى
بۇقارانىڭ كوڭىل تۇپكىرىنەن ورىن الدى
الۋان ءتۇر، اسقاق كوڭىلمەن مەرەكەنى قارسى الدى
شاۋەشەك قالاسى شارلاپ تەكسەرۋدىڭ كولەمىن اتىز باسىنا دەيىن كەڭەيتتى
وقۋ-اعارتۋ ىستەرىنە تاباندى بولىپ، شۇعىلالى تابىستارعا قول جەتكىزدى
ەڭ سۇيىكتى ءورت ءوشىرۋشى
پارتيا قۇرىلىسىنىڭ نەگىزگى كاسىبىن مىقتى يگەرىپ، جاۋىنگەرلىك قامالدى بەكەمدەيىك
ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگى وتكەلىن
ماڭايىمىزداعى كوركەمونەرشىلەرمەن تانىسايىق
ايماعىمىزدىڭ الدىڭعى جارىم جىلداعى جۇمىستاندىرۋ جاعدايى ورنىقتى ارتتى
چىن چۋانگو ۇرىمجىدە كاسىپورىنداردىڭ ءوندىرىس،تيجارات جاعدايىنا تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى
شاۋەشەك قالاسى 90 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ،50 كيلومەتر ۇزىندىقتاعى جىلۋمەن قامداۋ قۇبىر تورابىن جاڭالادى
«جاقسى ىستەپ، تىپتى دە جوعارى ەڭبەكاقى الۋعا كۇش سالامىن»
قۇرىلىم رەفورماسىنىڭ جاڭا جاعدايىن بارشا جۇرت القادى
ىنتا-پەيىلىمەن كۇش سالا قىزمەت وتەدى
مەيىرگە تولى جانۇيا قۇردى
ەكولوگيالىق ورتاسى كوركەم سۋرەتتەي شاعانتوعاي
شاۋەشەكتە باس قوسىپ، اككوردەون مەرەكەسىنەن ءلاززاتتانايىق
شاعانتوعاي اۋدانىندا ماقسارى گۇل اشىپ، شارۋالار شاتتىققا شومدى
ءبيدايعا وراق سالىندى
تاربيە ايىندا ستيل تازارتۋ قيمىلى تەبىندى ورىستەتىلدى
اۋقاتتانۋ شەبەرلەرى شارۋالار شاتتىعى ساياجايىن اشىپ، قىستاق تۇرعىندارىءوز جەرلەرىندە كاسىپتەندى
تيانشان جابايى قىزىل بۇعىسى بايقالدى
كوشە جاڭالانىپ، قالا شت-جاڭا بەينەگە ەندى
نازاردى باس نىساناعا شوعىرلاندىرىپ، قۇرىلىم رەفورماسىن تەرەڭدەتۋ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەپ، رايونىمىزدىڭ رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋىنىڭ ىشكەرىلەي دامۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
تولى مىنە وسىنداي كوركەم
«ولار ءبىزدىڭ ۇيرەنەتىن ۇلگىمىز»

ەگىس دارىلەرىن عىلمي ىستەتكەندە عانا ونىڭ ونىمدىلىك رولىن ارتتىرۋعا بولادى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/11/10 11:27:51

ءسادىقان بايتۋلاق ۇلى
 
  اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم-تەحنيكاسى ورەسىنىڭ كۇن ساناپ ارتۋىنا سايكەس،قالىڭ ەگىنشىلەردىڭ عىلمي جولدا ەگىن ەگۋ بەلسەندىلىگى كۇننەن-كۇنگە جوعارىلاۋدا.  دەسەدە،ءالى دە ەگىس دارىلەرىن ورىندى ىستەتۋ جاقتارىندا ءىشىنارا جەتەرسىزدىكتەر ءومىر ءسۇرىپ،ەگىنشىلەرىمىز «ەگىن ەگۋدەن پايدا جوق» دەپ ەگىستىك جەردەن جەرىپ، باسقالارعا كوتەرەگە بەرىپ،جىل بويى جۇمىسسىز سەندەلىپ بوس جۇرەتىن جايتتەرى دە جوق ەمەس. ەگىس داقىلدارىنان مول ءونىم الۋ ءۇشىن،ەگىنشىلەر عىلمي جولدا ەگىن ەگۋدىڭ،ەگىس دارىلەرىن ۇيلەسىمدى ىستەتۋدىڭ قولدانىلمالى بىلىمدەرىنە يە بولۋى العى شارت. بۇل جاعىنداعى ديقاندارعا جەتەكشىلىك ەتۋ مىندەتىن نەگىزگى ساتىلارداعى  ەگىنشىلىك تەحنيكتەرى ۇستىنە الۋعا مىندەتتى. الايدا اۋىلدا تەحنيكتەر تاپشى،ال كەي اۋىلداردا بار بولعان كۇندە دە ۇزاق ۋاقىت باسقا كاسىپتەرمەن اينالىسىپ كەلگەندىكتەن كاسىپتە قارايىپ كەتكەن. سول سەبەپتى ەگىنشىلەر، اسىرەسە،از ۇلت ەگىنشىلەرى ەگىس دارىلەرى قورابىنىڭ سىرتىنداعى حانزۋشا ءارىپتى وقىپ ءمانىن تۇسىنبەگەندىكتەن،ەگىس دارىلەرىن باسقالاردىڭ ىستەتكەنىنە ەلىكتەپ قارا ءدۇرسىن وي جوتامەن شاشا سالادى. ونىڭ دەرت-دەربەزگە،زياندى جاندىككە،الدە ارام ءشوپتى جوعالتۋعا شاشاتىن ءدارى مە،ونىڭ جوعالتۋ ءونىمى قالاي؟ بۇلار ديقاندار جونىنەن باستى ماسەلە ەمەس. باستىسى،داقىل مايساسىن زاقىمداماسا بولدى. كەيدە ەگىس دارىلەرىن تۇسىندىرمەسى بويىنشا ىستەتپەگەندىگى سەبەپتى داقىل مايساسىن كۇيدىرىپ كەتىپ،اۋىر ەكونوميكالىق زيان دا تۋىلىپ وتىر. تومەندە ەگىس دارىلەرىن ىستەتۋدە بەلەڭ بەرىپ وتىرعان ۇنامسىز جايتتەردى قالاي جونگە سالۋ جونىندە توقتالامىز.

 1. ەگىس دارىلەرىنىڭ ساپالىسىن تاڭداپ ىستەتۋ. ساپالى ەگىس دارىلەرىن تاڭداعاندا  ونىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە نەگىزدەلۋ ءتيىس. سۇيىق دارىلەر ادەتتە تۇنىق،تۇنبا تۇسپەيدى نەمەسە قاباتتارعا ءبولىپ المايدى،سۋ قوسىپ ارالاستىرعاندا تولىق ارالاسۋى،قالقىما تۇرماۋى؛ال ۇنتاق دارىلەر ىعالدانىپ يلەنىپ، تۇيىرشىكتەنىپ الماۋى؛دىمدانعىش ۇنتاق دارىلەر سۋعا ارالاستىرعاندا تۇنبا تۇسپەي  نەمەسە بەتىنە قالقىما كىلەگەي تۇرىپ الماي تولىق ەرۋى العى شارت.

 2. ەگىس دارىلەرىن ۇيلەسىمدى ارالاستىرىپ ىستەتۋ. كوپ سانداعى ەگىس دارىلەرىن ءبىر-بىرمەن ارالاستىرىپ ىستەتۋگە بولعانىمەن،الايدا كەيبىر ءىشىنارا ەگىس دارىلەردى ءبىر-بىرمەن ارالاستىرىپ ىستەتسە داقىلداردى كۇيدىرىپ كەتۋ نەمەسە كۇشى جويىلىپ ءونىمى تومەن بولۋ جايتتەرى تۋىلادى. مايسالى، ورگانيكالىق فوسفورلى زياندى جاندىك ءولتىرۋشى ءدارى مەن نەگىزدىك قاسيەتكە يە ەگىس دارىلەردى؛بوردو سۇيىقتىعى مەن اك كۇكىرت قوسىلىسىن ارالاستىرىپ ىستەتۋگە مۇلدە بولمايدى.

  3. ەگىس دارىلەرىنىڭ قويۋلىعىن ۇيلەسىمدى تەڭشەۋ. تەڭشەلگەن ءدارى تىم قويۋ بولىپ كەتسە داقىلدارىنىڭ دارىدەن ۋلانۋ حاۋپى  تۋىلادى. ال قويۋلىعى شالاڭ بولسا قىرعىنداۋ ونىمدىلىگى تومەن بولىپ،كوزدەگەن ماقساتقا جەتە الماي ەكونوميكالىق زيان تارتۋدىڭ سىرتىندا ءدارى شاشۋ ۋاقىتىنان وتكىزىپ الىپ،تاماشا ورايدان قاعىس قالادى. كەيبىر دايقاندار ءبيداي،قىشى سىندى داقىلدار باس جارىپ،گۇل اشقان مەزگىلدە ارام ءشوپ   وتاۋشى ەگىس دارىلەرىن شاشىپ جاتادى. بۇل ارام ءشوپتى وتاۋ ءۇشىن ەمەس. كەرىسىنشە،داقىلداردىڭ ءونىم بەرەتىن انالىق،اتالىق نازىك ورگاندارىن ءوز قولدارىمەن ءارى ءوز ەرىكتەرىمەن ۋلاندىرىپ ءولتىرىپ،اق ماساقتىڭ كوبەيىپ،مۋ باسىندىق بىرلىك    ءونىمنىڭ كەمەيۋىنە وزدەرى سەبەپشى بولادى. سوندىقتان ءدارى قورابىنداعى تۇسىندىرمەسى بويىنشا دۇرىس قولدانۋعا ءمان بەرگەن  ءجون. «بىلمەگەن ۋ ىشەدىنىڭ» اياعىن قۇشۋدان استە بولمايدى.

 4. ەگس دارىلەرىنىڭ مولشەرىن ۇيلەسىمدى تەڭشەپ ىستەتۋ. كوپ سانداعى ديقاندار ءدارى قورابىنداعى تۇسىندىرمەسىندەگى ولشەمنەن  اسىرىپ شاشۋدى ۇناتادى. ونداعى ماقساتى قايتا-قايتا ءدارى شاشۋ اۋرەشىلىگىنەن قۇتىلىپ،ءبىر جولدا-اق كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋگە بولادى دەپ قارايدى. ەكىنشى تۇردەگىلەر مىڭ ەسە سۇيىتىلاتىن دارىلەردى اۋرەشىلىگىنەن قاشىپ،از سۋمەن سۇيىلتىپ شاشا سالادى. ءىس جۇزىندە ونىڭ پايداسىنان زيانى اسىپ تۇسەدى. ەگس دارىلەرىنىڭ مولشەرىن ولشەمنەن اسىرىپ نەمەسە قويۋلىعىن ارتتىرىپ ىستەتكەندە داقىل جاپىراعىن كۇيدىرىپ كەتكەندىكتەن،جاپىراقتىڭ فوتەسينتەز رولى تومەندەپ،بىرلىك ونىمگە كەسىرىن تيگىزەدى. سوندىقتان ەگس دارىلەرىن تۇسىندىرمەسى بويىنشا دۇرىس قولدانۋ ءتيىس.

 5. ەگس دارىلەرىن ىستەتۋدىڭ ۇيلەسىمدى ۋاقىتىن دۇرىس تاڭداۋ. داقىلداردىڭ دارىگە سەزىمتال كەزىندە (گۇل اشۋ مەزگىلىندە)،  اۋا رايى قۇبىلمالى كەزدە ءارى تۇسكى ىستىقتا ءدارى شاشۋعا استە بولمايدى. ءدارىنىڭ جوعالتۋشى وبيەكتىسى بولعان دەرت-دەربەز، زياندى جاندىك،ارام ءشوپ بايقالا سالعان العاشى كەزدە ىستەتسە ءونىمى دە سولعۇرلىم جاقسى بولادى. سەبەبى،داقىل مايساسى العاشىندا ءدارى ۋىتىنا شىدامدى كەلەدى،ال ارام شوپتەر كەرىسىنشە دارىگە سەزگىر كەلەدى دە وڭاي ولەدى. زياندى جاندىكتەر العاش بايقالعان كەزدە سانى از،بالاۋسا بولىپ،ەگىس ءدارىسى ارقىلى الدىن الىپ،جوعالتۋدىڭ ەڭ تاماشا كەزەڭى بولىپ تابىلادى،كەيىندەپ  ءدارى شاشقاندا جوعالتۋ ونىمدىلىگى دەرلىكتەي بولمايدى. ونىڭ ۇستىنە،باسقا جەرگە  ورىن جوتكەپ كەتەتىندىكتەن،قايتا اينالىپ كەلىپ زيان سالۋ حاۋپى تۋىلادى. دەرت-دەربەزدە العاش پايدا بولا سالعاندا ءدارى ارقىلى ءونىمدى تۇردە الدىن الۋعا بولادى. كەيىندەپ كولەمى ۇلعايىپ،جامىراپ كەتكەندە دارىگە وڭايلىقشا جويىلمايدى. سول سەبەپتى دەرت-دەربەز،زياندى جاندىك،ارام ءشوپتىڭ قاي-قايسى بولسادا ەرتە بايقاپ،ەرتە ءدارى شاشىپ،ەرتە الدىن العاندا ەڭبەگىمىز ءارقاشان ەش كەتپەيدى.

 6. ءدارى ىستەتۋ ءادىسى عىلمي بولۋ. ءدارى شاشۋ ناسوسىنا الدىمەن تۇنىق سۋدان 3-2 كيلوگرام قۇيعان سوڭ بارىپ ءدارىنى سالىپ نەمەسە قۇيىپ تولىق ارالاستىرىپ بولعان سوڭ،قالعان سۋدى ۇستەمەلەپ قۇيىپ، تولىق شايقاپ ارالاستىرعان سوڭ شاشۋ ءتيىس. ناسوسقا الدىمەن ءدارى قۇيىپ الىپ،ونان سوڭ سۋ قۇيۋعا نەمەسە تولتىرىپ سۋ قۇيىپ الىپ،ونان سوڭ ءدارى قۇيۋعا مۇلدە بولمايدى. سەبەبى،العاش قۇيىلعان قويۋ ءدارى داقىل مايساسىن كۇيدىرىپ كەتسە،ال ناسوسقا تولتىرىپ سۋ قيىپ الىپ،ونان سوڭ ءدارى قۇيعاندا تولىق شايقالمايتىندىقتان ءدارى تەگىس ارالاسپايدى. ناتيجەدە جوعالتۋ ءونىمى دە دەرلىكتەي بولماي ەڭبەككۇش،قارجى جانە ۋاقىت ىسىراپ بولۋدىڭ سىرتىندا داقىل ءونىمى تومەن بولىپ،اۋىر ەكونوميكالىق زيان تۋىلادى. ءبىر تۇردەگى ءدارىنى شاشىپ بولعان سوڭ ناسوستى سابىنداپ تولىق جۋۋ العى شارت. ايتپەگەندە،ەكىنشى تۇردەگى داقىلعا ءدارىنى شاشقاندا ناسوس ىشىندەگى قالدىق ءدارى باسقا داقىلداردى كۇيدىرىپ كەتۋ حاۋپى تۋىلادى. مىسالى،دارا جارناقتى ءبيداي تەكتەس داقىلعا ىستەتىلەتىن 2-4d ماي   ءتارىزدى قويمالجىڭ ءدارىسىن كۇنباعىس، ماقتا،قاۋىن-قاربىز تەكتەس قوس جارناقتى داقىلدارعا ىستەتۋگە مۇلدە بولمايدى ءدارى جۇعىنى ەمەس،قاتارلاس اتىزعا ەگىلگەن ءبيدايعا شاشىلعان وسى ءدارى ماڭايىنداعى كۇنباعىس مايساسىنىڭ ءوسۋ نۇكتەسىن زارىلەپ،جاپىراعىنا اقتاڭلاق داقتاردى سالادى.

7. ءدارى ىستەتۋدە حاۋىپسىزدىككە ەرەكشە ءمان بەرۋ. قولعا سۋ وتكىزبەيتىن سۋلياۋ قولعاپ كيۋ،اۋىزعا ماسكى تارتۋ،مۇمكىن بولسا دەنەدە اشىق ورىن قالدىرماي تۇمشالاپ كيىنۋ ءتيىس. جەلگە قاراما-قارسى ءجۇرىپ ءدارى شاشۋعا،ءدارى شاشۋ بارىسىندا تاماقتانۋعا،تەمەكى تارتۋعا بولمايدى. بۇلاي ەتۋدىڭ ۋلاندىرۋ حاۋپى كۇشتى بولادى. قولى-باستى سابىنداپ تولىق جۋىپ،ءدارى سىڭگەن كيىمدى الماستىرىپ،اۋاشالاعان سوڭ تاماقتانعان ءجون. ءدارى شاشقان ادامدى سول كۇنى نەمەسە سول مايداندا دەرەۋ ۋلاندىرماعانىمەن،دەنەگە ءسىڭىپ كىرگەن سوڭ بىرتىندەپ ۋلاندىرادى،الايدا قيمىلداپ جۇرگەن ادامدار سەزبەگەندىكتەن،ەلەپ-ەسكەرمەيدى. ۋزاق ۋاقىت ەگىس ءدارىسىن شاشۋمەن اينالىسقان ادامداردىڭ دەنساۋلىعى قۇلدىراپ، ءومىرى تابيعي تۇردە باسقالاردان قىسقا بولادى. سوندىقتان ەگىس ءدارىسىن شاشۋداعى حاۋىپسىزدىككە جەڭىل-جەلپى قاراماعان ءجون.

8. ءبىر تۇردەگى ەگىس ءدارىسىن ءبىر  ورىنعا نەمەسە قايتالاي ىستەتۋگە بولمايدى. سەبەبى دەرت-دەربەز،زياندى جاندىك، ارام ءشوپتىڭ قاي-قايسى بولسا دا ءبىر تۇردەگى دارىگە قاراتا قارسىلىق قۋاتىن تىكتەپ الاتىندىقتان،سول تۇردەگى ءدارىنىڭ قىرعىنداۋ ونىمدىلىگى بارعان سايىن تومەندەي بەرەدى. سول سەبەپتى قايتالاي ەگىس ءدارىسىن ىستەتۋگە تۋرا كەلگەندە،ءسوزسىز،ۇقساس رولداعى باسقا ءدارىنى تاڭداپ ىستەتكەن ءجون.

       
رەداكتورى: پارزانا عادىلبەك قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn