ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 1-ايدىڭ 28-كۇنى 23-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 27-كۇنى 22-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 25-كۇنى 21-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 24-كۇنى 20-سان
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ساقتانۋ-تىزگىندەۋ شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ساقتانۋ-تىزگىندەۋ شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قىزمەتى جونىندەگى ماڭىزدى بايىمداۋلارىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، نىسانالارمەن، ولشەمدەرمەن تىعىز بايلانىستىرىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە مىعىم قايراتپەن، جوعارى ساپامەن قول جەتكىزەيى
اۆتونوميالى رايون كوكتەم مەرەكەسىن قارسى الۋ بايلانىسىمەن ارميا مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ اڭگىمە ءماجىلىسىن وتكىزدى
پارتيا 19 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، ۋاقىتپەن جارىسا وتىرىپ، ءتۇرلى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەيىك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعى مەن دەنساۋلىعىنا بار كۇشپەن شىنايى كەپىلدىك ەتەيىك
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى، مەملەكەتتىك كەڭەس كوكتەم مەرەكەسىن توپتىق قۇتتىقتاۋ جينالىسىن وتكىزدى
ساۋان اۋداندىق ەلەكترمەن قامداۋ سەرىكتەستىگى: بۇقارانىڭ ەلەكتردەن حاۋىپسىز پايدالانۋىنا جاعداي جاراتتى
مۋ باسىنا 800 يۋاننان تابىس ۇلەستىرىلدى
ايماقتىق نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەگە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى كەڭسەسى قورىتىندى ءماجىلىسىن اشتى
تۇمشالامالى شام ءىلىپ،كوكتەم مەرەكەسىن قارسى الدى
اۆتونوميالى رايون زيالىلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
جاڭا جىلدا جاڭا بەت-بەينەنى ايگىلەپ،مەيىرگە تولى مەرەكەلىك تىلەك جەتكىزدى
ۇلتتىق سالت-ءداستۇر مادەنيەتىن جاقىننان تاماشالاپ،مەرەكە شاتتىعىنان ءلاززاتتاندى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 23-كۇنى 19-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 22-كۇنى 18-سان
كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاپ، شىت جاڭا تۇرمىس كەشىردى
ايماق باسشىلارى كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا حال سۇراۋ قيمىلىن ورىستەتتى
شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ 2019-جىلعى ساياحات كىرىسى 511 ميلليون يۋان بولدى
اۆتونوميالى رايون دەمالىسقا، پەنسياعا شىققان ساقا كادرلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
”ەكىنى قورعاۋ“ ارقىلى بۇكىل پارتيانىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە تاباندى بولايىق
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، پارتيانى جاپپاي قاتاڭ جونگە سالۋدىڭ جاڭا ناتيجەلەرىمەن جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ شەشۋش
تىشقان جىلىن قارسى الىپ، باقىتقا شومدى بارشا جۇرت
مەرەكەلىك زات ساتىپ الىپ،مەرەكەلىك تىلەك ءبىلدىردى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 21-كۇنى 17-سان
شاۋەشەك قالاسى: كوكتەم مەرەكەسىنە قاراعان تۇنگى باس قوسۋ داستارقانىنا زاكاز كوبەيدى

قازاق دويبىسىنىڭ ءتىلسىمى

جولدانعان ۋاقىتى : 2016/3/3 18:31:27

    سوناۋ ەستە جوق ەسكى زاماندا، تالاپتى وي، تالعامدى تولعانىسىنان پايدا بولىپ ءتۇتىنى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇزىلمەي كەلە جاتقان دويبى ويىنى قۇدى توعىز قۇمالاق سياقتى قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى  ويىن  تۇرلەرىنىڭ ىشىندەگى ەرتەدە جارىققا شىعىپ،اتادان بالاعا، ۇرپاقتان-ۇرپاققا مۇرا بولىپ جالعاسۋ بارىسىندا ۇزدىكسىز دامىعان ءارى كەمەلدەنگەن. ول تالاي عاسىرلارعا سوزىلعان ورەلى ويىندار مەن سان-سانالى قايتالانعان كۇردەلى سايىستار بارىسىندا عىلمي دەڭگەيى ۇزدىكسىز جوعارىلاعان جانە دامىعان ءار الۋان ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋ تاسىلدەرىن قولدانا وتىرىپ وي جۇگىرتىپ وينايتىن ەڭ بايىرعى ماتەماتيكالىق ويىننىڭ ءبىر ءتۇرى. قازاق حالقى اراسىندا باسقا ويىن تۇرلەرىنە قاراعاندا دويبى وينىنىڭ تارالۋى ءبىر شاما كەڭ،ءارى جالپى بەتتىك سيپات الادى. شىنىن قۋعاندا، قازاق  حالقى اراسىندا دويبىنىڭ ادەتتەگى ءجۇرىس جولى مەن ەرەجەسىن بىلمەيتىندەر كەمدە-كەم. سوندىقتان دويبى قازاق حالقىنىڭ ءار  الۋان  ويىن تۇرلەرىنىڭ ىشىندەگى بۇقارالىق سيپاتقا يە، ەڭ ءداستۇرلى حالىقتىق  سيپات  العان ويىندارىنىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.

    دويبى جۇمىستان قولى بوساي قالعان ەكى ادام مەيلى قىس، جاز،كوكتەم، كۇز بولسىن، كۇندىز-ءتۇنى دەمەستەن، ەر-ايەل، كارى-جاس دەپ بولمەستەن، كەز كەلگەن جەردە، ءارقانداي ءبىر ورتادا دايار تۇرعان دويبىنىڭ تاقتايى مەن تاسى بولسا بولعانى قالاعانىنشا ويناي بەرگەن. ەرتەدە دويبىنى العاش كەزدەسكەن ادامدار ءبىر-بىرىنەن سىر تارتۋدىڭ، ءبىر-بىرىنە قىر كورسەتۋدىڭ قۇرالى رەتىندە پايدالانسا، ال ءوز وڭىرىندە اتى شىققان ايگىلى دويبىشىلار اق جارعاققا دويبى تاقتايىن سىزىپ الىپ، ۇساق مالدىڭ باقايشىق-سىبىرداعىن ەكى ءتۇرلى بوياۋمەن بوياپ، ونى قورجىنىنا سالىپ الا ءجۇرىپ، ءبىرىن-ءبىرى الىس جەردەن ادەيى ىزدەپ بارىپ، باسەكەلەسىپ تە، سىناسىپ تا، الىسىپ تا، شالىسىپ تا ويناعان.

   جايشىلىقتا دويبىنى ەكى ادام ءبىر-بىرىنە ەرسىلى-قارسىلى وتىرىپ وينايدى، دويبى ويناۋ ءۇشىن الدىمەن دويبىنىڭ تاقتايى مەن تاسى دايارلانادى. دويبى تاقتايىن جايپاق تاقتايشاعا نەمەسە قاتتى قاعازعا سىزىپ نە ويىپ جاسايدى. قازىرگى كەزدە كوپ جاعدايدا حالىقارالىق شاحىماتتىڭ تاقتاسىن دويبى تاقتايى رەتىندە پايدالانا بەرۋگە ابدەن بولادى. قازاق دويبىسىنىڭ تاقتاي ۇلگىسى ادەتتە ەكى ءتۇرلى فورمادا سىزىلادى.

    دويبىنىڭ تاقتايىنان كەيىن ەندى ءبىر دايارلاناتىن نارسە - دويبىنىڭ تاستارى. ادەتتە دويبىدا ەكى ءتۇرلى بوياۋمەن بويالعان 12 دەن جيىنى 24 تاس بولادى دا بۇل تاستار ەكى ويىنشىعا تاۋەلدى بولادى. دويبىنىڭ تاسىن كەيبىرەۋلەر ادەيلەپ قوي،ەشكى سياقتى  ۇساق مالدىڭ ءتۇرت سيراعىنداعى جىلىنشىك پەن باقايشىقتى تۇتاستىرىپ تۇرعان سىبرداق سۇيەكتەن ارنايى جاساپ الىپ پايدالانادى. ونى جيناۋ ءۇشىن الدىمەن سىلىنىپ پىسقان قوي  سيراعىن تازا مۇجىپ، جابىسقاق ءسىڭىر-تارامىستاردان ابدەن ارىلتىپ، بۋىننان ەكىگە قاق ءبولىپ كەپتىرىپ جينايدى دا سانى 24 كە تولعاننان كەيىن 12 دەن ەكى ءتۇرلى بوياۋمەن بوياپ جاسايدى. ەندى بىرەۋلەر دويبى تاستارىن تال، شەتەن، ۇشقات سياقتى اعاشتان كەپتىرىپ جاسايدى. ول   ءۇشىن   الدىمەن اعاشتى ۇلكەن-كىشىلىگى بىردەي، ۇزىن-قىسقالىعى ۇقساس ەتىپ كەسىپ، تاقتايعا تۇراتىن جاعىن ورنىقتى بولۋ ءۇشىن تەگىستەپ،  جوعارى قارايتىن باسىنىڭ جارتىسىن جۇمىرلاپ، قالعان جارتىسىن اشالاپ جاسايدى.

    قازاق داستۇرىندە دويبى ويىنى العاش باستالعاندا، ءبىرىنشى ءجۇرىستى ەكى دويبىشىنىڭ قايسىسىنىڭ جاسى ۇلكەن بولسا سول باستاپ جۇرگەن، ەگەر دويبى وينايتىنداردىڭ ءبىرى، ەر، ءبىرى، ايەل بولسا، وندا ەر ادام باستاپ جۇرگەن. جاسى ءبىر-بىرىمەن شامالاس ادامدار ويناسا، وندا قارا تاستى العان نەمەسە باران رەڭدى العان جاق الدىمەن جۇرگەن، بۇدان سىرت جەرەبە تارتىپ جەڭگەن جاق ويىن باستايتىن ءتۇرى دە بولعان. ال ءبىرىنشى مايدان ويىن اقىرلاسقاننان  كەيىن ەكىنشى مايداندى جەڭىلگەن جاق باستاپ جۇرەدى، ەگەر ءمالىم ءبىر مايدان تەڭ ويىن بولىپ قالسا وندا ەندىگى  مايدان  ويىننىڭ ءبىرىنشى ءجۇرىسىن وسىنىڭ الدىندا باستاعان ادام قايتا باستاپ جۇرەدى.

    دويبى تاقتايىندا العاش تىزىلگەن ءارى ەكى جاقتىڭ 12 تاسى ءوز ورىندارىندا تۇرعاندا تۇگەلدەي جاي تاستار سانالادى دا ول ەشقانداي بوگەتسىز جاعدايدا الدىعا نەمەسە سول جاعىنا قاراي ءبىر-ءبىر باسىپ قانا جۇرە الادى، ەكى قونىس نەمەسە ەكى ءۇي اتتاپ جۇرۋىنە ءارى الدىنداعى جولىندا تاس تۇرسا، قاي جاقتىڭ تاسى بولسا دا اتتاپ نەمەسە شەگىنىپ، وڭ-سولىنا  جۇرۋىنە بولمايدى،ال شابىت بولسا وندا الدى-ارتقا، وڭ مەن سولعا جەپ تۇسۋىنە بولادى، شابىت جەگەندە شابىت جەگەن تاس قارسى جاقتىڭ شابىتقا كەلگەن تاسىن اتتاپ ءتۇسىپ، ونىڭ الدىندا تۇرعان بوس ورىنعا بارىپ قونادى، مەيلى ءبىر،ەكى، ءتىپتى ءتۇرت-بەس شابىت بولسا دا ءبارى دە جەگەن تاستى اتتاپ ءتۇسىپ، بوس ورىنعا بارىپ قونۋ ءتاسىلى ارقىلى جەلىنەدى. ءبىراق شابىت جەۋ ءۇشىن ونىڭ شارتى ازىرلەنۋى كەرەك، ياعني جەلىنەتىن تاس شابىت جەيتىن تاستىڭ ءدال القىمىندا تۇرۋى كەرەك. ەگەر اراسىندا ءبىر قونىستان ارتىق بوستىق بولسا، ونىڭ شابىتى جەلىنبەيدى، سونىمەن بىرگە، قارسى جاقتىڭ تاسى شابىت جەيتىن تاستىڭ  الدىندا  تۇرعانىمەن، ءبىراق ول تاستى جەگەندە الدىندا باسقا تاستار بولىپ، اتتاپ تۇسەرلىك بوس ورىن بولماسا، وندا اراعا قىستىرىلىپ تۇرعان بۇل تاستى جەۋگە بولمايدى. بۇنداي جاعدايلاردىڭ بارىندە شابىت جەۋدىڭ شارتى ازىرلەنبەگەن بولادى. مەيلى قاي جاقتان جەلىنەتىن شابىت بولسا دا وسى زاڭدىلىققا بويسۇنۋى كەرەك. بۇعان ۇيلەس كەلمەگەندەر  شابىت  بولىپ ەسەپتەلمەيدى دە ءجۇرىس اتالادى، سوندىقتان شابىتى كەلگەندە اتتاپ تۇسەتىن ورىن بولسا ءتورت باعىتتىڭ قايسىسىنا بولسا دا جەي بەرەدى.

    شابىت جەۋ بارىسىندا ەرەكشە ەستە بولاتىن تاعى ءبىر شارت دويبى ەرەجەسىندە  مەيلى ويىنشى ءوزى ارنايى جەگەلى ىزدەپ بارعان شابىتى بولسىن نەمەسە قارسى جاق ادەيلەپ بەرگەن شابىت بولسىن، كەلگەن شابىتتى جەمەي قويۋعا بولمايدى. ەگەر جەمەي قويسا قارسى جاق سول تاسىن الىپ الادى، مۇنى ويىن زاڭىندا ‹‹تۇكىرىپ الۋ›› دەپ  اتايدى. وعان قارسى داۋ ايتۋعا مۇلدە بولمايدى. قاتار كەلىپ تۇرعان ەكى، ءۇش شابىت بولسا جارتىسىن جەپ، جارتىسىن جەمەي قويۋعا دا بولمايدى، ءبىر جۇرستە قانشا شابىت بولسا ول تولىق جەلىنۋى شارت. الدىدا قانشا شابىت تۇرسا، قايسىسىن تاڭداپ جەۋ ءجۇرۋشىنىڭ ءوز ەركى.ءجۇرىپ الىپ تاس قايتالاۋعا بولمايدى، سوندىقتان ويلانىپ، تولعانىپ ءجۇرۋ شارت. ناعىز  ويىنشىلار  الداعى  3-4 جولدى دا ەسەپتەپ الادى، دويبى وينىندا سايىسقا تۇسكەن ەكى جاق قارسىلاسىن تەز  ىعىستىرۋ ءۇشىن الداعى ءتۇرلى قيىنشىلىقتارعا توتەپ بەرىپ جانە جەڭىپ شىعۋ ءۇشىن بار ءادىسىن قولدانىپ، تەزدەن بيگە شىعۋدى كوزدەيدى، ال بيگە شىققان جاق ءتورت باعىتقا بىردەي زاۋلاپ قۇل جانە ءبي بولىپ بولىنەدى، ءبي بولعان تاس قارسى جاققا شابۋىلعا ءوتىپ ءوز قۇلدارىن بيگە شىعارۋعا كۇش جۇمسايدى، شاما بار ەكى جاق ءبىر-ءبىرىن بيگە شىعارماۋعا كۇش سالادى. ادەتتە ويىن باستاپ جۇرگەندە تاستى قالاي ءجۇرۋ ويىنشىنىڭ ەركىندە بولادى. ايتالىق، ءمالىم ءبىر تاستى جۇرۋدەگى ماقسات قورعانىس ءۇشىن بولسا، وندا سول تاستىڭ باسىلۋى بەكىتىپ ويناۋ، قارسى جاقتىڭ تاسىن جەۋدى كوزدەپ جۇرسە بۇل قاداپ ويناۋ  دەپ، ال  ءمالىم  تاسىنا اۋىستىرىپ جەۋدى كوزدەپ ويناسا ساتىس جاساۋ دەپ اتالادى، ءارقايسىسىنىڭ ءوز الدىنا ماقساتى بولادى. ءار مايدان ويىننىڭ سوڭعى ناتيجەسى تەڭ ويىن بولۋ، تايىنشا ايداتۋ، زاكۇتكە وتىرعىزۋ سياقتى 3 تۇرگە بولىنەدى.

    ەكى جاقتىڭ تاس سانى تەڭ بولعاندا ءبىرىن-ءبىرى جەي الماعاندا تەڭ ويىن بولادى، قارسى جاعىن قيمىلداي المايتىنداي ەتىپ تاستاۋ زاكۇتكە وتىرعىزۋ دەپ اتالادى دا ول قۇر زاكۇت جانە ءبي زاكۇت بولىپ بولىنەدى. 
قىسقاسى دويبى ەل-ءىشى سىرتىنا ءبىرشاما كەڭ جايىلعان حالىقارالىق شاحىمات، قورشامالى شاحىمات، جۇڭگوشا  شاحىماتتارمەن ورەسى دەڭگەيلەس، باۋراعىشتىعى جوعارى قازاق حالقىنىڭ ءداستورلى ويىن تۇرلەرىنىڭ ءبىرى.

شىعارمالاردى دايىنداعان -
                  جۇماجان بەگزاتقان ۇلى



رەداكتورى: ارداق  كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn