ەەڭ جاڭا مازمۇندار
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 2 -كۇنى 147 ـ سان
الۋان ءتۇرلى قيمىلدارمەن ” 1 ـ شىلدەنى“ قارسى الدى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 1 -كۇنى 146 ـ سان
شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر سايلانىپ شىقتى
«شياڭگاڭنىڭ ۇزاق ۋاقىت گۇلدەنۋىن، ورنىقتىلىعىن بۇلجىماستان قورعادى − باس شۋجي شي جينپيڭ ”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىمنىڭ“ شياڭگاڭداعى امالياتىنىڭ ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋىنە جەتەكشىلىك ەتتى»
عىلىم - تەحنيكانىڭ جان تامىرىن ءوز قولىمىزدا مىقتاپ ۇستاپ، ەلىمىز دامۋىنىڭ دەربەستىگىن، ءوزىن -ءوزى باسقارۋىن، حاۋىپسىزدىگىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋ كەرەك
شىنايى قامقورلىق تيانشاندى مەيىرگە بولەدى، ىقىلاستى تاپسىرما العا باسۋعا ۇندەدى
ءتۇيىندى يگەرىپ، ولقىلىقتاردى تولىقتاپ، ساياحات ارقىلى شينجياڭدى گۇلدەندىرۋ ستراتەگياسىن ىشكەرىلەي اتقارايىق
بۇكىل رايوننىڭ ارىز - ارمان قىزمەتى ءماجىلىسى اشىلدى
شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر سايلانىپ شىقتى
مەيىرگە شومعان تيانشاننىڭ بار الابىنان كوكتەم لەبى ەستى
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى كەڭسەسى «ءتارتىپ تەكسەرۋ، باقىلاۋ - تەكسەرۋ ورگاندارى وكىلەتتى قۇرىلىمدارىنىڭ قىزمەت ەرەجەسىن» باسىپ تاراتتى
قالىڭ شاعىن شارۋالاردى استىقتى كوپتەپ ەگۋگە، جاقسى استىق ەگۋگە جەتەكتەپ، مەملەكەتتىڭ استىق حاۋىپسىزدىگىنە بىرگە كۇش قوسىڭىزدار
ساياحات كاسىپ كۇيىن بايىتىپ، ايماقتىڭ ساياحات كاسىبىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتەمىز

كۇلكى كۇيمەسىندەگى كەڭەس

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/12/7 11:08:42

كۇلكى كۇيمەسىندەگى كەڭەس
(ايگىلى ءازىل-وسپاق اكتەرى، ساتيرىك يسمار ءرابي ۇلىمەن سۇحپاتتا بولعان جەڭىس ىرىسقان ۇلى )

     جەڭىس ىرىسحان ۇلى: اسسالاۋماعالايكۇم يسمار اعا! ەلىمىز قازاق ساحنالىق ءازىل-وسپاعى جونىندە ءسوز قوزعاساق، ەڭ الدىمەن وزىڭىزدەن اتتاپ ءوتۋ اسىلىق بولار. سوناۋ 80-جىلداردىڭ ورتا شەنىندە «دۋبەك انسامبلى» تۇتاس ولكەمىزدەگى قازاق كورەرمەندەرىنىڭ سۋساپ تۇرعان رۋحي ءشولىن قاندىرىپ، تەمىر قازىقتاي جارقىراعان ەدى. سول كوركەمونەر ونەر توبىنىڭ ەڭ ايگىلى ءونىمى «ءازىل-وسپاق» بولاتىن. ۇيىرمەمەن بىرگە تۇلەجىپ، بىرگە بيىكتەپ، حالقىمىزعا از بولماعان سارا تۋىندىلار تارتۋ ەتتىڭىزدەر. ءبىز ەسىكتى ەندى عانا اشقان سول زاماندا تەك قازاق ەلىنىڭ   «تاماشا» اتتى ءازىل-سىقاق  ونەر توبىنىڭ تۋىندىلارىن قولدان-قولعا   وتەتىن ماگنيتوفون تاسبالارىنان عانا زامزام سۋىنداي قاستەرلەپ ىزدەپ ءجۇرىپ تىڭدايتىنبىز. ونان سوڭ سىزدەردىڭ تۋىندىنى كورىپ، ءازىل-وسبپاقتىڭ نە ەكەنىنەن العاش كوزايدىن بولدىق. «قازاق قازاق بولعالى قالجىڭداسىپ كەلەدى، قالجىڭ سوزگە كەلگەندە بايگە اتىنداي جەلەدى» دەگەن ءسوز بار. قازاق اۋىز ادەبيەتى دە ءازىل-قالجىڭعا مول. ءوزىڭىز قازاقشا تاربيە الىپ، قازاق مەكتەبىندە وقىدىڭىز. قازاقي ءازىل-وسپاقپەن ايلانىسىپ ەڭبەك ەتتىڭىز. ەندەشە، وسى ونەر بويىڭىزعا وقىعان، توقىعان تىلدەن كەلگەن شىعار؟ 


     ارينە، قالجىڭ سوزگە كەلگەندە جاراۋاتتاي جەلەتىن قازاق ‎حالقى يۋمورلى سەزىمگە باي حالىق. قازاقتا     «ءازىلىڭ كەلىسسە اتاڭمەن وينا» دەگەن اتالى ءسوز بار. قالجىڭ ءسوزدى وتە جوعارى باعالاپ، كەيبىر كوڭىلدىڭ كىربەڭدەرىن سول قالجىڭ ارقىلى جۋىپ-شايىپ وتىراتىن جايى بار. مەنىڭ اكە-شەشەم قالجىڭعا جانى قۇمار جاندار ەدى. سودان بولار، قۇلاعىم قالجىڭعا قۇمار بولىپ ەسەيدىم. ەسەيە كەلە ءوزىم دە قالجىڭ سوزدەرگە ارالاسا باستادىم. قازاقتىڭ اقىندار ايتىسىنداعى ءازىل ايتىستارعا قاتتى قىزىعۋشى ەدىم. 90-جىلداردىڭ باسىندا قازاقستانعا  تۋىسشىلاي بارعانىمدا ناعاشى جۇرتىمدا قوناقتاردا بولدىم. ول كىسىلەردە ءبىرى اتىپ، ءبىرى قاعاتىن ازىلقوي جاندار  ەكەن. مەندەگى قالجىڭباستىق قاسيەت، ساتيرالىق سانا-سەزىم مۇمكىن سولاردان دا دارىعان شىعار. ءوزىم قازاقشا وقىدىم، قازاق فيسحولوگياسىندا ەرجەتتىم. قايتا تاربيە دەگەن اتپەن التى جىل ىستەگەن جايىم بار. وسى بارىستا نە ءبىر اۋىل اقساقالدارىمەن، اۋىل  ازاماتتارىمەن بىرگە ىستەپ، تىلدىك قورىمدى مولايتتىم. بۇل مەن ءۇشىن تابىلماس ءبىر ءبىلىم ورتاسى بولدى. مىنە وسىنىڭ ءبارىن انا ءتىلىمنىڭ قادىر-قاسيەتى دەپ باعالايمىن. ورايى كەلگەندە مەندە ساعان ءبىر سۇراق قويايىن. 2014-، 2015-جىلدارى شينجياڭ تەلەۆيزياسى ەكى رەت ساحنالىق ساتيرادان باسەكە وزدىردى.   وسىندا حانزۋشا 小品大赛 دەپ، ال قازاقشاسىندا ءبىر جىلى «فەليەتون جارىسى»، وتكەن جىلى «كومەديا جارىسى» دەدى. ال ورىندالعان شىعارمالاردىڭ بىردە-ءبىرى نە كومەديا    ەمەس، نە تولىق قاندى ءازىل-وسپاق ەمەس دۇنيەلەر. كورەرمەندى قويىپ وسى كاسىپتىڭ شەت-جاعاسىندا جۇرگەن مەنىڭ ءوزىمنىڭ ميىمنان   ءتۇتىن شىعىپ الجاسىپ كەتتىم. تۇتاس ەلگە جاريالى بولعان عىلمي قيمىلعا دۇرىستاپ ات قويا الماۋ نامىس سەزىلدى؟

    جەڭىس ىرىسحان ۇلى: دۇرىس ايتاسىز. ءبىز سوڭعىسىنا قاتىناسقانىمىزبەن قازان باسىندا جوقپىز. راسىندا نامىستى شارۋا بولدى. «فەليەتون جارىسى» دەگەن ءسوز ءتىپتى ساۋاتسىزدىق بولدى. باسى-قاسىنداعىلاردىڭ  ادەبيەتتەن حابارى جوق ەكەنى وسىدان-اق بەلگىلى بولىپ قالدى. ءبىرى ساحنالىق جانر دا، ءبىرى ادەبيەتتەگى ساتيراعا جاتاتىن جازبا جانر. ال «كومەديا جارىسى» دەگەنى «فەليەتونعا» قاراعاندا «جىلماقتاي» بولعانىمەن، جاقىنداعانىمەن ولدا تەرىس كەتتى. ەڭ الدىمەن نە جارىس وزدىرىپ وتىرعانىمىزدى تۇراقتاندىرىپ الماعانىمىز ءمۇيىزى قاراعايداي اعالارعا، ءتىپتى تۇتاس ۇلتىمىز ادەبيەتشىلەرىنە نامىس بولدى. كومەديا ول كولەمدى ساحنالىق جانر. ادەتتە، ءبىر جارىم ساعاتتان ارتىق  ورىندالاتىن كوبىندە كوپ پەردەلى، كوپ  كورىنىستى  بولىپ  كەلەتىن جانر.  ايتالىق:  گوگولدىڭ   «رەۆيزورى»،شەكسپردىڭ «ۋەنەتسيا ساۋداگەرى»،«12-ءتۇنى»،قاۋسىلقاننىڭ «قىرىقباي» اتتى كومەدياسى تۇسەرى انىق. ال قازاق ەلىندە كەيىنگى  كەزدەرى ساحنالاسقان «تويدان  قايتقان  قازاقتار»،«كۇيەۋلەر»، «بەس بويداققا  ءبىر  توي»، «وگىزبايدىڭ وتباسى» ... قاتارلى تۋىندىلار. ۇيعۇر تۋىسقاندار小品大 赛 دى «ەتيوت جارىسى» دەپ الدى. ەتيوت ورىستان كىرگەن ءسوز. ءبىز تيەاتر، رومان، تراگەديا دەپ قابىلداعانىمىز سەكىلدى وسى ءسوزدى قابىلداۋىمىز كەرەك ەدى. ەكى جىل جار سالىپ وزدىرعان جارىسى وسى «ەتيوت جارىسى». ونى حالقىمىزدىڭ ساناسىنا ەرتەرەك ءسىڭىرۋ كەرەك ەدى. كومەديا جارىسى دەگەسىن ەل كۇلەمىز دەپ باردى دا جىلاپ قايتتى. بيىل وڭالاتىن شىعار. مەن «ازيا كىندىگى» گازەتىندەگى ماقالامدا ارنايى زەرتتەۋىمدى جاريالاعام. كاپەرگە الاتىن پەندە شىعار دەپ وتىرمىن. ال كونسەرتتەر اراسىنداعى ون قانشا مينۋتتىق ساتيرانى نەگىز ەتكەن قيىلىمنىڭ بارلىعى ءازىل-وسپاقتار. بۇل قازاق ەلىندە تالاسسىز ارناعا ءتۇسىپ كەتكەن دۇنيە.

     اعا ەندىگى سۇراقتىڭ كەزەگى ماعان كەلىپ تۇرعان سەكىلدى. ەڭ العاشقى جازعان شىعارماڭىز، ءازىل-وسپاعىڭىزدىڭ اسەرى جونىندە ايتا كەتسەڭىز؟

     يسمار ءرابي: العاش ساتيرا جازۋعا بىردەن كىرىسپەدىم. ۇساق-تۇيەك حابار-وشار، شاعىن ماقالا جازىپ  ءجۇردىم. كەيىن كەلە ءوزىڭ ايتقانداي، قازاقستاننىڭ «تاماشا» ءازىل-سىقاق تيەاترىنىڭ كونسەرتتەرىن كورىپ، سونىڭ ءازىل-وسپاقتارىن قۇنىعا كوردىم جانە ازىلكەشتەردىڭ ورىنداۋ ءتاسىلىن وزىمشە زەرتتەي باستادىم.  ولاردىڭ كەيبىر يۋمورلارىن داستارقان باسىندا، توپ ورتادا قايتا جاڭعىرتىپ ايتىپ،ءوزىمدى سىناپ كوردىم. سودان قولىما قالام الىپ «كورشىلەر» دەگەن ءازىل-وسپاق جازىپ، الماس احىمەتبەك ۇلى ەكەۋىمىز دۋبەك انسامبلدىڭ ساحناسىندا تۇڭعىش رەت ورىندادىق. جامان بولمادى، وزىمىزشە  ءساتتى شىقتى. سودان كەيىن-اق   ءازىل-وسپاق دەيتىن شارۋاشىلىققا   اۋەستەنە، ىنتالانا باستادىم.

     جەڭىس  ىرىسحان ۇلى: وزىڭىزگە ۇستاز بولا بىلگەن، نە ۇستازدىق رول اتقارعان اكتەرلەردەن (كينو اكتەرى) كىمدەردى اتار ەدىڭىز؟ ولاردىڭ ۇلاعاتى مەن ونەگەسى كەيىنگى جاسامپازدىعىڭىزعا قانشالىق اسەر ەتتى؟

    يسمار ءرابي: مەن ءوزىمدى تاۋدى قوپارىپ، تەڭىزدى قوتارعانداي ناتيجە جاراتتىم دەپ ايتا المايمىن. ءبىراق، مەن ءوزىمدى وسى تەرىنىڭ پۇشپاعىن يلەستىم دەسەم بولادى. سۇراعىڭا قاراي بىلگەنىمدى ايتايىن. مەنىڭ ەڭ قىزىعاتىن، ونەرىنە ەڭ سۇيىنەتىن، شىعارمالارىنا تاڭعالا تامساناتىن، سومداعان وبرازى ەڭ كوڭىلىمە قوناتىن ا ق ش نىڭ، جو، ا ق ش نىڭ ەمەس، كۇللى دۇنيەنىڭ كومەديالى كينو اكتەرى شارليز شاپلين. ونىڭ كينولارىن كۇلىپ وتىرىپ كورەسىڭ، كورىپ بولىپ ويلاناسىڭ، ويلانعاسىن مۇڭاياسىڭ. ول ءوزى جەتىمحانادا وسكەن ەكەن. سەن ونىڭ ءومىرى جونىندە ارناۋلى ماقالا دا جاريالادىڭ عوي، ونى بىلەسىڭ. كونسەرتتە بىرگە بولعاندا دا شارليز شاپلين جونىندە كوپ كەڭەسكەنبىز. شارليز شاپلين ول ناعىز «سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى». ول ايگىلى ءبيشى، سەرك وينىنىڭ مايتالمانى، ءانشى، رەجيسسەر، اكتەر، جازۋشى. ونىڭ بويىنداعى وسى ونەردىڭ بارلىعى توعىسىپ كەلىپ كينودا ايگىلەنگەن. ءومىردى شىعارمادا كومەديالى بەينەلەۋدى ەڭ العاش وسى شارليزدەن ۇيرەندىم دەسەم ارتىق ايتقان بولمايمىن. ونان سوڭ «تاماشانىڭ» قۇدايبەرگەن سۇلتانبايىنان كوپ دۇنيەلەردى ۇيرەندىم ءارى ەلىكتەدىم، ارناۋلى ءبىلىم العان ۇستازىم بولمادى. ونىڭ ءجونى دە جوق قوي. تەك تەلەۆيزور ارقىلى كورگەن قۇدايبەرگەن، مەيىربان، ليديا، توقسىن،ۋايىستەردسىڭ ورىنداۋ شەبەرلىگىنە ەلىكتەپ، سولاردىڭ رولداردى سومداعانداعى تابيعيلىعىن، ءسوز سويلەۋدەگى شەشەندىگىن ۇلگى ەتتىم جانە سولاي بولۋعا تىرىستىم. ‎ حانزۋ ۇلتىنىڭ كۇلكى شولپانى ما جيعا ەلىكتەگەن كەزىم دە بولدى. 

     جەڭىس ىرىسحان ۇلى: شىعارماسىز اكتەردە، اكتەرسىز ءازىل-وسپاقتا بولمايدى. ءبىر-بىرىنەن ايىرلا المايدى.  اۆتورلار مەن اكتەرلەردە ءازىل-وسپاق شىعارمالاردى ساحنالاستىرۋدا ءبىرىن-ءبىرى تەرىستەيتىن، ءسال قارايتىن، ءتىپتى جوققا شىعاراتىن سىڭار جاقتى كوزقاراستار بار. شىعارمانىڭ نەگىزدىك رولى مەن اكتەرلىك شەبەرلىك جونىندە توقتالا كەتسەڭىز؟

     يسمار ءرابي: بۇل ءبىر دراممالىق بىلىمگە ساياتىن قيىن سۇراق ەكەن.  وزىمشە جاۋاپ بەرىپ كورەيىن. مەنىڭشە شىعارمانىڭ جانى اكتەر، ال اكتەردىڭ جانى شىعارما. جاقسى جازىلعان يۋمورعا تولى شىعارمانى اكتەرلەر تالاسىپ ورىندايدى. ءتىپتى، كەيبىر جەرلەرىنە اكتەرلەردىڭ ءوزى ءسوز قوسىپ تۇرلەندىرىپ جىبەرەتىن كەزدەرى بولادى. ال كەيبىر ناشار جازىلعان شىعارمالاردان ات بويىن الا قاشىپ، ورىنداعىسى كەلمەيتىن جايتتەردە جوق ەمەس. مۇمكىن اكتەرلەرىمىزدە ءساتتى شىققان شىعارمانى ورىنداۋ ارقىلى حالىققا بىردەن تانىلعىسى كەلەتىن شىعار. بۇنى تۇسىنۋگە بولادى. اكتەرلەرىمىز گازەت-جۋرنال وقىمايدى. ساحناعا سۇرانىپ تۇرعان تالاي شىعارمالار بار. ونىڭ كەيبىرى اڭگىمە، كەيبىرى شىمشىما ولەڭ تۇرىندە دە جۇرەدى. ادەبي جۋرنالدارىمىزدا، گازەتتەرىمىزدە ءازىل-وسپاقتار جاريالانىپ جاتادى. ءبىراق، مەن بىلەتىن اكتەرلەردە ىزدەنىس جوق، ىزدەنىسىنىڭ جوقتىعى سول عوي، ولار الا قاعازدىڭ بەتىنە قارامايدى. كەيبىرىن توپەلەپ ءجۇرىپ جوق جەردەن     ءازىل-وسپاق اكتەرىن قولمەن جاساعانداي بولاسىڭ. قينالاسىڭ. ءاربىر سوزىنە دەيىن دايىنداپ بەرەسىڭ. ال يقۋاتى كۇشتى، مىقتى اكتەرلەر ءوزى اق الىپ جۇرەدى. ءتىپتى اۆتور ويلاماعان كۇلكىلى سوزدەردى، قىلىقتاردى، ميميكانى شىعارىپ، شىعارمانى قۇلپىرتىپ جىبەرەدى. قۋانتاي مەن پارحات جانە مارقۇم كامۋنا سادەن قىزى دايىن تۇرعان شەبەر اكتەرلەر.

     جەڭىس ىرىسحان ۇلى: ءوزىڭىزدىڭ قالامىڭىزدان  تۋعان «زاڭ  ۇيرەنۋ»، «مەنىڭ   بالام    نەگە   كۇلمەيدى؟»،«بۇل دا  ءبىر  دەرت»،    «اكتەر  تالداۋ»،«ماسالاڭدار»...تاعى باسقادا  ءازىل-وسپاقتاردىڭ ومىردەگى، تۇرمىستاعى قاينارى، نەمەسە اسەر ەتكەن سەزىمدىك تۇستارىن اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز؟ 

     يسمار ءرابي: كەزىندە مەن جازعان ءازىل-وسپاقتاردان «كورشىلەر»، «زاڭ ۇيرەنۋ»، «ەكى يۋانىم قايدا»، «ماسالاڭدار»، «بۇل دا ءبىر دەرت»،    «كادر جەڭگەيدىڭ كاسىبى»، «ىشتە نە بارىن قۇداي بىلەدى»، «ەكى ايەلدىڭ باسى قوسىلسا»، «مەنىڭ بالام نەگە كۇلمەيدى»، «جول-جونەكەي»...دەگەن ءازىل-وسپاقتاردىڭ بارلىعىنىڭ وزىندىك ارتقى كورىنىستەرى بار.
     
مىسالعا،«مەنىڭ بالام نەگە كۇلمەيدى» دەگەن كومەديانى جازاردان بۇرىن بەلگىلى ءبىر اۋدانعا قوناققا باردىم. داستارقان باسىندا بارلىعىمىز ارقا-جارقا كۇلىپ ءماز بولىپ وتىردىق. تەك ءبىر جىگىت سوزگەدە ارالاسپادى، نە ءبىر قىزىقتى ازىلگە، يۋمور سوزگە كۇلمەدى. اندا-ساندا ماعان قاراپ: «سەن ايماقتان كەلدىڭ عوي، ايماقتا كىمدەر وسكەلى جاتىر؟» دەگەن سۇراقتاردى قويادى. مەن ودان حابارىم جوق ەكەنىن ايتتىم. سودان ارالىقتا: «ايماقتا ءبىز سياقتى مىقتى جىگىتتەر بارما؟» دەدى. بۇل توسىن سۇراققا نە كۇلەرىمدى، نە جىلارىمدى بىلمەي، ويلانباستان:      «ءسىز سياقتى مىقتى جىگىتتەر از، ءبارى مەن سياقتى اقىماقتار» دەدىم. بۇل ءسوزىمنىڭ وعان قانشالىق اسەر ەتكەنىن بىلمەدىم. ايتەۋ ءوزىم «مەنىڭ بالام نەگە كۇلمەيدى» دەگەن تاماشا ءبىر ءازىل-وسپاق دۇنيەگە كەلگەنىنە    قۋاندىم. 

    جەڭىس ىرىسحان ۇلى: «بۇل دا ءبىر دەرت» اتتى شىعارماڭىزدا «اقشادان باسقانى تانىمايتىن» ادامنىڭ وبىرازىن قۋانتاي ويداعىداي تۇلعالاعان. باسقانىڭ بارلىعىن تانىمايدى، ءتىپتى، ادام مەن مايمىلدى پارىقتاي المايدى. مۇندا قايسى قوعامدا دا وسىنداي اقشانى قۇداي ەتىپ العان ادامگەرشىلىكتەن جۇرداي ادامدار بار. بۇل كەيىپكەر سولاردىڭ سيمۆول حاراكترلى وبىرازى. حالىق جاقسى قابىلدادى. وسى تۋىندى قالاي دۇنيەگە كەلىپ ەدى؟

    يسمار ءرابي: ‹‹بۇل دا ءبىر دەرت›› دەگەن كومەديانى جازۋدان بۇرىن مىناداي  ءبىر جايتتەر بولعان. 90 -جىلداردىڭ باسىندا شاۋەشەكتە «شاڭىراق ساۋداسى» ەندى جاندانا باستاعاندا ساۋدادان حابارى جوقتارى دا جالپى بەتتىك ساۋداعا ارالاسا باستادى. شاۋەشەكتىڭ مادەنيەت الاڭى تۇستەن كەيىننەن باستاپ-اق كاۋاپ پىسىراتىندار، شەلپەك پىسىرىپ ساتاتىندارعا، ايران ساتاتىندار، كوتەرىپ ءجۇرىپ بايپاق ساتاتىندارمەن تولا باستادى، ءتىپتى كەيبىر ورگان كادرلارى مەن وقىتۋشىلارىمىز دا بۇل جۇمىسقا ارالاسىپ كەتتى. كەيبىر مەكەمە، ورىندار، مەكتەپتەر كوللەكتيۆ وتكىزىلگەن ارەكەتتەرگە ءبىر تۇتاس تاراتقان كيىمدەردى دە ارەكەت اياقتاعان سوڭ كوشەگە كوتەرىپ شىعىپ ساتىپ جۇرگەندەر بولدى. بىرەر ون نەشە كۇنگە جالعاسقان بۇل ساۋدا ءبىر توپ ادامدى  قۋانتىپ، ءبىر توپ ادامدادى وكىندىرىپ بارىپ تىندى.

     كەيىنتىننەن ساۋدانى ۇلكەن ءبىر ءبىلىم دەپ قاراپ، ونەر دەپ ساناعاندار شەكارا ساۋداسىمەن شىنداپ   ارالاستى دا، ال قالعان ءبىر توبى زاقوتقا وتىرىپ، قارىزدانىپ داعدارىس كۇيدە قالدى. نە ۇيقى جوق، نە  كۇلكى جوق، امان-سالەم دۇرىس  ەمەس مەڭىرەۋ بولىپ قالعانداردا كەزىكتى. مىنە وسى كورىنىستەر ارقاۋ بولعان بۇل كومەديا ءبىرشاما ءساتتى شىققانداي بولدى.
وسى ءازىل-وسپاقتا العاشىندا بۇل كومەديادا مەن دوحتردىڭ رولىندا، اينۇر سەستىرا قىزدىڭ رولىندا، پارحات بالانىڭ رولىندا، كەمپىردىڭ رولى ءاسىلى شال بولاتىن. وعان قۋانتاي ورىندايدى دەپ ورنالاستىرىلعان ەدىك. ءتۇرلى سەبەپتەرمەن پارحات قاتىناسا الماي، قۋانتايدى بالانىڭ رولىنا اۋىستىرىپ، شالدىڭ رولىن كەمپىرگە اۋىستىردىق. ءاسىلى كەمپىردىڭ رولىن پاتيحا اپپاي ورىنداسىن دەگەن ەدىك، تەلەۆيزيانىڭ رەجيسسەرلەرى: «ول كىسىنى اۋرە قىلماي-اق ءوز ارتيستەرىڭ ورىنداسىن» دەگەن سوڭ، تولى اۋدانىنان كامۋنا سادەن قىزىن شاقىرىپ رولىن سوعان بەردىك. ول ءتىپتى ءساتتى ورىنداپ شىقتى. مىسالى، «امەريكا دەگەن ءبىر مەملەكەت بارما ەدى؟» دەگەن ءسوزدى كامۋنا ۇستىندە: «امەريكا دەگەن ءبىر اۋداندارىڭ بارما ەدى؟» دەپ ايتىپ ەدى بارلىعىمىز ءبىراق كۇلدىك تە ساحناعا سول بويىنشا قولداندىق. 

   جەڭىس ىرىسحان ۇلى: «ءمالىم سازگەر ءۇشىن ءبىر-ەكى ەل جۇرەگىنە جول العان اۋەنى قالسا مۇراتىنا جەتكەنى» دەگەن ءسوز بار. وسى ساتيرىكتەرگەدە ايتۋعا بولا ما؟ ال، ءبىر ءازىل-وسپاقتا ءبىر اۋىز ءسوز ەلگە ماقال-ماتەل سەكىلدى اسەر ەتىپ، تىڭدارماننىڭ، ءتىپتى، ءبىر ۇلتتىڭ سوزدىك قورىنا تاپقىرلىعىمەن كەلىپ قوسىلىپ، ايىزىڭدى قاندىراتىن كەزى بولادى. ايتالىق، ءسىزدىڭ ءبىر شىعارماڭىزداعى «جامانداۋ-جامانداۋ ەكى كوجە كەلەدى» دەگەن ءسوز. 

     يسمار ءرابي: سازگەرلەردىڭ تاماشا اۋەندەرىنىڭ كورەرمەندەر كوڭىلىندە جاتتالعانى سياقتى تاماشا ءازىل-وسپاقتاردىڭ اۋىزدان-اۋىزعا تارالاتىنى شىندىق. مىسالعا ءوزىڭ ايتقان «جامانداۋ-جامانداۋ ەكى كوجە»، «پاڭزى حوۋمەن حى زۋي لى لاڭگى لاۋحان»، «وشەتىندەر كۇندە ىشەدى، وسەتىندەر تۇندە ىشەدى»، «ماشينا مايمەن جۇرەدى، كەمپىرلەر شايمەن جۇرەدى»، «امەريكا دەگەن قايسى اۋداندارىڭ   ەدى؟»، «وسەدى دەسەڭ عانا كۇلەدى» دەگەن سوزدەر ەلگە  ماقال-ماتەل سەكىلدى  تاراپ  كەتتى.  مىسالى، «اۋىلدان كەلگەن ونەرپازدار»  دەگەن ءازىل-وسپاقتاعى پارحاتتىڭ:   «ەندى بولاسىڭ انگە قۇمار-اي» دەگەن  ءسوزى. قۋانتايدىڭ: «مي مي حاۋما؟» دەگەنى. مەنىڭ: «ماعان قاراعاندا حانزۋشاعا مىقتىسىڭ عوي» دەگەن سوزدەردىڭ بارلىعى كومەديا دايىنداۋ بارىسىندا ۇستىندە قوسىلعان سوزدەر. وسى سوزدەر حالىقتىڭ ءوز اۋزىنان  الىنعان. بىزدىكى ساحناعا  شىعارۋ عانا. 

     جەڭىس ىرىسحان ۇلى: ەلىمىز ەكران ساحناسىنداعى كەيىنگى ءازىل-وسپاقتارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟ مەنشە، كەرى كەتكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى. مۇنداعى سەبەپ نە؟

     يسمار ءرابي: قازىرگى شىعىپ جۇرگەن ساحنالىق شىعارمالارعا جالعىز مەن ەمەس، بۇكىل حالىقتىڭ كوڭىلى تولماي جۇرگەنى شىندىق. ونان سوڭ  ءازىل-وسپاق اكتەرى بولعىسى كەلىپ تالپىناتىن اۋەسكەرلەر بار. وسىلارعا بولماعاندا ءبىر اپتا بولسادا كاسىپتىك مامانداردى ۇسىنىس ەتىپ، قىسقا مەرزىمدىك كۋرس اشسا. ولاردى ەشكىم كەرەك ەتپەيدى. تۇتاس ەل بولىپ مىنەپ-شەنەپ كەمشىلىگىن عانا ايتادى. شيكى كۇيى ساحناعا شىعارعاننان تەلەۆيزورداعىلاردا ۇيالماي ما ەكەن، جانى اشىماي ما ەكەن؟ دەپ قامىعام. ەندى ءبىر سەبەپ، قابات-قابات وتكىزىپ الۋشىلار كولەڭكەسىنەن قورقاتىنى. ۇيعۇر اعايىندار ايتقان مازمۇندى، حانزۋ اعايىندار  ايتقان مازمۇنداعى شىعارمالار قازاق باستىقتارعا بارعاندا «بايقاماساق بولمايدى» دەپ قاعىپ تاستايدى. ويتكەنى سول ادامداردىڭ وسى كاسىپتى بىلەتىندەرى جوق. باسقا ۇلتتىڭ دۇنيەلەرىن كورمەيدى. نە ءبىر تاماشا دۇنيەلەر جورگەگىندە تۇنشىعادى. سوسىندا اۆتوردا، اكتەردە جولى توسىلا بەرگەسىن قاراكوڭىلدەپ قالعان. ەندى ءبىر سەبەپ، يۋمورلىق سوزدەر وتە از، اشتى شىندىق ايتىلمايدى. كەيبىر نارسەلەر مايموڭكەلەنىپ وتە شىعادى. كۇلدىرىپ وتىرىپ جۇرىلەتىن تاربيە وتە از. ساۋساقپەن سانارلىق اكتەرلەردىڭ ىزدەنىسى از. ەلدىڭ ساحنالاسقان دۇنيەسىن دامىتاتىن بولىپ، جاماپ-جاسقاعان بولىپ ساحنالاستىرادى. ودان نە ءونىم شىعادى.

     جەڭىس ىرىسحان ۇلى: بۇرىندى-سوڭدى ساحنالاسقان ءازىل-وسپاقتارداعى ءبىرشاما ءساتتى شىققان سارا   تۋىندىلاردان قايسىلارىن ايتار ەدىڭىز؟ ونىڭ تابىستى بولۋىنا ساحنا ارتىندا تۇرىپ سەبەپشى بولعاندار كىمدەر     ەدى؟

     يسمار ءرابي: «ءبيدايدىڭ باراتىن جەرى تيىرمەن» دەيدى. ءازىل-وسپاقتىڭ باراتىن جەرى تەلەۆيزيا. بۇرىن ونەرقان وزگىزباي، نۇرسۇلتان نۇراحمەت وسى جۇمىستى ۇستاپ تۇرعاندا ولار الدىمەن شىعارمانى جيناپ الاتىن. ونان ونى مىقتى جازۋشىلارعا بەرىپ، ول كىسىلەر كورىپ پىكىرىن جازعاسىن، باسىن قوسىپ تالقىلايتىن. قايسى شىعارمادا وي بار، قايسىسىنىڭ سۇيەگى اۋىر، قايسى كەيىپكەرگە كىمدەر اكتەر بولسا بولادى دەگەننىڭ بارلىعىن ءتورت قاراكوز وتىرىپ تالقىلايتىن. «كەڭەسپەن پىشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەگەن سول عوي. بۇدان ون جىل بۇرىنعى شىعارمالاردىڭ ءساتتى شىعۋىنىڭ سەبەبى ولار ءبىرىنشى قادامدى دۇرىس باساتىن. ال كەيىن جىبەرگەن شىعارمانى وقيتىن ادام جوق. كونسەرتكە بەس كۇن قالعاندا «تۇيەنىڭ تانيتىنى  جاپىراق» دەپ قۋانتايعا تەلەفون بەرەدى. ول اناۋ-مىناۋمەن بىرلەسكەن ايتەۋ ءبىر دۇنيەلەردى اپارعان بولادى. ول ەلدىڭ كوڭىلىنەن بۇرىنعى «كەڭەسپەن پىشكەن» شىعارمالارداي شىقباي قالادى. ەلىمىزدىڭ ەكران ساحناسىندا نە ءبىر سارا تۋىندىلاردىڭ بولعانى شىندىق. مىسالعا ايتار بولساق پارحات ابىلاحات ۇلى ەكەۋىمىز ورىنداعان تاجىكە فورماسىندا ورىندالعان «ماقال-ماتەلگە رەفورما»، «مەنىڭ بالام نەگە كۇلمەيدى»، «بۇل دا ءبىر دەرت»... قاتارلى شىعارمالار. جەڭىس تولەۋباي ۇلى جازعان قۇانتاي ەكەۋىمىز ورىنداعان   «قارشا بوراعان توي حاتتارى» جانە  قۋانتاي، قوناقپايلار ورىنداعان جەڭىس ىرىسقان ۇلى جازعان «بەس يۋاننىڭ الەگى»، دانابەك، قۋانتاي، الميرالار ورىنداعان «بەتاشار»، «الىستان مەڭگەرۋ»، «مازالاماڭدارشى»، دانابەكتەر ورىنداعان «عاسىر قاقباسى» قاتارلى كومەديالاردى اۋىزعا الۋعا بولادى. قۋانتاي دا مادەنيەتپەن بىرلەسىپ بىرەر شىعارمانى ساحنالاستىردى. حالىق سارايىندا پارحات بارلىعىمىز ورىنداعان «اكتەر تالداۋ» اتتى شىعارمامىز بار ەدى. ءۇش مىڭ ادامدىق زالداعى ادامداردىڭ كۇلكىسى مەن قۇرمەت شاپالاعى وزگەشە ەدى. كەيىن سول تەلەۆيزيادان سول ءبىر كونسەرتتىڭ تاسباسى ءىزىمقايىم جوعالىپ كەتتى. ونان باسقادا كونسەرتتەردىڭ دە جوعالعانىن  ەستىدىم.  مۇنداي   جاۋاپكەرسىزدىككە نە دەيسىڭ؟ ول قازاقتىڭ كوركەمونەرلىك كونسەرت قورى عوي. «اقىندار ايتىسىنىڭ تولىق نۇسقاسىن» نەشە ءجۇز ساعات ەتىپ توپتاپ شىعاردى (ەستۋىمىزشە ول دا تولىق ەمەس ەكەن). ەكرانداعى ءازىل-وسپاقتاردى دا توپتاما ەتىپ شىعارسا. ۋاقىت وتكەن سايىن قۇنى ارتا بەرەدى. كوپتەگەن ايگىلى اكتەرلەر و دۇنيەلىك بولىپ كەتتى. ءمۇتالىپ ابدىراحمان  ۇلى، كامۋنا سادەن قىزى، ابلاكىم، قيزات قاتارلىلار. وسىعان قاتىستى    ادامدار ءمان بەرسە. ءمان بەرىپ ەدى اقىندار ايتىسى قانداي دامىدى.

    جەڭىس ىرىسحان ۇلى: ءسىز ەلىمىز ساحناسىندا ءازىل-وسپاق اۆتورى جانە اكتەر رەتىندە تانىلدىڭىز. وسى ءبىر  ەرەكشە ونەردىڭ قىرى مەن سىرىن ابدەن بىلەسىز.  تۋىسقان حانزۋ، ۇيعۇر    ۇلتتارىنىڭ وسى ونەرى دامىپ ۇشباققا شىقتى دەسەك ارتىق ايتقان بولمايمىز. حانزۋ اكتەرلەردە جاۋ بىنشان وسى سالادان ءوز سلوبىن قالىپتاستىردى. ونىڭ ءسوز ماقامىمەن سويلەۋ پايدا بولدى. ويلاماعان جەردەن شىعاتىن اشتى ءازىلدى پىڭ شياۋگاڭ،سوزدەن گورى ارەكەت، اكتەرلىك قيمىل، ميميكامەن باۋرايتىن چىن پيسى مەن جو شىماۋدىڭ ساحنالىق ءازىل-وسپاقتارى دارالىعى ايقىن وزگەشە تۋىندىلار.  ال، مەن دە شۇبار ءتىل جونىندە از شىعارما جازعان جوقپىن. يۋمورلىلىعى جەتەرلىك. اكتەرلەردە ويداعىداي ورىنداعان. ءبىراق، وتكىزىپ الۋعا كەلگەندە  «‹قوس ءتىل› ساياساتىنا بولمايدى» دەدى. نەمەنە سوندا «قوس ءتىلدىڭ» تالابىندا ءتىلدى لايلاپ، شۇبارلاپ سويلەسىن دەپ پە؟  وسى حالىقتاردىڭ وزىقتىعى قاي جەرىندە؟ ال ءبىزدىڭ ەكرانداعى ءازىل-وسپاقتىڭ، ءازىل-وسپاق باسەكەسىندەگى تۋىندىلاردىڭ اش-ارىق بولىپ قالۋىنىڭ ءتۇپ-توركىنى نەدە؟ ەكران توڭىرەگىندەگىلەردىڭ قىرسىزدىعى ما؟ جوق،اۆتورلاردىڭ ىزدەنىسىنىڭ جوقتىعى ما؟الدە اكتەردىڭ تاپشىلىعى ما

     يسمار ءرابي: حانزۋ ۇلتى بولسىن،  ۇيعۇر ۇلتى بولسىن،وسى  ءبىر كۇلكى شارۋاشىلىعىن ۇلكەن ونەر  رەتىندە قاراپ،ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. كەمەلدى ءبىر  ۇلت  بولۋ ءۇشىن، وسى يگى جۇمىسقا ءسال  قاراماۋى كەرەك. درامما اكتەرلىگىمەن بىرگە  ءازىل-وسپاق اكتەرلەرىن تاربيەلەيتىن مەكتەپتەرى،ۋنيۆەرسيتتەرى بار،ارناۋلى ءازىل-وسپاق گازەت-جۋرنالدارى بار. ولكە-ولكە بويىنشا ءازىل-وسپاق باسەكەلەرى،مەملەكەتتىك   دارەجەدەگى باسەكەلەر وزدىرىلىپ  تۇرادى. سيلىق سوماسى سەكسەن مىڭ يۋاننان اسادى. ولار ءار ولكەنى ارالاپ ويىن قويادى،ونىڭ كىرىسى دە مول. ولاردا كوپ كەدەرگى جوق. اۋەلى، قىزعىن قارسى الادى. سول ءازىل-وسپاقتار تەلەۆيزاعا شىقسا ءجۇز مىڭ يۋانعا دەيىن قالاماقى بەرەدى. ءبىز سول ءۇش ءجۇز يۋانعا الدانىپ جۇردىك قوي. شىندىعىن ايتار  بولسا،  ءازىل-وسپاق اۆتورلارى دا،اكتەرلەر دە پەيىلسىز. ۇيىمدىق جاقتان قولداۋ جوقتىڭ قاسى. نە نارسەنىڭ دە بازارى بولسا داميدى عوي. اۋەلى، ەگىس داقىلىنىڭ ءوزى دە. دامىعان ۇلتتاردا ارناۋلى ءازىل-وسپاق رەجيسسەرى بار. ال، بىزدەگى رەجيسسەرلەر    گازەت-جۋرنال،نە كىتاپ وقىمايدى. ەندەشە،ولاردان نە شىعادى؟ 
جەڭىس ىرىسحان ۇلى: وتباسىڭىز تۋرالى ايتا كەتسەڭىز؟

     يسمار ءرابي: سەميامدا ءبىر ايەل، ەكى بالام بار. بالالارىمنىڭ الدى باس قۇراپ سەميالى بولدى. نەمەرە ءسۇيىپ وتىرمىن. ءازىل-وسپاقتاعى ەرەكشەلگىمە اپەكەلەرىڭنىڭ كۇيىپ قالعانى دا بار. ونەردەن كورگەن ەڭ ۇلكەن پايدام وسى بولدى. 

     جەڭىس ىرىسحان ۇلى: كاسىبىڭىز وقىتۋشىلىق بولدى. ال،ءازىل-وسپاق ول قوسىمشا اۋەس. وسى تاپشى ونەردى نە ءۇشىن ارنايى كاسىپ رەتىندە سوڭىنا تۇسپەدىڭىز؟ونى ونان ارى دامتىپ كولەمدى كومەدياعا،كومەديالى كينو-تەلەفيلمگە قاراي الىپ كەتۋدى ويلادىڭىز با؟

     يسمار ءرابي: وقىتۋشىلىق دەيتىن وسى ءبىر ۇلاعاتتى كاسىپتىڭ  يەسى ەكەنىم راس. وقىتۋشىلىق كاسىپتىڭ ىزدەنىس جولىندا ءجۇرىپ، كۇلكى شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانعانىم دا شىندىق. بۇل ەكى ونەر مەنىڭ قوس   قاناتىم ىسپەتتى بولىپ،مەنى بيىكتەرگە سامعاتتى. مىنە مەن وسىمەنەن ءلاززاتتاندىم. وكىنەرلىگى كولەمدى كومەديالى كينو جازۋ ويىمدا بولعانىمەن،وعان شىنداپ بەل شەشىپ كىرىسە المادىم. ۇلكەن ارمانىم كينو اكتەرى بولۋ ەدى. ەگەر سول كاسىپ بۇيىرىپ كەتكەن بولسا، نەبىر دۇنيەلەر تۋىندايتىنىنا سەنەر ەدىم. نەبىر كومەديالى كينولارعا اۆتور بولار ەدىم دەپ ويلايمىن. ونىڭ اۋىلى ءتىپتى الىس بولدى. ايتا بەرسەڭ ءبارى دە ارمان..
 .
     جەڭىس ىرىسحان ۇلى: «كولەڭكەسىز اق ءمارمار» اتتى راديو تەاترىڭىز نەداۋىر ءساتتى شىققان تۋىندى. وقۋلىققا دا ەنگىزىلدى. راديو تەاترلارىنان قانشاسىن جازدىڭىز؟
يسمار ءرابي: «كولەڭكەسىز اق    ءمارماردان» باسقا راديو تەاترىن جازىپ كورمەدىم. ول ءوزى ناق  ومىردەن تۋىنداعان شىعارما بولدى. سوسىندا جۇرەكتەن شىعىپ،جۇرەككە جەتتى مە دەپ ويلايمىن. دەنساۋلىق قۇرعىر جار بەرسە تاعى دا ءبىر-ەكى راديو تەاترىن جازۋ ويىمدا بار.

جەڭىس ىرىسحان ۇلى: ءمۇتالىپ ابدىراحمان ۇلىن العاش كورگەن قازاق ەلىندەگى ايگىلى رەجيسسەر ورازقاليوۆ: «ءارى ءانشى، ءارى   اكتەر،  ءارى ازىلكەش، ءارى ساتيرىك وسىنداي ساحنالىق بارلىق ونەر بويىنا دارىعان دارىندىعا ۇلكەن اكتەرلىك ورايدىڭ دۇرىستاپ بۇيىرماي كەتكەنى وكىنىشتى-اق» دەپتى.  سىزشە،ءسىزدىڭ ونەرىڭىزدىڭ بيىگى تولىق كورىندى دەپ ايتا الاسىز با؟

     يسمار ءرابي: ونەر ادامى ءۇشىن ساحنالىق  ورايدىڭ بولماۋى  ەڭ   وكىنىشتى. ءمۇتالىپ اعانىڭ ونەرىنىڭ وبال بولىپ كەتۋى  جەكە  ونەرپاز ءۇشىن عانا ەمەس، تۇتاس قوعامعا سىن، اۋەلى تراگەديا. بۇل ءبىر وتە ورىندى قويىلعان سۇراق بولدى. وكىنەرلىگى ونەردىڭ بيىگىنە شىعا المادىم، ەڭ الدىمەن،وسى ونەردىڭ ورتاسى جاس كەزىمىزدە بۇيىرمادى. ونان سوڭ، ەل ەڭسەسىن «مادەنيەت توڭكەرىسىنىڭ» الا قۇيىنىنان ارەڭ كوتەرگەن كەزدە تاعدىر مەنى وقىتۋشىلىققا مىندەتتەدى. ەندىگى ءبىر مەلجەمدى سەبەپ: شابىتىمىز شارىقتاپ، كەمەلىمىزگە كەلە باستاعاندا، كەيبىر از ساندى ادامداردىڭ  كورە  الماستىعىنان تۋىنداعان پەندەشىلىكتەن ساحنادان قاقپايلانىپ قالعان كەزىم دە بولدى. ءبىراق حالىق  مەنى  ءوزى  ىزدەپ ءجۇرىپ قايتا ساحناعا كوتەردى. وعاندا شۇكىر. ەندى بىرەۋى، دەنساۋلىعىم جار بەرمەي، ساحنادان الىستاپ قالدىم. قازىر دە تالايلاعان ونەرپازدار ء وز ورنىن تابا الماي وكىنىشپەن ءوتىپ جاتىر. دامعان ەلدەردە كينو دا، تەلەۆيزور دا، توراپ تا جايىندا قالىپ، بارا-بارا تىرىدەي كورەتىن  درامماعا اۋادى ەكەن. قازاق  ەلىنىڭ  وزىندە وسىنداي ءۇردىس بار. بۇل وركەنيەتتى قوعامنىڭ بەلگىسى. اۋقىمدىق ۇگىتتىڭ اسەرىنەن دە بولار، ۇيعۇر اعايىنداردىڭ وسى جاعىنداعى دامۋى كورنەكتى. بۇعان قاتىستى قازاق باسشىلارى كوڭىل بولسە بولار ەدى. ال وسى ونەردە شىمبايلى جاسامپازدىعى جوق كەيبىرەۋلەردىڭ «قىرىق قۇراۋ» ەتىپ ساحنادا جۇرگەندەرى دە بار. وعان نە دەيسىڭ؟!

     جەڭىس ىرىسحان ۇلى: كەزىندەگى ءوز ساپتاستارىڭىز ءازىل-وسپاق ءۇشىن باس قوسقان كەزدە ءوزارا ءازىل-قالجىڭدار دا بولىپ تۇراتىن شىعار؟ 

    يسمار ءرابي: قۋانتاي، كامۋنا،  اينۇر، گۇلنۇر، دانابەك، الميرالارمەن باسىمىز قوسىلعاندا،قالجىڭنان قاتىق الاتىنبىز. ال رولعا كىرىسىمەن-اق تۇرلەنىپ كەتۋشى ەدى. ءازىل-وسپاقتى دايارلاۋ بارىسىندا دا  باستالعاننان اياقتالعانشا كۇلكى تولاستامايتىن.   پارحاتتىڭ ادەتتە ءىس-ارەكەتىنىڭ ءوزى وتە كۇلدىرگى بولاتىن. ونىڭ  تىنىش وتىرماي بارلىعىمىزدى كۇلدىرىپ وتىراتىن تاماشا مىنەزى بار. كونسەرت ساپارىندا جۇرگەندە ءبىرقانشا قىزىقتارىمىز دا بولعان ەدى. ىلە وبلىسى   تەلەۆيزياسى ءبىزدى ناۋرىز كونسەرتىنە شاقىردى. ءبىز شينجياڭ تەلەۆيزياسىنىڭ كونسەرتى اياقتاپ، تىزگىن ۇشىمەن قۇلجا قالاسىنا تارتتىق. بۇل جولعى ساپاردا پارحات پەن  قۋانتاي  جانە  وتانبەك بار.  اۆتوبۋزبەن قۇلجاعا تارتتىق. ادەتتە سول كەزدە قايدا  بارساق ءبىزدى تانىپ،قۇرمەتتەپ سيلايتىندار،قوناعاسى بەرەتىندەر،تەلەۆيزوردان كورگەندەرىن ايتىپ بىزبەن سۋرەتكە تۇسەتىندەر كوپ  بولۋشى ەدى. ءبىز قۇلجا بەكەتىنە جەتكەندە  اناداي جەردە ءبىر توپ اۋىل ادامدارى تۇردى. بىزگە ونشا ءساپ سالمادى، ءتىپتى،قاراپ تا قويعان جوق. بۇعان ءبىر ءتۇرلى بولعان پارحات ماعان  قاراپ قۋلانا «يساعا،مىنا  كىسىلەر   ءبىزدى نەگە تانىماي تۇر» دەدى. مەن: «بۇلاردىڭ اۋىلدارىندا ءالى توك جوق ەكەن» دەدىم. «وندا مەن بارىپ سۇراپ كەلەيىن» دەپ قۋانتاي بارىپ داۋىسىن كوتەرىپ سالەم بەرىپ،«اۋىلدارىڭىزعا توك تارتتى ما؟» دەدى. «جوق،بيىل كۇزدە تارتادى دەپ جاتقان» دەدى بىرەۋى. قۋانتاي قايتىپ كەلىپ: «راس  توك جوق ەكەن» دەدى.

     كونسەرت ساپارىمەن التاي ءوڭىرىن ارالاپ،كوكتوعايدىڭ قارابۇلعىن    دەگەن اۋىلىندا كونسەرتتەن دە شىعىپ،كەشكى قوناعاسى دا اياقتاپ قالعاندا،ءبىر توپ جىگىت كەلىپ: «قوناعاسى بەرسەك، الىستان كەلىپسىزدەر،مالىمىز دايار،اللاۋاكبار دەسەڭدەر بولدى» دەدى. مەن «تاڭەرتەڭگى شايدا بولسىن،ىقىلاستارىڭا راقىمەت!» دەپ ۋادە بەردىم. جاتاققا  كەلگەن  سوڭ وتانبەك، پارحات، قۋانتايلار «ولاردىڭ تاڭەرتەڭ تاماقتارىن ءىشىپ جۇرسەك اينالىپ قالامىز،ەرتە تۇرىپ كەتىپ قالايىق» دەدى. ەرتەسى ەرتەمەن قاشقانداي بولىپ جولعا شىعىپ كەتتىك. باعىتىمىز بۋرىلتوعاي اۋدانىنىڭ قاراماعاي اۋىلى. اۋىلدان ءبىراز جۇرگەن سوڭ ۇلكەن ءبىر شاپپالىق بار ەكەن. سۋ باسىپ كەتىپ، ءبىز وتىرعان شارقىش اۆتوبۋزىمىز سۋدىڭ ورتاسىنا كەلگەندە توبەدەن ۇرعانداي شورت توقتادى دا قالدى. شەشىنىپ سۋعا  تۇسەتىن بىرەۋ  جوق. ءبىز شاراسىز قالدىق. جولاي كەتىپ بارا جاتقان  جىگىتكە ءوزىمىزدى تەرەزەدەن باسمىزدى شىعارىپ الاي تانىستىرامىز، بىلاي تانىستىرامىز،ول تانىمايدى.  بىرەر ساعاتتان كەيىن تراكتوردىڭ   باسىن ايداعان ءبىر توپ جىگىت ارقان-جىپتەرى بار كەلدى دە سۋعا سەكىرىپ ءتۇسىپ، كولىگىمىزدى سۋدان شىعارىپ تاستادى، ءتىپتى تالاي جەرگە دەيىن ۇزاتىپ قويدى. سويتسەك باعاناعى  جىگىت ءبىزدى ادەيى تانىماي تۇرىپتى، مىنالاردى جىبەرگەن سول ەكەن. وسى كۇندە كەيبىر باس  قوسۋلاردا  سول ازاماتتاردىڭ ازاماتتىعىن اۋزىمنان تاستاماي ايتىپ جۇرەمىن. سول جولى قۇيعا باتقانىمىزدى «ءدام اتتاپ كەتكەنىمىزدەن» كورەمىن. سول جىگىتتەردەن شىنداپ كەشىرىم سۇراعىم كەلەدى. بۇل دا بولسا ەلىمنىڭ ىقىلاسى. وسىنداي  ىقىلاستى كورىپ تۇرىپ، ولار رازى بولاتىنداي دۇنيەنى تارتۋ ەتكىمىز  كەلەتىن. 
جەڭىس ىرىسحان ۇلى: ءازىل-وسپاق ونەرىمەن اينالىسقان ادام قانداي شارتتاردى ازىرلەۋى كەرەك؟

      يسمار ءرابي: مەنىڭشە، ءازىل-وسپاقپەن اينالىسۋ ءۇشىن تۋما تالانت بولۋدان تىس، ۇلكەن ىزدەنىس جاساۋ كەرەك. ءازىل-قالجىڭعا جانى قۇمار، حالىقتىق ءسوز قاينارى مول بولۋى كەرەك.  ومىرگە سىن كوزبەن قارايتىن پسيحيكالىق مىنەز بولۋ شارت. ءسوز ونەرىن، سويلەۋ ونەرىن جەتىك مەڭگەرگەنى ءجون. شەشەن سويلەۋ،  ەرشىمدى سويلەۋ ماڭىزدى ورىندا تۇرادى. ال شەشەن ءسوز قايدان شىعادى؟ ول بىلىمنەن كەلەدى. سوزدىك قوردىڭ مول بولۋى وقىعان،توقىعانىڭنان كەلەدى. ەش كىتاپ-جۋرنال وقىمايتىن ادام جىرعاتىپ ءازىل-وسپاق اكتەرى دە بولا المايدى، ءتىپتى اكتەر ەمەس، دۇرىس قىزمەتشى دە بولا  المايدى. كەيبىر اكتەرلەرگە كۇلكىم كەلەدى. ەل الدەقاشان نەشە قايتارا ايتىپ كەتكەن دۇنيەلەردى،باسقا  ۇلتتىڭ اكتەرلەرى توزدىرىپ كەتكەن ويلاردى جاماپ-جاسقاپ،قۇراپ-ىلدەبايلاپ وعان ۇيالماي ءوزى اۆتور بولىپ ساحناعا شىعاراتىندارى بار.   ىزدەنبەيدى،ءبىراق ساحناعا ولەرمەن. قيسىندى بولسىن-بولماسىن ايتەۋ كۇلدىرسەم بولدى دەيدى. سول مايداندا ءبىر ءبولىم ادام كۇلگەن بولعانىمەن، ول وتە جەڭىل، ماعىناسىز   ەكەنىن ءبارىبىر ءبىر مەزگىلدەن سوڭ ءبىلىپ الادى. اكتەرلىك ونەرگە،ونىڭ شەبەرلىگىنە،ارينە ماقساتتى تۇردە تاربيەلەنۋى كەرەك. 

    جەڭىس ىرىسحان ۇلى: شەتەلدىڭ،باسقا دۇنيەدەگى اكتەرلەردىڭ ءازىل-وسپاعىن كورەسىز بە؟ قانداي ونەگە الۋعا بولادى؟

   يسمار ءرابي: «شەتەل يۋمورلارى» دەگەن حانزۋشا باسىلىم كورگەن ءۇش كىتاپتى وقىپ شىققام. شەتەلدىكتەر  يۋموردى رەڭگە ءبولىپ ايتادى ەكەن. مىسالى، ساياسي يۋمورلاردى  قىزىل ءتۇستى يۋمور، تۇرمىستاعى يۋمورلاردى قارا ءتۇستى يۋمور، كەيبىر انايى يۋمورلاردى سۇرى ءتۇستى يۋمور دەپ اتايدى ەكەن. ءتىلىن بىلمەگەن سوڭ اعىلشىننىڭ، نەمىستىڭ،ورىستىڭ دۇنيەلەرىن تۇسىنە المايمىز عوي.

    جەڭىس ىرىسحان ۇلى: قازاق ەلىنىڭ ءازىل-سىقاق تەاترلارى بارعان سايىن كوبەيىپ،ءازىل-سىقاق سايىستارى مولايىپ،ەكراندا، ەفيردە،ساحنادا نەداۋىر سالماقتى يەلەپ كەلەدى. ءبىراق،ورەسى تومەندەۋ مە دەيمىن؟ 

     يسمار ءرابي: «ءار ەلدىڭ سالتى باسقا، يتتەرى قارا قاسقا» دەمەكشى، ءبارىمىز ءبىر قازاق بولعانىمىزبەن، العان تاربيەمىز، جاساعان ورتامىز، زاڭ-تۇزىمدەرىمىز ۇقساماعاندىقتان، يۋمورلارىمىزدىڭ ۇقساماي قالاتىنى دا شىندىق. ءبىراق بارلىعى دا تامىرى تەرەڭدە جاتقان قازاق ءازىل-وسپاقتارىنان ءنار العان. ورەسى تومەن دەپ ايتا المايمىن. ال اكتەرلەردىڭ ورىنداۋ شەبەرلىگى  ءوز  الدىنا  ءبىر  توبە. ءازىل-وسپاقپەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن جاستار ءۇشىن تابىلماس وقۋلىق. سونداي ونەگەنىڭ بولعانىنا شۇكىر دەيىك. 

    جەڭىس ىرىسحان ۇلى: تۇتاس حالقىمىز وسى ونەردى سۇيەدى. سول ارقىلى رۋحىن سەرپىلتەدى. ۇكىمەت ۇيىمدارى وسى ونەردى دامىتۋ ءۇشىن كۋرسىلار اشۋى ءتيىس،ءتىپتى شينجياڭ كوركەمونەر مەكتەبىنىڭ   درامما كاسىبىنە بىرلەستىرىپ قازاق  تىلىندەگى «قازاق ءازىل-وسپاق  كلاسىن» اشسا،اقىندار كلاسى سەكىلدى ول دا قوعامدىق ءونىم بەرەر ەدى. قازاق ەلىنەن كاسىپتىك مامانداردى،وقىتۋشىلاردى، ايگىلى اكتەرلەردى ۇسىنىس ەتىپ،ساباق وتكىزسە دەيمىز. وسى ونەردىڭ بولاشاعى تۋرالى الاڭدايسىز با؟

     يسمار ءرابي: ءوزىڭ ايتقانداي،  جوعارى وقۋ ورنى بولعانى ابزال، ارينە بۇعان ۇكىمەت ورىندارى ۇلكەن ونەر رەتىندە قاراۋى كەرەك. ەڭ الدىمەن كوركەمونەر بىرلەستىگى،درامما قوعامى سياقتى ۇيىمدار كۇندەلىكتى جۇمىستارىنىڭ تارتىبىنە كىرگىزىپ، عىلمي تالقى ۇيىمداستىرۋ كەرەك. ءار فورمادا جارىستار  الىپ  بارىپ،باسەكەلىك قۋاتىن كۇشەيتۋ كەرەك. مىنە وسى ارقىلى شىعارمالاردى سارالاۋعا، اكتەرلەردى شىنىقتىرۋعا بولادى. جالپى حالىق بولىپ ات سالىسسا، بولاشاعى نۇرلى بولار. ۇلتتىق ءازىل-وسپاق ول ءبىر قىرىنان ءتىل ونەرى. ۋاليبەك  ابدىرەيم: «ءازىل-وسپاق ءتىل دامىعان جەردە وركەندەيدى» دەيدى. بولاشاقتا قازاق ءتىلى قالاي وركەندەيدى؟ بارلىعى وسىعان بايلانىستى. 
ال ءوزىڭ نەگە بۇل سۇحپاتىمىزدىڭ تاقىرىبىن «كۇلكى كۇيمەسىندەگى كەڭەس» دەپ قويىپ    وتىرسىڭ؟

    جەڭىس ىرىسحان ۇلى: ەلىمىز  قازاق ءازىل-وسپاعى باسقا دامعان ۇلتتارمەن سالىستىرعاندا وتە كەنجە قالعانىن مويىنداماي بولمايدى. سونىمەن،ءبىزدىڭ ءازىل-وسپاقتاعى  كولىگىمىز ءالى «كۇيمە» عانا. ۇشقىر اۆتوكولىك،نە جۇردەك پويەز نەمەسە ۇشاق دارەجەسىنە جەتۋگە ءالى بار دەگەن وي. ەندى ءبىرى،ساحنالىق ساتيرادا كاسىپتەس،ءبىر كۇيمەدەمىز دەگەن ماعىنادا وسى اتتى تاڭدادىم. 

    يسىمار ءرابي: ءبارىن ايت تا ءبىرىن ايت. حالىققا كۇلكى كەرەك. حالقىمىزدى كۇلكىدەن ايىرماسىن،وزىڭە راقىمەت!


        
رەداكتورى: پارزانا عادىلبەك قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn