ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 4-ايدىڭ 8-كۇنى 67-سان
قىس ىزعارى قايتىپ، شىعىستان كوكتەم سامالى ەستى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدى جاپپاي تەكسەرۋ قىزمەتىن جوعارى ساپامەن ويداعىداي ىستەپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋگە ساندى مالىمەتتىك نەگىز ازىرلەۋ كەرەك
شاعانتوعاي اۋدانى كوكتەمگى تۇقىم ءسىڭىرۋ جۇمىسىن ءدال ۋاعىندا باستادى
ساۋان اۋدانى جۇگەرى تۇقىمىن ءسىڭىرۋ جۇمىسىن باستادى
ۋان جينگاڭ: بورىشى ءۇشىن ءومىرىن ارناعان ادال قورعاۋشى
گۇڭچۇي سىلي: باقىتتى مەكەندى تاپجىلماي كۇزەتكەن قارلى تاۋ قىرانى
لي حۇڭجۋان: قانعا بويالىپ جىعىلسا دا توناۋشىنى قويا بەرمەدى
«ءبىر ءۇيلى جاندار ءوزارا كوڭىل ءبولىپ تۇرۋى كەرەك»
قىزىعا كىتاپ وقىپ،اقاۋسىز ەرجەتەيىك
«جەتىلىم بوگەلىسى كۇنى» ۇگىتىن ورىستەتتى
قالا تۇرعىندارى قاجەتىنە قاراي تارتىپپەن جانارماي قۇيدىردى
2020-جىلى 4-ايدىڭ 5-كۇنى 66-سان
2020-جىلى 4-ايدىڭ 4-كۇنى 65-سان
بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىندەگى ءار ۇلت حالقى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
قازا بولعانداردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ، قايسارلىقپەن العا ىلگەرىلەيىك
تۇتاس رايونىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
ءسوزسىز جەڭىسكە جەتۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، حاۋىپ - قاتەردى ورايعا اينالدىرۋعا شەبەر، قامال الىپ قيىندىقتاردى جەڭۋگە باتىل بولىپ، تۇتاس جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن، مىندەتتەرىن جاپپاي ورىنداۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
جىڭ جۇڭحۋا: حالىق ءۇشىن باسىن ءباي تىككەن قاتەردەن قۇتقارۋشى قاھارمان
لي جۋەرۇڭ: حاۋىپتى ساتتە گراناتتىڭ پىلتەسىن تارتقان سودىرعا تاپ بەردى
سۇڭ بينشي: قىزىل قانىمەن ەسكەرتكىش ورناتتى
ءورت ءوشىرۋ،ورتتەن ساقتانۋ اۆتوموبيلى جولىنا بەلگى سىزدى
دۋ جۋان 13 ساۋداگەردىڭ 260 مىڭ يۋان ماياقىسىن كەشىرىم ەتتى
«قاتىسسىز ىسكە» ارالاسۋعا جانى قۇمار ساقا پارتيا مۇشەسى گۋ شىچىڭ
تۋىستاسۋدان تۋىنداعان تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك
 ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ جانە ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، بيىلعى ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن،مىندەتتەرىن قايراتتانا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
حاۋىپسىزدىكتىڭ تومەنگى شەگىن ويداعىداي ساقتاپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ ءومىرى مەن مال - مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەيىك سوتسياليستىك مەكتەپ باسقارۋ بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، وقۋ - اعارتۋدىڭ وسىزاماندانۋىن جەدەل ىلگەرىلەتەيىك
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن،اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن بۇلجىتپاي دايەكتىلەندىرىپ، دەڭگەيدى جوعارىلاتىپ،جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كۇشەيتىپ،ءتۇرلى قىزمەتتىڭ ناقتى،ەگجەي-تەگجەيلى تياناقتانۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 9-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
اكىمشىلىك مەكەمەسى «تومەنگە بەرۋ،باسقارۋ،قىزمەت وتەۋ» رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋدى ىلگەرىلەتۋ ارناۋلى تاقىرىپتىق ءماجىلىسىن اشتى

قازاق دويبىسىنىڭ ءتىلسىمى

جولدانعان ۋاقىتى : 2016/3/3 18:31:27

    سوناۋ ەستە جوق ەسكى زاماندا، تالاپتى وي، تالعامدى تولعانىسىنان پايدا بولىپ ءتۇتىنى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇزىلمەي كەلە جاتقان دويبى ويىنى قۇدى توعىز قۇمالاق سياقتى قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى  ويىن  تۇرلەرىنىڭ ىشىندەگى ەرتەدە جارىققا شىعىپ،اتادان بالاعا، ۇرپاقتان-ۇرپاققا مۇرا بولىپ جالعاسۋ بارىسىندا ۇزدىكسىز دامىعان ءارى كەمەلدەنگەن. ول تالاي عاسىرلارعا سوزىلعان ورەلى ويىندار مەن سان-سانالى قايتالانعان كۇردەلى سايىستار بارىسىندا عىلمي دەڭگەيى ۇزدىكسىز جوعارىلاعان جانە دامىعان ءار الۋان ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋ تاسىلدەرىن قولدانا وتىرىپ وي جۇگىرتىپ وينايتىن ەڭ بايىرعى ماتەماتيكالىق ويىننىڭ ءبىر ءتۇرى. قازاق حالقى اراسىندا باسقا ويىن تۇرلەرىنە قاراعاندا دويبى وينىنىڭ تارالۋى ءبىر شاما كەڭ،ءارى جالپى بەتتىك سيپات الادى. شىنىن قۋعاندا، قازاق  حالقى اراسىندا دويبىنىڭ ادەتتەگى ءجۇرىس جولى مەن ەرەجەسىن بىلمەيتىندەر كەمدە-كەم. سوندىقتان دويبى قازاق حالقىنىڭ ءار  الۋان  ويىن تۇرلەرىنىڭ ىشىندەگى بۇقارالىق سيپاتقا يە، ەڭ ءداستۇرلى حالىقتىق  سيپات  العان ويىندارىنىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.

    دويبى جۇمىستان قولى بوساي قالعان ەكى ادام مەيلى قىس، جاز،كوكتەم، كۇز بولسىن، كۇندىز-ءتۇنى دەمەستەن، ەر-ايەل، كارى-جاس دەپ بولمەستەن، كەز كەلگەن جەردە، ءارقانداي ءبىر ورتادا دايار تۇرعان دويبىنىڭ تاقتايى مەن تاسى بولسا بولعانى قالاعانىنشا ويناي بەرگەن. ەرتەدە دويبىنى العاش كەزدەسكەن ادامدار ءبىر-بىرىنەن سىر تارتۋدىڭ، ءبىر-بىرىنە قىر كورسەتۋدىڭ قۇرالى رەتىندە پايدالانسا، ال ءوز وڭىرىندە اتى شىققان ايگىلى دويبىشىلار اق جارعاققا دويبى تاقتايىن سىزىپ الىپ، ۇساق مالدىڭ باقايشىق-سىبىرداعىن ەكى ءتۇرلى بوياۋمەن بوياپ، ونى قورجىنىنا سالىپ الا ءجۇرىپ، ءبىرىن-ءبىرى الىس جەردەن ادەيى ىزدەپ بارىپ، باسەكەلەسىپ تە، سىناسىپ تا، الىسىپ تا، شالىسىپ تا ويناعان.

   جايشىلىقتا دويبىنى ەكى ادام ءبىر-بىرىنە ەرسىلى-قارسىلى وتىرىپ وينايدى، دويبى ويناۋ ءۇشىن الدىمەن دويبىنىڭ تاقتايى مەن تاسى دايارلانادى. دويبى تاقتايىن جايپاق تاقتايشاعا نەمەسە قاتتى قاعازعا سىزىپ نە ويىپ جاسايدى. قازىرگى كەزدە كوپ جاعدايدا حالىقارالىق شاحىماتتىڭ تاقتاسىن دويبى تاقتايى رەتىندە پايدالانا بەرۋگە ابدەن بولادى. قازاق دويبىسىنىڭ تاقتاي ۇلگىسى ادەتتە ەكى ءتۇرلى فورمادا سىزىلادى.

    دويبىنىڭ تاقتايىنان كەيىن ەندى ءبىر دايارلاناتىن نارسە - دويبىنىڭ تاستارى. ادەتتە دويبىدا ەكى ءتۇرلى بوياۋمەن بويالعان 12 دەن جيىنى 24 تاس بولادى دا بۇل تاستار ەكى ويىنشىعا تاۋەلدى بولادى. دويبىنىڭ تاسىن كەيبىرەۋلەر ادەيلەپ قوي،ەشكى سياقتى  ۇساق مالدىڭ ءتۇرت سيراعىنداعى جىلىنشىك پەن باقايشىقتى تۇتاستىرىپ تۇرعان سىبرداق سۇيەكتەن ارنايى جاساپ الىپ پايدالانادى. ونى جيناۋ ءۇشىن الدىمەن سىلىنىپ پىسقان قوي  سيراعىن تازا مۇجىپ، جابىسقاق ءسىڭىر-تارامىستاردان ابدەن ارىلتىپ، بۋىننان ەكىگە قاق ءبولىپ كەپتىرىپ جينايدى دا سانى 24 كە تولعاننان كەيىن 12 دەن ەكى ءتۇرلى بوياۋمەن بوياپ جاسايدى. ەندى بىرەۋلەر دويبى تاستارىن تال، شەتەن، ۇشقات سياقتى اعاشتان كەپتىرىپ جاسايدى. ول   ءۇشىن   الدىمەن اعاشتى ۇلكەن-كىشىلىگى بىردەي، ۇزىن-قىسقالىعى ۇقساس ەتىپ كەسىپ، تاقتايعا تۇراتىن جاعىن ورنىقتى بولۋ ءۇشىن تەگىستەپ،  جوعارى قارايتىن باسىنىڭ جارتىسىن جۇمىرلاپ، قالعان جارتىسىن اشالاپ جاسايدى.

    قازاق داستۇرىندە دويبى ويىنى العاش باستالعاندا، ءبىرىنشى ءجۇرىستى ەكى دويبىشىنىڭ قايسىسىنىڭ جاسى ۇلكەن بولسا سول باستاپ جۇرگەن، ەگەر دويبى وينايتىنداردىڭ ءبىرى، ەر، ءبىرى، ايەل بولسا، وندا ەر ادام باستاپ جۇرگەن. جاسى ءبىر-بىرىمەن شامالاس ادامدار ويناسا، وندا قارا تاستى العان نەمەسە باران رەڭدى العان جاق الدىمەن جۇرگەن، بۇدان سىرت جەرەبە تارتىپ جەڭگەن جاق ويىن باستايتىن ءتۇرى دە بولعان. ال ءبىرىنشى مايدان ويىن اقىرلاسقاننان  كەيىن ەكىنشى مايداندى جەڭىلگەن جاق باستاپ جۇرەدى، ەگەر ءمالىم ءبىر مايدان تەڭ ويىن بولىپ قالسا وندا ەندىگى  مايدان  ويىننىڭ ءبىرىنشى ءجۇرىسىن وسىنىڭ الدىندا باستاعان ادام قايتا باستاپ جۇرەدى.

    دويبى تاقتايىندا العاش تىزىلگەن ءارى ەكى جاقتىڭ 12 تاسى ءوز ورىندارىندا تۇرعاندا تۇگەلدەي جاي تاستار سانالادى دا ول ەشقانداي بوگەتسىز جاعدايدا الدىعا نەمەسە سول جاعىنا قاراي ءبىر-ءبىر باسىپ قانا جۇرە الادى، ەكى قونىس نەمەسە ەكى ءۇي اتتاپ جۇرۋىنە ءارى الدىنداعى جولىندا تاس تۇرسا، قاي جاقتىڭ تاسى بولسا دا اتتاپ نەمەسە شەگىنىپ، وڭ-سولىنا  جۇرۋىنە بولمايدى،ال شابىت بولسا وندا الدى-ارتقا، وڭ مەن سولعا جەپ تۇسۋىنە بولادى، شابىت جەگەندە شابىت جەگەن تاس قارسى جاقتىڭ شابىتقا كەلگەن تاسىن اتتاپ ءتۇسىپ، ونىڭ الدىندا تۇرعان بوس ورىنعا بارىپ قونادى، مەيلى ءبىر،ەكى، ءتىپتى ءتۇرت-بەس شابىت بولسا دا ءبارى دە جەگەن تاستى اتتاپ ءتۇسىپ، بوس ورىنعا بارىپ قونۋ ءتاسىلى ارقىلى جەلىنەدى. ءبىراق شابىت جەۋ ءۇشىن ونىڭ شارتى ازىرلەنۋى كەرەك، ياعني جەلىنەتىن تاس شابىت جەيتىن تاستىڭ ءدال القىمىندا تۇرۋى كەرەك. ەگەر اراسىندا ءبىر قونىستان ارتىق بوستىق بولسا، ونىڭ شابىتى جەلىنبەيدى، سونىمەن بىرگە، قارسى جاقتىڭ تاسى شابىت جەيتىن تاستىڭ  الدىندا  تۇرعانىمەن، ءبىراق ول تاستى جەگەندە الدىندا باسقا تاستار بولىپ، اتتاپ تۇسەرلىك بوس ورىن بولماسا، وندا اراعا قىستىرىلىپ تۇرعان بۇل تاستى جەۋگە بولمايدى. بۇنداي جاعدايلاردىڭ بارىندە شابىت جەۋدىڭ شارتى ازىرلەنبەگەن بولادى. مەيلى قاي جاقتان جەلىنەتىن شابىت بولسا دا وسى زاڭدىلىققا بويسۇنۋى كەرەك. بۇعان ۇيلەس كەلمەگەندەر  شابىت  بولىپ ەسەپتەلمەيدى دە ءجۇرىس اتالادى، سوندىقتان شابىتى كەلگەندە اتتاپ تۇسەتىن ورىن بولسا ءتورت باعىتتىڭ قايسىسىنا بولسا دا جەي بەرەدى.

    شابىت جەۋ بارىسىندا ەرەكشە ەستە بولاتىن تاعى ءبىر شارت دويبى ەرەجەسىندە  مەيلى ويىنشى ءوزى ارنايى جەگەلى ىزدەپ بارعان شابىتى بولسىن نەمەسە قارسى جاق ادەيلەپ بەرگەن شابىت بولسىن، كەلگەن شابىتتى جەمەي قويۋعا بولمايدى. ەگەر جەمەي قويسا قارسى جاق سول تاسىن الىپ الادى، مۇنى ويىن زاڭىندا ‹‹تۇكىرىپ الۋ›› دەپ  اتايدى. وعان قارسى داۋ ايتۋعا مۇلدە بولمايدى. قاتار كەلىپ تۇرعان ەكى، ءۇش شابىت بولسا جارتىسىن جەپ، جارتىسىن جەمەي قويۋعا دا بولمايدى، ءبىر جۇرستە قانشا شابىت بولسا ول تولىق جەلىنۋى شارت. الدىدا قانشا شابىت تۇرسا، قايسىسىن تاڭداپ جەۋ ءجۇرۋشىنىڭ ءوز ەركى.ءجۇرىپ الىپ تاس قايتالاۋعا بولمايدى، سوندىقتان ويلانىپ، تولعانىپ ءجۇرۋ شارت. ناعىز  ويىنشىلار  الداعى  3-4 جولدى دا ەسەپتەپ الادى، دويبى وينىندا سايىسقا تۇسكەن ەكى جاق قارسىلاسىن تەز  ىعىستىرۋ ءۇشىن الداعى ءتۇرلى قيىنشىلىقتارعا توتەپ بەرىپ جانە جەڭىپ شىعۋ ءۇشىن بار ءادىسىن قولدانىپ، تەزدەن بيگە شىعۋدى كوزدەيدى، ال بيگە شىققان جاق ءتورت باعىتقا بىردەي زاۋلاپ قۇل جانە ءبي بولىپ بولىنەدى، ءبي بولعان تاس قارسى جاققا شابۋىلعا ءوتىپ ءوز قۇلدارىن بيگە شىعارۋعا كۇش جۇمسايدى، شاما بار ەكى جاق ءبىر-ءبىرىن بيگە شىعارماۋعا كۇش سالادى. ادەتتە ويىن باستاپ جۇرگەندە تاستى قالاي ءجۇرۋ ويىنشىنىڭ ەركىندە بولادى. ايتالىق، ءمالىم ءبىر تاستى جۇرۋدەگى ماقسات قورعانىس ءۇشىن بولسا، وندا سول تاستىڭ باسىلۋى بەكىتىپ ويناۋ، قارسى جاقتىڭ تاسىن جەۋدى كوزدەپ جۇرسە بۇل قاداپ ويناۋ  دەپ، ال  ءمالىم  تاسىنا اۋىستىرىپ جەۋدى كوزدەپ ويناسا ساتىس جاساۋ دەپ اتالادى، ءارقايسىسىنىڭ ءوز الدىنا ماقساتى بولادى. ءار مايدان ويىننىڭ سوڭعى ناتيجەسى تەڭ ويىن بولۋ، تايىنشا ايداتۋ، زاكۇتكە وتىرعىزۋ سياقتى 3 تۇرگە بولىنەدى.

    ەكى جاقتىڭ تاس سانى تەڭ بولعاندا ءبىرىن-ءبىرى جەي الماعاندا تەڭ ويىن بولادى، قارسى جاعىن قيمىلداي المايتىنداي ەتىپ تاستاۋ زاكۇتكە وتىرعىزۋ دەپ اتالادى دا ول قۇر زاكۇت جانە ءبي زاكۇت بولىپ بولىنەدى. 
قىسقاسى دويبى ەل-ءىشى سىرتىنا ءبىرشاما كەڭ جايىلعان حالىقارالىق شاحىمات، قورشامالى شاحىمات، جۇڭگوشا  شاحىماتتارمەن ورەسى دەڭگەيلەس، باۋراعىشتىعى جوعارى قازاق حالقىنىڭ ءداستورلى ويىن تۇرلەرىنىڭ ءبىرى.

شىعارمالاردى دايىنداعان -
                  جۇماجان بەگزاتقان ۇلى



رەداكتورى: ارداق  كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn