ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 4-ايدىڭ 8-كۇنى 67-سان
قىس ىزعارى قايتىپ، شىعىستان كوكتەم سامالى ەستى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدى جاپپاي تەكسەرۋ قىزمەتىن جوعارى ساپامەن ويداعىداي ىستەپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋگە ساندى مالىمەتتىك نەگىز ازىرلەۋ كەرەك
شاعانتوعاي اۋدانى كوكتەمگى تۇقىم ءسىڭىرۋ جۇمىسىن ءدال ۋاعىندا باستادى
ساۋان اۋدانى جۇگەرى تۇقىمىن ءسىڭىرۋ جۇمىسىن باستادى
ۋان جينگاڭ: بورىشى ءۇشىن ءومىرىن ارناعان ادال قورعاۋشى
گۇڭچۇي سىلي: باقىتتى مەكەندى تاپجىلماي كۇزەتكەن قارلى تاۋ قىرانى
لي حۇڭجۋان: قانعا بويالىپ جىعىلسا دا توناۋشىنى قويا بەرمەدى
«ءبىر ءۇيلى جاندار ءوزارا كوڭىل ءبولىپ تۇرۋى كەرەك»
قىزىعا كىتاپ وقىپ،اقاۋسىز ەرجەتەيىك
«جەتىلىم بوگەلىسى كۇنى» ۇگىتىن ورىستەتتى
قالا تۇرعىندارى قاجەتىنە قاراي تارتىپپەن جانارماي قۇيدىردى
2020-جىلى 4-ايدىڭ 5-كۇنى 66-سان
2020-جىلى 4-ايدىڭ 4-كۇنى 65-سان
بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىندەگى ءار ۇلت حالقى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
قازا بولعانداردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ، قايسارلىقپەن العا ىلگەرىلەيىك
تۇتاس رايونىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
ءسوزسىز جەڭىسكە جەتۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، حاۋىپ - قاتەردى ورايعا اينالدىرۋعا شەبەر، قامال الىپ قيىندىقتاردى جەڭۋگە باتىل بولىپ، تۇتاس جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن، مىندەتتەرىن جاپپاي ورىنداۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
جىڭ جۇڭحۋا: حالىق ءۇشىن باسىن ءباي تىككەن قاتەردەن قۇتقارۋشى قاھارمان
لي جۋەرۇڭ: حاۋىپتى ساتتە گراناتتىڭ پىلتەسىن تارتقان سودىرعا تاپ بەردى
سۇڭ بينشي: قىزىل قانىمەن ەسكەرتكىش ورناتتى
ءورت ءوشىرۋ،ورتتەن ساقتانۋ اۆتوموبيلى جولىنا بەلگى سىزدى
دۋ جۋان 13 ساۋداگەردىڭ 260 مىڭ يۋان ماياقىسىن كەشىرىم ەتتى
«قاتىسسىز ىسكە» ارالاسۋعا جانى قۇمار ساقا پارتيا مۇشەسى گۋ شىچىڭ
تۋىستاسۋدان تۋىنداعان تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك
 ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ جانە ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، بيىلعى ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن،مىندەتتەرىن قايراتتانا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
حاۋىپسىزدىكتىڭ تومەنگى شەگىن ويداعىداي ساقتاپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ ءومىرى مەن مال - مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەيىك سوتسياليستىك مەكتەپ باسقارۋ بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، وقۋ - اعارتۋدىڭ وسىزاماندانۋىن جەدەل ىلگەرىلەتەيىك
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن،اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن بۇلجىتپاي دايەكتىلەندىرىپ، دەڭگەيدى جوعارىلاتىپ،جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كۇشەيتىپ،ءتۇرلى قىزمەتتىڭ ناقتى،ەگجەي-تەگجەيلى تياناقتانۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 9-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
اكىمشىلىك مەكەمەسى «تومەنگە بەرۋ،باسقارۋ،قىزمەت وتەۋ» رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋدى ىلگەرىلەتۋ ارناۋلى تاقىرىپتىق ءماجىلىسىن اشتى

اس بەرۋ

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/12/3 12:15:05

ءداستۇرلى ورتادا پايعامبار جاسىنان اسقان، ەل-جۇرتقا اسا قادىرلى ادامنىڭ قايتىس بولعانىنا ءبىر جىل تولاردا،كەيدە تولعان سوڭ ارنايى اس بەرىلەدى. اس بەرۋ «توپىراقتى  ولىمگە» بايلانىستى ازا تۇتۋ مەرزىمىنىڭ اياقتالعاندىعىن ايعاقتايدى. اس تەك حالقىنا ەڭبەگى سىڭگەن اتاقتى ادامدارعا بەرىلەتىن بولعاندىقتان،مارقۇمنىڭ جىلىن بەرۋ سالتى وزگەشەلەۋ.

  اس بەرۋ _ مارقۇمنىڭ جانى ھام رۋحى تۋرالى جانە و دۇنيە تۋرالى ادامزات تاريحىنىڭ العى كەزەڭدەرىندە قالىپتاسقان ەجەلگى تۇسىنىكتەرىنە بايلانىستى اتقارىلاتىن جوسىن- جورالعىلاردىڭ بىرەگەيى.
ساۋىن ايتۋ.  اس بەرۋ تۋرالى جۇرتشىلىققا الدىن الا احپارات تاراتۋدى بىلدىرەتىن ەجەلدەن ورنىققان جوسىن. اس بەرۋگە ءار ەلدەن ەسىمى بەلگىلى اقساقالدار،باتىرلار،اقىندار، بالۋاندار،ءانشى-جىرشىلار،كوكپارشىلار، مەرگەندەر ارناۋلى جىبەرگەن ادامدار ارقىلى شاقىرىلادى.

  اس وتكىزىلەتىن ورىن جانە مەرزىمى. اس وتكىزۋگە ارنالىپ،نەگىزىنەن وزەن بويىنا جاقىن،جازىق جەرلەرگە كيىز ۇيلەر تىگىلەدى. تاڭدالعان جەردىڭ سۋلى،ءارى نۋلى،ءارى كەڭ جازيرا بولۋى _ اس بەرۋدىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى. ويتكەنى،ەڭ الدىمەن، قوناقتارعا دا،بايگە اتتارىنا دا قولايلى جاعداي جاساۋ اس بەرۋدىڭ ءساتتى ءوتۋىنىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى بولدى. دەرەكتەرگە قاراعاندا،بىرنەشە  جۇزدەگەن  ءۇي  تىگىلگەن   «اۋىلدىڭ» ورنى 0.5 تە 1.5 شاقىرىمعا دەيىن اۋماقتى قامتىعان. اس بەرۋدى كوبىنەسە مال سەمىرگەن كۇز مەزگىلىندە اتقارادى. سوندىقتان اس بەرۋ كەيدە جىل تولماي نەمەسە ەكى-ءۇش اي وتكەن سوڭ دا ۇيىمداستىرىلا بەرەدى. اس بەرۋدىڭ باستالۋى،ادەتتە،ءساتتى كۇن _  سارسەنبىگە نەمەسە ورتا ازيا حالىقتارىندا تاراعان ءداستۇرلى تۇسىنىك بويىنشا «و دۇنيەنىڭ كوك قاقپاسى اشىلىپ،ارۋاقتار ۇيگە كەلەدى» دەيتىن بەيسەنبىگە ورايلاستىرىلادى.

  ءۇي تىگۋ. اس بەرۋ ءۇي تىگۋدەن باستالادى. ەل بولىپ جينالىپ،جان-جاقتان كەلگەن قوناقتاردى قارسى الۋ،كۇتۋ،اس بەرەتىن ەلدىڭ (رۋدىڭ) ەلدىگىنە ۇلكەن سىن. اس بەرۋدى ايتارلىقتاي وتكىزۋگە ءار رۋ مۇشەلەرى ءوز ۇلەسىن قوسادى. قوناقتارعا تىگىلگەن ۇيلەر قازان-وشاقتان كەمىندە 50 دە 100 مەتر قاشىقتىقتا،كەيدە ودان دا الىس ورناستىرىلادى. قوناقتارعا تىگىلگەن ۇيلەرگە كىلەمدەر توسەلىپ،كورپەلەر جايىلادى،شاقىرىلعان   ادامداردىڭ ءبارى وسى ۇيلەرگە كەلىپ ورنالاسادى.

  قارالى ءۇي اس وتكىزىلەتىن جەرگە 10، 15 كۇن قالعاندا سالتاناتپەن اكەلىنىپ،باسقا ۇيلەردەن وقشاۋ تىگىلەدى. قارالى ءۇيدىڭ  ىشىنە مارقۇمنىڭ ءوزى تىرشىلىگىندە پايدالانعان بۇيىمدارى ەڭ كورنەكتى جەرگە قويىلادى. ولاردى وتاۋدىڭ باتىس جاق بۇرىشىنا،كىرە بەرىستىڭ سول جاعىنا ورنالاستىرادى. بيىكتەۋ ءبىر توبە باسىندا اس يەلەرى،اۋىل اقساقالدارى بولەك تۇرىپ،كەلۋشىلەردى باقىلايدى. ءار ءۇيدىڭ دودەگەسىنە وسى ءۇيدىڭ قاي ەلدىڭ قوناق ءۇيى ەكەنى جازىلادى. وسى كۇننەن باستاپ اس  وتكىزەتىن  وتباسىنىڭ تۋىستارى كيىز ۇيلەرىن تىگىپ،مالداي،قىمىزداي،ت. ب. كومەكتەرىن كورسەتە باستايدى. اقساقالدار جينالىپ اس وتكىزۋ جايىن تالقىلاپ،شەشىم قابىلدايدى.

  مال سويۋ. اس بەرەتىن جەرگە، دالىرەك ايتقاندا،جەر وشاق باسىنا ايدالىپ اكەلىنگەن مالدىڭ ىشىنەن سويىلاتىن قوي مەن جىلقى تاڭدالادى. تومەندەگى دەرەكتەن وسى ءۇردىستىڭ قالاي اتقارىلعاندىعى تۋرالى كوپ جايدى اڭعارۋعا بولادى. «ءارقايسىسىندا 70 جەر وشاقتان قازىلعان ەكى قاتار وشاق (140) قازىلىپ بولعان سوڭ، 60 بيە تاڭدالىپ،  ولاردى ەكىگە ءبولدى،جاقسىسى مەن ناشارلاۋى ەكى وشاققا تەڭدەي ءبولىنۋى قاداعالاندى. ءارقايسىسىنا باس-كوز بولاتىن كوشەلى، ءجون  بىلەتىن  ادام  تاعايىندالدى. وشاقتار قاسىنان ەتتى ساقتاۋعا ارنالعان 12 قوس   دايىندالىپ،جاس ءشوپ ۇستىنە ءشي توسەلدى.
سويىلعان مال تەرىسىنىڭ ءبىر بولىگى مولداعا،قالعانى باسقارۋشىلارعا ءبولىپ بەرىلىپ،سويىلعان مال ەتى قازانعا سالىندى. سويىسقا ارنالعان مالدى قاماپ قويىپ،اسقا  كەلگەندەردىڭ ءوزى قالاعانىن سويدىرعان جايتتەر دا بولعان» (ا. س. پلوتنيكوۆ).

  اس بەرۋگە كەلۋ سالتاناتى. اس بەرۋگە ءار رۋ بايىرعى داستۇرمەن، ياعني اقىنى،جىرشىسى، بالۋانى، بايگە اتى، سويىس مالىمەن جانە ساباسىمەن كەلەدى. شاقىرعاندا كەلمەي قالۋ،قاتىسپاۋ سول رۋعا،تايپاعا،ەلگە،ەلدىڭ بيلەۋشىسىنە قارسىلىق كورسەتۋ بولىپ ەسەپتەلگەن. ساۋىن ايتىلىپ،حابار العان ەلدەر اسقا سالتاناتپەن كەلۋگە ۇلكەن ءمان بەردى. اس بەرۋگە بارۋ ءجونى جانە وعان باراتىن توپتىڭ قۇرامى اسا ىجداعاتتىلىقپەن ىرىكتەلدى. اس بەرۋگە باراتىن توپتىڭ سانى ادەتتە بىرنەشە جۇزگە دەيىن بارادى. اس بەرۋگە بارۋ جايىن تالقىلاپ،توپ قۇرامىن بەلگىلەۋ ءۇشىن كۇللى رۋدىڭ،ايماقتىڭ ەل باسىلارى باس قوسقان ماجىلىسكە شاقىرىلادى. اس بەرۋگە كەلەتىن باسقا رۋدىڭ ادامدارى وزدەرىنىڭ داۋلەتىنە قاراي،مارقۇمعا جاقىندىعىنا،تىلەۋلەستىگىنە قاراي،ىسقاتقا،جەرلەۋگە شىعارىلعان شىعىننىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ەكى، ءۇش، جەتى نە ون شاقتى جىلقى نەمەسە تۇيە جەتەكتەپ   كەلەدى. بۇل «ازا» دەپ اتالدى.

  قارالى ءۇيدىڭ قاسىنا ەر-تۇرمانى كىسى قىزىعارلىقتاي، ۇستىنە قارا شۇعا جابىلعان مارقۇمنىڭ اسىل قازىناسى رەتىندەگى ەڭ سۇيىكتى تۇلپارىن (تۇل ات) حالىقتىڭ كورىپ تاماشالاۋى ءۇشىن قويادى. بۇل عۇرىپتىڭ ماقساتى _  حالىققا مارقۇمنىڭ كوزى تىرىسىندەگى مارتەبەسىن ايگىلەۋ بولىپ تابىلادى. اسقا حالىق كەلگەن بەتتە قارالى ۇيگە كىرىپ، شىققاننان كەيىن،سىرتتاعى بايلاۋلى تۇرعان تۇل اتتى قولدارىمەن سيپاپ ءتاۋ ەتەدى.

  جوقتاۋ ايتىلىپ،باتا  قايىرىلعاننان  كەيىن «ازاسىنا سالعانىمىز»، «ازاسىنا قوسقانىمىز» دەپ مارقۇمنىڭ ءۇي ىشىنە وزدەرىمەن الىپ كەلگەن تارتۋ-تارالعىسىن تابىس ەتەدى. اسقا قاتىساتىندار ءساندى كيىنىپ،ەرەكشە سالتاناتپەن بارادى.

  قوناقتاردى قارسى الۋ. دەرەكتەرگە قاراعاندا،كەلەر قوناقتاردى قوزىكوش جەردەن   ارنايى سايلانعان جىگىتتەر «دۇنيەنىڭ ءتورت  تارابىنا»،ياعني تورتكە ءبولىنىپ قارسى العان. قوناقتاردىڭ اس بەرەتىن اۋىلعا بەتتەگەنىن ارنايى جىگىتتەر الدىن الا اتپەن شاۋىپ كەلىپ اس بەرۋ جوسىنىن باسقارۋشىعا حابارلاپ    وتىرعان. قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا،كەلگەن قوناقتاردىڭ اتتارىنىڭ تىزگىنىن ءبىر-بىرلەپ الىپ،اتىنان قولتىعىنان دەمەي ءتۇسىرىپ، كورىسەتىن ءتارتىپ بولعان. كەلۋشىلەر الدىمەن قارالى تۋ تىگىلگەن ۇيگە كىرىپ كوڭىل ايتىپ، «باتا جاسارعا» اكەلگەن دۇنيە-مۇلىك، سابا-سابا قىمىزىن، ايداپ اكەلگەن مالىن جەر وشاقتىڭ ماڭىندا ارنايى تىگىلگەن ۇيلەردىڭ جانىندا تۇرعان ادامدارعا تابىستايدى. قارسى الۋعا تاعايىندالعان جىگىتتەر كەلۋشىلەردى   ارنايى بولىنگەن ۇيلەرىنە باستاپ اپارىپ ورنالاستىرادى.

  اس بەرۋ،ادەتتە،جاڭجالسىز وتپەيدى. سەبەبى،بىرەۋ مەرت بولۋى مۇمكىن،جاراقاتتانۋى مۇمكىن،بايگە داۋى نەمەسە ەكى بالۋان اراسىندا كەلىسپەۋشىلىكتەر تۋىنداپ، ولاردى اجىراتۋ قيىنعا سوعىپ جاتادى. وسىندايدا اس بەرۋدى باسقارىپ،قاداعالاۋ ءۇشىن اسا بەدەلدى ءبىر ادام تاعايىندالادى. داۋ تۋا قالعان جاعدايدا قاداعالاۋشى ارالاسىپ، ەكى جاقتى جاڭجالعا جىبەرمەي كەلىسىمگە كەلتىرىپ وتىرعان.
وتكىزىلۋ بارىسى. جوعارىدا ايتىلعانداي، استى كوبىنەسە مال سەمىرگەن كۇز مەرزىمىندە بەرەدى. قۇرباندىق رەتىندە سويىلعان قوي ەتى تۇتاس جەلىنىپ بولعان سوڭ عانا تۇلدانعان جىلقى سويىلادى. جىلقىنى باۋىزدار الدىندا ونى جەتەكتەپ ءۇيدى اينالدىرىپ شىعادى. اس بەرۋگە جينالعان حالىق پەن ولارعا تاراتىلار قۇرباندىق رەتىندە ەسەپسىز كوپ مال سويىلادى جانە ءار ءتۇرلى ۇلتتىق ويىندار،الامان بايگە،جامبى اتۋ،سايىس،اقىندار ايتىسى،  ت. ب. وتكىزىلەدى. اس بەرۋ ءداستۇرىنىڭ، جوسىنىنىڭ ەجەلدەن قالىپتاسقان  وزىندىك  ەلەمەنتتەرى مەن وتكىزىلۋ ءتارتىبى جانە قاعيدالارى (جوقتاۋ، قارالى تۋ تىگۋ، سەپ ءجيۋ، تۇل ات) بار، ياعني بۇلار (اقساقالدار كەڭەسى، ساۋىن ايتۋ، وشاق قازۋ، مال سويار كۇن، استى باسقارۋ، قوناق كۇتەر كۇن، تاباق تارتۋ، اسقا سالتاناتپەن كەلۋ، ازا سالۋ، ۇلتتىق ويىندار جانە ت. ب.) ەجەلدەن قالىپتاسقان ءجون-جوسىق بويىنشا اتقارىلادى. اس بەرۋدىڭ اياقتالۋعا جاقىنداعاندىعىن تۇل اتتى سويۋ،سەپ بۇزۋ،قارالى تۋدى جىعۋ سياقتى عۇرىپتىق شارالار كورسەتەدى. اس بەرۋ سالتاناتى بايگەمەن اشىلىپ،بايگەمەن جابىلادى،ياعني استىڭ العاشقى كۇنى وشاق مايلار بايگەسى باستالسا،اس بەرۋدىڭ سوڭعى كۇنى الامان بايگەنىڭ وتكىزىلۋى استىڭ ءسان-سالتاناتتى بولىگىنىڭ اياقتالعاندىعىن بىلدىرەدى. الامان بايگە ورىندارىنىڭ سانى مەن جەڭىمپازدارىنا بەرىلەتىن جۇلدەلەردىڭ كولەمى دە وتە قوماقتى بولىپ كەلەدى. بايگەنىڭ جۇلدەسى جەڭىمپازدىڭ شىققان  ورتاسى _  تۇتاس ءبىر رۋدىڭ ورتاق يگىلىگى سانالادى.

  اس بەرۋدىڭ رەسمي جابىلۋى جاريالانىپ، كەلگەن قوناقتار تاراي باستايدى،ال سەپ بۇزۋ،قارالى تۋدى سىندىرۋ،تۇل اتتى سويۋ عۇرىپتارىن ورىنداۋ تەك مارقۇمنىڭ تۋعان-تۋىس،رۋلاستارىنىڭ عانا قۇزىرىنداعى ءىس بولىپ تابىلادى. جوعارىدا ايتىلعانداي، ۇلكەن اس ادەتتە ءۇش كۇننەن كەم بولماعان، ءتىپتى ءتورت-بەس كۇنگە جالعاسقان. ەرتەرەكتە ودان دا ۇزاق بولعانعا ۇقسايدى.

  بەس كۇنگە سوزىلعان اس تومەندەگىدەي تارتىپپەن وتكەن: ءبىرىنشى كۇنى _ استىڭ ءساتتى وتكىزىلۋى ءۇشىن وشاق قازىلىپ جاتقان كەزدە ءبىر-ەكى مال سويىلىپ،ەتى وسى وشاقتارعا اسىلادى،ونى «قۇدايى» دەپ اتايدى. ەكىنشى كۇن _ جەر وشاقتى قازار كۇن جانە وسىعان بايلانىستى «وشاق مايلار» ات جارىسى وتكىزىلەدى. ءۇشىنشى كۇن _ بالۋان بەلدەسۋلەرى وتكىزىلەدى. ءتورتىنشى كۇن _ جامبى اتۋ. بەسىنشى كۇن _ اتشابار كۇن. اس بەرۋدىڭ جەتى كۇنگە سوزىلاتىنى تۋرالى دا مالىمەتتەر بار: 1-كۇنى اسقا كەلگەن قوناقتاردى قارسى الۋ،ءۇيدى-ۇيگە ورنالاستىرۋ. 2-كۇنى ساداقپەن جامبى اتۋ (كۇمىس جانە التىن اقشا) سايىسى وتكىزىلەدى. 3-كۇنى 20 دا 30 شاقىرىم قاشىقتىققا قۇنان جارىسى وتكىزىلەدى. وعان 9 ءتۇرلى بايگە تىگىلەدى. ءبىرىنشى بايگەگە تۇيە،سوڭعى بايگەگە تايتۇياق بەرىلەدى. وسى كۇنى قىز قۋۋ ويىنى دا ۇيىمداستىرىلادى. 4-كۇنى سايىس ويىنى وتكىزىلەدى. سونىمەن قاتار،وسى كۇنى بالۋاندار كۇرەسى دە وتكىزىلەدى. 5-كۇنى 50 شاقىرىمعا دەيىنگى قاشىقتىققا دونەن جارىسى وتكىزىلەدى. 6-كۇنى ەرتەڭگى بولاتىن الامان بايگە بارىسى انىقتالادى. 7-كۇنى استىڭ ەڭ ماڭىزدى كۇنى الامان بايگە وتكىزىلەدى. ءبىراق استى وتكىزۋدە اتالعان شارالاردىڭ ۋاقىتتىق وتكىزىلۋىنىڭ رەتتىك جۇيەسى ءار كەز ساقتالا بەرمەگەن. مىسالى،م. شورمانوۆ اسىنىڭ التى كۇنگە سوزىلۋ سەبەبى،اس بەرۋگە  پاۆلودار مەن اقمولا ۋەزدەرى اراسىنداعى جەر داۋىن شەشۋ ءۇشىن ارنايى شاقىرىلعان توتەنشە سيەزدىڭ قوسا ۇيىمداستىرىلۋىنا بايلانىستى بولدى. سىپاتاي باتىردىڭ اسى سەگىز كۇنگە،اقجولتاي اعىباي باتىردىڭ اسى توعىز كۇنگە سوزىلعان. ءبىر جاعىنان،بيلەر كەڭەسى اس بەرۋدىڭ ءون بويىندا تولاستاماي ءجۇرىپ،وندا جەسىر داۋى،جەر داۋى شەشىلىپ جاتسا،ەكىنشى جاعىنان،استىڭ ءسان-سالتاناتتى ويىندارىمەن بىرگە،اقىندار ايتىسى دا وتكىزىلگەن.

  اس بەرۋدە وتكىزىلەتىن ويىنداردىڭ بارلىعى كوڭىل كوتەرۋگە ارنالماعان. ولاردىڭ كوڭىل كوتەرۋ ءۇشىن ەمەس،عۇرىپتىق (ريتۋالدىق) مىندەتى دا ايرىقشا بولدى.

  بالۋان كۇرەسى. كۇرەسپەن اينالىساتىن قارا كۇش يەلەرىنىڭ اس-تويلاردا كۇرەستەن سايىسقا ءتۇسۋى،كۇش سىناسۋى. كۇرەس اس بەرۋدە مىندەتتى تۇردە وتكىزىلدى. بالۋاندار كۇرەس سايىستارىنا ءوز  رۋلارىنىڭ اتىنان شىعىپ،رۋىنىڭ نامىسى ءۇشىن كۇرەسەدى. جەڭىستەرگە جەتىپ،ەلىنىڭ اتىن شىعارعان بالۋانداردىڭ ەسىمى بۇكىل حالىققا تانىمال بولىپ،ەل قۇرمەتىنە بولەنەدى. «كۇش _  ەلدىكى، ولجاسى _ كوپتىكى» دەگەندەي، بالۋان جۇلدەسى دە رۋلاستارىنا ۇلەستىرىلگەن.

   تۇيە تارتۋ. اس بەرۋدە ورىندالعان ەرتەدەن ورنىققان عۇرىپتىق ءمانى بار جوسىننىڭ ءبىرى. بۇل جوسىن _ «تايلاق تارتۋ»، «جەز بۇيدالى ىنگەننىڭ ءبيى»، «تۇيە شەشۋ» دەگەن سياقتى اتاۋلارمەن دە بەلگىلى.

  تەڭگە الۋ (كۇمىس الۋ). بۇل ويىن وتە كونە اسكەري-جاۋگەرشىلىك زاماننان باستاۋ الادى. اسقا كەلگەن ءار توپتا «تەڭگە الۋعا» ون سەگىز، جيىرمانىڭ ۇستىندەگى ەرگە تاقىمى بەرىك، ات قۇلاعىندا وينايتىن شاباندوز جىگىتتەر قاتىسقان. ويىن ەرەجەسى بويىنشا، بەلگىلەنگەن ارا قاشىقتىقتا ءۇش-ءتورت جەردە شۇپەرەككە ءتۇيىلىپ كۇمىس نەمەسە تەڭگە تاستالىنادى. شاباندوزدار كەزەك الىپ تىزبەككە تۇرادى. ولار كەلگەن كەزەكتەرىمەن وسى  قاشىقتىقتا ەكپىندەپ شاۋىپ كەلە جاتىپ، شاپقان اتتى توقتاتپاي جولىنداعى تۇيىلگەن شۇپەرەكتى ات ۇستىنەن ەڭكەيە وتىرىپ الۋى كەرەك. كەيبىر ات قۇلاعىندا ويناعان شاباندوز جىگىتتەر وسى ويىن ۇستىندە ات ۇستىندە  تۇرەگەپ شابۋ،شاۋىپ كەلە جاتقان ات ۇستىنەن سەكىرىپ ءتۇسىپ قايتا ءمىنۋ،ات باۋىرىندا ويناۋ سەكىلدى شاباندوزدىق ونەردىڭ نەشە ءتۇرىن كورسەتىپ،ەل ريزاشىلىعىنا  بولەنەتىن بولعان.

  تىلمەن تەڭگە الۋ. استا بەلگىلى جۇيە بويىنشا وتەتىن ويىن تۇرلەرىنەن باسقا تازا كوڭىل كوتەرۋگە ارنالعان كوڭىلدى ويىندار دا وتكىزىلىپ تۇرعان. سولاردىڭ ءبىرى _ تىلمەن تەڭگە الۋ. ابايدىڭ اتاسى وسكەنبايدىڭ اسىندا ۇيىعان قاتىق تولى تاي قازانعا التىن تەڭگە تاستالىپ،تىستەپ الىپ شىعۋ باسەكەسى وتكىزىلگەن. سونداي-اق قىمىز  تولى   شارا ىشىنەن تەڭگە الۋ ويىنى دا ۇيىمداستىرىلادى. قىز قۋۋ ويىنى استاعى ويىن-ساۋىق تىزىمدەرىنىڭ ىشىندە كوپ كەزدەسە بەرمەيدى. استاردا داڭققا بولەنگەن بالۋان،سايىسكەر، مەرگەن،شاباندوز ادامدار ەسىمى ەل اۋزىندا اڭىز بولىپ كۇللى ەلگە تاراسا، قىز قۋۋعا  قاتىسۋشىلار تۋرالى مالىمەتتەر جوقتىڭ قاسى. بالكىم،بۇل ءجايتتى قىز قۋۋ ويىن ءمانىنىڭ اس بەرۋدىڭ عۇرىپتىق كەڭىستىگىنىڭ سەمانتيكاسىنا سايكەسسىزدىگىمەن تۇسىندىرۋگە دە بولاتىن شىعار. بۇل ويىننىڭ كوبىنەسە نەكە جانە باسقا دا وتباسىلىق نەمەسە رۋلىق مەرەكەلەردە وتكىزىلەتىندىگى سوندىقتان بولسا كەرەك.

  تۇل اتتى سويۋ. تۇلدانعان اتتى سويار الدىندا اقتىق بايلانعان جۇگەن سالىپ،ەر-تۇرمانىمەن،اسەم جابۋىمەن ساندەپ،سىرماق  ۇستىنە اكەلىپ ۇستاپ تۇرادى. وسى كەزدە جەسىر قالعان ايەل اتتىڭ موينىنان قۇشاقتاپ تۇرىپ،تۇل اتپەن كورىسىپ، جوقتاۋ ايتادى (قىزدارى دا قوسىلادى). باسۋ ايتىپ اجىراتسا دا قيماستىقپەن اتتىڭ جالىنان ايرىلماي كۇڭىرەنە جىرلايدى. كەيدە ۇزاق جوقتاۋ ايتىپ جىلاعان   ايەلدەردى كۇشپەن اجىراتقاندا، ات جالىنىڭ قىلدارىن جۇلىپ كەتكەندەرى دە بولعان ەكەن. اتالمىش عۇرىپ مارقۇممەن تۇل ات ارقىلى جەسىردىڭ سوڭعى قوشتاسۋ ءساتىن بەينەلەيدى. مارقۇمنىڭ اتىن تۇلداۋ جانە ونى جىلدىعىندا سويۋ سياقتى عۇرىپتار ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ وتىر.

  قارالى تۋدى سىندىرۋ. بۇل  قارالى كۇن وسىمەن اياقتالدى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. كونە زامان ادامدارىنىڭ قابىرلارىنان سىندىرىلعان بۇيىمداردىڭ شىعۋىن عالىمدار بايىرعى ادامداردىڭ انيميزمدىك تۇسىنىگىمەن،زاتتاردىڭ «جانى» بولادى دەگەن سەنىمىمەن بايلانىستىرادى، ياعني ەرتەدە مەنشىكتى زاتتارىن ادەيى سىندىرعاندا، ولگەن ادامنىڭ جانىمەن بىرگە ولىكتەر ەلىنە جەتەتىن زاتتاردىڭ «جانىن» دا ازات ەتۋگە كومەكتەسەمىز دەگەن سەنىم بولدى. بۇل ءداستۇر تىرىلەر مەن ولىلەردىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ تۇپكىلىكتى اياقتالعانىن بىلدىرەدى. مۇمكىندىگىنشە بۇل ءىستى جەسىردىڭ امەڭگەرىنە تاپسىرعان. بۇل سالت «بۇدان بىلاي جەسىرگە امەڭگەرى يەلىك ەتەدى، ولگەن كۇيەۋىنىڭ ورنىن سول باسادى» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. دەمەك، قارالى تۋدى كىم كورىنگەنگە سىندىرتا بەرمەگەن.

  تاباق تارتۋ. تاباق تارتۋعا ادەتتە ىڭعايلى كيىنگەن،ءجون-جوسىقتى بىلەتىن سىپايى جاس جىگىتتەر سايلانعان. ءتارتىپ بويىنشا تاباق جاساۋدا تاباققا ۇيدەگى قوناقتاردىڭ دارەجەسىنە ساي،مۇشەلەردىڭ سالىنىپ تارتىلۋىن باسقاراتىن جاسى ۇلكەندەۋ ادامدار  تاعايىندالعان. ۇلكەنگە،اسا قۇرمەتتىلەرىنە جامباس،جىلىك تارتىلىپ،ەكى-ءۇش ادامعا ءبىر تاباقتان اينالعان. جوعارىدا ايتىلعانداي، بىرنەشە ءجۇز ءۇي تىگىلگەن اۋىلدىڭ قاشىقتىعى كەيدە 0.5 دە 1.5 شاقىرىمعا دەيىن سوزىلعان. اس ۇيلەر ادەتتە  قوناق  ۇيلەردەن الىستاۋ جەرگە تىگىلەدى. قوناق  ۇيلەردىڭ ەسىكتەرىنە ءبىر-ءبىر جىگىتتەن قويىلىپ، ۇيگە سىرتتان ادام كىرگىزبەي،ىشتەن شىعارماي،قوناقتاردىڭ جايلى وتىرۋىن قامتاماسىز ەتىپ،ۇيدەگى ادام سانى قانشا،نەشە تاباق كەرەكتىگىن باقىلاپ،باسقارۋشى ادامعا مالىمدەپ وتىرادى. تاباقتاردىڭ كىرىس-شىعىسى ەسەپتەلىپ وتىرادى.

  وشاق پەن ۇيلەر اراسى اجەپتاۋىر جەر بولعاندىقتان،تاباقتى اتپەن ءجۇرىپ تارتادى. تاباقشىلار اسقا تازا،ىقشام كيىنىپ،اتىن كۇمىس ەر-تۇرمانىمەن سايلاپ شىعادى. تاباق تاراتۋعا ءبىر كىسى باسشى بولادى،ونىڭ كومەكشىسىن ايداۋشى دەپ اتايدى،ول تاباقتىڭ الدىن الا بەلگىلەنگەن باعىت بويىنشا تارتىلۋىن قاداعالاپ وتىرادى.

  تالاي مىڭ قوناقتى كۇتىپ الىپ، ابىرويمەن شىعارىپ سالۋدىڭ قامىنداعى ەلدىڭ قىزمەتىن مۇحتار اۋەزوۆ: «تاباق تارتۋعا وڭشەڭ جورعا اتتاردى سايلاپتى. بارلىق ات كۇمىس ەر- توقىممەن ەرتتەلگەن. كۇتۋشى جىگىتتەر باستارىنا تەگىس جىبەك ورامال بايلاپتى. اس   وشاعىمەن ەكى ارادا بۇلار قوس تاباقتان الىپ، قاتار ىزعىتىپ جونەلگەندە،ولكە بويى جايناپ كەتكەندەي بولدى» دەپ استىڭ ەتنوگرافيالىق پوشىمىن ءدال سۋرەتتەيدى. وسى اسا جاۋاپتى قىزمەتتى ءمىنسىز اتقارۋ ءۇشىن تاباق تارتۋشى جىگىتتەر الدىن الا ارنايى دايىندىقتان وتەتىن. ول ءۇشىن تاباق الىپ قاشۋ نەمەسە مۇشە الىپ قاشۋ ويىندارى وتكىزىلگەن. شاۋىپ كەلە جاتقان اتتىڭ ۇستىندە قولىنا تاباق تولى ەت كوتەرىپ،ونى توكپەي-شاشپاي اپاراتىن  جەرىنە دۇرىستاپ جەتكىزۋدى جەتىك مەڭگەرگەندەر عانا تاباق تارتۋعا تاڭدالىپ الىندى. قوناققا قوعامداعى الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە ساي، وزىنە ءتيىستى جىلىك مۇشەسىن تارتپاۋ نەمەسە شاتاستىرىپ، اۋىستىرىپ جىبەرۋ ۇيات سانالعان جانە ادامدى قورلاۋدىڭ بەلگىسى بولىپ تابىلادى. مۇنداي جاڭىلىس قوناقتاردىڭ وكپە-رەنىشىنىڭ تۋۋىنا اكەلىپ سوعاتىن. سونىمەن بىرگە،اسقا قانشا حالىق كەلسە دە ولاردىڭ ەشقايسىسى اس بارىسىندا تاماقتىڭ تاپشىلىعىن سەزبەۋى ءتيىس. بۇل ءداستۇرلى ورتادا بۇلجىماس قاعيدا بولىپ ورنىققان.

  اس ءتارتىبى بويىنشا اسقا تىگىلگەن ءار ءۇيدىڭ «يەسى» بولادى،سولار قوناق كۇتۋشى بولىپ سانالىپ، قوناق كۇتۋگە قاجەتتى ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدى ءوز موينىنا الادى. استىڭ العاشقى كۇنى وسى ءۇي يەلەرى جان-جاقتان كەلىپ جاتقان قوناقتاردى اس باسقارۋشىنىڭ بۇيرىعى بويىنشا ءوز ۇيلەرىندە قارسى الادى. ادەتتە اسقا ساۋىن ايتۋعا نەمەسە اسقا دايىندىققا ارنالىپ وتكىزىلگەن القالى جيىن شەشىمى ارقىلى ءار اۋىل،ءار ءۇي وزدەرى قارسى الۋعا ءتيىستى قوناقتاردىڭ كىم ەكەنىن، قايدان كەلەتىنىن،ت. ب. جاي-جاپسارلارىن الدىن الا ءبىلىپ وتىرادى. سوعان ارناپ سي-سياپات دايىندايدى. كەلگەن ادامدار سانى   جيىرما-جيىرما بەستەي بولسا،ولاردى ءبىر ۇيگە تۇسىرەدى. قوعامداعى الاتىن ورنىنا قاراي تاڭداۋلى ۇيلەرگە جايعاستىرىلادى. ءار ۇيدە ءبىر-بىردەن كۇتۋشى،سابا-سابا قىمىز بولادى. داياشىلار قۇزىرىنا تەك قانا اس تارتىپ، تاباق تارتىپ،قىمىز-شاي قۇيۋ عانا ەمەس،ءوز اۋىلىنىڭ (ءۇيىنىڭ) ءسان-سالتاناتىن ولەڭ-جىرمەن اسپەتتەپ كورسەتۋ قىزمەتى دە كىرەدى. اسقا كەلۋشىلەردىڭ باس-اياعى جينالىپ بولعان سوڭ،تاباق تارتۋ باستالادى. ءار ءۇيدىڭ ۇلكەن-كىشىلىگىنە قاراي ون-ون بەس تاباققا دەيىن تارتىلادى. ەلگە بەلگىلى،ەرەكشە قادىر تۇتاتىن ادامدار الدىنا جەكە تاباق تارتىلىپ، قالعان 3 تە 4 ادامعا ءبىر تاباقتان تارتىلادى. اسقا ەشكى،سيىر سويىلمايدى.

  تاباق جاساۋدىڭ دا وزىندىك ءمانى بار. كىمگە ارنالعان تاباق ەكەنىن تاباق جاساۋشى الدىن الا ءبىلىپ وتىرادى. ءداستۇر بويىنشا مالدىڭ ون ەكى جىلىگى جانە باسقا مۇشەلەرى ادامنىڭ قوعامداعى ورنى مەن جولىنا لايىقتالىپ تارتىلماسا،تورەلەر،بەكتەر مەن بيلەر دەرەۋ نارازىلىعىن بىلدىرەتىن بولعان. ءداستۇر بويىنشا مارقۇمنىڭ ارتىندا قالعان جەسىرىنىڭ امەڭگەرى قارالى تۋدى سىندىرىپ، ءوزىنىڭ ادەت-عۇرىپقا ساي مارتەبەلىك جاعدايىن بەكىتكەندە، تۇل اتتىڭ ەتى تەك  قانا  استى  وتكىزۋگە ەرەكشە ەڭبەگى سىڭگەن ەل ارداقتىلارىنا عانا تاراتىلعان. وسى ارقىلى قازاق قوعامىنىڭ الەۋمەتتىك قاتىناستار جۇيەسىنىڭ ىرگەلى پرينسيپتەرى مەن نورمالارىنىڭ ومىرشەڭدىگى دارىپتەلگەن.

  اس بەرۋدىڭ اياقتالۋى. اس بەرۋدىڭ باسى مەن سوڭى ءساتتى بولۋى ءۇشىن مولدا اس وتەتىن جەردە دۇعا وقيدى. ورتا ەسەپپەن 3تە 5 كۇنگە جالعاسقان استىڭ سوڭعى كۇنى كوپشىلىك الامان بايگەنىڭ اتتارى كومبەگە كەلگەنشە بالۋاندار كۇرەسىن تاماشالايدى. الامان بايگەنىڭ وتۋىمەن ءسان-سالتانات باعدارلاماسى اياقتالىپ،استىڭ رەسمي جابىلۋى جاريالانىپ،كەلگەن قوناقتار تاراي باستايدى. استىڭ اياقتالۋى كەزىندە قارالى تۋ سىندىرىلىپ، تۇل ات سويىلىپ، تەك مارقۇمنىڭ تۋعان-تۋىس،رۋلاستارىنىڭ قاتىسۋىمەن سەپ بۇزىلادى. اس تارقاردا كوپشىلىك اتىنان ەلگە سيلى، قادىرمەندى اقساقال قوناعاسىعا باتا بەرەدى.

  اسقا جۇمسالعان شىعىن جانە بەرىلەتىن جۇلدە. اسقا وتە مول قارجى، كوپ مال جۇمسالعان. اس بەرۋ بارىسىندا وينالاتىن ويىن جەڭىمپازدارىنا قوماقتى بايگە بەرىلگەن.

   1803-جىلى بەرىلگەن سىرىم  دات ۇلىنىڭ اسىندا 2500 قوي، 200 جىلقى  سويىلىپ تاراتىلعان،1000 سابا قىمىز بولىپ، 5000  شەلەك قىمىز ىشىلگەن. شاي، قانت پەن توعىز نارعا توقاش ارتىپ، شەكتى كوتىبار باتىردىڭ ءوزى كەلگەن.

    شومەكەي رۋىندا وتكىزىلگەن كارىباي اسى تۋرالى ي. ۆ. انيچكوۆ اسقا 200 قوي،40 جىلقى سويىلىپ،200 پۇت كۇرىش دايارلانعاندىعىن،سابا-سابا قىمىزدىڭ كوپتىگى سول _ ءار ۇيگە ءبىر-ءبىر سابادان  قويعاندا،ونىڭ سانى 200 دەن ارتاتىندىعىن ايتقان.

  1860 -جىلى «ەردەن كولىندە» ەردەن ساندىباي ۇلىنا اس بەرىلگەندە 500 ءۇي تىگىلىپ، 160 جىلقى، 200 قوي سويىلعان. ات بايگەسى 100 جىلقى بولعان.  ەردەن  بايعا وسىنداي دارەجەدە ءۇش رەت اس بەرىلەدى. ءۇش استا بارلىعى 1860 جىلقى، 600 قوي، 1000 سابا قىمىز شىعىندالعان.

  1860 -جىلى قاراكول دەگەن جەردە  وتكەن جاپپاس قۇلامبايەۆتىڭ اكەسىنە بەرگەن اسى تۋرالى جازعان ۆ. پلوتنيكوۆتىڭ ەسەپتەۋىنشە،600 پۇتقا دەيىن ەت (ءبىر ادامعا شاققاندا 5 فۋنت)؛ 50 پۇتقا دەيىن سوروچين جارماسى؛ 150 ساباعا دەيىن قىمىز (ءار سابادا ورتاشا ەسەپپەن 10 شەلەك قىمىز دەپ ساناعاندا 1500 شەلەكتى قۇرايدى)؛ 25 فۋنتقا دەيىن شاي، 8 پۇت قانت جۇمسالعان. وسىعان قوسىمشا وسى اسقا كورشى جاپپاس اۋىلدارىنان شاقىرىلعان، شامامەن 400 ادامنان تۇراتىن قىزمەتشىلەرگە سويىلعان جانە بەرىلگەن مال سانى 20 قوي مەن 8 جىلقىنى قۇراپ، 8 پۇت سوروچين جارماسى، 2 پۇت قانت جانە 4 فۋنت شاي جۇمسالعان.

  ساعىناي اسىنا 500 اق ءۇي  تىگىلىپ، وعان 500 بۇقار كىلەمى ىلىنگەن، 5 توننا شاي اكەلىنگەن،جاڭا ىدىس-اياقتار تاشكەنت پەن قازان قالالارىنان الىنعان. 10 مىڭ كورپە-جاستىق توسەلىپ، قوناقتاردى سيلاۋعا 500 بۇقار شاپانى كەلگەن. سىبىردەن 500 اڭ  تەرىسى الىنعان. 20 مىڭ قوي،1000 جىلقى سويىلعان. 500 جىگىت اتپەن تاباق تارتىپ، 300 قىز قوناقتارعا داستارقان جايىپ،قىزمەت ەتكەن. بايگەگە 500 تۇلپار قاتىسقان. اقاننىڭ ايگىلى قۇلاگەرى وسى استا مەرت بولادى.

  مۇسا شورمانوۆتىڭ اسىندا 200 جىلقى، 300 قوي سويىلىپ،20 مىڭ شەلەك قىمىز ءىشىلىپ،جينالعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىنە شاي،باۋىرساق،توقاش،ورىك-مەيىز تاراتىلعان. قۇرمەتتى قوناقتار ءۇشىن پالاۋ دايىندالعان. «... ارينە،مۇنىڭ بارلىعى تەك مارقۇمنىڭ بالالارىنان شىققان شىعىن ەمەس، كوپ كومەكتى باي قازاقتار كورسەتتى» دەپ جازادى د. پۋتينتسيەيەۆ استا-توك مولشىلىققا تاڭىرقاپ.
موڭعۇليانىڭ بايان-ولگي ايماعىندا ۇلتاراق باي قايتىس بولعاننان كەيىن ءۇشىنشى جىلى اس بەرىلگەن. بۇل اس 1909 -جىلى كۇزدە بايان-ولگي ايماعىنىڭ دايىن ولكەسىنىڭ   جالاڭاش،تاستىبۇلاق جەرىندە اتقارىلادى. اسقا 2000 جىلقىنى ايداپ كەلىپ،شالماعا ىلىككەن 40 جىلقىنى سويعان. ونىڭ ىشىندە نەبىر جورعا،جۇيرىكتەرى دە بولعان. ۇلكەندەر  «بۇلاي ىستەمەڭدەر،تاڭداپ سويىڭدار»   دەگەنگە «وزىنە بۇيىرماعاندا كىمگە بۇيىرادى» دەپ دۇتباي زاڭگى باستاعان ۇلدارى كونبەي قويعان. التاي، قوبدا بەتى شۇي قازاعىنا (قوساعاش)،ياكي 9 تاڭبالى نايمان، 12 اباق-كەرەيگە تۇگەل ساۋىن ايتىلعان، ءۇي تىگىپ، رۋ-رۋىمەن تۇسىرگەن. اسقا دەپ كۇنىنە  قىرىق جىلقى،قوسىمشا قيساپسىز قوي سويىلعان. ءبىر اپتاعا جالعاسقان استا 500 ات بايگەگە شاۋىپ ءبىرىنشى كەلگەن اتقا 9 جامبى تىككەن، ەڭ سوڭعى كەلگەن اتقا ءداستۇرلى «كوك بۇقا» نەمەسە «كوك وگىز» سيىنا دا 9 تايىنشا بەرىلگەن.

  مويىنباي ۇلى بۋرىلبايدىڭ 1928-جىلى بولعان اسىنا 200 كيىز ءۇي تىگىلىپ،8 جەر وشاققا تايقازان اسىلعان. 10 كۇنگە سوزىلعان اسقا 200 قوي، 80 جىلقى سويىلىپ، 300 بيە بايلانعان.
م. ليەۆانيەۆسكي ءوز جازبالارىندا وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا  ىرعىز بويىندا  وتكەن ءجۇسىپ جولايەۆ دەگەن كىسىنىڭ اسىندا ءجۇز شاقىرىمعا ايدالعان ات بايگەسىندە 9 جۇلدە بەلگىلەنىپ، ءبىرىنشى اتتىڭ بايگەسىنە 500 قوي،100 تۇيە،40 جىلقى،90 قۇندىز جانە ءبىر جەتىم قىز (كۇڭ) بەرىلگەندىگىن كەلتىرەدى. ي. انيچكوۆ پەن ى. التىنسارين دە 18-عاسىردىڭ 70-جىلدارى وزىپ كەلگەن ات بايگەسىنە مال مەن ت. ب. بۇيىمدارعا  قوسا،جەتىم قىز بەرىلەتىندىگىن دە ايتىپ   وتەدى. ى. جانسۇگىروۆ وسى ءۇردىستىڭ كول-كوسىر دارقان وبرازىن بىلايشا سۋرەتتەدى:

وسىنداي بولىپ جاتتى  ۇلى جيىن،
جيىننىڭ مىڭنان ءبىرىن ايتۋ قيىن.
ەتى تاۋ،قىمىزى كول دەۋگە بولار،
ايتقاندا تارتىڭقىراپ استىڭ سيىن.

  جوعارىدا ايتىلعانداي،اس بەرۋ داۋلەتتى ادامداردىڭ،ۇيىمشىل ەلدىڭ عانا قولىنان كەلگەن. اس بەرۋ كوپشىلىكپەن بىرگە اتقارىلار شارا بولعاندىقتان،تەك ءبىر اۋلەتكە نەمەسە ءبىر رۋعا عانا سالماق تۇسىرىلمەگەن.

شاقىرىلعاندار دا ارۋاققا دەپ سويىس مالدارىن جانە قىمىز تولى سابالارىن وزدەرىمەن بىرگە الا كەلگەن. سونىمەن اس بەرۋ ءۇردىسى ەل  بىرلىگىنىڭ نىعايۋىندا ايرىقشا رول اتقارعان.

ىقشامداپ دايىنداعان _

                    سەرىك تۇرسىنالى ۇلى



       
رەداكتورى: پارزانا عادىلبەك قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.



       
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn