ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 4-ايدىڭ 8-كۇنى 67-سان
قىس ىزعارى قايتىپ، شىعىستان كوكتەم سامالى ەستى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدى جاپپاي تەكسەرۋ قىزمەتىن جوعارى ساپامەن ويداعىداي ىستەپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋگە ساندى مالىمەتتىك نەگىز ازىرلەۋ كەرەك
شاعانتوعاي اۋدانى كوكتەمگى تۇقىم ءسىڭىرۋ جۇمىسىن ءدال ۋاعىندا باستادى
ساۋان اۋدانى جۇگەرى تۇقىمىن ءسىڭىرۋ جۇمىسىن باستادى
ۋان جينگاڭ: بورىشى ءۇشىن ءومىرىن ارناعان ادال قورعاۋشى
گۇڭچۇي سىلي: باقىتتى مەكەندى تاپجىلماي كۇزەتكەن قارلى تاۋ قىرانى
لي حۇڭجۋان: قانعا بويالىپ جىعىلسا دا توناۋشىنى قويا بەرمەدى
«ءبىر ءۇيلى جاندار ءوزارا كوڭىل ءبولىپ تۇرۋى كەرەك»
قىزىعا كىتاپ وقىپ،اقاۋسىز ەرجەتەيىك
«جەتىلىم بوگەلىسى كۇنى» ۇگىتىن ورىستەتتى
قالا تۇرعىندارى قاجەتىنە قاراي تارتىپپەن جانارماي قۇيدىردى
2020-جىلى 4-ايدىڭ 5-كۇنى 66-سان
2020-جىلى 4-ايدىڭ 4-كۇنى 65-سان
بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىندەگى ءار ۇلت حالقى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
قازا بولعانداردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ، قايسارلىقپەن العا ىلگەرىلەيىك
تۇتاس رايونىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
ءسوزسىز جەڭىسكە جەتۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، حاۋىپ - قاتەردى ورايعا اينالدىرۋعا شەبەر، قامال الىپ قيىندىقتاردى جەڭۋگە باتىل بولىپ، تۇتاس جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن، مىندەتتەرىن جاپپاي ورىنداۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
جىڭ جۇڭحۋا: حالىق ءۇشىن باسىن ءباي تىككەن قاتەردەن قۇتقارۋشى قاھارمان
لي جۋەرۇڭ: حاۋىپتى ساتتە گراناتتىڭ پىلتەسىن تارتقان سودىرعا تاپ بەردى
سۇڭ بينشي: قىزىل قانىمەن ەسكەرتكىش ورناتتى
ءورت ءوشىرۋ،ورتتەن ساقتانۋ اۆتوموبيلى جولىنا بەلگى سىزدى
دۋ جۋان 13 ساۋداگەردىڭ 260 مىڭ يۋان ماياقىسىن كەشىرىم ەتتى
«قاتىسسىز ىسكە» ارالاسۋعا جانى قۇمار ساقا پارتيا مۇشەسى گۋ شىچىڭ
تۋىستاسۋدان تۋىنداعان تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك
 ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ جانە ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، بيىلعى ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن،مىندەتتەرىن قايراتتانا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
حاۋىپسىزدىكتىڭ تومەنگى شەگىن ويداعىداي ساقتاپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ ءومىرى مەن مال - مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەيىك سوتسياليستىك مەكتەپ باسقارۋ بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، وقۋ - اعارتۋدىڭ وسىزاماندانۋىن جەدەل ىلگەرىلەتەيىك
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن،اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن بۇلجىتپاي دايەكتىلەندىرىپ، دەڭگەيدى جوعارىلاتىپ،جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كۇشەيتىپ،ءتۇرلى قىزمەتتىڭ ناقتى،ەگجەي-تەگجەيلى تياناقتانۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 9-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
اكىمشىلىك مەكەمەسى «تومەنگە بەرۋ،باسقارۋ،قىزمەت وتەۋ» رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋدى ىلگەرىلەتۋ ارناۋلى تاقىرىپتىق ءماجىلىسىن اشتى

قازاق دويبىسى _ قازاق بەيزاتتىق مادەنيەتى

جولدانعان ۋاقىتى : 2016/3/3 18:25:33

دۇزەلباي يمانقۇدىس ۇلى

    قازاق دويبىسىن جاقىنعى جىلدان بەرى ياعني 1980-جىلدان باستاپ ۇكىمەت اۋىزعا الدى. ال قازاق حالقى ىشىندە بۇل سوناۋ ەرتەدە سويىل ساداق، نايزا سوعىسىنان باستاپ بارلىققا كەلە باستاعان،شامامەن  8 _،9 _عاسىردان باستاپ الدىندا اۋىلدا ادامدار الدىعا سىزىق سىزىپ، قولمەن تارتىسىپ، سىزىقتان تارتىپ كىرگىزسە، ءبىر ادام ۇتىپ ويناعان،وسىدان دامىتا تىك ءتورتبۇرىش شاقپاق سىزىققا كوبەيتۋ بەلگىمەن بەينەلەپ،ارادان بوس شاقپاقتان اتتاتىپ ۇتاتىن بولعان. سوڭىنا كەلە قازاق ءبي لاۋازىم مارتەبە العاندا، ءتىپتى، كەمەلدەنىپ،جۇيەلى فورماعا ەنىپ،سوعىس مايدانىنىڭ ءبىر تاكتيكا مانۋەر تاجىريبەسىنە اينالىپ،ءار ەكى قارسى جاقپەن ۇتىساتىن سوعىس مايدانى بولعان. ءار ەكى جاق 12 اسكەردەن ءبولىپ ،ەكى ءتۇرلى  رەڭ، بەلگىمەن پارىقتالىپ ۇتىسقا كىرىسەدى. وسىدان دامىپ،قازاق دويبىسى قازاق  سپورتتىق ويىن ءتۇرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالىپتاستى. دويبىدان جەڭۋ ميلى ادامداردىڭ قولىنان كەلەدى. وعان كوپ ويلانىپ جۇرەدى،ساسقالاق جۇرىلسە،جازا باسىپ اسكەردەن،ياعني  دويبى  تاسىنان  ۇتىس بەرەدى. ويى تاياز ادامدار تەز جەڭىلىس تابادى. ويلامى كۇشتى،  تاكتيكاسى  مىقتى ادامدار اسكەرىن قورعاپ،ۇتىس بەرمەي شايقاسىپ سوڭىندا جەڭىسكە جەتەدى.

قازاق دويبىسىنىڭ جالپىلاسۋى 

    قازاق دويبىسى 15_ عاسىردىڭ ورتا شەنىنەن باستاپ قازاق دالاسىندا وينالا باستاعان.دويبى وينىنا قىزۋ كىرىسكەندە كۇننىڭ باتىپ، تاڭنىڭ اتقانىن بىلمەي ويناعان. كىم دويبىشى دەسە كۇندىك جەردەن ىزدەپ بارىپ ويناعان.جەڭىلگەنى ات-شاپان، كادەگە دەيىن بەرگەن. مالشىلار قىس كەزىندە وتاردا مالدى كەشتە قورالاپ قويىپ،قىستىڭ ۇزاق تۇنىندە دويبى ويناعان.  وتارعا الىپ جۇرگەن. سامىرسىننان ۇزىننان تاقتاي قىلىپ شابا سالعان تاقتايدىڭ استىنا  دويبى  تاقتاسىن  سىزىپ،اعاشتان ءبىر جاعىن ەكى اشا قىلىپ،ەندى ءبىر جاعىن،شوشاق قىلىپ بەلگىلەپ،نە مالدىڭ باقاي سۇيەگىندەگى وگىزشوك سۇيەگىن ەكىگە ءبولىپ،كوك جانە قىزىلعا بوياپ ويناعان. دويبى ويناۋ ارقىلى بىرىنە -ءبىرى كەلىپ،حابارلاسىپ،ينفورماتسيا الماستىرىپ وتىرعان،قىزۋ اڭگىمەگە كىرىسكەن.

   قازاق دويبىسىنىڭ قۇرىلىمى

    جالپى كولەمى ۇلكەن ءبىر كۆادرات فورمالى،ءار قابىرعا  ۇزىنى 8 بولەككە قاراما-قارسى تەڭ بولىككە ءبولىنىپ،ۇلكەن كۆادراتتىڭ ءىشى جيىنى 64 كىشى شاقپاق كۆادراتقا بولىنەدى. ۇلكەيتىپ سىزۋعا دا،كىشىرەيتىپ سىزۋعا دا بولادى.

قازاق دويبىسىن بەلگىلەۋ ءادىسى

     ۇلكەن كۆادرات شاقپاعىنىڭ ءار قابىرعاسىن 8 بولەككە بولگەننەن كەيىن،ءار بولەكتەن ورتاعا ءبىر بولەك كىشى شاقپاقتى ۇزىن جولىن بوس تاستاپ،اتتاپ بارىپ،ۇلكەن كۆادراتتىڭ بۇرىشىن سيممەتريا بولاتىنداي ەتىپ،سىزعان شاقپاقتان 8 شاقپاقتى الىپ بەلگىلى رەڭ مەن بوياپ شىعارساق ۇزىن جولى كەلىپ شىعادى.سىزىلۋىن تومەندەگى اتاۋلاردان قاراپ سىزىپ كورىڭىز.

    جالپى قازاق دويبى تاقتاسى جيىنى ۇلكەن كۆادرات،ءىشى 64 شاقپاق،دويبى  ورنى جيىنى 32 شاقپاق،ءار قاراما _قارسى دويبى تاسى تىگىلەتىن ورنى ءبىر جۇپ بولىپ،12 دەن  24 ورىن. تىگىلەتىن تاسى ءار قاراما -قارسى ءبىر جۇپ بولىپ،12 دەن 24 تاس  بار (اسكەر،نەمەسە قۇل دەپ تە اتايدى). پارىقتاپ قىزىلعا،كوككە،نە قارا،اققا بوياپ بەلگىلەيدى.

    ۇزىنى 8 شاقپاق.

    ۇزىن يىعى 6 دان ءبىر  جۇپ 12 شاقپاق.

   قوس يىعى 4 تەن ءبىر جۇپ 8 شاقپاق.

قوس يىعى 7 دەن ءبىر  جۇپ 14 شاقپاق .

تاس تىگىلمەيتىن بوس ورىن قاراما-قارسى ءبىر جۇپ 4 تەن 8 شاقپاق جول.

    دويبى تاسىن ءجۇرۋ

   قازاق دويبىسى الدىنا قاراي جۇرەدى،بيگە شىققاننان كەيىن كەز كەلگەن باعىتتا جۇرە بەرۋىنە ۇقىقتى. بيگە شىقپاي تۇرىپ شەگىنىپ جۇرۋگە بولمايدى. ۇستاعان تاس جۇرىلەدى. ەكى جۇرىلمەيدى. ەكى جۇرىلسە يناۋاتسىز بولادى، ياعني دويبى ءجۇرۋ زاڭىنا  قايشى ءجۇرىس بولادى.

    دويبى باستاپ ء جۇرۋ

    دويبى  شار ۇستاۋ نە كاماسسيانىڭ بەلگىلەۋى ارقىلى باستاپ جۇرىلەدى. ءارقايسىنىڭ الدىنداعى بوس ورىنعا ءبىر اتتاپ جۇرەدى،ەكىنشى جولدا سوڭعى تاستى بوساعان ورىنعا جەمەيتىن دارەجەدە ويلانىپ جۇرەدى. تاس الدىعا تاياپ،تىعىلا باستاعاندا،قارسى بەرىپ،ساتىپ جەگىزۋ ارقىلى نەمەسە ءار ەكى جاقتا ەكى جەۋ  ارقىلى جول كەڭىتىپ جۇرەدى. ونى دويبىشى ۇتىلماۋ ءۇشىن ءوزى بەلگىلەيدى.

دويبى تاسىن جەۋ ءادىسى

   ءار ەكى جاق ءوزارا شابۋىلداپ،تاستى بايلاپ،ىرىقسىز كۇيگە اكەلىپ،الدىدان الدەنەشە ءجۇرىستى ويلاپ،شامالاپ،قارسى جاقتىڭ تاسى ەندى قالاي جۇرەدى دەپ توپشىلاپ وتىرىپ باسادى،بارا -بارا قيان-كەسكى كۇرەس شيەلەنىسىپ،جۇرەتىن تاس جولى قىرساۋلانىپ قالادى. سودان قارسى جاق امالسىزدان تاس بەرۋگە تۋرا كەلەدى.

   تاس جەۋدىڭ جولى

    ءار شاقپاقتان ءبىر  بوس ورىننان،قارسى جاقتىڭ تاسىنىڭ ۇستىنەن،شاقپاق بۇرىشىنان سيممەتريا جەيدى. بوس ورىن ەكى  بولسا ودان اتتاپ جەلىنبەيدى. ءبي  بولسا ءار سول سيممەتريا باعىتتا  جەيدى،بۇرىش اينالىپ تاس اتتاپ تا جەيدى. ءبىر، ەكى،ءۇش، وداندا كوپتەپ جەۋىنە بولادى. وسى قىرقىسپەن ۇزدىكسىز العا ىلگەرىلەيدى.

    بيگە شىعۋ

   ءارقايسى جاقتىڭ تورىندە تورتتەن ورىن بار،سوعان تالاسىپ قىرقىسىپ وتىرىپ،اقىل-پاراساتتى ىستەتىپ،قارسى جاقتىڭ تاسىن جەپ وتىرىپ شىعادى،وعان قونعاننان كەيىن ءبي بولادى،ادەتتەگى تاستاردى بيگە شىققاننان كەيىن قۇل دەپ اتايدى.  وسىلاي قۇل تالاسىپ وتىرىپ، كەز كەلگەن قۇل كۇشى جەتىپ  بيگە شىعۋىنا بولادى.

ءبيدىڭ ءجۇرىسى

    ءبي  بيگە قارسى جۇرمەيدى. قارسى شابىتقا بەرمەيدى. شابىتقا بەرۋگە تۋرا كەلسە قيىپ بەرەدى. قۇلدار اراسىندا دويبى تاسىنىڭ سيممەتريالىق باعىت پەن ۇزىننان دا،كولدەنەڭنەن دە،شەگىنىپ تە جۇرە الادى. قارسى جاقتىڭ تاسىن اڭدىپ مىدىرلاتپاي قويۋىنا بولادى،بولەك شىققانىن جەپ كەتەدى.

ءبيدى ءولتىرۋ

    ءبيدى ءولتىرۋ دويبى وينىنداعى ەڭ قيىن ويىن ءتۇرى، مۇنىڭ ءولتىرۋ جولى - قۇلمەن قارسى بەرۋ ارقىلى ولتىرۋگە،ەكىدەن جوعارى تاس بەرىپ ولتىرۋگە بولادى. بيگە جاستاپ قۇل بەرىپ ولتىرۋگە بولادى. بيگە  ءبيدى بەرگەن كەزدە قارسى بەرمەيدى،قيىپ بەرەدى.

   ءبيدى ۇستاپ ويىن شىعارۋ

     ۇزىن ۇيگە قونعاندا ۇشتەن جوعارى ءبي بولعاندا،قارسى جاقتىڭ تاسى ءبىر تاس نە قۇل ارالاس بولعاندا، قارسى جاقتىڭ ءبيىن ۇستاۋعا بولادى. ءبىراق وعان كوپ ويلاۋ بارىسى كەرەك. ءار ادامنىڭ ۇستاۋ تاكتيكاسى بولادى. دويبىشى ادامدار ايلاندىرمايدى.

ءجۇرىس ويلاۋ

   دويبىشىلاردىڭ  قابىلەتى،جاتتىعۋى ۇقسامايدى. ەستۋگە قاراعاندا 6-7 ءجۇرىستى الدىن الا ويلاپ،جۇرەتىندەر دە بار. قولداعى تاسىن بەرە بەرىپ، بەلگىلى جوسپارعا كەلگەندە  7-8 تاستى جەپ كەتەتىندەردە بولعان ەكەن. دويبىنى ءجۇرۋ  قاعيداسىن ابدەن يگەرىپ الىپ،بەگىلى فورماعا كەلتىرىپ الىپ جەيتىندەر دە  بار ەكەن.

    ويىن جازا ءتۇرى

    كوككۇشىك،قۇل زاكۇت،ءبي زاكۇت،توپ زاكۇت،ءبىر-اق زاكۇت،قور زاكۇت، قوس قورجىن، ادىراكا (دامبال)،تايىنشا  قاتارلى ويىن جازا ءتۇرى بار.

     كوككۇشىك. جەڭگەن ادامنان ءبىر تاس قالۋ.

    قۇل زاكۇت.  ءبىر تاستىڭ قوسىندا قامالىپ قالۋى.

    ءبي زاكۇت.  ءبيدىڭ بيگە قارسى جۇرە الماي قور بولىپ قالۋى.

    توپ زاكۇت.  ءبىرقانشا تاستىڭ قارسى جاقتىڭ تاسىن قاماپ، جۇرەتىن جولىن بەكىتىپ تاستاۋى.

   ءبىر-اق زاكۇت.  ەكى جاقتا بەرمەي ءجۇرىپ،سوڭعى ءجۇرىس قارسى جاققا كەلگەندە تىرەلىپ جۇرە الماي قالۋى.

    قور زاكۇت.  قارسى جاقتىڭ تاسى بەرۋگە دە، جۇرۋگە دە كەلمەي قالۋى.

قوس قورجىن. قارسى جاقتان تاس قالماي، جەڭگەن ادامنان ەكى تاس قالۋى.

ادىراكا.  دامبال بولۋ، ياعني  جەڭگەن ادامنان ءۇش تاس قالۋى.

تايىنشا. تورتتەن جوعارى جەڭگەن ادامنىڭ تاسىنىڭ قالۋى.

    دويبىنى قۇمار بولماي ويناۋ

    قازاق دويبىسى قازاق حالقىنىڭ ومىرىنە ابدەن سىڭگەن. بۇعان قۇمار بولماۋدى دا ەسكەرتىپ،« اسىق ويناعان ازار، دويبى ويناعان توزار،بارىنەن دە قوي جايىپ كوتەن جەگەن وزار» دەپ كوپ ەڭبەك ىستەۋدى،تابىس تابۋدى،كىلەڭ دويبىعا قۇمار بولماۋدى ەسكەرتكەن.

   دويبىنىڭ باستى ويناۋداعى ەرەكشەلىگىنەن قازاق دويبىسى سپورتتىق ويىن تۇرىنە جاتادى.

   دويبى قازاق حالقىنىڭ بەيزاتتىق مادەنيەتى بولىپ،مي گيمناستيكا ويىنى،اقىل- پاراساتتى ارتتىرۋعا، ويلاۋ قابىلەتتى كۇشەيتۋدە،مي جۇمساپ،مي قۋاتىن ارتتىرۋعا پايداسى زور. جاستار ويناسا مي قۋاتى ارتادى. ماسەلەنى دۇرىس شەشۋگە،ۇتىلمايتىن ەسەپ جاساۋعا جەتەكتەيدى. ساۋدا قىزمەتىنىڭ تاپتىرماس تاماشا ماشىعى، اناليز  ماتەماتيكانىڭ ويلاۋ تۇيسىگىنە ۇقسايدى. كارىلەر ويناسا مي ارەكەتىن جاقسارتىپ،ەرتە مي قۇرعاۋدىڭ الدىن الادى. كارىلەر مي ماشىعىن  ىستەمەسە، مي ارەكەتسىز قالىپ،تەز قارتايۋ باسقىشىنا وتەدى .ادامزاتتىڭ باستى ەرەكشەلىگى مي قىزمەتى مەن اقىل-پاراساتتىلىعىندا. ال ميدى ارەكەتتەندىرىپ تۇرماسا، مي كاپيالار،ۇساق قان تامىرلار جۇرۋدەن قالادى دا مي قىزمەتىنە نۇقسان جەتەدى. كارىلەر مي ارەكەتىن ىستەۋ، كوڭىل كوتەرۋ، ءجۇرۋ، ارەكەت جاساۋ، تۇنىق اۋا جۇتۋ، ءوز شاماسى كەلگەنشە ەڭبەك ىستەۋ،كەڭەسۋ، كۇلۋ، ت.ب ۇزاق جاساۋعا،سالەمەت جۇرۋگە پايداسى زور.




رەداكتورى: ارداق  كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn