ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

ورىندى باسەكە ورگە باستىرادى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/1/19 13:41:57

قالي داكەي ۇلى
 
  بۇقارانى وزىق مادەنيەتپەن جەتەلەۋدى ماقسات ەتكەن بۇگىنگى جاراسىمدى قوعامىمىزدا ورتالىقتان تارتىپ جەرلىككە دەيىن ءار دارەجەلى ۇكىمەت ىسىراپشىلدىققا قارسى تۇرىپ،ۇنەمشىلدىكپەن ءىس   باسقارۋدى جاپپاي دارىپتەۋدە. وتكەن جىل سوڭىندا ورتالىق بۇكىل مەملەكەت كولەمىندە ءبىرىنشى رەتكى  «وركەنيەتتى وتباسىلارىن سيلاپ-ماداقتاۋ» ءماجىلىسىن اشتى، بۇل ەلىمىز قۇرىلعاننان بەرگى تۇڭعىش رەت مەملەكەت كولەمىندە ورتاعا قويىلعان تاقىرىپ، باس شۋجي شي جينپيڭ ءاربىر وتباسى قوعامنىڭ  كلەتكاسى،ءاربىر وتباسى تىنىش بولسا قوعام ورنىقتى بولادى، ءاربىر وتباسى مادەنيەتتى بولسا قوعامدا مادەنيەتتى بولادى. تەك جۇڭحۋا ءار ۇلت حالقىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋى سىندى جۇڭگو ارمانىن جۇزەگە      اسىرعاندا عانا ءاربىر وتباسىنىڭ ارمانى جۇزەگە اسادى دەدى. باس شۋجي ءارقانداي جۇمىستىڭ وتباسىنان باستالاتىندىعىن، ءاربىر وتباسى ۇرپاعىنا، وتانىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى. ءسىز بەن ءبىز نەگە ويلانباسقا...
 
  بۇل بەتتەگى اۆتوردىڭ كوتەرگەن «ورىندى باسەكە ورگە باستىرادى» تاقىرىبىنداعى ماقالاسى مىناۋ جاڭا زامانداعى ءاربىر وتباسىنىڭ، ۇلتىمىز پەرزەنتىنىڭ يدەيانى ازات ەتىپ، زامان اعىمىنا دۇرىس ىلەسىپ، كوزسىزدىكپەن قارا تالاسپاي،قاراپايىم بولىپ، عىلمي قۇن كوزقاراسىن ورناتىپ،كورپەمىزگە قاراي كوسىلۋ جونىندە اشىنا پىكىر جۇرگىزگەن. ءبىز ءاربىر ويلى وقىرماننىڭ ازاماتتىق تۇرعىدان وسى پىكىردى جالعاستىرۋىن،وسى ماقالا رۋحىن توڭىرەگىنە دىتتەي ءجۇرۋىن وتىنەر ەدىك، ايتۋ بىزدەن،ايقىنداۋ  سىزدەن...
                    _ رەداكتوردان
 
  بۇگىنگىدەي «قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان» باي-باقىتتى، بەيبىت زاماندا دۇنيە ەسىگىن اشقان ۇرپاق قانداي باقىتتى!. دەسەدە جەگەنىمىز كەرمەك تاتىپ كەكىرگەنىمىزكوپ، يىنىمىز كيىمگە جارىماي جاتىپ قولىمىزدى كوزسىزدىكپەن اسپانعا سەرمەگەن توعىشارلىعىمىزدى كورىپ كەيدە قاراداي قىنجىلامىز. وسى ءبىر اشتى زاپىران ەرىكسىز قولىما قالام الدىردى.
 
  اتا-بابامىزدىڭ وسى كۇندەردە ەرتەكتەيىن ايتىلىپ جۇرگەن،بۇرىنعى باستان كەشكەن «اقتابان شۇبىرىندى،القاكول سۇلاما» سىندى زار زامانى بولسىن نەمەسە كۇللى جەر شارى    ەلەكترلەسۋگە بەت العان بۇگىنگى كۇن بولسىن ادام بالاسى شىر ەتىپ دۇنيە  ەسىگىن اشىپ،«تال بەسىككە بولەنىپ،جەر بەسىككە كىرگەنگە» دەيىن، بەينە مارافون جارىسىنا  تۇسكەن   سپورتشىداي تىنباي جۇگىرىپ،ءومىر بويى باسەكەمەن وتەدى. سول نارەستە قاز تۇرىپ،اياعىن ويپىل-تويپىل،تاي-تاي باسقاننان باستاپ،اتا-اناسى ونى وزىمەن قارايلاس باسقا بالالارمەن سالىستىرىپ، «انە كوردىڭ بە،كورشىنىڭ بالاسى جۇگىرە الاتىن بولىپتى،اتا-اپا دەپ سويلەي الاتىن بولىپتى،اۋزى ۇلكەن ەكەن،تاماقتى سەنەن كوپ جەيدى» دەگەن سياقتى قويشى ايتەۋ،ءوز قولىنان كەلەتىن بارلىق تاسىلدەردى تولىق ىسكە قوسىپ،   ولاردى ءوزارا سالىستىرىپ،الدارقالاتۋ ارقىلى بالانى باسەكەگە شاقىرىپ،ءوز بالاسىن كورشىنىڭ بالاسىنان اسىپ تۇسۋگە باسەكەلەستىرە ءجۇرىپ باۋلىپ، ءوز ماقساتىن جۇزەگە اسىرادى. بالا اتا- اناسىنىڭ نە ويلاعانىن قايدان ءبىلسىن، كورشىنىڭ بالاسى سياقتى جۇگىرەم دەپ، اياعىن جىلدام باسۋدى، ءسوز سويلەۋدى ۇيرەنىپ، اۋزىن ۇلكەن  اشىپ، قالاي الدانعانىن بىلمەي،تاماقتى تويا جەپ، اتا-اناسىنىڭ ماقساتىنىڭ ورىندالۋىنا ىرىقسىز تۇردە جول بەرەدى. مىنە،بۇل ءارقانداي وتباسىنىڭ العاش  ۇرپاق  تاربيەلەۋ باسەكەسىندەگى قول    جەتكىزگەن ۇلكەن جەتىستىگى بولماق.  اتا-اناڭنىڭ ءدال وسىلاي الداۋىمەن، باسەكە اتتى  كۇردەلى  قوعام  تابالدىرىعىن تۇڭعىش رەت ءوستىپ اتتايسىڭ. مۇنان بىلايعى تۇسەتىن باسەكەڭ،ءوزىڭ ەس ءبىلىپ-ەتەك جاۋىپ،جىلدان-جىلعا جاسىڭ ۇلعايعان سايىن،ءتىپتى دە كۇردەلى، قايشىلىققا تولى بولماق. ماسەلەن،تۇڭعىش رەت ارقاڭا سومكە اسىنىپ،انا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ، وقۋعا ءتۇسىپ، ۇستازدارىڭنىڭ ماپەلەۋىندە، وڭ مەن سولىڭدى پارىقتاي باستايسىڭ. ونان سوڭ «قوعامعا ءبىر كەرپىش بولىپ قالانۋ» سىندى اسقاق ارمان، ۇلى مۇراتتىڭ جەتەگىندە، داشۋە وقۋىن جالعاستىراسىڭ، ال ونان كەيىنشى، داشۋەنى تابىسپەن  اياقتاتىپ، قوعام تابالدىرىعىن اتتاپ، قىزمەتكە شىعىپ، وقىعانىڭدى امالياتتا ايگىلەيسىڭ، قوعامعا ءبىر كىسىلىك ۇلەسىڭدى قوسىپ، قوعام مەن اتا- اناڭنىڭ  كۇتكەن ءۇمىتىن اقتاۋعا تىرىساسىڭ. سونان كەيىن، باسقا ءبىر بوگدە جانمەن باس قۇراپ، باۋىرىڭا قازان   اسىپ، باسىڭا شاڭىراق كوتەرەسىڭ، ۇرپاق ءسۇيىپ، ءۇيلى-باراندى  بولاسىڭ!...
 
  اتا-اناڭ كەزىندە سەنى باسەكەگە قالاي باستاسا، سەندە ۇرپاعىڭدى باسەكەگە سول سوراپپەن جەتەلەي جونەلەسىڭ. ادام ومىرىندەگى رەفلەكستى باسەكە ءدال وسىلاي قايتالانىپ وتىرماق. مىنە، وسى قايناعان باسەكە ءارقاندي ءبىر ادامدى ءوز «ەلەگىنە» سالىپ ەكشەيتىنى قاق... قيسىنىن تاپقان ورىندى باسەكە ادامدى العا باستىرىپ، باقىت-بايلىق جاراتادى. پاني دۇنيەدەن وزىڭە تيەسىلى ەنشىڭدى الاسىڭ. ال ورىنسىز باسەكە بەينە «ابايسىزدا سۋعا كەتكەن ادامداي» سەنى جارعا دا، تاسقا دا سوعىپ، بىردە سۋ بەتىنە شىعارسا، بىردە شۇڭەتىنە باتىرىپ، ەس-تۇسىڭنەن ايىرادى. بارىڭدى شاشىپ ىرىسىڭدى شايقالتىپ، تاقىر جەرگە وتىرعىزۋمەن تۇرالاتادى. ءتىپتى تاعدىردىڭ تالكەگىنە شىداماعان كەيبىرى، ءوزىن-ءوزى مەرت ەتۋمەن جارىق دۇنيەمەن ماڭگىلىك قوشتاسادى. اتالمىش باسەكە جونىندە اتا-بابامىز ۇزاق ۋاقىتتىق تىرشىلىك امالياتى بارىسىندا، ومىردەن قورىتقان، تاربيەلىك قۇنعا يە، باي مازمۇندى، اقىليالىق تاعىلىمدارى، قاناتتى سوزدەرى مەن ماقال-ماتەلدەرى دە از ەمەس. ماسەلەن: «كورپەڭە قاراي كوسىل،اياعىڭا قاراي اس ءىش، ءالىن بىلمەگەن الەك، اتتىعا ەرەم دەپ جاياۋدىڭ تاڭى ايرىلىپتى، قاناعات قارىن تويعىزار، قاناعاتسىز جالعىز اتىن سويعىزار» ت،ب تولىپ جاتىر. دۇنيە ءجۇزى جەر شارىلانۋعا بەت العان، بۇگىنگى ەلەكتىرلەسكەن باسەكە داۋىرىندە ءبىز تاعىدا سول باسقامەن تەرەزەمىزدى تەڭەستىرەتىن، قوعامدىق ورتادان ويىپ ورىن الاتىن، ورىندى باسەكەدەن ات تونىن الا قاشىپ، باسقا جاقتان باسەكەلەسۋگە جانىمىز ءۇيىر. وزگەنىڭ ارتىقشىلىعىن قابىلداۋدى، تابىستى تاجىريبەلەرىن ۇيرەنۋدى، تۇرمىستاعى قاراپايىم دا ۇنەمشىلدىك ادەت-عۇرپىن قابىلداۋدى قىرىمىز سۇيمەيدى ايتەۋ.
 
  رەفورما تولقىنىندا «تاي قازان» شاعىلىپ،اۋقاتتانۋ،دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋ باستى تاقىرىپقا اينالدى. بۇل بارىستا مەملەكەتىمىز كوپتەگەن ءتيىمدى ساياساتتار شىعاردى. مىنە، وسى ساياساتتان يكەمدى پايدالانعان ازاماتتار ورايىن  تاۋىپ اعالاپ العا شىقتى دا «ءار كەمەنىڭ  قۇيرىعىن  ءبىر  ۇستاعان» تابانىندا قىشىرى جوق، مۇز ۇستىندە سىرعاناعان شانانىڭ كۇيىن كەشكەن،جەل ايداعان قاڭباقتاي بولعان تۇرلاۋسىز جاندار مەن  ەشتەڭەگە يكەمى  جوق، بويكۇيەزدەر «جۇرتتا قالعان جانداي». كۇيكى تىرلىكتىڭ قامىتىن ءالى كۇنگە دەيىن موينىنان تاستاي الماي كەلەدى. تىلىمىزگە تيەك بولىپ وتىرعانى، حالقىمىزدىڭ وسى اتالمىش «باسەكە» جايىندا بولماق. دانىشپان پارتيانىڭ 11-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ 3-جالپى ءماجىلىسى اشىلىپ،رەفورما جاساپ،ەسىك اشقاننان بەرى مىنە 35 جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. مال مەن جەردى بىرلەستىرىپ،جەكەلەرگە كوتەرەگە بەرگەنىنە دە تۇپ-تۋرا 30 جىلدان استى. «ءالميساقتان بەرى اتا كاسىبىمىز» دەپ جار سالعانىمىزعا ۇزاق بولدى، قازىر ورتامىزدا بازار باسەكەسىنە ەرتە باستان بەيىمدەلىپ، ونىڭ قىرى مەن سىرىنا توسەلىپ،قاجىر-قايراتىن سارقا جۇمساعان، ساناۋلى ازاماتتارىمىز بىرلەسىپ كووپەراتيۆ قۇرىپ،كەزەكتە بازاردا ءوتىمى ءبىرشاما جاقسى بولعان «داستارقان»،«دارقان»،«اڭساتى»،   «قارا قىز» تەكتەس ماركا جاراتىپ، ەگىن،مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساۋداعا سالۋ ارقىلى ءبىرشاما شوعىرلى شارۋاشىلىق جۇرگىزدى. ال باسىم كوپ ساندىسى ءوز الدىنا، ءباز-باياعىسىنشا بىتىراندى مال ساۋداسىمەن شۇعىلدانادى. مال باققان باقتاشىلار مالىن بازارعا سالعاندا،تەك نە بارى جىل 12 اي، تىكەسىنەن تىك تۇرىپ، «جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي» باققانداعى بولماشى عانا باعىم اقىسىن تاپسا، ورتاداعى مال الىپساتارلارى ىرعىن پايداعا كەنەلەدى. بۇگىنگى كۇندە قورالى قوي، تابىندى سيىر وسىرگەن ءىشىنارا كوز قاراقتى، مالساق مالشىلارىمىز «وسى كۇندە مال باعاتىن باقتاشى جوق» دەپ زار ەڭىرەيدى. وسى كۇنگى مال جايىپ جۇرگەندەر مال باعۋشى ەمەس، مال ايداۋشى دەپ ەسەپتەيدى. مالدى ءوز ەركىمەن بايىرقالاتىپ سوڭىنان جاياۋ ەرۋدەن نەمەسە اتپەن جايۋدان كورى «ءشوپ جەپ، سۋ ءىشىپ جاتقان جوق، قولايلى كولىك» دەپ موتوتسيكلمەن دۇركىرەتىپ قۋعاندى ماقتان كورەدى. مۇنداي باعىمداعى تۇلىك ەتىنەن تەز اريدى نەمەسە ءىشتى ەنەلىك مال تەز  ءىش تاستايدى. قۋعىنعا تۇسكەن مالدىڭ باس سانى قايدان ءوسسىن، كەزەكتە، پارتيانىڭ ابزال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا، مالشىلار دەرلىكتەي وتىرىقتانۋعا قاراي ويىسىپ، ءار جەر مالشىلارعا ءوزىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىنا  قاراي  بەلگىلى مولشەردە جەم-شوپتىك جەر  ءبولىپ بەرىپ، مال مەن جەر ەمشەگىن قاتار ەمۋدەي تيىمدىلىك جاسادى. ءبىراق،كەي مالشىلارىمىز ءوز ۇلەسىنە تيگەن جەم-شوپتىك جەرىنە وزدەرى جەم-ءشوپ ەگىپ، داقىل سالماستان قايتا جەردى كوتەرەگە بەرىپ قويىپ، سونىڭ بولماشى ماي اقىسىن اۋجال ەتەدى. ۇلتىمىز ازاماتتارىنىڭ ىشىندە، مال بورداقىلاۋمەن اينالىسقانداردا جوق  ەمەس، ءبىراق ودان وندىرگەنى دە شامالى.
 
  ۇيدە بەكەر قاراپ وتىرعانشا كاسىپ كوزىن اشامىن دەپ شايحانا، دۇكەن اشقانداردا  بارشىلىق، كولەمى     شاعىن، تاپاۋاتى ماردىمسىز بولسادا، «تۇيەگە ءاتشۋ دەگەن دە دەمەۋ» دەگەندەي، سول كاسىپكەرلەرىمىزدى قولداپ-قۋاتتاعاننىڭ ورنىنا «كەيىن بەرەم»  دەپ  جازدىرىپ  تاماق   ءىشىپ، ودان نەسيەگە زات الىپ، ەسەبىن جاساۋعا كەلگەندە،«وسى از اقشادان ءولدىڭ بە، بەرەم  عوي  ەرتەڭ» دەپ اقشاسىن ۋاعىندا بەرمەي، ارتىمىزدان سالپاقتاتىپ، زار قاقساتامىز. قولىنداعى بار ازعانتاي قارجىمەن اۋپىرىمدەپ جۇمىس  باستاعان سول شايحانا مەن دۇكەندەر ءبىر جاعىنان ەلدەن الاتىن نەسيەسىن جيناي الماي اۋرە-سارساڭعا تۇسسە، ەندى ءبىر جاعىنان، قاتىستى ورىندارعا تاپسىرۋعا ءتيىستى باجى اقىسىن تاپسىرا الماي، ەرتەڭ كۇنى ەسىگىن جابۋمەن تىنادى. سودان سوڭ «قازاق ساۋدا ىستەسە وسىلاي،ۇزاققا بارمايتىنىن باياعىدا بىلگەم» دەپ ولارعا سىرتتاي تون پىشۋگە اۋەسپىز. شينجياڭ تەلەۆيزياسىنىڭ  تەلەەكراندا كورەرمەندەرمەن جۇزدەستىرگەن  «كورشىڭ نەگە كوش ىلگەرى» اتتى تىزبەكتى  ءتىلشى سۇحباتى مىنە وسىنىڭ جاندى ايعاعى. ەكرانعا قاراپ وتىرىپ، باسقالار ىعىن تاۋىپ، شاشاۋ شىعارماي ىستەگەن ءارقانداي جۇمىستى، ۇلتىمىز ۇلاندارىنىڭ ىستەي الماعانىنا قاراپ وتىرىپ،قاراداي قىنجىلاسىڭ... ءبىز   «باسەكە دەسە ىشكەن اسىمىزدى جەرگە قوياتىن»، ول جاعىندا الدىمىزعا جان سالمايتىن حالىقپىز. ءبىراق، مۇنىڭ  ءبارى كۇندەلىكتى تۇرمىستاعى ەش پايداسى جوق، قۇر «دالباسا» باسەكە. ايتالىق، قازاقتا نە كوپ، توي  كوپ. توي دەگەنىمىز قۋانىش، كوپكە ورتاق «توي دەگەندە قۋ باس دومالايدى» دەي تۇرساقتا،«توي جاساعاننىڭ، مەرەكە وتكىزگەننىڭ ءجونى وسى   ەكەن» دەپ ادامدى مەزى   ەتەتىن ءتۇسى وزگەرگەن قالىڭ توي مەن مەرەكەلىك باس قوسۋلاردى ءۇستى-ۇستىنە ءۇيىپ-توگىپ،قاپتاتىپ الدىق. قىز ۇزاتىپ،كەلىن ءتۇسىرۋ تويى،بەسىك تويى،سۇندەت توي مۇنىڭ ءبارى اتادان جالعاسىپ كەلە جاتقان ءداستۇرلى توي جاساۋ سالتىمىز، كەسىلمەيتىن شورە،مەملەكەتىمىزدىڭ جوسپارلى تۋىت ساياساتى  اتقارىلعانىنا دا تالاي جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ساياساتقا ساي،ءبىرلى-جارىم بالالى بولعان وتباسىلارىنىڭ بالاسى  ايەل  بالا بولسا،ولار وندا «سىرعا توي» جاساماي قايتسىن، ونى دا قابىل الىپ، ءجون دەيىك. ورازا ايت، قۇربان ايت جانە ناۋرىز مەرەكەسى دە عاسىردان-عاسىرعا جالعاسقان، اتادان –بالاعا الماسقان بۇرىنعى ءداستۇرلى مەرەكە-مەيرامىمىز. بۇدان سىرت، مەملەكەت بەلگىلەگەن مەرەكە-مەيرامداردا تولىپ جاتىر، مولشەرمەن ءبىر جىلدىڭ ءبىر ايعا جۋىق ۋاقىتى مەرەكە دەمالىسىمەن وتەدى. وسىنىڭ  ءوزىن ازسىنعان تۋىستارىمىز،جەرلەستەر ناۋرىزى،رۋلاستار ناۋرىزى، ايەلدەر شاي ويىنى،ەرلەر شاي وتىرىسى جانە بالانى وقۋعا اتتاندىرۋ،تاعىسى-تاعىلار، ايتەۋ تاۋىسىلمايتىن ماعىناسىز دارا قىلىق. الگىندەي سالىستىرۋعا كەلگەندە الدىنا جان سالمايتىن مايتالماندارىمىز وسىنداي ساتتە ۋاقىتتىڭ قايدا بارا جاتقانىن،ەل قاي ورەدە، مەن نە ىستەپ ءجۇرمىن دەيتىن  وي ءبىر ساتكە بولسادا جانىن قىنجىلتسا قۋانار ەدىك...
 
  كەزەكتە، جەر-جەردە «ايەلدەر شاي ويىنىنان» باستاۋ العان،ماعىنالى وتىرىستان تۇسكەن تيىن-تەبەندى،سول «مەيىربان انالار» ءبىر جاعىنان، قول قىسقالىعى سەبەپتى وقۋدان قول ۇزگەن وقۋشىلارعا جىلۋعا اتاسا، ەندى ءبىر جاعىنان، تۇرمىسىندا قيىنشىلىعى بار جارلى-جاقپايلاردىڭ تۇرمىستىق قيىنشىلىعىن ازدا بولسا جەڭىلدەتۋگە جۇمساپ،جاپاقتاعان جاندارعا مەيىر باعىشتاي ءبىلدى. قازىر «مەيىربان انالاردىڭ» قاتارى مولايىپ، ءارقايسىسى ءوز الدىنا ۋستاۆى بار قوعام بولىپ قۇرىلىپ،«جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەندەي، قوعامعا وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. بۇنداي قيمىلدى ارينە كوپ بولىپ  قۋاتتايمىز. بۇرىنعى كەزدە تويعا بارۋشىلار: «قىزىققا ورتاق بولايىق، اق تىلەگىمىزدى بىلدىرەيىك، اق باتامىزدى بەرەيىك» دەپ، بارسا ال قازىرگىلەر «مەن كىمنەن كەممىن، بۇدان جامان كۇنىمدەدە  تويعا بارعام نەمەسە ءبىزدىڭ تويدا بەرگەنى مويىنمىزعا قارىز بولىپ قالماسىن، قارىزدى قايتارايىق» دەگەن سياقتى ءبىر ءتۇرلى باسەكە،  بورىشتىلىق  سىڭايمەن   بارادى.
 
  «ادام كوركى شۇپەرەك» دەگەن   اتالى ءسوز تاعى بار. تويعا باراتىن   ادام، ءساندى، رەتتى، تازا كيىنگەنى البەتتە جاقسى عوي. ءبىراق،سول تويعا بارۋ ۇستىندە، الدىنعى ءبىر تويدا الىپ كيگەنى جاراماي نەمەسە وسى ايدا ول كيىم مودىدان قالىپ، دۇكەن بىتكەننىڭ ەسىگىن توزدىرىپ، سابىلىپ كيىم ىزدەيدى. كەيدە بانكەدەن تۇتىنۋشىلار كارتۋچكاسىن ءبىتىرىپ قويىپ،العان كيىمنىڭ اقىسىن اي سايىن  بانكەگە تولەسە، كەيدە تانىس دۇكەنگە جازدىرىپ قويىپ، اي سايىن ءبولىپ تولەپ، اۋرە-سارساڭ بولادى. مۇنى ولار وزىنە ار كورمەستەن قايتا ورامدىلىق سانايدى. ال سول توي يەسىنىڭ ءوزى دە توي جاساپ، اتا-انالىق بورىشىن ادا ەتۋ ءۇشىن  ەمەس، قايتا باسەكە ءۇشىن جانتالاسىپ شابىلىپ جاتادى. «انا جولعى توي داستارقانىنا مىناداي ءتۇرلى تاعام    ءتىزىلدى. مىناداي ءتۇرلى قۋىرماش شىعارىلدى، ەرلەرگە انا بۇيىم، ايەلدەرگە مىنا بۇيىم، ال بالالارعا ويىنشىق تەكتەس ەستەلىك بۇيىم تاراتىلدى. وتقا قاراپ وتىرعامىز جوق، مەنىڭ ودان قاي جەرىم كەم، ودان   اسىپ ءتۇسۋىم كەرەك» مىنە،كوردىڭىز بە، توي داستارقانىنا تىزىلگەن تاعامنىڭ جەلىنۋ-جەلىنبەۋىمەن ەسەپتەسەتىن توي يەسى مە،«تەك الدىڭعى جولعى توي داستارقانىنان كەم بولماسا بولدى،قانشا اقشا كەتسە دە مەيلى، الدىمەن بىرەۋدەن جوعارى ءوسىمدى قارىز اقشا الا تۇرىپ،تويدان تۇسكەن اقشامەن ورنىن جابامىز دەيدى  توي يەسى،«الاتاۋ اشاسىنان كەلمەي»،    «كەدەي جومارت كەلەدى» دەگەن ءدال وسىلاي بولادى دا، نەتكەن جومارتتىق. كورىپ وتىرسىز، تويدا تاراتقان ەستەلىك بۇيىمنىڭ بارلىعى ەرتەڭ ىستەتۋگە جارامايتىن، تولايىم ساتۋ بازارىنان العان ارزان قول بۇيىمدار بولىپ شىعادى. وسى كۇندە كەي جەرلەردە تويدا اراق-شاراپ قۇيماستان قايتا، قىمىز، ءشۇبات، ايران تەكتەس قازاقى تاعامدار مەن سۋسىندىقتاردى قۇيۋ سىندى جاقسى باستاما ەتەك الىپ كەلەدى. بۇنداي جاقسى جول-جوسىندى، تىڭ باستامانى مەنشە، كوپ بولىپ  قۋانا قۇپتايدى بىلەم. ال اراق-شاراپ قۇيىلعان كەيبىر تويلار مەن ايتىلمىش  باس قوسۋلاردا «ەرلەرمەن تەرەزەمىز تەڭ،الەمنىڭ جارتىسى   ەمەس، ءبۇتىن الەم بىزدىكى» دەپ داۋرىعىپ، وتىرىس-تويلاردان سەندەلە باسىپ ۇيىنە قايتاتىن ايەل قاۋىمىندا اندا-ساندا كوزىمىز شالىپ قالىپ ءجۇر. تويدى قويشى،ول توي عوي مۇنان بۇرىن ءوزىڭنىڭ ەلگە بەرگەنىڭدى جينايسىڭ دا ونىڭ ءوزى ءبىر ءتۇرلى «قازاقى ءتۇس العان قامسىزداندىرۋ» عوي باياعى. اينالايىن اعايىندار وسى قىلىعىمىز قوناق قۋارلىق پا، اتاق قۇمارلىق پا بىلمەيمىن، ءبىز  وياناتىن، ويلاناتىن شاق كەلدى، قايسى ءبىر عۇلامانىڭ «ەل بولامىن دەسەڭ بەسىگىڭدى  تۇزە» دەگەنى تەگىن ايتىلىم ەمەس. جالقاۋلىق، كەدەي كەربەزدىكتىڭ شەكپەنىن وتقا تاستايتىن كەز جەتتى...
 
  ال ەندى ءولىمنىڭ جونىنە كوشەيىك. «ءولىم قايدا باراسىڭ،سىنعا بارامىن،بايدىڭ مالىن شاشامىن، كەدەيدىڭ ارتىن اشامىن»-دەپ جار سالادى ءولىم. قازىر ءولىمدى قاستەرلەيتىن، قايعى جۇتىپ،قابىرعاسى قايىساتىن،دوس-جاراننىڭ قايعىسىنا ورتاق بولاتىن ادامدار توبى سيرەپ بارا جاتقانداي،ءولىم شىققان ءۇيدىڭ باتاقۇرعا كەلگەندەردى كۇتۋ، سول ادامنىڭ جەتى،قىرقى قاتارلى ءنازىر-شىراعىن بەرىپ،قاتىم ءتۇسىرۋ قاتارلى ىرىم-جىرىمىنا جايىلعان داستارقاننىڭ ءوزى توي داستارقانىنان كەم تۇسپەيدى. «قاتىمعا بارعان ادام ءدىني تانىمدا،قاتىمعا قول جايامىز،ساۋابى ءتيسىن» دەپ بارادى. قازىرگىدەي بەيبىت توقشىلىق زاماندا ەشكىم ولىمگە تاماق ىزدەپ بارمايدى عوي. ءبىراق سول ولىمدەگى استا-توك ىسىراپشىلىقتى تەكتەيتىن ادام جوقتىڭ قاسى. قاتىم داستارقانىنا تىزىلگەن تاعامنىڭدا ءتۇرى مول،بىرىنەن-ءبىرى اسىپ تۇسەدى. ارتتا قالعان ءتىرى ادام مەيلى باي-باردام بولسىن نەمەسە كەدەي بولسىن، ءتىرى ادامعا قاشاندا تىرشىلىك كەرەك قوي. بۇل جاعىندا باسقا ۇلتتاردىڭ ۇنەمشىلدىك جول-جوسىنىن ۇيرەنسەك ارتىق بولماس، ۇيات  بولادى دەي  تۇرىپ، ۇياتسىزدىق  ىستەيتىنىمىزدى جاسىرا المايمىز!
 
  قازىر كەيبىر جاستارىمىز قارىزدانىپ-قاۋعالانىپ ءجۇرىپ موتوتسيكل ساتىپ الىپ،ونى قاتىستى راسمياتىن تولىق بىتىرمەستەن، اراق ءىشىپ الىپ كولىك جۇرگىزەتىن  نەمەسە قاتىناس قاعيداسىنا  قايشى كەلىپ مەرت بولعان ايانىشتى وقيعالار وتە كوپ. سولاردىڭ ارتىندا قالعان اتا-اناسى مەن تۋىس-تۋعاندارىنىڭ كۇڭىرەنگەن زارلى ءۇنىن ەستىگەندە،توبە قۇيقاڭ شىمىرلاپ، اتتەگەن-اي دەپ قابىرعاڭ قايىسادى. اراشا تۇسەرلىك ەش شارا جوق،تەك قاراداي قىنجىلاسىڭدا ىشتەي تىناسىڭ. ال كەيبىرەۋلەرى «ەل مىنگەن  اۆتوكولىكتى مەندە مىنەمىن» دەپ «كوشتەن» قالعىسى كەلمەي، باسقا بىرەۋدىڭ توزىعى جەتكەن كەرەككە شىعۋ الدىنداعى اۆتوكولىگىن ارزانعا ساتىپ الىپ، ونىسىن  كۇندە  جاماپ- جاسقاپ،لەكەرلەپ جۇرگىزىپ،اتا-اناسىنىڭ ىشپەي-جەمەي، تىرناشتاپ جيعان قولىنداعى ازىن-اۋلاق تيىن-تەبەنىن شاشىپ تىنادى. ۇلتىمىز اراسىندا اۋىق-اۋىق ءجۇز بەرىپ     وتىرعان وسىنداي كەلەڭسىز جايتتەر جونىندە نە ءبىر بەلدى قالامگەرلەرىمىز تەرەڭ تولعانىپ، كوز مايىن تاۋىسىپ،ءار ءتۇرلى باسىلىمداردا،گازەت-جۋرنالداردا ءار قىرىنان،سان مارتە سىن-ماقالا جاريالاسا، ءارقايسى تەلەۆيزيا، راديو قاتارلى اقپارات سالالار دا ادۆوكاتتاردى ستۋدياعا ۇسىنىس ەتىپ،كۇندەلىكتى رەال ومىردە توسىن تۋىلعان دەلو مىسالى ارقىلى كورەرمەن مەن تىڭدارمانعا تىنباي   اقىل-كەڭەس  بەرىپ  كەلەدى.    ءبىراق، بۇدان تاجىريبە-ساباق قابىلداعاننىڭ ورنىنا، ءتىپتى دە ورشەلەنە تۇسەدى.
 
  سايىپ كەلگەندە، بۇگىنگى تاڭدا، وزىق مادەنيەت ارقىلى تۇتاس حالىققا جەتەكشىلىك ەتىپ، ولاردىڭ رۋحاني تۇرمىسىن ءتىپتى دە بايىتا ءتۇسۋ اسقاق ۇرانعا اينالدى. تۇتاس مەملەكەتىمىز كولەمىندە جوعارىدان- تومەنگە دەيىن ۇنەمشىلدىكتى دارىپتەپ،استا-توك ىسىراپشىلىققا قارسى تۇرىپ، بارلىق ۇلتتى ورتاق گۇلدەندىرىپ، رەفورمانى جالپى بەتتىك تەرەڭدەتۋ ءارقانداي ازاماتتىڭ ارقالاۋعا ءتيىستى بۇلتارتپاس بورىشى بولماق. سول  ءۇشىن بىزدە، ءبىر جاعىنان، ادامدى العا باستايتىن تاڭداۋلى داستۇرگە، اتا سالتىمىزعا ويداعىداي مۇراگەرلىك   ەتىپ، ەندى ءبىر جاعىنان، جاڭا  ءداۋىر اعىمىنا ىلەسىپ،«جەلگە قاراپ جەلكەنىمىزدى جايىپ» داۋىرمەن بىرگە العا باسقانىمىز ءجون شىعار اعايىن. ارتىق كەتسەم ايىپقا بۇيىرماسسىز،   تورەلىك وزدەرىڭىزدە.

  ءيا، بارلىعى وسىنداي دەپ ءبىر شىبىقپەن ايداۋدان اۋلاقپىن،ۇلتىمىز اراسىندا ساقتالعان كەلەڭسىز جايتتەرگە قاراپ وتىرۋ ازاماتتىق بورىش ەمەس سەكىلدى، تورەلىگىن وقىرمان ءوزى ايتا جاتار، قاتەلىگى بولسا ءسوز وزىمدە قالسىن دەمەكپىن زيالي قاۋىمعا..

رەداكتورى:جازيرا قاجىكەن قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
 


 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn